Bókastaðir

Rögnvaldr Brúsason sigldi vestr til Orkneyja, ok fór fyrst til búa þeirra, er faðir hans hafði átt; gjörði þá orðsendíngar til Þorfinns jarls frænda síns, ok beiddist at hafa þann þriðjúng af Eyjum, sem faðir hans hafði átt. Hann lét ok segja Þorfinni, at Magnús konúngr fekk honum í lén þann þriðjúng landa, er Ólafr konúngr hafði átt.Hann lèt ok segja Þorfinni, at Magnús konúngr fèkk honum í lèn þann þriðjúng landa, er Ólafr konúngr hafði átt. Beiddist hann þessa tvá hluti lands í vild at hafa við Þorfinn frænda sinn. En í þenna tíma átti Þorfinnr jarl deilur miklar við Suðreyínga ok Íra; þóttist hann mjök þurfa liðsinnis manna; ok veitti hann þau annsvör sendimönnum Rögnvalds, at hann skal taka at vísu þann þriðjúng Eyja, er hann átti at réttu, "En þriðjúng þann er Magnús kallar sér, þá játuðu vér því Ólafi konúngi, meirr fyrir þat, at vér vórum þá komnir í greipr honum, en hitt at oss þætti þat réttligt.ok veitti hann þau annsvör sendimönnum Rögnvalds, at hann skal taka at vísu þann þriðjúng Eyja, er hann átti at rèttu, "En þriðjúng þann er Magnús kallar sèr, þá játuðu vèr því Ólafi konúngi, meirr fyrir þat, at vèr vórum þá komnir í greipr honum, en hitt at oss þætti þat rèttligt. Mun þá ok samþykki okkat Rögnvalds frænda vera mest, at vit innimst lítt til um þann þriðjúng landa; hefir hann lengi at deildum farit. Ok ef Rögnvaldr vill mér vera hollr frændi ok styrks-maðr, þá þykki mér þat mitt ríki vel komit, er hann hefir sér til skemtunar ok báðum okkr til styrks;Ok ef Rögnvaldr vill mèr vera hollr frændi ok styrks-maðr, þá þykki mèr þat mitt ríki vel komit, er hann hefir sèr til skemtunar ok báðum okkr til styrks; er mér brátt liðsinni hans við meira en skattar þeir er þar tek ek af."er mèr brátt liðsinni hans við meira en skattar þeir er þar tek ek af." Eptir þat fara sendimenn aptr; ok sögðu Rögnvaldi, at Þorfinnr hafði játað honum tveim hlutum landa, ef hann vill vera honum styrks-maðr, sem vera ætti fyrir frændsemis sakar. Rögnvaldr segir, at hann hafði til þess eins kallat, er hann þóttist eiga. En fyrir þat, er Þorfinnr gaf svá auðvelliga upp löndin, kvaðst hann at vísu vilja vera honum liðsinnaðr ok fullkominn vin, eptir því sem frændsemi þeirra stóð til. Tók nú Rögnvaldr undir sik tvá hluti landa, ok stóð með því um vetrinn. En snemmendis um várit sendi Þorfinnr jarl orð Rögnvaldi frænda sínum, ok beiðir þess, at hann skyldi fara í hernað með honum, ok hefði fjölmenni slíkt sem hann fengi. Ok er Rögnvaldi kómu þessi orð, brást hann þegar við, ok dró her saman, ok safnaði at sér skipum öllum þeim sem hann fekk.Ok er Rögnvaldi kómu þessi orð, brást hann þegar við, ok dró her saman, ok safnaði at sèr skipum öllum þeim sem hann fèkk. Ok þá er herr sá var búinn, fór hann til fundar við Þorfinn jarl; hafði Þorfinnr þá ok búit sinn her. Tók hann þá vel Rögnvaldi frænda sínum ok lögðu þeir þá saman lag sitt.

