Bókastaðir

Víkíngar tveir danskir settust í löndin, hét annarr Þórir tréskegg en annarr Kálfr skurfa.Víkíngar tveir danskir settust í löndin, hèt annarr Þórir trèskegg en annarr Kálfr skurfa. Ok er Rögnvaldr jarl spurði þetta, hugnaði honum stórilla, ok heimti til sín sonu sína, Þóri ok Hrollaug. Hrólfr var þá í hernaði. Rögnvaldr spurði, hvárr þeirra vildi vestr í eyjarnar. Þórir bað hann fyrir sjá um sína ferð. "Svá segir mér hugr um," segir jarl, "at hér mun þinn þroski mestr, ok liggja vegir þínir eigi heðan.""Svá segir mèr hugr um," segir jarl, "at hèr mun þinn þroski mestr, ok liggja vegir þínir eigi hèðan." Þá spurði Hrollaugr: "Viltú at ek fara?" Jarl segir: "Eigi mun þér jarldóms auðit, ok liggja fylgjur þínar til Íslands, þar muntú auka ætt þína ok mun göfug verða í því landi."Jarl segir: "Eigi mun þèr jarldóms auðit, ok liggja fylgjur þínar til Íslands, þar muntú auka ætt þína ok mun göfug verða í því landi." Þá gekk Einarr fram, hinn ýngsti son hans, ok mælti: "Viltú at ek fara til eyjanna? ek mun því heita, er þér mun mest veitt í þykkja, at ek mun aldregi aptr koma þér í augsýn, á ek ok við lítið gott hér at skiljast, ok úvant um at minn þroski verði annarstaðar minni en hér."Þá gekk Einarr fram, hinn ýngsti son hans, ok mælti: "Viltú at ek fara til eyjanna? ek mun því heita, er þèr mun mest veitt í þykkja, at ek mun aldregi aptr koma þèr í augsýn, á ek ok við lítið gott hèr at skiljast, ok úvant um at minn þroski verði annarstaðar minni en hèr." Jarl segir: "Úlíkligr ertú til höfðíngja fyrir sakir móður þinnar, þvíat hon er í allar ættir þrælborin, en satt er þat at því betr þætti mér er þú ferr fyrr á braut ok kemr seinna aptr."Jarl segir: "Úlíkligr ertú til höfðíngja fyrir sakir móður þinnar, þvíat hon er í allar ættir þrælborin, en satt er þat at því betr þætti mèr er þú ferr fyrr á braut ok kemr seinna aptr." Rögnvaldr fekk Einari tvítug-sessu alskipaða, en Haraldr konúngr gaf honum jarls-nafn.Rögnvaldr fèkk Einari tvítug-sessu alskipaða, en Haraldr konúngr gaf honum jarls-nafn.

Einarr sigldi vestr til Hjaltlands, ok dreif þar lið til hans; eptir þat fór hann suðr í Orkneyjar ok helt þegar til móts við þá Kálf.eptir þat fór hann suðr í Orkneyjar ok hèlt þegar til móts við þá Kálf. Þar varð bardagi ok fellu þeir báðir víkíngarnir.Þar varð bardagi ok fèllu þeir báðir víkíngarnir. Þá var þetta kveðit:

Eptir þat lagði hann undir sik löndin ok gjörðist hinn mesti höfðíngi. Hann fann fyrstr manna at skera torf ór jörðu til eldiviðar á Torfnesi á Skotlandi, þvíat illt var til viðar í eyjunum. Einarr var mikill maðr ok ljótr, einsýnn ok þó manna skygnstr.

