Bókastaðir

Kári spurði Bjǫrn: "Hvat skulu vit nú til ráða taka?"

Bjǫrn svaraði: "Hvárt þykki þér undir því mest, at vit sém sem vitrastir?"

"Já," sagði Kári, "svá er víst."

"Þá er skjótt til ráða at taka," segir Bjǫrn, "vit skulum ginna þá alla sem þursa ok skulu vit láta, sem vit mynim ríða norðr á fjall, en þegar leiti berr á milli vár, þá skulu vit snúa ofan með Skaptá ok felaz þar, sem okkr þykkir vænligast, meðan leitin er sem ákǫfust, ef þeir ríða eptir."

Kári mælti: "Svá munu vit gera, ok hafða ek þetta ætlat áðr."

"Svá mun þér reynaz," sagði Bjǫrn, "at ek em ekki hjátœkr mér í vitsmunum eigi síðr en í harðræðum."

Þeir Kári riðu nú, sem þeir hǫfðu ætlat, ofan með Skaptá. Þá fell áin sum í landsuðr. Snǫru þeir þá ofan með miðkvíslinni ok léttu eigi fyrr en þeir kómu í Meðalland ok á mýri þá, er Kringlumýrr heitir. Þar er hraun allt umhverfis. Kári mælti við Bjǫrn, at hann skyldi gæta hesta þeira ok vera á varðhaldi — "en mér gerir svefnhǫfugt."

Bjǫrn gætti hestanna, en Kári lagðiz niðr ok svaf allskamma stund áðr en Bjǫrn vakði hann. Hann hafði þá leidda saman hestana, ok váru þar hjá þeim.

Bjǫrn mælti: "Allmjǫk þarft þú þó mín til. Myndi sá nú hafa hlaupit í braut frá þér, er eigi væri jafnvel hugaðr sem ek em, því at nú ríða hér óvinir þínir at þér, ok skalt þú svá við búaz."

Kári gekk þá undir hamarskúta nǫkkurn.

Bjǫrn mælti: "Hvar skal ek nú standa?"

Kári svarar: "Tveir eru nú kostir fyrir hǫndum; sá er annarr, at þú standir at baki mér ok hafir skjǫldinn at hlífa þér með, ef þér kømr hann at nǫkkuru gagni. Hinn er annarr, at þú stíg á hest þinn ok ríðir undan sem þú mátt mest."

"Þat vil ek eigi," sagði Bjǫrn, "heldr þar mart til, þat fyrst, at vera kann, at nǫkkurar skœðar tungur taki svá til orðs, at ek renna frá þér fyrir hugleysi, ef ek ríð í braut. Hinn er annarr at ek veit, hver veiðr þeim mun þykkja í mér, ok munu ríða eptir mér tveir eða þrír, en ek verð þér þá þó at engu liði. Vil ek því heldr standa hjá þér ok verjaz með þér."

Þá var eigi langt at bíða, at reknir váru klyfjahestar fram um mýrina, ok fóru þar með þrír menn.

Kári mælti: "Þessir sjá okkr ekki."

"Látum þá um ríða," segir Bjǫrn.

Síðan riðu þeir um fram, en hinir sex riðu þá at fram ok hljópu þegar af baki allir senn ok sóttu at þeim Kára. Fyrst hljóp at honum Glúmr Hildisson ok lagði til hans með spjóti. Kári snøriz undan á hæli, ok misti Glúmr hans, ok kom lagit í bjargit. Bjǫrn sér þat ok hjó þegar spjótit af skapti fyrir Glúmi. Kári hjó til Glúms hǫllum fœti, ok kom sverðit á lærit ok tók undan fótinn uppi í lærinu, ok dó Glúmr þegar. Þá hljópu fram at Kára Þorfinnssynir Vébrandr ok Ásbrandr. Kári hljóp at Vébrandi ok rak sverðit í gegnum hann, en síðan hjó hann báða fœtr undan Ásbrandi. Í þessi svipan urðu þeir sárir báðir Kári ok Bjǫrn. Þá hljóp at Kára Ketill ór Mǫrk ok lagði til hans spjóti. Kári brá upp við fœtinum, ok kom spjótit í vǫllinn. Kári hljóp á spjótskaptit ok braut í sundr; Kári þreif Ketil hǫndum. Bjǫrn hljóp þá at ok vildi vega hann.