Þeir frændr Þorfinnr ok Rögnvaldr herjuðu um sumarit um Suðreyjar ok Írland, ok víða um Skotlands-fjörðu. Lagði Þorfinnr undir sik þar sem þeir fóru. Um sumarit áttu þeir orrostu mikla þar sem heitir í Vatzfirði; var þar mannfall mikit. Tókst orrosta snemmindis, ok fengu þeir frændr bjartan sigr. Orrostu þessar getr Arnórr jarla-skáld í Þorfinns-drápu. Hann var þar í orrostu:

Eptir orrostu þessa vendu þeir aptr til Orkneyja ok sátu um kyrt þann vetr. Fór svá fram átta vetr at Rögnvaldr jarl hafði tvá hluti Eyja, svá at Þorfinnr jarl vandaði ekki um. En hvert sumar vóru þeir í hernaði, stundum báðir samt, en stundum sér hvárr þeirra.En hvert sumar vóru þeir í hernaði, stundum báðir samt, en stundum sèr hvárr þeirra. Sem Arnórr segir:

Með þeim frændum var ofallt vel, er þeir fundust; en ef verri menn gengu á milli þeirra, þá vóru jafnan greinir talaðar. Sat Þorfinnr jarl löngum á Katanesi en Rögnvaldr í Eyjum. Þat var á einu sumri at Þorfinnr jarl herjaði um Suðreyjar ok vestan um Skotland. Hann lá þar sem Gaddgeðlar heita, þar mætist Skotland ok England. Hann hafði gjört frá sér lið suðr á England at strandhöggi.Hann hafði gjört frá sèr lið suðr á England at strandhöggi. En þar sem hann lá með liði sínu var fólk allt undan flýit, en undan honum var rekit fé allt.En þar sem hann lá með liði sínu var fólk allt undan flýit, en undan honum var rekit fè allt. En er Englismenn verða varir við ferð víkínga, söfnuðust þeir saman, ok fóru at þeim, ok tóku af þeim fé allt;En er Englismenn verða varir við ferð víkínga, söfnuðust þeir saman, ok fóru at þeim, ok tóku af þeim fè allt; en drápu menn alla, þá er dugandi vóru; en sendu aptr rælngja nokkura, ok báðu þá segja Þorfinni jarli hversu þeir leiddu víkíngum rán ok ripsan; höfðu þar um mörg háðulig orð. Fóru síðan á fund Þorfinns jarls, ok sögðu honum sínar úfarar. Hann lét illa yfir því er menn hans höfðu týnzt, en kveðst þar ekki mega at hafa;Hann lèt illa yfir því er menn hans höfðu týnzt, en kveðst þar ekki mega at hafa; en til þess kveðst hann allvel fallinn, at gjalda Englismönnum háð ok spott þat er þeir drógu hér at;en til þess kveðst hann allvel fallinn, at gjalda Englismönnum háð ok spott þat er þeir drógu hèr at; en skilja kvað hann mundu fyrst at sinni með þeim. En ef hann væri heill at sumri sagði hann at þeir skyldu finnast.

Í þenna tíma var Hörða-Knútr yfir Englandi ok Danmörk. Eptir þat fór Þorfinnr jarl til Orkneyja ok sat þar um vetrinn. Snemma um várit hafði hann útboð um allt ríki sitt; sendi þá boð Rögnvaldi frænda sínum; ok því játar Rögnvaldr. Rögnvaldr hafði útboð um allt sitt ríki. Þorfinnr jarl dró her saman um Orkneyjar ok Katanes; hann hafði ok mikinn her af Skotlandi ok Írlandi, ok um allar Suðreyjar dróst honum lið. Helt hann her þeim öllum til Englands svá sem hann hafði heitið þeim á hausti.Hèlt hann her þeim öllum til Englands svá sem hann hafði heitið þeim á hausti. Hörða-Knútr var Danmörk, er þetta var tíðenda. En þegar at jarlar kómu við England, tóku þeir at herja ok at ræna. En þeir höfðíngjar, er þar vóru til landvarnar settir, fóru á mót þeim með liði; ok var þar orrosta mikil ok hörð, ok fengu jarlar sigr. Eptir þat fóru þeir víða um England ok herjuðu, drápu menn ok brendu bygðina hvar sem þeir fóru. Þessa getr Arnórr í Þorfinns-drápu:

Þorfinnr jarl átti tvær fólk-orrostur á Englandi; en mörg slög ok manndráp veitti hann í öðru lagi. Hann lá þar mjök svá allt sumar í gegnum; en um haustið fór hann heim til Orkneyja [ok var þar] um vetrinn.