Þá er synir Haralds hins hárfagra vóru fulltíða at aldri gjörðust þeir ofstopamenn miklir ok úhægir innanlands; fóru á hendr jörlum konúngs, drápu suma en suma ráku þeir af eignum sínum. Snæfríðar-synir, Hálfdan háleggr ok Guðröðr ljómi, fóru at Rögnvaldi Mæra-jarli ok drápu hann en tóku undir sik ríkit. En er Haraldr konúngr spurði þat varð hann reiðr mjök, ok fór at sonum sínum. Hálfdan hljóp á skip ok sigldi vestr um haf, en Guðröðr gaf sik upp í vald föður síns. Haraldr konúngr gaf Þóri í föður-bætr Álöfu árbót, dóttur sína, ok jarls-nafn ok föðurleifð sína. Hálfdan háleggr kom í Orkneyjar. Ok þegar er þat spurðist at þar var kominn sonr Haralds konúngs, þá urðu þeir felms-fullir, gengu sumir til handa Hálfdani; en Einarr jarl stökk ór eyjunum ok upp á Skotland. Hálfdan lagði undir sik eyjarnar ok gjörðist konúngr yfir. Einarr kom aptr á enu sama ári ok varð fundr þeirra Hálfdanar; varð þar orrosta mikil ok hafði Einarr sigr, en Hálfdan hljóp fyrir borð við myrkr um kveldit. Þá kvað Einarr vísu:

Um morgininn er ljóst var fóru þeir at leita [flótta] manna um eyjarnar ef nokkurir hefði undan komist; ok var hverr drepinn þar sem staðinn var. Þá tók Einarr jarl til orða: "Eigi veit ek hvat ek sé í Rínansey, hefst stundum upp en stundum legst niðr, annathvárt er þat fugl eðr maðr, ok skal til fara."Þá tók Einarr jarl til orða: "Eigi veit ek hvat ek sè í Rínansey, hefst stundum upp en stundum legst niðr, annathvárt er þat fugl eðr maðr, ok skal til fara." Þar fundu þeir Hálfdan hálegg, ok lét Einarr rísta örn á baki honum með sverði, ok skera rifin öll frá hrygginum ok draga þar út lúngun, ok gaf hann Óðni til sigrs sér.Þar fundu þeir Hálfdan hálegg, ok lèt Einarr rísta örn á baki honum með sverði, ok skera rifin öll frá hrygginum ok draga þar út lúngun, ok gaf hann Óðni til sigrs sèr. Þá kvað Einarr þetta:

Ok enn þetta:

Eptir þat lét hann kasta haug Hálfdanar ok kvað:Eptir þat lèt hann kasta haug Hálfdanar ok kvað:

Ok er þetta spurðist til Noregs þá urðu bræðr hans stórilla við, ok heituðust at fara í Orkneyjar ok hefna hans, en Haraldr konúngr olli er frestaðist. Einarr kvað er hann spurði heitan þeirra:

En nokkuru síðarr fór Haraldr konúngr vestr um haf ok kom í Eyjar. Einarr stökk or Eyjum ok yfir á Katanes; eptir þat fóru menn á milli þeirra ok sættust þeir. Haraldr konúngr lagði gjald á Eyjarnar ok bað þá gjalda lx. marka gulls. Einarr jarl bauðst til at halda einn upp gjaldinu ok eignast óðul þeirra öll; en bændr vildu þat, þvíat hinir auðgu hugðust leysa mundu óðul sín, en hinir snauðu höfðu ekki fé til.en bændr vildu þat, þvíat hinir auðgu hugðust leysa mundu óðul sín, en hinir snauðu höfðu ekki fè til. Einarr greiddi upp gjaldit; ok var þat lengi síðan, at jarlar áttu óðul öll, áðr Sigurðr jarl gaf upp Orkneyíngum óðul sín. Haraldr konúngr fór aptr til Noregs; en Einarr jarl réð fyrir Orkneyjum lengi æfi, ok varð sóttdauðr.en Einarr jarl rèð fyrir Orkneyjum lengi æfi, ok varð sóttdauðr. Hann átti þrjá sonu, hét einn Arnkell, annarr Erlendr, þriði Þorfinnr hausakljúfr.Hann átti þrjá sonu, hèt einn Arnkell, annarr Erlendr, þriði Þorfinnr hausakljúfr. Þá er Haraldr hárfagri andaðist, var Eirikr blöðöx tvá vetr konúngr.

