Bókastaðir

Í þenna tíma kom í Noreg Haraldr Sigurðarson, frændi Magnúss konúngs, ok gaf Magnús konúngr [honum] hálfan Noreg. Þeir vóru báðir konúngar í Noregi einn vetr. Þá buðu þeir út leiðangri af öllum Noregi, ok ætluðu suðr til Danmarkar. En er þeir lágu í Seleyjum runnu tvau langskip í höfnina, ok at skipi Magnúss konúngs. Gekk maðr af langskipinu í hvítum kufli, ok aptr eptir skipinu, ok svá upp í lyptíngina. Konúngr sat yfir mat. Þessi maðr kvaddi konúng, ok laut honum; tók til brauðhleifs eins, ok braut ok át af. Konúngr tók kveðju hans, ok rétti at honum kerit, er hann sá at hann át brauðit. Þessi maðr tók við kerinu ok mælti: "Grið viljum vær, mötunautr." Konúngr leit til hans ok mælti: "Hverr ertú?" "Ek em Þorfinnr Sigurðarson." "Ertú Þorfinnr jarl?" segir konúngr. "Svá er kallat vestr þar," segir hann, "en ek em hér kominn með tvær tvitog-sessur, ok skipaðar heldr vel, at því er vér eigum kosti."Svá er kallat vestr þar," segir hann, "en ek em hèr kominn með tvær tvitog-sessur, ok skipaðar heldr vel, at því er vèr eigum kosti. Nú man ek róa leiðangr þenna með yðr, ef þér vilit þiggja lið at mér.Nú man ek róa leiðangr þenna með yðr, ef þèr vilit þiggja lið at mèr. En allt mitt mál ok ek sjálfr skal á guðs valdi ok yðru, herra, fyrir þau stórmæli er ek hefig mót yðrum vilja brotið." Þá gengu menn til, ok heyrðu tal þeirra. Konúngr tók seint til orða, ok mælti svá: "Satt er þat, Þorfinnr jarl, ef fund okkarn bæri saman, sem nú er vorðit, at eigi ætlaða ek, at þú mundir kunna at segja frá skilnaði okkrum; en nú er svá við látið, at [eigi] byrjar minni tign at láta drepa þik; skaltú nú fara með mér;skaltú nú fara með mèr; en sætt okkra mun ek upp segja í tómi." Þorfinnr heilsaði á konúng ok gekk til skipa sinna. Konúngr lá mjök lengi í Seleyjum. Dróst þar þá herr til hans or Víkinni. Hann ætlaði þaðan at sigla suðr undir Jótland þá er byr gæfi. Þorfinnr jarl var þá löngum á tali við konúng; var konúngr þá vel til jarls, ok hafði hann mjök við ráðagjörð sína. Þat var einn dag at jarl gekk á konúngs-skipit ok aptr í lyptíngina. Konúngr bað hann sitja hjá sér.Konúngr bað hann sitja hjá sèr. Settist jarl niðr, ok drukku báðir saman ok vóru kátir. Maðr gekk í lyptíngina í rauðum kyrtli mikill ok vaskligr; sá kvaddi konúng. Konúngr tók blíðliga kveðju hans; var þat hirðmaðr konúngs einn. Þessi maðr tók til orða ok mælti: "Þik em ek kominn at finna, Þorfinnr jarl." "Hvat viltú mér?" segir jarl."Hvat viltú mèr?" segir jarl. Ek vil vita hverju þú vill bæta mér bróður minn, er þú lézt drepa vestr í Kirkjuvági með öðrum hirðmönnum Magnúss konúngs."Ek vil vita hverju þú vill bæta mèr bróður minn, er þú lèzt drepa vestr í Kirkjuvági með öðrum hirðmönnum Magnúss konúngs." "Hefir þú eigi heyrt þat," segir jarl, "at em ekki vanr at bæta þá menn fé, er ek læt drepa;"Hefir þú eigi heyrt þat," segir jarl, "at em ekki vanr at bæta þá menn fè, er ek læt drepa; finst þat í því, at mér þykkir víðast sakir til hafa verit, er ek hefi mennina drepa látið."finst þat í því, at mèr þykkir víðast sakir til hafa verit, er ek hefi mennina drepa látið." "Engu skiptir mik, hversu þú hefir við aðra menn gjört, ef þú bætir þenna, er ek á eptir at mæla: Lét ek ok þar fé nokkut, en ek var leikinn sjálfr háðuliga;"Engu skiptir mik, hversu þú hefir við aðra menn gjört, ef þú bætir þenna, er ek á eptir at mæla: Lèt ek ok þar fè nokkut, en ek var leikinn sjálfr háðuliga; verðr mér þat skyldast at mæla eptir bróður minn ok mik;verðr mèr þat skyldast at mæla eptir bróður minn ok mik; vil ek hafa þar sæmdir fyrir. En konúngr má þat upp gefa, er til hans er gjört, ef honum þykkir þat einskis vert, er hirðmenn hans eru leiddir út, ok höggnir niðr sem sauðir." Jarl svarar: "Skil ek þat, at þat mun mína kosti hér fram draga, er þu átt ekki vald á mér.Jarl svarar: "Skil ek þat, at þat mun mína kosti hèr fram draga, er þu átt ekki vald á mèr. Ertú eigi sá maðr, er ek gaf þar grið?" "At vísu," segir hann; "kosti áttir þú at drepa mik þar sem aðra menn." Þá svarar jarl: "Þat er satt, sem mælt er, at ' marga hendir þat er minst varir. ' Ætlaða ek þá, at ek munda hvergi þess koma, at ek munda þess gjalda, at ek væra of friðsamr við úvini mína; en nú geld ek þess, er ek hefi þér grið gefit;en nú geld ek þess, er ek hefi þèr grið gefit; eigi mundir þú hrópa mik fyrir höfðíngjum í dag, ef ek hefða þik drepa látið sem aðra lögunauta þína." Konúngr leit við jarli ok mælti: "Þar kemr þó enn, Þorfinnr jarl, at þú þykkist of fá drepit hafa mína hirðmenn úbætta." Var konúngr þá svá rauðr sem dreyri. Jarl spratt þá upp, ok gekk ofan ór lyptíngunni ok á skip sitt. Var þá kyrt um kveldit. En um morguninn er menn vóru vaknaðir, var kominn á byrr. Reru menn þá þegar or höfninni. Sigldi konúngr þá suðr í Jótlands-haf með öllum flotanum. Fór skip jarls mjök vestr til hafs öndverðan daginn. En er á tók at líða á daginn, stefndi jarl vestr í hafit. Er frá honum ekki at segja fyrr en hann kom til Orkneyja, ok settist þar at ríki sínu. Magnús konúngr ok Haraldr sigldu til Danmerkr, ok dvaldist þar um sumarit. Vildi Sveinn konúngr ekki halda til móts við þá; var hann á Skáneyri með her sinn. Á því sumri tók Magnús konúngr sótt þá er hann leiddi til bana. Lýsti hann þá fyrir alþýðu, at hann gaf Haraldi föðurbróður sínum allt Noregs ríki.

