Bókastaðir

Rögnvaldr jarl sigldi af Noregi vestr til Orkneyja; ok kom af hafi við Hjaltland, ok dró at sér lið, ok fór þaðan suðr í Orkneyjar;ok kom af hafi við Hjaltland, ok dró at sèr lið, ok fór þaðan suðr í Orkneyjar; stefndi til sín vinum sínum ok efldist þaðan at liði. Þorfinnr jarl var yfir á Katanesi, ok kómu honum þegar njósnir um ferðir Rögnvalds jarls; dró hann at sér lið um Skotland ok Suðreyjar.dró hann at sèr lið um Skotland ok Suðreyjar. Rögnvaldr jarl lét þegar fara orðsendíng Magnúss konúngs til Kálfs Árnasonar;Rögnvaldr jarl lèt þegar fara orðsendíng Magnúss konúngs til Kálfs Árnasonar; ok tók Kálfr því öllu líkliga er konúngr hafði mælt. Rögnvaldr jarl dró saman her sinn í Orkneyjum, ok ætlaði yfir á Nes. En er hann kom á Petlandsfjörð, þá hafði hann þrjá tigi stórskipa, öll mikil ok vel búin. Þar kom í móti honum Þorfinnr jarl ok hafði sex tigi skipa ok flest smá. Varð fundr þeirra fyrir Rauðabjörgum, ok lögðu þegar til bardaga. Þar var ok kominn Kálfr Árnason, ok hafði sex skip ok öll stór, ok lagði ekki til bardaga. Ok nú tekst hinn harðasti bardagi; eggjaði hvárr-tveggi jarl lið sitt. En er svá hafði fram farit um hríð, snýr mannfallinu á hendr Þorfinni jarli; var þat mest af því, at borðamunr [var] mikill. Þorfinnr hafði mikit skip ok vel búit, ok lagði hann því fram alldjarfliga. En er ruddust hin smæri skipin, þá var lagit at jarls-skipinu á bæði borð; vóru þeir þá staddir allnauðuliga. Fell þá fjöldi manns af skipi jarls, en sumir urðu mjök sárir;Fèll þá fjöldi manns af skipi jarls, en sumir urðu mjök sárir; eggjaði Rögnvaldr jarl þá sína menn til uppgöngu. Enn er Þorfinnr sá í hvert úefni komit var, lét hann höggva skip sitt or tengslum, ok reri til lands.Enn èr Þorfinnr sá í hvert úefni komit var, lèt hann höggva skip sitt or tengslum, ok reri til lands. Hann lét leggja af skipi sínu sjau tigi líka.Hann lèt leggja af skipi sínu sjau tigi líka. Þar gengu af allir þeir, er úvígir vóru fyrir sára sakir. Þá bauð Þorfinnr Arnóri jarla-skáldi at ganga af skipi. Hann var í jarls sveit ok í kærleikum miklum. Hann gekk á land ok kvað vísu:

Þorfinnr jarl skipar skip sitt af hinu bezta liði, er hann hafði til. Eptir þat ferr hann til fundar við Kálf, ok bað hann liðs; sagði svá, at Kálfr mundi ekki fá keypta vinnáttu Magnúss konúngs, er hann var orðinn aðr landflótti, "Er þú fekt þá eigi til gætt, er hann var áðr kominn í allmikla kærleika.sagði svá, at Kálfr mundi ekki fá keypta vinnáttu Magnúss konúngs, er hann var orðinn aðr landflótti, "Er þú fèkt þá eigi til gætt, er hann var áðr kominn í allmikla kærleika. Máttú svá ok ætla, ef Rögnvaldr sigrast á oss, ok gangi ríki þeirra Magnúss konúngs hér fyrir vestan hafit, at þú munt þá ekki hér vel kominn.Máttú svá ok ætla, ef Rögnvaldr sigrast á oss, ok gangi ríki þeirra Magnúss konúngs hèr fyrir vestan hafit, at þú munt þá ekki hèr vel kominn. En ef vér sigrumst, þá skal yðr engan hlut skorta, er ek á kost;En ef vèr sigrumst, þá skal yðr engan hlut skorta, er ek á kost; eru vit fyrir engum manni uppnæmir hér fyrir vestan hafit, ef vit erum báðir á einu ráði.eru vit fyrir engum manni uppnæmir hèr fyrir vestan hafit, ef vit erum báðir á einu ráði. Mantú ok eigi vilja vita þat á þik, at liggja hjá sem köttr í hreysi, þar er ek berjumst til frelsis hvárum-tveggjum.