Í þenna tíma varð Kálfr Árnason landflótta fyrir Magnúsi konúngi; fór hann vestr um haf til Þorfinns jarls mágs síns. Þorfinnr átti þá Íngibjörgu jarla-móður dóttur Finns jarls Árnasonar; var Kálfr þá í miklum kærleikum við Þorfinn jarl; hann helt sveit mikla sinna manna;hann hèlt sveit mikla sinna manna; varð jarli þá kostnaðarsamt. Vóru þeir ok þá margir, er þat mæltu fyrir honum, at hann skyldi eigi Rögnvald hafa láta tvá hluti Eyja, svá mikinn fékostnað sem hann hafði sjálfr.Vóru þeir ok þá margir, er þat mæltu fyrir honum, at hann skyldi eigi Rögnvald hafa láta tvá hluti Eyja, svá mikinn fèkostnað sem hann hafði sjálfr. Ok eptir þat sendi Þorfinnr jarl menn út í Eyjar, ok beiddist þess þriðjúngs af Rögnvaldi jarli, er átt hafði Einarr jarl rangmuðr. En er sú orðsendíng kom, þá bar jarl þat fyrir vini sína ok ráðgjafa. Eptir þat kallar hann þangat sendimenn Þorfinns jarls. Rögnvaldr segir, at þann hlut Eyja, er þeir kalla til, hefði hann tekit í léu af Magnúsi konúngi, ok konúngr kallaði þat sína föðurleifð.Rögnvaldr segir, at þann hlut Eyja, er þeir kalla til, hefði hann tekit í lèu af Magnúsi konúngi, ok konúngr kallaði þat sína föðurleifð. Nú kvað hann Magnús konúng vald á eiga, hvárr þeirra þann hlut Eyja skyldi hafa; en eigi kveðst hann láta skyldu, ef þat væri konúngs vili at hann hefði. Fóru sendimenn við þetta á brot, ok segja Þorfinni jarli þessi orð; kölluðu vísa-ván at þetta mundi eigi fást þrautarlaust. En er Þorfinnr jarl heyrði þetta, varð hann reiðr mjök, ok kvað þat úsannligt at Magnús konúngr ætti bróðurarf hans; kallar þat meirr verit hafa fyrir því játtað, at þeir Brúsi jarl vóru þá komnir í greipr Ólafi konungi, heldr en þat væri rétt arfskipti: "Nú þykki mér Rögnvaldr eigi vel launa mér, er ek hefi hann nú látið hafa í frelsi ríkit um hríð, ef ek skal nú eigi ná bróðurarfi mínum, nema ek berjumst til."kallar þat meirr verit hafa fyrir því játtað, at þeir Brúsi jarl vóru þá komnir í greipr Ólafi konungi, heldr en þat væri rètt arfskipti: "Nú þykki mèr Rögnvaldr eigi vel launa mèr, er ek hefi hann nú látið hafa í frelsi ríkit um hríð, ef ek skal nú eigi ná bróðurarfi mínum, nema ek berjumst til." Varð Þorfinnr jarl um þetta svá reiðr, at eigi miklu síðarr sendir hann menn í Suðreyjar ok upp á Skotland, ok dró at sér lið;Varð Þorfinnr jarl um þetta svá reiðr, at eigi miklu síðarr sendir hann menn í Suðreyjar ok upp á Skotland, ok dró at sèr lið; lýsti hann því, at hann mun fara á hendr Rögnvaldi jarli, ok heimta þá vægðarlaust þat er hann náði eigi, þá er hann leitaði með friði eptir.