Þá kom Hákon Aðalsteins-fóstri af Englandi, en Eirikr fór or landi. Hann sigldi vestr um haf ok herjaði á Skotland ok England. En er þat spurði Aðalsteinn konúngr, sendi hann menn til Eiriks, ok bauð at fá honum land nokkut; lézt hann verit hafa mikill vin Haralds konúngs, ok sagði at hann vildi þat virða við son hans;lèzt hann verit hafa mikill vin Haralds konúngs, ok sagði at hann vildi þat virða við son hans; hann kvaðst ok mundu sætta hann við Hákon konung fóstr-son sinn. Eirikr konungr þekktist þann kost, ok fekk hann Norðymbraland til yfirráða;Eirikr konungr þekktist þann kost, ok fèkk hann Norðymbraland til yfirráða; þat er fimtungr Englands. En með því at Eirikr hafði land lítið en lið mikit, þá skorti hann fé.En með því at Eirikr hafði land lítið en lið mikit, þá skorti hann fè. Hann herjaði því á sumrum, en á vetrum sat hann at löndum; helt því fram meðan Aðalsteinn konúngr lifði.hèlt því fram meðan Aðalsteinn konúngr lifði. Eptir hann tók ríki Játmundr bróðir hans; var hann eigi slíkr vinr Norðmanna sem Aðalsteinn konúngr, þótti honum illa at Eirikr hefði Norðymbraland. Ok eitt vár fór Eirikr konúngr norðr fyrir Skotland ok þaðan í Orkneyjar, ok tók með sér jarla af Orkneyjum sonu Torf-Einars, Arnkel ok Erlend.Ok eitt vár fór Eirikr konúngr norðr fyrir Skotland ok þaðan í Orkneyjar, ok tók með sèr jarla af Orkneyjum sonu Torf-Einars, Arnkel ok Erlend. Þaðan fór hann í Suðreyjar ok fékk þar ok mikit liÍ. Þaðan fór hann til Írlands ok herjaði, ok slíkt hit sama á Bretlandi. Þaðan fór hann til Englands, ok herjaði þar sem annars-staðar. Ólafr hét sá konúngr er Játvarðr hafði þar settan til landvarnar.Ólafr hèt sá konúngr er Játvarðr hafði þar settan til landvarnar. En með því at Eirikr hafði liÍ mikit þá gekk hann á land upp frá skipum.En með því at Eirikr hafði liÍ mikit þá gèkk hann á land upp frá skipum. Ólafr dró ok saman her úvígan ok fór á hendr Eiriki konúngi, ok varÍ þar orrosta mikil. Öndverdan daginn fellu mjök Enskir menn;Öndverdan daginn fèllu mjök Enskir menn; en þar er einn fell, kómu þrír í staÍinn.en þar er einn fèll, kómu þrír í staÍinn. En enn efra hluta dagsins sneri mannfallinu á Norðmenn, ok lauk svá at Eirikr konúngr fell ok fimm konúngar með honum.En enn efra hluta dagsins sneri mannfallinu á Norðmenn, ok lauk svá at Eirikr konúngr fèll ok fimm konúngar með honum. Einn þeirra hét Guthormr.Einn þeirra hèt Guthormr. Þar fellu ok jarlar, Arnkell ok Erlendr, synir Torf-Einars.Þar fèllu ok jarlar, Arnkell ok Erlendr, synir Torf-Einars. En er þau Gunnhildr ok synir hennar urðu þess vör at Eirikr var fallinn, ok hann hafði áðr herjat land Engla-konúngs, þá þykkjast þau vita at þeim var eigi friðvænt á Englandi; búask þau því af skyndingi til Orkneyja. Þá var þar jarl Þorfinnr hausakljúfr. Tóku Gunnhildar-synir þá undir sik Eyjar, ok vóru þar á vetrum, en fóru á sumrum í hernaÍ. En er þau Gunnhildr ok synir hennar vóru í Orkneyjum, þá heyrðu þau at úfriðr var milli Dana-konungs ok Hákonar konungs Aðalsteins-fóstra, þá þótti þeim nokkur ván at þau mundi fá hjálp af Haraldi Gormssyni. Þau byrja þá ferð sína til Dana-konúngs. En áðr þau fœri or Orkneyjum giptu þau Ragnhildi, dóttur Eiriks konúngs ok Gunnhildar, Arnfinni syni Þorfinns jarls; ok settist Þorfinnr þá at Eyjum; hann var höfðíngi mikill ok herskár; hann varð sóttdauðr; ok er hann heygðr í Rögnvaldsey á Haugaheiði, ok þótti verit hafa mikilmenni.