Eru þær ok tengdir með okkr, at hvárum samir þat betr at veita lið öðrum, síðan venzla-lausir menn eru í móti." En er Kálfr heyrði eggjan Þorfinns, hét hann á sína menn, ok bað þá leggja til bardaga með Þorfinni jarli.En er Kálfr heyrði eggjan Þorfinns, hèt hann á sína menn, ok bað þá leggja til bardaga með Þorfinni jarli. Sem Bjarni Gullbrár-skáld segir:

Greiddu nú atróðrinn báðir saman Þorfinnr jarl ok Kálfr. Ok er þeir kómu til orrostu var herr Þorfinns búinn at flýja, en fjöldi fallinn. Jarl lagði fram skip sitt á mót skipi Rögnvalds jarls, ok varð þar hin harðasta orrosta. Svá segir Arnórr:

Kálfr lagði at hinum smærrum skipum Rögnvalds, ok hrauð þau skjótt, þvíat þar var borða-munr mikill. En er leiðangrs-lið þat, er ór Noregi var komit, sá roðin skip hjá sér, þá leystu þeir skip sín or tengslum, ok lögðu á flótta, svá at fá ein skip vóru eptirEn er leiðangrs-lið þat, er ór Noregi var komit, sá roðin skip hjá sèr, þá leystu þeir skip sín or tengslum, ok lögðu á flótta, svá at fá ein skip vóru eptir

Með jarls skipi. Tók þá orrostan at hallast. Svá segir Arnórr jarla-skáld:

Ok nú er megin-herrinn hafði flýit, þá lögðu þeir Kálfr ok Þorfinnr jarl báðir at skipi Rögnvalds jarls, ok fellu þá mjök menn Rögnvalds jarls.Ok nú er megin-herrinn hafði flýit, þá lögðu þeir Kálfr ok Þorfinnr jarl báðir at skipi Rögnvalds jarls, ok fèllu þá mjök menn Rögnvalds jarls. Ok er Rögnvaldr jarl sá í hvert úefni komit var, ok hann mátti eigi sigrast á þeim Þorfinni ok Kálfi, þá lét hann höggva tengslin ok lagðist á flótta.Ok er Rögnvaldr jarl sá í hvert úefni komit var, ok hann mátti eigi sigrast á þeim Þorfinni ok Kálfi, þá lèt hann höggva tengslin ok lagðist á flótta. Var þá áliðinn mjök dagrinn, ok tók at myrkva. Rögnvaldr jarl sigldi þegar á haf um náttina ok svá austr til Noregs. Létti eigi fyrr en hann kom á fund Magnúss konúngs;Lètti eigi fyrr en hann kom á fund Magnúss konúngs; hann tók við honum vel sem fyrr, ok bauð honum með sér at vera;hann tók við honum vel sem fyrr, ok bauð honum með sèr at vera; ok þar dvaldist Rögnvaldr jarl um stund.

Nú er at segja frá Þorfinni jarli: at um morgininn eptir orrostuna lét hann róa um allar eyjar, at leita flótta-manna.Nú er at segja frá Þorfinni jarli: at um morgininn eptir orrostuna lèt hann róa um allar eyjar, at leita flótta-manna. Vóru margir drepnir, en sumir gengu til griða. Lagði Þorfinnr jarl þá undir sik allar Eyjar; lét þá hvern mann ganga sér til handa, svá ok þá er verit höfðu áðr eiðsvarar Rögnvalds.lèt þá hvern mann ganga sèr til handa, svá ok þá er verit höfðu áðr eiðsvarar Rögnvalds. Settist hann þá í Orkneyjar með fjölmenni mikit, ok dró föng at sér handan af Katanesi.Settist hann þá í Orkneyjar með fjölmenni mikit, ok dró föng at sèr handan af Katanesi. En Kálf Árnason sendi hann í Suðreyjar, ok lét hann þar sitja til styrktar við sik.En Kálf Árnason sendi hann í Suðreyjar, ok lèt hann þar sitja til styrktar við sik. En er Rögnvaldr jarl hafði dvalizt í Noregi um hríð með Magnúsi konúngi, sagði hann konúngi at hann vildi leita aptr til Orkneyja. En er konúngr heyrði þetta, þá kallaði hann þat úráðligt at fara fyrr en vetri létti af, en ísa leysti ok sjár tæki at þiðna;En er konúngr heyrði þetta, þá kallaði hann þat úráðligt at fara fyrr en vetri lètti af, en ísa leysti ok sjár tæki at þiðna; kallaðist þá vilja fá honum skip ok lið svá sem hann þurfti. Rögnvaldr segir svá; kvaðst nú eigi vilja týna liði Magnúss konúngs; kallaði þat ekki takast mega nema með miklu mannspelli, ef hann drægi her á hendr þeim þorfinni ok Kálfi, svá mikit ríki sem þeir hafa þá vestr þar: "Ætla ek nú," sagði hann, "at halda vestr einu skipi, ok skipa þat sem bazt; væntir mik, at þá sé ekki borin njósn fyrir oss. Mun þá vera annathvárt, at vér munum koma á úvart, ok megum vér þá vinna skjótt þann sigr er vér fám trautt eðr eigi unnit við liðs-fjölda.Mun þá vera annathvárt, at vèr munum koma á úvart, ok megum vèr þá vinna skjótt þann sigr er vèr fám trautt eðr eigi unnit við liðs-fjölda. En ef vart verðr við vára ferð, þá látu var enn hafit gæta vár." Magnús konúngr bað hann fara sem honum líkaði, en koma eun til sín þegar er hann vildi. Ok eptir þat býr Rögnvaldr ferð sína ok vandar menn til; réðust þar til ferðar með honum hirðmenn konúngs nokkurir;rèðust þar til ferðar með honum hirðmenn konúngs nokkurir; hafði hann þá einvala lið. Ok er þeir vóru búnir, sigldu þeir í haf. Þat var á öndverðum vetri.