Þorfinnr jarl réð nú Orkneyjum ok öllu ríki sínu.Þorfinnr jarl rèð nú Orkneyjum ok öllu ríki sínu. Kálfr Árnason var ok löngum með honum. Stundum var hann í vestrvíkíng ok herjaði um Skotland ok Írland. Hann var ok í Englandi, ok var um hríð fyrir Þíngamanna-liði. Þá er Þorfinnr jarl spurði lát Magnúss konúngs, sendi hann þá menn austr til Noregs á fund Haralds konúngs með vinmálum; segir svá, at hann vill gjörast vin hans. En er orðsending kom til konúngs, tók hann því vel, ok hét konúngr honum sinni vinátta.En er orðsending kom til konúngs, tók hann því vel, ok hèt konúngr honum sinni vinátta. Ok þá er þessi orðsending kom aptr til jarls, bjó hann ferð sína, ok hafði vestan tvær tvítög-sessur, ok meirr en hundraðmanna, ok allfrítt lið. Fór hann þá austr til Noregs ok fann konúng á Hörðalandi. Tók hann við honum forkunnar vel; ok at skilnaði þeirra veitti konúngr honum góðar gjafar. Fór jarl þaðan suðr með landi, ok svá til Danmerkr. Fór hann þar um land, ok fann Svein konúng í Álaborg; bauð hann jarli til sín ok veitti honum dýrðliga veizlu. Þá gjörði jarl þat bert, at hann ætlaði suðr til Róms. En er hann kom í Saxland, fann hann þar Heinrek keisara; ok tók hann forkunnar vel við jarli, ok gaf honum margar stórgjafar. Hann fékk honum hesta marga; réð jarl þá til suðrfarar.rèð jarl þá til suðrfarar. Fór hann þá til Róms ok fann þar páfann, ok tók hann þar lausn af honum allra sinna mála. Vendi jarl þaðan til heimfarar, ok kom með heilu aptr í ríki sitt; ok var ferð sú hin frægasta. Jarl settist þá í kyrrsæti, ok gjörði frið um allt ríki sitt. Lét hann þá af herferðum;Lèt hann þá af herferðum; lagði þá hug á stjórn lýðs ok lands [ok] á laga-setníng. Hann sat jafnan í

