Bókastaðir

Rǫgnvaldr Brúsason sigldi vestr til Orkneyja, ok fór fyrst til búa þeirra, er faðir hans hafði átt; gjǫrði þá orðsendingar til Þorfinns jarls frænda síns, ok beiddisk at hafa þann þriðjung af Eyjum, sem faðir hans hafði átt. Hann lét ok segja Þorfinni, at Magnús konungr fekk honum í lén þann þriðjung landa, er Ólafr konungr hafði átt. Beiddisk hann þessa tvá hluti lands í vild at hafa við Þorfinn frænda sinn.

En í þenna tíma átti Þorfinnr jarl deilur miklar við Suðreyinga ok Íra; þóttisk hann mjǫk þurfa liðsinnis manna; ok veitti hann þau annsvǫr sendimǫnnum Rǫgnvalds, at hann skal taka at vísu þann þriðjung Eyja, er hann átti at réttu, "En þriðjung þann er Magnús kallar sér, þá játuðu vér því Ólafi konungi, meirr fyrir þat, at vér vórum þá komnir í greipr honum, en hitt at oss þœtti þat réttligt. Mun þá ok samþykki okkat Rǫgnvalds frænda vera mest, at vit innimsk lítt til um þann þriðjung landa; hefir hann lengi at deildum farit. Ok ef Rǫgnvaldr vill mér vera hollr frændi ok styrks-maðr, þá þykki mér þat mitt ríki vel komit, er hann hefir sér til skemtunar ok báðum okkr til styrks; er mér brátt liðsinni hans við meira en skattar þeir er þar tek ek af."

Eptir þat fara sendimenn aptr; ok sǫgðu Rǫgnvaldi, at Þorfinnr hafði játat honum tveim hlutum landa, ef hann vill vera honum styrks-maðr, sem vera ætti fyrir frændsemis sakar. Rǫgnvaldr segir, at hann hafði til þess eins kallat, er hann þóttisk eiga. En fyrir þat, er Þorfinnr gaf svá auðvelliga upp lǫndin, kvaðsk hann at vísu vilja vera honum liðsinnaðr ok fullkominn vin, eptir því sem frændsemi þeirra stóð til. Tók nú Rǫgnvaldr undir sik tvá hluti landa, ok stóð með því um vetrinn.

En snemmendis um várit sendi Þorfinnr jarl orð Rǫgnvaldi frænda sínum, ok beiðir þess, at hann skyldi fara í hernað með honum, ok hefði fjǫlmenni slíkt sem hann fengi. Ok er Rǫgnvaldi kómu þessi orð, brásk hann þegar við, ok dró her saman, ok safnaði at sér skipum ǫllum þeim sem hann fekk. Ok þá er herr sá var búinn, fór hann til fundar við Þorfinn jarl; hafði Þorfinnr þá ok búit sinn her. Tók hann þá vel Rǫgnvaldi frænda sínum ok lǫgðu þeir þá saman lag sitt.

Þeir frændr Þorfinnr ok Rǫgnvaldr herjuðu um sumarit um Suðreyjar ok Írland, ok víða um Skotlands-fjǫrðu. Lagði Þorfinnr undir sik þar sem þeir fóru. Um sumarit áttu þeir orrostu mikla þar sem heitir í Vatnsfirði; var þar mannfall mikit. Tóksk orrosta snemmindis, ok fengu þeir frændr bjartan sigr.

Orrostu þessar getr Arnórr jarla-skáld í Þorfinns-drápu. Hann var þar í orrostu:

Eptir orrostu þessa vendu þeir aptr til Orkneyja ok sátu um kyrt þann vetr. Fór svá fram átta vetr at Rǫgnvaldr jarl hafði tvá hluti Eyja, svá at Þorfinnr jarl vandaði ekki um. En hvert sumar vóru þeir í hernaði, stundum báðir samt, en stundum sér hvárr þeirra. Sem Arnórr segir:

Með þeim frændum var ofallt vel, er þeir fundusk; en ef verri menn gengu á milli þeirra, þá vóru jafnan greinir talaðar. Sat Þorfinnr jarl lǫngum á Katanesi en Rǫgnvaldr í Eyjum.