Kári mælti: "Láttu vera kyrt. Ek skal gefa Katli grið. Ok þó at svá verði, Ketill! optar, at ek eiga vald á lífi þínu, þá skal ek þik aldri drepa."

Ketill svarar fá ok reið í braut eptir félǫgum sínum ok sagði þeim, er eigi vissu áðr tíðendin. Þeir sǫgðu heraðsmǫnnum tíðendin; heraðsmenn gerðu þegar herhlaup mikit ok fóru þeir með ǫllum vatnfǫllum ok svá langt norðr á fjall, at þeir váru þrjú dœgr í leitinni. En síðan snøru þeir aptr til síns heimilis, en Ketill ok þeir félagar riðu austr til Svínafells ok sǫgðu þar tíðendin. Flosi tók lítt á þeira ferð ok kvað þó eigi víst, hvárt hér næmi staðar — "er Kári engum manni líkr, þeim sem nú eru á landi váru."

Nú er at segja frá Kára, at hann reið á Sand ok leiddi hesta sína undir melbakka ok skáru fyrir þá melinn, at þeir dæi eigi af sulti. Kári var svá nærgætr, at hann reið þegar í braut, er þeir hættu leitinni. Hann reið um nóttina upp eptir heraðinu ok síðan á fjall ok svá alla ena sǫmu leið, sem þeir riðu austr; léttu þeir eigi fyrr en þeir kómu í Mǫrk.

Bjǫrn mælti þá til Kára: "Nú skalt þú vera vinr minn mikill fyrir húsfreyju minni, því at hon mun engu orði trúa, því er ek segi, en mér liggr hér nú allt við. Launa þú mér nú góða fylgð, er ek hefi þér veitta."

"Svá skal vera," segir Kári.

Síðan riðu þeir heim á bœinn. Húsfreyja spurði þá tíðenda ok fagnaði þeim vel.

Bjǫrn svaraði: "Aukiz hafa heldr vandræðin, kerling!"

Hon svarar fá ok brosti at.

Hon mælti þá: "Hversu gafz Bjǫrn þér, Kári?"

Kári svarar: "Berr er hverr at baki, nema sér bróður eigi, ok gafz Bjǫrn mér vel. Hann vann á þrimr mǫnnum, en er þó sárr sjálfr, ok var hann mér enn hallkvæmsti í ǫllu því sem hann mátti."

Þar váru þeir þrjár nætr. Síðan riðu þeir í Holt til Þorgeirs ok sǫgðu honum einum saman tíðendin, því at þangat hǫfðu eigi spurz tíðendin fyrr. Þorgeirr þakkaði Kára, ok fannz þat á, at hann varð þessu feginn, en þó spurði hann Kára at, hvat þá væri óunnit, þat er hann ætlaði at vinna.

Kári svarar: "Drepa ætla ek Gunnar Lambason ok Kol Þorsteinsson, ef fœri gefr á; hǫfu vit þá drepit fimtán menn með þeim fimm er vit drápum báðir saman. Ek vil ok biðja þik bœnar."

Þorgeirr kvaz veita honum mundu þat er hann beiddi. "Þat vil ek, at mann þenna, er Bjǫrn heitir, takir þú til þín, er at vígum hefir verit með mér, ok skiptir þú um bústaði við hann ok fáir honum bú algǫrt hér hjá þér, ok halt svá hendi yfir honum, at engri hefnð sé til hans snúit. Ok er þér þat sjálfrátt fyrir sakir hǫfðingsskapar þíns."