Ok nú er þetta [er] sagt Rögnvaldi jarli, at Þorfinnr jarl samnaði her á móti hónum, þá stefndi hann at sér vinum sínum, ok kærir þetta fyrir þeim þat er Þorfinnr jarl frændi hans ætlar at fara með her ok úfriði á hendr honum;Ok nú er þetta [er] sagt Rögnvaldi jarli, at Þorfinnr jarl samnaði her á móti hónum, þá stefndi hann at sèr vinum sínum, ok kærir þetta fyrir þeim þat er Þorfinnr jarl frændi hans ætlar at fara með her ok úfriði á hendr honum; leitaði hann þá eptir hvern styrk þeir vilja veita honum; kallast eigi vilja láta sitt at öllu úreyndu. En er hann beiddi órskurðar um þetta mál, þá lögðu menn hér allmisjafnt til.En er hann beiddi órskurðar um þetta mál, þá lögðu menn hèr allmisjafnt til. Sumir mæltu eptir Rögnvaldi jarli, ok töldu várkunn, at hann vildi eigi miðla ríkit; en hinir vóru sumir, er þat mæltu, at várkunn væri, at Þorfinnr vildi hafa ríkit um hríð, er Rögnvaldr hafði áðr haft þann hlut er Einarr jarl hafði átt; töldu þat ok úráð, at Rögnvaldr legði til bardaga við Þorfinn við þat lið, sem hann fengi af tveim hlutum Eyja, þar sem Þorfinnr hafði þriðjúng ok Katanes ok mikinn hluta af Skotlandi ok allar Suðreyjar. Þeir menn vóru at þat mæltu, at leitað mundi um sættir; beiða þess at Rögnvaldr jarl byði Þorfinni jarli helmíng Eyja, ok mætti þannveg enn semjast frændsemi þeirra. En er Rögnvaldr fann þat, at sitt lagði hverr til, en allir löttu hann uppreistar, þá birti hann vilja sinn: sagði at hann vill eigi miðla ríki sitt með neinu sáttmáli, lézt heldr mundu at sínni gefa upp ríkit, ok sækja á fund Magnúss konúngs fóstbróður síns, ok leita eptir hvern styrk er konúngr vill fá honum til at halda ríki sínu.En er Rögnvaldr fann þat, at sitt lagði hverr til, en allir löttu hann uppreistar, þá birti hann vilja sinn: sagði at hann vill eigi miðla ríki sitt með neinu sáttmáli, lèzt heldr mundu at sínni gefa upp ríkit, ok sækja á fund Magnúss konúngs fóstbróður síns, ok leita eptir hvern styrk er konúngr vill fá honum til at halda ríki sínu. Eptir þetta býr hann ferð sína, ok ferr austr til Noregs; léttir eigi fyrr en hann kemr á fund Magnúss konúngs.lèttir eigi fyrr en hann kemr á fund Magnúss konúngs. Ok er hann er þar kominn, segir hann konúngi allan málavöxt. Konúngr fagnaði vel Rögnvaldi jarli, ok bauð honum með sér at vera svá lengi sem honum líkaði, ok taka lén af sér svá mikit at hann fengi vel haldit sig ok lið sitt;Konúngr fagnaði vel Rögnvaldi jarli, ok bauð honum með sèr at vera svá lengi sem honum líkaði, ok taka lèn af sèr svá mikit at hann fengi vel haldit sig ok lið sitt; en Rögnvaldr jarl sagði konúngi, at hann vildi at hann fengi honum afla til at sækja ríki sitt. Magnús konúngr kveðst at vísu skyldu sinn styrk til leggja eptir því sem hann beiddi. Dvaldist Rögnvaldr skamma stund í Noregi, áðr en hann byrjaði ferð sína vestr til Orkneyja; hafði hann þá mikit lið ok frítt, er Magnús konúngr hafði veitt honum. Þat fylgði ok með, at hann sendi orð Kálfi Árnasyni, at hann skyldi hafa eignir sínar ok lands-vist í Noregi, ef hann veitti Rögnvaldi jarli í skiptum þeirra Þorfinns jarls.