Byrgisheraði ok lét þar gjöra Kristskirkju, dýrðligt musteri.Byrgishèraði ok lèt þar gjöra Kristskirkju, dýrðligt musteri. Þar var fyrst settr biskups-stóll í Orkneyjum. Þorfinnr jarl átti Ingibjörgu jarla-móður; hón var dóttir Finns Árnasonar. Þau áttu tvá sonu, þá er ór barnæsku kómust; hét annarr Páll en annarr Erlendr; þeir vóru miklir menn ok fríðir ok meirr í móðurætt sína, menn vitrir ok hógværir. Jarl unni þeim mikit ok þar með öll alþýða.

Þorfinnr jarl helt öllu ríki sínu til dauða-dags.Þorfinnr jarl hèlt öllu ríki sínu til dauða-dags. Er þat sannliga sagt, at hann hafi ríkastr verit allra Orkneyínga jarla. Hann eignaðist ix. jarldóma á Skotlandi, ok allar Suðreyjar, ok mikit ríki á Írlandi. Svá segir Arnórr jarla-skáld:

Þorfinnr jarl var þá fimm vetra gamall er Melkólmr Skotakonúngr móðurfaðir hans gaf honum jarlsnafn; en síðan var hann jarl lx. vetra. Hann andaðist á ofanverðum dögum Haralds Sigurðarsonar. Hann er jarðaðr at Kristskirkju í Byrgisheraði, þeirri er hann hafði gjöra látið.Hann er jarðaðr at Kristskirkju í Byrgishèraði, þeirri er hann hafði gjöra látið. Var jarl mjök harmdauði í Orkneyjum ok erfða-löndum sínum. En um þau lönd, er hann hafði lagt undir sik með hernaði, þá þótti mörgum úfrelsi mikit at búa undir ríki hans. Hurfu þá á brottu mörg ríki undan, þau er jarl hafði undir sik lagt; ok leituðu menn sér trausts undir þá höfðíngja, er þar vóru óðalbornir til ríkja.ok leituðu menn sèr trausts undir þá höfðíngja, er þar vóru óðalbornir til ríkja. Gjörðist þá brátt auðsær missir at fráfalli Þorfinns jarls.