"Svá skal vera," segir Þorgeirr.

Fekk hann þá Birni bú algǫrt at Ásólfsskála, en tók við búi í Mǫrk. Þorgeirr fœrði sjálfr hjón Bjarnar til Ásólfsskála ok allt búferli hans. Þorgeirr sættiz á ǫll mál fyrir Bjǫrn ok gerði hann alsáttum sáttan við þá. Þótti Bjǫrn nú miklu heldr maðr en áðr fyrir sér. Kári reið í braut ok létti eigi fyrr, en hann kom vestr í Tungu til Ásgríms Elliða-Grímssonar; hann tók við Kára ágæta vel. Kári sagði honum frá ǫllum atburðum þeim, sem orðit hǫfðu í vígunum. Asgrímr lét vel yfir því ok spurði, hvat Kári ætlaðiz þá fyrir.

Kári svaraði: "Ek ætla at fara útan eptir þeim ok sitja svá at þeim ok drepa þá, ef ek fæ nát þeim."

Ásgrímr sagði, at hann væri engum manni líkr fyrir hreysti sína. Þar var hann nǫkkurar nætr. Síðan reið hann til Gizurar hvíta, ok tók hann við honum báðum hǫndum. Kári dvalðiz þar nǫkkura hríð. Hann sagði Gizuri, at hann mundi ríða ofan á Eyrar. Gizurr gaf Kára sverð gott at skilnaði. Síðan reið hann ofan á Eyrar ok tók sér þar fari með Kolbeini svarta, hann var orkneyskr maðr ok aldavinr Kára ok var enn vaskasti maðr. Hann tók við Kára báðum hǫndum ok kvað eitt skyldu yfir þá ganga báða.

Flosi ríðr nú austr til Hornafjarðar ok fylgðu honum flestir þingmenn hans, ok fluttu þá austr vǫru sína ok ǫnnur fǫng ok fargǫgn þau, er þeir skyldu hafa með sér. Síðan bjoggu þeir ferð sína ok skip. Var Flosi nú við skipit, þar til er búit var, en þegar er byr gaf, létu þeir í haf; þeir hǫfðu langa útivist ok veðráttu illa, fóru þeir þá hundvillir. Þat var einu hverju sinni, at þeir fengu áfǫll stór þrjú nǫkkur. Sagði Flosi þá, at þeir myndi nǫkkur vera í nánd lǫndum ok þetta væri grunnfǫll. Þoka var á mikil, en veðrit óx, svá at hríð mikla gerði at þeim. Fundu þeir eigi fyrr en þá keyrði á land upp um nótt eina, ok varð þar mannbjǫrg, en skip brotnaði allt í spán, en fé máttu þeir ekki bjarga. Urðu þeir at leita sér verma. En um daginn eptir gengu þeir upp á hæð nǫkkura. Var þá veðr gott. Flosi spurði, ef nǫkkurr maðr kendi land þetta. Þar váru þeir menn tveir, er farit hǫfðu áðr ok sǫgðuz kenna at vísu — "ok eru vér komnir við Orkneyjar í Hrossey."

"Fá máttu vér betri landtǫku," segir Flosi, "því at Helgi Njálsson var hirðmaðr Sigurðar jarls Hlǫðvissonar, er ek vá."

Leituðu þeir sér þá fylgsnis ok reyttu á sik mosa ok lágu þar nǫkkura stund ok eigi langa, áðr Flosi mælti: "Ekki skulu vér hér liggja lengr, svá at landsmenn verði þess varir."

Stóðu þeir þá upp ok gerðu ráð sitt.

Flosi mælti þá til sinna manna: "Vér skulum ganga allir á vald jarlsins, því at oss gerir ekki annat, því at jarl hefir at líku líf várt, ef hann vill eptir því leita."

