Bókastaðir

Víkingar tveir danskir settusk í lǫndin, hét annarr Þórir tréskegg en annarr Kálfr skurfa. Ok er Rǫgnvaldr jarl spurði þetta, hugnaði honum stórilla, ok heimti til sín sonu sína, Þóri ok Hrollaug. Hrólfr var þá í hernaði. Rǫgnvaldr spurði, hvárr þeirra vildi vestr í eyjarnar. Þórir bað hann fyrir sjá um sína ferð.

"Svá segir mér hugr um," segir jarl, "at hér mun þinn þroski mestr, ok liggja vegir þínir eigi heðan."

Þá spurði Hrollaugr: "Viltú at ek fara?"

Jarl segir: "Eigi mun þér jarldóms auðit, ok liggja fylgjur þínar til Íslands, þar muntú auka ætt þína ok mun gǫfug verða í því landi."

Þá gekk Einarr fram, hinn yngsti son hans, ok mælti: "Viltú at ek fara til eyjanna? ek mun því heita, er þér mun mest veitt í þykkja, at ek mun aldregi aptr koma þér í augsýn, á ek ok við lítit gott hér at skiljask, ok óvant um at minn þroski verði annarstaðar minni en hér."

Jarl segir: "Ólíkligr ertú til hǫfðingja fyrir sakir móður þinnar, þvíat hon er í allar ættir þrælborin, en satt er þat at því betr þœtti mér er þú ferr fyrr á braut ok kemr seinna aptr."

Rǫgnvaldr fekk Einari tvítug-sessu alskipaða, en Haraldr konungr gaf honum jarls-nafn.

Einarr sigldi vestr til Hjaltlands, ok dreif þar lið til hans; eptir þat fór hann suðr í Orkneyjar ok helt þegar til móts við þá Kálf. Þar varð bardagi ok fellu þeir báðir víkingarnir. Þá var þetta kveðit:

Eptir þat lagði hann undir sik lǫndin ok gjǫrðisk hinn mesti hǫfðingi. Hann fann fyrstr manna at skera torf ór jǫrðu til eldiviðar á Torfnesi á Skotlandi, þvíat illt var til viðar í eyjunum. Einarr var mikill maðr ok ljótr, einsýnn ok þó manna skygnstr.

Þá er synir Haralds hins hárfagra vóru fulltíða at aldri gjǫrðusk þeir ofstopamenn miklir ok óhægir innanlands; fóru á hendr jǫrlum konungs, drápu suma en suma ráku þeir af eignum sínum. Snæfríðar-synir, Hálfdan háleggr ok Guðrøðr ljómi, fóru at Rǫgnvaldi Mœra-jarli ok drápu hann en tóku undir sik ríkit. En er Haraldr konungr spurði þat varð hann reiðr mjǫk, ok fór at sonum sínum. Hálfdan hljóp á skip ok sigldi vestr um haf, en Guðrøðr gaf sik upp í vald fǫður síns. Haraldr konungr gaf Þóri í fǫður-bœtr Álǫfu árbót, dóttur sína, ok jarls-nafn ok fǫðurleifð sína.

Hálfdan háleggr kom í Orkneyjar. Ok þegar er þat spurðisk at þar var kominn sonr Haralds konungs, þá urðu þeir felms-fullir, gengu sumir til handa Hálfdani; en Einarr jarl stǫkk ór eyjunum ok upp á Skotland. Hálfdan lagði undir sik eyjarnar ok gjǫrðisk konungr yfir.

Einarr kom aptr á enu sama ári ok varð fundr þeirra Hálfdanar; varð þar orrosta mikil ok hafði Einarr sigr, en Hálfdan hljóp fyrir borð við myrkr um kveldit. Þá kvað Einarr vísu:

Um morgininn er ljóst var fóru þeir at leita [flótta] manna um eyjarnar ef nokkurir hefði undan komisk; ok var hverr drepinn þar sem staðinn var.

Þá tók Einarr jarl til orða: "Eigi veit ek hvat ek sé í Rínansey, hefsk stundum upp en stundum legsk niðr, annathvárt er þat fugl eða maðr, ok skal til fara." Þar fundu þeir Hálfdan hálegg, ok lét Einarr rísta ǫrn á baki honum með sverði, ok skera rifin ǫll frá hrygginum ok draga þar út lungun, ok gaf hann Óðni til sigrs sér. Þá kvað Einarr þetta:

Ok enn þetta:

Eptir þat lét hann kasta haug Hálfdanar ok kvað:

Ok er þetta spurðisk til Noregs þá urðu brœðr hans stórilla við, ok heituðusk at fara í Orkneyjar ok hefna hans, en Haraldr konungr olli er frestaðisk. Einarr kvað er hann spurði heitan þeirra:

En nokkuru síðarr fór Haraldr konungr vestr um haf ok kom í Eyjar. Einarr stǫkk or Eyjum ok yfir á Katanes; eptir þat fóru menn á milli þeirra ok sættusk þeir.