Þat var á einu sumri at Þorfinnr jarl herjaði um Suðreyjar ok vestan um Skotland. Hann lá þar sem Gaddgeðlar heita, þar mœtisk Skotland ok England. Hann hafði gjǫrt frá sér lið suðr á England at strandhǫggi. En þar sem hann lá með liði sínu var fólk allt undan flýit, en undan honum var rekit fé allt. En er Englismenn verða varir við ferð víkinga, sǫfnuðusk þeir saman, ok fóru at þeim, ok tóku af þeim fé allt; en drápu af þeim menn alla, þá er dugandi vóru; en sendu aptr ræingja nokkura, ok báðu þá segja Þorfinni jarli hversu þeir leiddu víkingum rán ok ripsan; hǫfðu þar um mǫrg háðulig orð.

Fóru síðan á fund Þorfinns jarls, ok sǫgðu honum sínar ófarar. Hann lét illa yfir því er menn hans hǫfðu týnzk, en kveðsk þar ekki mega at hafa; en til þess kveðsk hann allvel fallinn, at gjalda Englismǫnnum háð ok spott þat er þeir drógu hér at; en skilja kvað hann mundu fyrst at sinni með þeim. En ef hann væri heill at sumri sagði hann at þeir skyldu finnask.

Í þenna tíma var Hǫrða-Knútr yfir Englandi ok Danmǫrk. Eptir þat fór Þorfinnr jarl til Orkneyja ok sat þar um vetrinn.

Snemma um várit hafði hann útboð um allt ríki sitt; sendi þá boð Rǫgnvaldi frænda sínum; ok því játar Rǫgnvaldr. Rǫgnvaldr hafði útboð um allt sitt ríki. Þorfinnr jarl dró her saman um Orkneyjar ok Katanes; hann hafði ok mikinn her af Skotlandi ok Írlandi, ok um allar Suðreyjar drósk honum lið. Helt hann her þeim ǫllum til Englands svá sem hann hafði heitit þeim á hausti. Hǫrða-Knútr var Danmǫrk, er þetta var tíðenda.

En þegar at jarlar kómu við England, tóku þeir at herja ok at ræna. En þeir hǫfðingjar, er þar vóru til landvarnar settir, fóru á mót þeim með liði; ok var þar orrosta mikil ok hǫrð, ok fengu jarlar sigr. Eptir þat fóru þeir víða um England ok herjuðu, drápu menn ok brendu bygðina hvar sem þeir fóru.

Þessa getr Arnórr í Þorfinns-drápu:

Þorfinnr jarl átti tvær fólk-orrostur á Englandi; en mǫrg slǫg ok manndráp veitti hann í ǫðru lagi. Hann lá þar mjǫk svá allt sumar í gegnum; en um haustit fór hann heim til Orkneyja [ok var þar] um vetrinn.

Í þenna tíma varð Kálfr Árnason landflótta fyrir Magnúsi konungi; fór hann vestr um haf til Þorfinns jarls mágs síns. Þorfinnr átti þá Ingibjǫrgu jarla-móður dóttur Finns jarls Árnasonar; var Kálfr þá í miklum kærleikum við Þorfinn jarl; hann helt sveit mikla sinna manna; varð jarli þá kostnaðarsamt.

Vóru þeir ok þá margir, er þat mæltu fyrir honum, at hann skyldi eigi Rǫgnvald hafa láta tvá hluti Eyja, svá mikinn fékostnað sem hann hafði sjálfr. Ok eptir þat sendi Þorfinnr jarl menn út í Eyjar, ok beiddisk þess þriðjungs af Rǫgnvaldi jarli, er átt hafði Einarr jarl rangmuðr.

En er sú orðsending kom, þá bar jarl þat fyrir vini sína ok ráðgjafa. Eptir þat kallar hann þangat sendimenn Þorfinns jarls. Rǫgnvaldr segir, at þann hlut Eyja, er þeir kalla til, hefði hann tekit í léu af Magnúsi konungi, ok konungr kallaði þat sína fǫðurleifð. Nú kvað hann Magnús konung vald á eiga, hvárr þeirra þann hlut Eyja skyldi hafa; en eigi kveðsk hann láta skyldu, ef þat væri konungs vili at hann hefði. Fóru sendimenn við þetta á brot, ok segja Þorfinni jarli þessi orð; kǫlluðu vísa-ván at þetta mundi eigi fásk þrautarlaust.