Ganga þeir þá allir í braut þaðan. Flosi mælti at þeir skyldi engum manni segja tíðendin eða frá ferðum sínum, fyrr en hann segði jarli. Fóru þeir þá til þess, er þeir fundu menn þá, er þeim vísuðu til jarls; gengu þeir þá fyrir jarl, ok kvaddi Flosi hann ok allir þeir. Jarl spurði, hvat manna þeir væri. Flosi nefndi sik ok sagði, ór hverri sveit hann var af Íslandi. Jarl hafði spurt áðr brennuna, ok kendiz hann af því þegar við mennina.

Hann spurði þá Flosa: "Hvat segir þú mér til Helga Njálssonar, hirðmanns míns?"

"Þat," sagði Flosi, "at ek hjó hǫfuðit af honum."

Jarl bað taka þá ok var svá gǫrt. Þá kom at í því Þorsteinn Síðu-Hallsson. Flosi átti Steinvǫru systur Þorsteins; hann var hirðmaðr Sigurðar jarls. En er Þorsteinn sá Flosa hǫndlaðan, þá gekk hann fyrir jarl ok bauð fyrir Flosa allt þat góðs, er hann átti. Jarl var enn reiðasti lengi. En þó kom svá um síðir við umtǫlur góðra manna með Þorsteini — því at hann var vel vinum horfinn, ok gengu margir til at flytja með honum — at jarl tók sættum við þá ok gaf Flosa grið ok ǫllum þeim. Hafði jarl á því ríkra manna hátt, at Flosi gekk í þá þjónustu, sem Helgi Njálsson hafði haft. Gerðiz Flosi þá hirðmaðr Sigurðar jarls ok kom hann sér brátt í kærleika mikla við jarlinn.

Þeir Kári ok Kolbeinn svarti létu út hálfum mánuði síðar af Eyrum en þeir Flosi ór Hornafirði; gaf þeim vel byri ok váru skamma stund úti. Tóku þeir Friðarey; hon er á milli Hjaltlands ok Orkneyja. Við Kára tók sá maðr, er Dáviðr hvíti hét. Hann sagði Kára allt um ferðir þeira Flosa, slíkt sem hann hafði víss orðit. Hann var enn mesti vinr Kára, ok var Kári með honum um vetrinn. Hǫfðu þeir þá fréttir vestan ór Hrosseyju, allar þær er þar gerðuz. Sigurðr jarl bauð til sín at jólum Gilla jarli mági sínum ór Suðreyjum; hann átti Svanlaugu, systur Sigurðar jarls. Þá kom ok til Sigurðar jarls konungr sá, er Sigtryggr hét af Írlandi, hann var sonr Óláfs kvárans; móðir hans hét Kormlǫð. Hon var allra kvenna fegrst ok bezt at sér orðin um þat allt, er henni var ósjálfrátt, en þat er mál manna, at henni hafi allt verit illa gefit, þat er henni var sjálfrátt. Brjánn hét konungr sá, er hana hafði átta, ok váru þau þá skilið, því at hann var allra konunga bezt at sér; hann sat í Kantaraborg á Írlandi. Bróðir hans var Úlfr hreða, enn mesti kappi ok hermaðr. Fóstri Brjáns hét Kerþjálfaðr; hann var sonr Kylfis konungs, þess er margar orrostur átti við Brján konung ok stǫkk ór landi fyrir honum ok settiz í stein. En þá er Brjánn konungr gekk suðr, þá fann hann Kylfi konung; sættuz þeir þá; tók Brjánn konungr við syni hans Kerþjálfaði ok unni meira en sínum sonum; var hann þá roskinn, er þetta var tíðenda, ok var allra manna frœknastr. Dungaðr hét sonr Brjáns konungs, annarr Margaðr, þriði Taðkr, þann kǫllu vér Tann; hann var þeira yngstr; enir ellri synir Brjáns konungs váru frumvaxta ok manna vaskligstir. Ekki var Kormlǫð móðir barna Brjáns konungs. En svá var hon orðin grimm Brjáni konungi eptir skilnað þeira, at hon vildi hann gjarna feigan. Brjánn konungr gaf upp þrysvar útlǫgum sínum ena sǫmu sǫk, en ef þeir misgerðu optar, þá lét hann dœma þá at lǫgum; ok má af slíku marka, hvílíkr konungr hann hefir verit. Kormlǫð eggjaði mjǫk Sigtrygg, son sinn, at drepa Brján konung. Sendi hon hann því til Sigurðar jarls at biðja hann liðs. Kom Sigtryggr fyrir jól til Orkneyja. Þar kom þá ok Gilli jarl, sem fyrr var ritat. Svá var mǫnnum skipat, at konungr sat í miðju hásæti, en til sinnar handar konungi sat hvárr jarlanna. Sátu menn þeira Sigtryggs ok Gilla innar frá, en útar frá Sigurði jarli sat Flosi ok Þorsteinn Hallsson, ok var skipuð ǫll hǫllin.