Haraldr konungr lagði gjald á Eyjarnar ok bað þá gjalda lx. marka gulls. Einarr jarl bauðsk til at halda einn upp gjaldinu ok eignask óðul þeirra ǫll; en bœndr vildu þat, þvíat hinir auðgu hugðusk leysa mundu óðul sín, en hinir snauðu hǫfðu ekki fé til. Einarr greiddi upp gjaldit; ok var þat lengi síðan, at jarlar áttu óðul ǫll, áðr Sigurðr jarl gaf upp Orkneyingum óðul sín.

Haraldr konungr fór aptr til Noregs; en Einarr jarl réð fyrir Orkneyjum lengi æfi, ok varð sóttdauðr. Hann átti þrjá sonu, hét einn Arnkell, annarr Erlendr, þriði Þorfinnr hausakljúfr. Þá er Haraldr hárfagri andaðisk, var Eirikr blǫðǫx tvá vetr konungr.

Þá kom Hákon Aðalsteins-fóstri af Englandi, en Eirikr fór or landi. Hann sigldi vestr um haf ok herjaði á Skotland ok England. En er þat spurði Aðalsteinn konungr, sendi hann menn til Eiriks, ok bauð at fá honum land nokkut; lézk hann verit hafa mikill vin Haralds konungs, ok sagði at hann vildi þat virða við son hans; hann kvaðsk ok mundu sætta hann við Hákon konung fóstr-son sinn. Eirikr konungr þekktisk þann kost, ok fekk hann Norðymbraland til yfirráða; þat er fimtungr Englands.

En með því at Eirikr hafði land lítit en lið mikit, þá skorti hann fé. Hann herjaði því á sumrum, en á vetrum sat hann at lǫndum; helt því fram meðan Aðalsteinn konungr lifði.

Eptir hann tók ríki Játmundr bróðir hans; var hann eigi slíkr vinr Norðmanna sem Aðalsteinn konungr, þótti honum illa at Eirikr hefði Norðymbraland.

Ok eitt vár fór Eirikr konungr norðr fyrir Skotland ok þaðan í Orkneyjar, ok tók með sér jarla af Orkneyjum sonu Torf-Einars, Arnkel ok Erlend. Þaðan fór hann í Suðreyjar ok fékk þar ok mikit lið. Þaðan fór hann til Írlands ok herjaði, ok slíkt hit sama á Bretlandi. Þaðan fór hann til Englands, ok herjaði þar sem annars-staðar.

Ólafr hét sá konungr er Játvarðr hafði þar settan til landvarnar. En með því at Eirikr hafði lið mikit þá gekk hann á land upp frá skipum. Ólafr dró ok saman her óvígan ok fór á hendr Eiriki konungi, ok varð þar orrosta mikil. Ǫndverðan daginn fellu mjǫk Enskir menn; en þar er einn fell, kómu þrír í staðinn. En enn efra hluta dagsins sneri mannfallinu á Norðmenn, ok lauk svá at Eirikr konungr fell ok fimm konungar með honum. Einn þeirra hét Guthormr. Þar fellu ok jarlar, Arnkell ok Erlendr, synir Torf-Einars.

En er þau Gunnhildr ok synir hennar urðu þess vǫr at Eirikr var fallinn, ok hann hafði áðr herjat land Engla-konungs, þá þykkjask þau vita at þeim var eigi friðvænt á Englandi; búask þau því af skyndingi til Orkneyja. Þá var þar jarl Þorfinnr hausakljúfr. Tóku Gunnhildar-synir þá undir sik Eyjar, ok vóru þar á vetrum, en fóru á sumrum í hernað.

En er þau Gunnhildr ok synir hennar vóru í Orkneyjum, þá heyrðu þau at ófriðr var milli Dana-konungs ok Hákonar konungs Aðalsteins-fóstra, þá þótti þeim nokkur ván at þau mundi fá hjálp af Haraldi Gormssyni. Þau byrja þá ferð sína til Dana-konungs. En áðr þau fœri or Orkneyjum giptu þau Ragnhildi, dóttur Eiriks konungs ok Gunnhildar, Arnfinni syni Þorfinns jarls.

Ok settisk Þorfinnr þá at Eyjum; hann var hǫfðingi mikill ok herskár; hann varð sóttdauðr; ok er hann heygðr í Rǫgnvaldsey á Haugaheiði, ok þótti verit hafa mikilmenni.

Þorfinnr átti fimm sonu, hét einn Hávarðr hinn ársæli, annarr Hlǫðverr, hinn þriði Ljótr, fjórði Skúli, fimti Arnfinnr. Ragnhildr Eireksdóttir réð Arnfinni bónda sínum bana í Myrkkol á Katanesi; en hon giptisk Hávarði hinum ársæla bróður hans. Hávarðr tók jarldóm ok var góðr hǫfðingi ok ársæll.

Einarr klíningr hét maðr, systurson Hávarðs, hann var hǫfðingi mikill, ok hafði sveit mikla, ok var í hernaði á sumrum. Hann þá veizlu at Hávarði. Ok at þeirri veizlu tǫluðu þau mart Ragnhildr ok Einarr; kallaði hon slíkan mann vel til hǫfðingja fallinn ok betr hentan jarldóm en Hávarði, frænda hans, ok kallaði þá konu vel gipta er slíkan mann ætti. Einarr bað, hana ekki taka slíkar rœður, kvað hann mann gǫfgastan í Eyjum ok hana fullvel gipta.