Þessar vísur vóru kveðnar um orrostu þeirra Rögnvalds jarls Brúsasonar ok Þorfinns jarls:

Nú tóku synir Þorfinns jarls ríki eptir hann. Var Páll þeirra ellri; var hann ok fyrir þeim í ráðum. Ekki skiptu þeir löndum með sér, ok urðu þó lengstum vel sáttir á sín skipti.Ekki skiptu þeir löndum með sèr, ok urðu þó lengstum vel sáttir á sín skipti. Ingibjörg jarla-móðir giptist eptir andlát Þorfinns jarls Melkólmi Skota-konúngi, er langháls var kallaðr. Þeirra son var Dungaðr Skota-konúngr, faðir Vilhjálms hins ágæta manns. Hans son hét enn Vilhjálmr öðlíngr er allir Skotar vildu til konúngs taka.Hans son hèt enn Vilhjálmr öðlíngr er allir Skotar vildu til konúngs taka. Páll jarl Þorfinnsson fékk dóttur Hákonar jarls Ívarssonar, ok áttu þau mörg börn. Son þeirra hét Hákon.Son þeirra hèt Hákon. Þau áttu dóttur þá er Þóra hét;Þau áttu dóttur þá er Þóra hèt; hon var gipt í Noreg Halldóri syni Brynjúlfs [gamla] úlfalda. Brynjúlfr hét son þeirra;Brynjúlfr hèt son þeirra; hans son hét Halldórr er átti Gyríði Dagsdóttur.hans son hèt Halldórr er átti Gyríði Dagsdóttur. Önnur dóttir Páls hét Íngiríðr, er átti Einarr Vorsa-krákr.Önnur dóttir Páls hèt Íngiríðr, er átti Einarr Vorsa-krákr. Herbjörg hét hin þriðja dóttir Páls;Herbjörg hèt hin þriðja dóttir Páls; hon var móðir Ingibjargar tignu er átti Sigurðr á Vestnesi, ok vóru þeirra synir Hákon pík ok Brynjúlfr. Sigríðr var enn dóttir Herbjargar, móðir Hákonar barns ok Herborgar er Kolbeinn hrúga átti. Ragnhildr hét hin fjórða dóttir Páls jarls;Ragnhildr hèt hin fjórða dóttir Páls jarls; hon var móðir Bendiks, föður Íngibjargar, móður Erlíngs erkidjákns. Bergljót hét enn dóttir Ragnhildar, er átti Hávarðr Gunnason;Bergljót hèt enn dóttir Ragnhildar, er átti Hávarðr Gunnason; vóru þeirra synir Magnús ok Hákon kló, ok Dufnjáll ok Þorsteinn. Þetta eru allt jarla ættir ok gæðínga í Orkneyjum; ok koma þessir menn allir við sög [u] na síðarr. Erlendr jarl Þorfinnsson átti þá konu er Þóra hét, ok var Sumarliða dóttir Óspaks sonar.Erlendr jarl Þorfinnsson átti þá konu er Þóra hèt, ok var Sumarliða dóttir Óspaks sonar.

Móðir Óspaks var Þórdís dóttir Halls á Síðu. Erlíngr ok Magnús vóru synir þeirra, en dætr þeirra Gunnhildr ok Cecilia, er Ísakr átti, ok vóru synir þeirra Endriði ok Kolr. Játvör hét dóttir Erlends laungetin, Borgarr hét son hennar.Játvör hèt dóttir Erlends laungetin, Borgarr hèt son hennar.