Þorfinnr átti fimm sonu, hét einn Hávarðr hinn ársæli, annarr Hlöðverr, hinn þriði Ljótr, fjórði Skúli, fimti Arnfinnr.Þorfinnr átti fimm sonu, hèt einn Hávarðr hinn ársæli, annarr Hlöðverr, hinn þriði Ljótr, fjórði Skúli, fimti Arnfinnr. Ragnhildr Eireksdóttir réð Arnfinni bónda sínum bana í Myrkkol á Katanesi;Ragnhildr Eireksdóttir rèð Arnfinni bónda sínum bana í Myrkkol á Katanesi; en hon giptist Hávarði hinum ársæla bróður hans. Hávarðr tók jarldóm ok var góðr höfðíngi ok ársæll. Einarr klíníngr hét maðr, systurson Hávarðs, hann var höfðíngi mikill, ok hafði sveit mikla, ok var í hernaði á sumrum.Einarr klíníngr hèt maðr, systurson Hávarðs, hann var höfðíngi mikill, ok hafði sveit mikla, ok var í hernaði á sumrum. Hann þá veizlu at Hávarði. Ok at þeirri veizlu töluðu þau mart Ragnhildr ok Einarr; kallaði hon slíkan mann vel til höfðíngja fallinn ok betr hentan jarldóm en Hávarði, frænda hans, ok kallaði þá konu vel gipta er slíkan mann ætti. Einarr bað, hana ekki taka slíkar ræður, kvað hann mann göfgastan í Eyjum ok hana fullvel gipta. Ragnhildr svarar: "Skammar munu verða samfarar okkar Hávarðs heðan frá;Ragnhildr svarar: "Skammar munu verða samfarar okkar Hávarðs hèðan frá; satt er þat, at verða munu menn til [í] Eyjum, þeir er eigi mun allt í augu vaxa ef þú fyrirmant þér tignarinnar."satt er þat, at verða munu menn til [í] Eyjum, þeir er eigi mun allt í augu vaxa ef þú fyrirmant þèr tignarinnar." Við slíkar fortölur hennar gekst Einari hugr til ágirni ok svika við jarl, frænda sinn; ok sömdu þat sín á millum, at hann skyldi drepa jarl, en hon skyldi giptast honum. Ok nokkuru síðarr bjóst Einarr til ferðar þeirrar; ok þá mælti spámaðr einn, er var með honum: "Ger þetta verk eigi í dag, heldr á morgin, ella munu lengi ættvíg vera í ætt yðvarri." Einarr lét sem hann heyrði þetta eigi.Einarr lèt sem hann heyrði þetta eigi. Hávarðr var þá á Steinsnesi í Hrossey, þar var fundr þeirra ok bardagi harðr, ok eigi langr áðr jarl fell;Hávarðr var þá á Steinsnesi í Hrossey, þar var fundr þeirra ok bardagi harðr, ok eigi langr áðr jarl fèll; heitir þar nú Hávarðs-teigar. Ok þá er þessi tíðendi spyrjast, þótti Einarr orðinn níðíngr mikill af verki þessu; þá vildi Ragnhildr ekki sambland eiga við hann, ok kallar þat lygð eina, at hon hefði þar í heitum verit; sendi hon þá eptir Einari harðkjöpt, hann var son annarrar systur Hávarðs. Ok þá er þau fundust, sagði hon skömm at slíkum frændum hans, er eigi vildi hefna hans, kallast allt vilja til vinna at jarls yrði hefnt: "Er þat ok auðvitað," sagði hon, "at sá mun mest metinn af öllum góðum mönnum, er jarls hefnir, hefir sá ok unnit til ríkis hans." Einarr svarar: "Þat er mælt frá," segir hann, "at þér mælit stundum annat en yðr er í skapi;Einarr svarar: "Þat er mælt frá," segir hann, "at þèr mælit stundum annat en yðr er í skapi; en sá er þetta verk gjörir mun vilja þat fyrir hafa, at þú haldir þeim í hendr ríkinu ok þeim hlutum öðrum, er eigi mun þykkja minna skipta." Slíta svá ræðunni. Eptir þetta fór Einarr harðkjöptr at Einari klíníngi ok drap hann, en Ragnhildr sendi eptir Ljót bróður þeirra ok giptist honum. Ljótr tók jarldóm ok gjörðist höfðíngi mikill. Einarr harðkjöptr hafði nú drepit frænda sinn, en var eigi nærr jarldómi en áðr; unir hann nú stórilla sínum hlut, vildi nú afla sér manna, ok sækja með magni til eyjanna;unir hann nú stórilla sínum hlut, vildi nú afla sèr manna, ok sækja með magni til eyjanna; honum varð illt til manna, því at Orkneyíngar vildu þjóna sonum Þorfinns hausakljúfs; ok nokkuru síðarr lét Ljótr jarl drepa Einar harðkjöpt.ok nokkuru síðarr lèt Ljótr jarl drepa Einar harðkjöpt.