En er Þorfinnr jarl heyrði þetta, varð hann reiðr mjǫk, ok kvað þat ósannligt at Magnús konungr ætti bróðurarf hans; kallar þat meirr verit hafa fyrir því játtat, at þeir Brúsi jarl vóru þá komnir í greipr Ólafi konungi, heldr en þat væri rétt arfskipti: "Nú þykki mér Rǫgnvaldr eigi vel launa mér, er ek hefi hann nú látit hafa í frelsi ríkit um hríð, ef ek skal nú eigi ná bróðurarfi mínum, nema ek berjumsk til." Varð Þorfinnr jarl um þetta svá reiðr, at eigi miklu síðarr sendir hann menn í Suðreyjar ok upp á Skotland, ok dró at sér lið; lýsti hann því, at hann mun fara á hendr Rǫgnvaldi jarli, ok heimta þá vægðarlaust þat er hann náði eigi, þá er hann leitaði með friði eptir.

Ok nú er þetta [er] sagt Rǫgnvaldi jarli, at Þorfinnr jarl samnaði her á móti hónum, þá stefndi hann at sér vinum sínum, ok kærir þetta fyrir þeim þat er Þorfinnr jarl frændi hans ætlar at fara með her ok ófriði á hendr honum; leitaði hann þá eptir hvern styrk þeir vilja veita honum; kallask eigi vilja láta sitt at ǫllu óreyndu.

En er hann beiddi órskurðar um þetta mál, þá lǫgðu menn hér allmisjafnt til. Sumir mæltu eptir Rǫgnvaldi jarli, ok tǫldu várkunn, at hann vildi eigi miðla ríkit; en hinir vóru sumir, er þat mæltu, at várkunn væri, at Þorfinnr vildi hafa ríkit um hríð, er Rǫgnvaldr hafði áðr haft þann hlut er Einarr jarl hafði átt; tǫldu þat ok óráð, at Rǫgnvaldr legði til bardaga við Þorfinn við þat lið, sem hann fengi af tveim hlutum Eyja, þar sem Þorfinnr hafði þriðjung ok Katanes ok mikinn hluta af Skotlandi ok allar Suðreyjar. Þeir menn vóru at þat mæltu, at leitat mundi um sættir; beiða þess at Rǫgnvaldr jarl byði Þorfinni jarli helming Eyja, ok mætti þannveg enn semjask frændsemi þeirra.

En er Rǫgnvaldr fann þat, at sitt lagði hverr til, en allir lǫttu hann uppreistar, þá birti hann vilja sinn: sagði at hann vill eigi miðla ríki sitt með neinu sáttmáli, lézk heldr mundu at sínni gefa upp ríkit, ok sœkja á fund Magnúss konungs fóstbróður síns, ok leita eptir hvern styrk er konungr vill fá honum til at halda ríki sínu.

Eptir þetta býr hann ferð sína, ok ferr austr til Noregs; léttir eigi fyrr en hann kemr á fund Magnúss konungs. Ok er hann er þar kominn, segir hann konungi allan málavǫxt. Konungr fagnaði vel Rǫgnvaldi jarli, ok bauð honum með sér at vera svá lengi sem honum líkaði, ok taka lén af sér svá mikit at hann fengi vel haldit sig ok lið sitt; en Rǫgnvaldr jarl sagði konungi, at hann vildi at hann fengi honum afla til at sœkja ríki sitt. Magnús konungr kveðsk at vísu skyldu sinn styrk til leggja eptir því sem hann beiddi.

Dvaldisk Rǫgnvaldr skamma stund í Noregi, áðr en hann byrjaði ferð sína vestr til Orkneyja; hafði hann þá mikit lið ok frítt, er Magnús konungr hafði veitt honum. Þat fylgði ok með, at hann sendi orð Kálfi Árnasyni, at hann skyldi hafa eignir sínar ok lands-vist í Noregi, ef hann veitti Rǫgnvaldi jarli í skiptum þeirra Þorfinns jarls.