Þá er þeir bræðr Páll ok Erlendr höfðu ríki tekit í Orkneyjum, kom austan ór Noregi Haraldr Sigurðarson með her mikinn. Hann kom fyrst við Hjaltland. Þaðan fór hann til Orkneyja. Þar lét hann eptir Ellisif drottníngu ok dóttur þeirra Maríu ok Íngigerði.Þar lèt hann eptir Ellisif drottníngu ok dóttur þeirra Maríu ok Íngigerði. Ór Orkneyjum hafði hann lið mikit. Réðust jarlar báðir til ferðar með konúngi.Rèðust jarlar báðir til ferðar með konúngi. Fór konúngr þaðan suðr til Englands, ok lendi þar sem heitir Klifland, ok vann Skarðaborg. Síðan lagði hann at við Hallornes, ok átti þar orrostu, ok fekk sigr.Síðan lagði hann at við Hallornes, ok átti þar orrostu, ok fèkk sigr. Miðvikudag næsta fyrir Mathiasmessu átti hann orrostu í Jórvík við jarla Valþjóf ok Mörukára. Þar fell Mörukári.Þar fèll Mörukári. Sunnudag eptir var sú borg gefin í vald Haraldi konúngi, er stóð við Stafnfurðubryggju. Mánadaginn eptir gekk hann á land at skipa staðinn. Setti hann eptir hjá skipum Ólaf son sinn, ok jarla Pál ok Erlend, ok Eystein orra mág sinn, Þorberg Árnason. Í þeirri landgöngu kom í móti Haraldi konúngi Haraldr Guðinason með úvígjan her. Tókst þegar mikil orrosta. Ok í þeim bardaga fell Haraldr Sigurðarson.Ok í þeim bardaga fèll Haraldr Sigurðarson. Eptir fall konúngs kom Eysteinn orri frá skipum ok jarlar, ok gjörðu allharða hríð. Sú orrosta var köllut Orra-él eðr Orra-hríð.

Þar fell Eysteinn orri, ok mjök svá allr Norð-manna-herr.Þar fèll Eysteinn orri, ok mjök svá allr Norð-manna-herr. Eptir þá orrostu leyfði Haraldr konúngr Ólafi syni Haralds ok jörlum brottför af Englandi ok her þeim öllum er eigi hafði flýit. Sigldi Ólafr út um haustið af Hrafnseyri, ok svá til Orkneyja. Ok vóru þar þau tíðendi, at þann dag ok á þeirri stundu, er Haraldr fell, varð María bráðdauð dóttir hans;Ok vóru þar þau tíðendi, at þann dag ok á þeirri stundu, er Haraldr fèll, varð María bráðdauð dóttir hans; ok er þat mál manna, at þau hafi eins manns fjör haft.

Ólafr var um vetrinn í Orkneyjum, ok var hann hinn mesti vin jarla frænda sinna. Þær vóru bræðra-dætr, Þóra móðir Ólafs konúngs, ok Íngibjörg móðir jarla. Ólafr fór um várit austr til Noregs, ok var þar til konúngs tekinn með Magnúsi bróður sínum.

En er þeir bræðr réðu Orkneyjum, þá var samþykki þeirra mikit ok gott langa hríð.En er þeir bræðr rèðu Orkneyjum, þá var samþykki þeirra mikit ok gott langa hríð. En er synir þeirra tóku at megnast, þá gjörðust þeir ofstopamenn miklir Hákon ok Erlíngr. Magnús var þeirra kyrrlátastr. Allir vóru þeir miklir ok sterkir ok vel mentir um alla hluti. Hákon Pálsson vildi vera fyrirmaðr þeirra bræðra; þóttist hann vera meiri burðum en synir Erlends, þvíat hann var dótturson Hákonar jarls Ívarssonar ok Ragnhildar, dóttur Magnúss konúngs góða. Vildi Hákon at vinir hans hefði or skiptum meira hlut þar, en þeir at hnigu til sona Erlends; en Erlendr vildi ekki at synir hans hefði lægra hlut þar í Eyjum. Kom þá svá, at þeir frændr máttu ekki ásamt vera, ok var með þeim ekki úhætt. Þá áttu feðr þeirra hlut at með [þeim]; þeir skyldu semja málit. Var þá fundr til lagðr; ok fanst þat brátt á, at hvárr þeirra hneigði eptir sínum sonum; ok urðu eigi ásáttir. Gjörðist nú úsamþykki með þeim bræðrum; ok skildust úsáttir, ok þótti þat mörgum mikill skaði.