Ragnhildr svarar: "Skammar munu verða samfarar okkar Hávarðs heðan frá; satt er þat, at verða munu menn til [í] Eyjum, þeir er eigi mun allt í augu vaxa ef þú fyrirmant þér tignarinnar."

Við slíkar fortǫlur hennar geksk Einari hugr til ágirni ok svika við jarl, frænda sinn; ok sǫmdu þat sín á millum, at hann skyldi drepa jarl, en hon skyldi giptask honum.

Ok nokkuru síðarr bjósk Einarr til ferðar þeirrar; ok þá mælti spámaðr einn, er var með honum: "Ger þetta verk eigi í dag, heldr á morgin, ella munu lengi ættvíg vera í ætt yðvarri." Einarr lét sem hann heyrði þetta eigi.

Hávarðr var þá á Steinsnesi í Hrossey, þar var fundr þeirra ok bardagi harðr, ok eigi langr áðr jarl fell; heitir þar nú Hávarðs-teigar.

Ok þá er þessi tíðendi spyrjask, þótti Einarr orðinn níðingr mikill af verki þessu; þá vildi Ragnhildr ekki sambland eiga við hann, ok kallar þat lygð eina, at hon hefði þar í heitum verit; sendi hon þá eptir Einari harðkjǫpt, hann var son annarrar systur Hávarðs.

Ok þá er þau fundusk, sagði hon skǫmm at slíkum frændum hans, er eigi vildi hefna hans, kallask allt vilja til vinna at jarls yrði hefnt: "Er þat ok auðvitat," sagði hon, "at sá mun mest metinn af ǫllum góðum mǫnnum, er jarls hefnir, hefir sá ok unnit til ríkis hans."

Einarr svarar: "Þat er mælt frá," segir hann, "at þér mælit stundum annat en yðr er í skapi; en sá er þetta verk gjǫrir mun vilja þat fyrir hafa, at þú haldir þeim í hendr ríkinu ok þeim hlutum ǫðrum, er eigi mun þykkja minna skipta." Slíta svá rœðunni.

Eptir þetta fór Einarr harðkjǫptr at Einari klíningi ok drap hann, en Ragnhildr sendi eptir Ljót bróður þeirra ok giptisk honum. Ljótr tók jarldóm ok gjǫrðisk hǫfðingi mikill.

Einarr harðkjǫptr hafði nú drepit frænda sinn, en var eigi nærr jarldómi en áðr; unir hann nú stórilla sínum hlut, vildi nú afla sér manna, ok sœkja með magni til eyjanna; honum varð illt til manna, því at Orkneyingar vildu þjóna sonum Þorfinns hausakljúfs; ok nokkuru síðarr lét Ljótr jarl drepa Einar harðkjǫpt.

Skúli, bróðir Ljóts, fór upp á Skotland ok var þar gefit jarls-nafn af Skota-konungi; síðan fór hann ofan á Katanes, ok aflaði sér þar liðs, ok fór þaðan í Eyjar ok deildi þar til ríkis við Ljót, bróður sinn. Ljótr safnar liði, ok fór til móts við Skúla ok var fjǫlmennri; en er þeir fundusk, vildi Skúli ekki annat en berjask; varð þar harðr bardagi, ok sigraðisk Ljótr en Skúli flýði yfir á Nes ok upp á Skotland; ok þangat ferr Ljótr eptir honum, ok dvaldisk þar um hríð ok varð fjǫlmennr.

Ok þá ríðr Skúli ofan af Skotlandi með her mikinn er Skota-konungr hafði fengit honum ok Magbjóðr jarl, ok fundusk þeir Ljótr í Dǫlum á Katanesi ok varð þar orrosta mikil. Ok vóru Skotar hinir ákǫfustu í ǫndverðri orrostu. Ljótr jarl bað menn hlífa sér, ok standa þó sem fastast. En er Skotar fengu ekki at gjǫrt, eggjaði Ljótr sína menn, ok var sjálfr hinn ákafasti. Ok er svá hafði staðit um hríð, þá raufsk fylking þeirra Skota, ok eptir þat flýja þeir, en Skúli helt upp bardaga, en fell þó at lyktum. Ljótr tók undir sik Katanes, ok var þá ófriðr milli Skota-konungs ok Ljóts jarls, því at Skotar undu illa ófǫrum sínum.

Þá er Ljótr jarl var á Katanesi fámennr, þá kom ofan Magbjóðr jarl af Skotlandi með her mikinn, ok fundusk þeir Ljótr jarl á Skíðamýri á Katanesi, ok hafði Ljótr jarl ekki liðs við; en þó gekk Ljótr svá fast fram, at þeir viknuðu fyrir Skotarnir, ok var skammr bardagi, áðr þeir flýðu, er lífit þágu, en fjǫldi var sárt. Ljótr vendi aptr með sigri, ok var liðit mjǫk sárt. Ljótr jarl hafði ok fengit sár þat, er hann leiddi til bana, ok var hann mjǫk harmdauði.