Rögnvaldr jarl kom af hafi við Hjaltland. Spurði hann þá, at þorfinnr jarl var í Orkneyjum, ok hafði ekki ákafliga fjölment; var honum þá engi ván úfriðar of hávetr. Helt nú Rögnvaldr þegar í Orkneyjar suðr. þorfinnr jarl var þá í Hrosseyju ok ugði ekki at sér.Hèlt nú Rögnvaldr þegar í Orkneyjar suðr. þorfinnr jarl var þá í Hrosseyju ok ugði ekki at sèr. En þegar er Rögnvaldr kom í Orkneyjar, helt hann þangat, er hann spurði til þorfinns;En þegar er Rögnvaldr kom í Orkneyjar, hèlt hann þangat, er hann spurði til þorfinns; ok kom svá á úvart, at eigi varð fyrr vart við, en þeir höfðu tekit allar dyrr á húsunum, þeim er þorfinnr ok hans menn vóru inni. Þá var nótt, ok vóru flestir menn í svefni, en jarl sat þá enn ok drakk. Báru þeir Rögnvaldr eld at bænum. En er þorfinnr varð varr við úfriðinn, sendi hann menn til dyranna ok lét frétta, hverr fyrir úfriðinum réði.En er þorfinnr varð varr við úfriðinn, sendi hann menn til dyranna ok lèt frètta, hverr fyrir úfriðinum rèði. Var þá sagt, at Rögnvaldr jarl var þar kominn. Menn hljópu þá til vápna. Mátti þá ekki vörninni við koma, þvíat öllum var varit út at ganga. Tóku húsin skjótt at loga. Ræddi Þorfinnr þá um, at menn skyldi beiða útgöngu, þeir er griðum skyldi ná. Ok þess var leitað við jarl, ok lofaði hann konum öllum ok úfrjálsum mönnum; en kallaði þá hirðmenn Þorfinns jarls flesta, er honum mundi ekki betri lífs en dauðir. Vóru þeir þá út dregnir, er grið vóru gefin; tók ok þá brátt at loga bærinn. Þorfinnr jarl braut undan húsunum skjaldþili eitt, ok hljóp þar út; hann hafði Ingibjörgu, konu sína í faðmi sér.hann hafði Ingibjörgu, konu sína í faðmi sèr. Niðamyrkr var á, ok komst hann svá á brott með reykinum, at jarls-menn urðu ekki varir við. Reri hann þegar of nóttina yfir á Nes einn á báti. Rögnvaldr jarl brendi bæinn allan ok þá menn alla, er inni vóru, er eigi var útganga leyfð. Hugði engi maðr annat en Þorfinnr jarl hefði þar látizt. Eptir þat fór Rögnvaldr jarl um allar Eyjar ok lagði undir sik. Sendi hann ok þau orð yfir á Nes ok svá til Suðreyja, at hann ætlaði sér allt ríki þat, er Þorfinnr jarl hafði átt.Sendi hann ok þau orð yfir á Nes ok svá til Suðreyja, at hann ætlaði sèr allt ríki þat, er Þorfinnr jarl hafði átt. Mælti því engi maðr í mót. Þorfinnr jarl var á Katanesi í ymissum stöðum á laun með vinum sínum; ok fór engi frétt frá því, at hann hefði komizt ór brennunni.ok fór engi frètt frá því, at hann hefði komizt ór brennunni.

