Bókastaðir

Hlǫðver Þorfinnsson tók jarldóm eptir Ljót ok var mikill hǫfðingi; hann átti Eðnu, dóttur Kjarvals Íra-konungs; þeirra son var Sigurðr digri. Hlǫðver varð sóttdauðr, ok er heygðr í Hǫfn á Katanesi.

Sigurðr, son hans, tók jarldóm eptir hann; hann varð hǫfðingi mikill ok víðlendr. Hann helt með valdi Katanes fyrir Skotum, ok hafði hvert sumar her úti. Hann herjaði í Suðreyjar, á Skotland ok Írland.

Þat var á einu sumri, at Finnleikr Skota-jarl haslaði Sigurði vǫll á Skíðamýri at nefndum degi; en Sigurðr gekk til fréttar við móður sína, hon var margkunnig. Jarl sagði henni, at eigi mundi minni liðsmunr en sjau menn um einn.

Hon svarar: "Ek munda hafa lengi upp fœtt í ull-laupi mínum, ef ek vissa at þú mundir einart lifa, ok ræðr auðna lífi en eigi hvar maðr er kominn; betra er at deyja með sœmd en lifa með skǫmm. Tak þú hér við merki því, er ek hefir gjǫrt þér af allri minni kunnáttu, ok væntir ek at sigrsælt mun verða þeim er fyrir er borit, en banvænt þeim er berr."

Merkit var gjǫrt af miklum hannyrðum ok ágætligum hagleik. Þat var gjǫrt í hrafns-mynd; ok þá er vindr blæss í merkit, þá var sem hrafn beindi fluginn.

Sigurðr jarl varð reiðr mjǫk við orð móður sinnar, ok gaf Orkneyingum óðul sín til liðveizlu, ok fór til Finnleiks jarls á Skíðamýri, ok fylktu hvárirtveggju liði sínu. Ok þá er orrostan sé saman, var skotinn merkismaðr Sigurðar jarls til bana. Jarl kvaddi annan mann til at bera merkit; ok þá er barizk var um hríð, fell sá. Þrír fellu merkismenn jarls, en hann hafði sigr, ok fengu þá Orkneyingar óðul sín.

Olafr Tryggvason var fjóra vetr í hernaði í Vestrlǫndum síðan er hann kom af Vindlandi, áðr hann léti skírask í Syllingum. Þaðan fór hann til Írlands, ok fekk þar Gyðu, dóttur Kvarans Íra-konungs. Síðan dvaldi hann um hríð í Dyflinni, þar til er Hákon jarl sendi vestr Þóri, klǫku at lokka hann þaðan.

Ólafr sigldi vestan fimm skipum, ok kom fyrst við Orkneyjar. Þar hitti hann Sigurð jarl í Rǫgnvaldsey í Ásmundar-vági, með þrjú skip, ok var hann búinn í hernað. Olafr konungr lét kalla jarl á skip sitt ok kvaðsk vilja tala við hann; ok er þeir fundusk, mælti Olafr konungr til hans. "Þat er minn vili, at þú látir skírask ok allr lýðr sá er þér þjónar, ella skalt þú deyja hér þegar, en ek mun fara með eld ok usla yfir allar Eyjar."

En er jarlinn sá hversu hann var við kominn, þá gaf hann allt sitt mál í konungs vald. Lét konungr þá skíra hann ok tók í gisling son hans er hét Hundi eða Hvelpr, en konungr lét skíra hann með Hlǫðvis nafni. Þá urðu kristnar allar Orkneyjar. En Olafr konungr sigldi þá austr til Noregs; ok fór Hlǫðvir með honum, ok lifði hann skamma stund.

En síðan veitti Sigurðr jarl enga lýðskyldu Ólafi konungi. Hann gekk þá at eiga dóttur Melkolms Skota-konungs, ok var þeirra son Þorfinnr jarl. Sigurðr jarl hafði áðr átta þrjá sonu er þá vóru á lífi, hét einn þeirra Sumarliði, annarr Brúsi, þriði Einarr.

Litlu síðarr en þeir Ólafr konungr Tryggvason sættusk ok Sigurðr jarl Hlǫðversson, gekk jarl at eiga dóttur Melkólms Skota-konungs, ok var þeirra son Þorfinnr jarl. Sigurðr jarl átti þrjá sonu aðra, hét einn Brúsi, annarr Sumarliði, þriði Einarr rangmunnr.

Fimm vetrum eptir Svoldrar-orrostu fór Sigurðr jarl til Írlands til liðs með Sigtryggi konungi silkiskegg, en setti sonu sína hina ellri til landa, en Þorfinn son sinn fekk hann í hendr Skota-konungi til fóstrs, móður-fǫður sínum. En er Sigurðr jarl kom til Írlands, heldu þeir Sigtryggr konungr her þeim til móts við Brján Íra-konung, ok varð fundr þeirra Fǫstudaginn langa. Þá varð engi til at bera hrafns-merkit, ok bar jarl sjálfr, ok fell þar, en Sigtryggr konungr flýði. Brjánn konungr fell með sigri ok gagni.