Skúli, bróðir Ljóts, fór upp á Skotland ok var þar gefit jarls-nafn af Skota-konúngi; síðan fór hann ofan á Katanes, ok aflaði sér þar liðs, ok fór þaðan í Eyjar ok deildi þar til ríkis við Ljót, bróður sinn.síðan fór hann ofan á Katanes, ok aflaði sèr þar liðs, ok fór þaðan í Eyjar ok deildi þar til ríkis við Ljót, bróður sinn. Ljótr safnar liði, ok fór til móts við Skúla ok var fjölmennri; en er þeir fundust, vildi Skúli ekki annat en berjast; varð þar harðr bardagi, ok sigraðist Ljótr en Skúli flýði yfir á Nes ok upp á Skotland; ok þangat ferr Ljótr eptir honum, ok dvaldist þar um hríð ok varð fjölmennr. Ok þá ríðr Skúli ofan af Skotlandi með her mikinn er Skota-konúngr hafði fengit honum ok Magbjóðr jarl, ok fundust þeir Ljótr í Dölum á Katanesi ok var [ð] þar orrosta mikil. Ok vóru Skotar hinir áköfustu í öndverðri orrostu. Ljótr jarl bað menn hlífa sér, ok standa þó sem fastast.Ljótr jarl bað menn hlífa sèr, ok standa þó sem fastast. En er Skotar fengu ekki at gjört, eggjaði Ljótr sína menn, ok var sjálfr hinn ákafasti. Ok er svá hafði staðit um hríð, þá raufst fylkíng þeirra Skota, ok eptir þat flýja þeir, en Skúli helt upp bardaga, en fell þó at lyktum.Ok er svá hafði staðit um hríð, þá raufst fylkíng þeirra Skota, ok eptir þat flýja þeir, en Skúli hèlt upp bardaga, en fèll þó at lyktum. Ljótr tók undir sik Katanes, ok var þá úfriðr milli Skota-konungs ok Ljóts jarls, því at Skotar undu illa úförum sínum. Þá er Ljótr jarl var á Katanesi fámennr, þá kom ofan Magbjóðr jarl af Skotlandi með her mikinn, ok fundust þeir Ljótr jarl á Skíðamýri á Katanesi, ok hafði Ljótr jarl ekki liðs við; en þó gekk Ljótr svá fast fram, at þeir viknuðu fyrir Skotarnir, ok var skammr bardagi, áðr þeir flýðu, er lífit þágu, en fjöldi var sárt. Ljótr vendi aptr með sigri, ok var liðit mjök sárt. Ljótr jarl hafði ok fengit sár þat, er hann leiddi til bana, ok var hann mjök harmdauði.