Rögnvaldr jarl sat í Kirkjuvági, ok dró þangat föng at sér, þau sem hann þurfti til vetrsetu;Rögnvaldr jarl sat í Kirkjuvági, ok dró þangat föng at sèr, þau sem hann þurfti til vetrsetu; hafði hann fjölmenni mikit ok rausn mikla. En litlu fyrir jól fór Rögnvaldr jarl með sveit mikla til Papeyjar innar litlu eptir möltum, er heita skyidi til jóla. Ok um kveldit er þeir vóru í eyjunni, sátu þeir lengi við bakelda; ok ræddi sá um, er eldinn kyndi, at eldiviðr tæki at fættast. Þá mælti jarl mismæli, ok tók til orða: "Þá eru vér full-gamlir, er þessir eru brunnir." En hann vildi þat mælt hafa, at þá væri þeir fullbakaðir. Ok þegar er hann fann, mælti hann: "Ekki hefi ek mismæli mælt fyrr svá at ek muna. Kemr mér þat í hug, er Ólafr konúngr fóstri minn mælti á Stiklastöðum þá er ek fann mismæli hans: Ef svá berr til, at ek mælta mismæli, at ek skylda svá við búast at ek munda þá eiga skamt úlifat.Kemr mèr þat í hug, er Ólafr konúngr fóstri minn mælti á Stiklastöðum þá er ek fann mismæli hans: Ef svá berr til, at ek mælta mismæli, at ek skylda svá við búast at ek munda þá eiga skamt úlifat. Kann vera, at Þorfinnr frændi mínn sé á lífi."Kann vera, at Þorfinnr frændi mínn sè á lífi." Ok í því heyrðu þeir at bærinn var horfinn mönnum. Var þar kominn Þorfinnr jarl. Báru þeir þegar eld at húsum, ok hlóðu köst fyrir durunum. Þeir leyfðu útgöngu öllum nema mönnum jarls. Ok er menn vóru út dregnir flestir, gekk maðr í dyrnar í línklæðum, ok bað Þorfinn jarl seilast í mót djákninum. En hann studdi höndum á bálkinn, ok stiklaði út yfir bálkinn ok mannhrínginn, [svá] at hann kom hvar fjarri niðr; ok hvarf í brott í náttmyrkrinu. Þorfinnr bað þá eptir halda; ok segir, at þar fór Rögnvaldr jarl, "Er þetta hans færleikr en einskis annars." Fóru þeir þá at leita hans; ok skiptust í sveitir, ok fór Þorkell fóstri með sænum at leita. Þeir heyrðu at rakki gó í sævar-urðunum. Rögnvaldr jarl hafði með sér skikkju-rakka sinn, ok sagði hann til jarls.Rögnvaldr jarl hafði með sèr skikkju-rakka sinn, ok sagði hann til jarls. Þeir gjörðu hann þegar líflátinn í urðunum; ok er þat sumra manna sögn at Þorkell fóstri vægi hann, þvíat eigi urðu aðrir menn til. En hann hafði þess svarit, at vinna öll þau verk er Þorfinni þætti sitt ríki þá frjálsara en áðr. Þeir Þorfinnr dvölðust í eyjunni um nóttina; var þar drepin sveit sú öll er Rögnvaldi hafði þangat fylgt. En of morguninn eptir tóku þeir byrðíng, ok hlóðu af malti; gengu þar á síðan, ok létu skjöldu við stafna þá er þeir Rögnvaldr jarl höfðu haft;gengu þar á síðan, ok lètu skjöldu við stafna þá er þeir Rögnvaldr jarl höfðu haft; létu ok eigi fleiri menn sjá á skipi en jarli höfðu fylgt.lètu ok eigi fleiri menn sjá á skipi en jarli höfðu fylgt. Reru þeir þá til Kirkjuvágs. Ok er þat sá sveitúngar Rögnvalds þeir er fyrir vóru, hugðu þeir at Rögnvaldr jarl mundi þar fara; gengu þeir þá í mót honum, ok flestir slyppir. Þorfinnr jarl lét þar taka á þriðja tigi manna ok drepa;Þorfinnr jarl lèt þar taka á þriðja tigi manna ok drepa; vóru þat flestir hirðmenn Magnúss konúngs ok vinir. Jarl gaf grið einum hirðmanni Magnúss konúngs, ok bað hann fara austr til Noregs, ok segja Magnúsi konungi þessi tíðindi.

Lík Rögnvalds jarls var flutt til Papeyjar hinnar meiri, ok þar jarðat; ok var þat mál manna, at hann hafi einn hverr verit vinsælastr ok bezt menntr af Orkneyja-jörlum. Var hann mörgum manni mjök harmdauði. Eptir þat lagði Þorfinnr jarl undir sik allar Orkneyjar; ok mælti nú engi maðr því í móti. Snemmendis um várit kvómu þessi tíðindi austr til Noregs; ok þótti Magnúsi konungi hinn mesti skaði eptir Rögnvald jarl; kveðst ok þegar skyldu hefna hans, er honum gæfi tóm til. En hann hafði í þenna tíma úfrið mikinn við Svein Ulfsson, er þá hafði látið taka sik til konúngs yfir Danmörk.