Eptir fall Sigurðar jarls tóku synir hans ríki ok skiptu í þriðjunga, Sumarliði, Brúsi, ok Einarr. Þorfinnr var með Skota-konungi fimm vetra gamall þá er Sigurðr faðir hans fell. Skota-konungr gaf þá Þorfinni dóttursyni sínum Katanes ok Suðrland ok jarlsnafn, ok setti menn til landráða með honum. Þorfinnr jarl var bráðgjǫrr í vexti, manna mestr ok sterkastr, svartr á hár, skarpleitr ok skolbrúnn. Ok þegar er honum óx aldr, var þat auðsætt, at hann var ágjarn.

Þeir brœðr vóru ólíkir í skaplyndi, Einarr ok Brúsi. Einarr var maðr stríðr ok ágjarn, óþýðr ok hermaðr mikill. Brúsi var maðr hógværr, stiltr vel, lítilátr ok málsnjallr. Sumarliði var líkari Brúsa í skaplyndi; hann var elztr þeirra brœðra, ok lifði skemst, ok varð sóttdauðr. Eptir andlát hans taldi Þorfinnr jarl til ríkis í Orkneyjum. Einarr sagði at Þorfinnr hefði Katanes ok Suðrland, þat ríki, er átt hafði faðir þeirra, ok taldi þat meira en þriðjung Eyja, ok vildi eigi unna Þorfinni skiptis eptir Sumarliða, en Brúsi vildi unna, ok lét upp skipti fyrir sína hǫnd: "Vil ek eigi," segir hann, "ágirnask meira af ríki, en þann þriðjung, sem ek á at réttu."

Þá tók Einarr undir sik tvá hluti Eyja; gjǫrðisk hann þá ríkr ok fjǫlmennr, var opt á sumrum í hernaði, ok hafði útboð mikil í landi, en allmisjafnt varð til fengjar. Tók bœndum at leiðask þat starf, en jarl helt með freku ǫllum álǫgum, ok lét ǫngum hlýða mót at mæla. Einarr var hinn mesti ofstopamaðr; gjǫrði í hans ríki hallæri mikit af starfi ok fékostum, þeim er bœndr hǫfðu; en í þeim hluta lands, er Brúsi hafði, var ár mikit ok hóglífi bóndum; var hann því vinsæll.

Maðr hét Ámundi ríkr ok auðigr, hann bjó í Hrossey í Sandvík á Hlaupandanesi. Þorkell hét son hans, allra manna gerfiligastr þeirra er upp óxu í Orkneyjum. Ámundi var vitr maðr, ok einna manna mest virðr í Eyjum.

Þat var eitt vár, at jarl hafði útboð mikit sem hann var vanr, en bœndr kurruðu illa, báru þat fyrir Ámunda ok báðu hann mæla þeim nokkura forstǫðu við jarl.

Ámundi sagði jarl óáhlýðinn, "ok mun lítit at skapask, er vinátta vár jarls ok góð at svá búnu, en mér þykkir við váða búit, ef vér verðum rangsáttir við skaplyndi hvárratveggju; mun ek mér," segir hann, "engu af skipta."

Þá ræddu þeir þetta mál við Þorkel; hann var trauðr til, ok hét þó sinni umsýslu við áeggjan manna. Amunda þótti hann ofskjótt heitit hafa.

En er jarl átti þing, þá mælti Þorkell af hendi bónda, sagði nauðsyn manna, ok bað jarl vægja mǫnnum.

Einarr svarar vel, ok segir at hann skuli virða orð hans. "Ek hafða nú ætlat at hafa sex skip ór landi, en nú skulu eigi meirr en þrjú, en þú, Þorkell, bið nú eigi þessa optarr."

Bœndr þǫkkuðu vel Þorkatli liðveizlu sína; fór jarl í víking, ok kom aptr at hausti.

En eptir um várit hafði jarl enn útboð, ok átti þing við bœndr. Þá talaði Þorkell enn, ok bað jarl vægja bóndum. Jarl svarar reiðuliga ok sagði at hlutr bónda skyldi mjǫk vesna við hans rœðu. Hann gerði sik svá óðan ok reiðan, at hann sagði at þeir skyldu annat vár eigi báðir heilir á þinginu. Sleit við svá búit þinginu.

En er Ámundi varð varr við hvat þeir Þorkell hǫfðu við ázk, bað hann Þorkel brott fara. Fór hann yfir á Katanes til Þorfinns jarls ok var þar lengi síðan, ok fóstraði hann, er jarl var ungr, ok var síðan kallaðr Þorkell fóstri, ok var hann ágætr maðr.

Fleiri vóru þeir ríkismenn, er flýðu ór Orkneyjum fyrir ofríki Einars jarls; flýðu flestir til Þorfinns jarls, sumir til Noregs ok til ymissa landa.