Sigtryggr konungr ok Gilli jarl vildu heyra tíðendi þau er gǫrz hǫfðu um brennuna ok svá síðan er hon varð. Þá var fenginn til Gunnarr Lambason at segja sǫguna, ok var settr undir hann stóll.

Í þenna tíma kómu þeir Kári ok Kolbeinn ok Dáviðr hvíti til Hrosseyjar ǫllum á óvart; gengu þeir þegar upp á land, en fáir menn gættu skips. Kári ok þeir félagar gengu þegar til jarlsbœjarins ok kómu at hǫllinni um drykkju. Bar þat saman ok þá var Gunnarr at at segja sǫguna, en þeir Kári hlýddu til úti á meðan. Þetta var jóladaginn sjálfan.

Sigtryggr konungr spurði: "Hversu þolði Skarpheðinn í brennunni?"

"Vel fyrst," sagði Gunnar, "en þó lauk svá at hann grét."

Um allar sagnir hallaði hann mjǫk til en ló frá víða.

Kári stóz þetta eigi; hljóp hann þá inn með brugðnu sverðinu ok kvað vísu þessa:

Þá hljóp hann innar eptir hǫllinni ok hjó á hálsinn Gunnari Lambasyni ok svá snart, at hǫfuðit fauk upp á borðit fyrir konunginn ok jarlana; urðu borðin í blóði einu ok svá klæðin jarlanna. Sigurðr jarl kendi manninn, þann er vegit hafði vígit, ok mælti: "Takið þér Kára ok drepið hann."

Kári hafði verit hirðmaðr Sigurðar jarls ok var allra manna vinsælstr, ok stóð engi upp at heldr, þó at jarl rœddi um.

Kári mælti: "Þat munu margir mæla, herra! at ek hafa þetta verk fyrir yðr unnit, at hefna hirðmanns yðvars."

Flosi mælti: "Ekki gerði Kári þetta fyrir sakleysi, því at hann er í engum sættum við oss; gerði hann þat at, sem hann átti."

Kári gekk í braut ok varð ekki eptir honum gengit; fór Kári til skips síns ok þeir félagar; var þá veðr gott ok siglðu suðr til Kataness ok fóru upp í Þrasvík til gǫfugs manns, er Skeggi hét, ok váru með honum mjǫk lengi. Þeir í Orkneyjum hreinsuðu borðin ok báru út enn dauða. Jarli var sagt, at þeir hefði siglt suðr til Skotlands.

Sigtryggr konungr mælti: "Þessi var herðimaðr mikill fyrir sér, er svá rǫskliga vann at ok sáz ekki fyrir."

Sigurðr jarl svaraði: "Engum manni er Kári líkr í hvatleik sínum."

Flosi tók nú til ok sagði sǫguna frá brennunni; bar hann ǫllum vel, ok var því trúat. Sigtryggr konungr vakði þá til um ørendi sín við Sigurð jarl ok bað hann fara til orrostu með sér í móti Brjáni konungi. Jarl var lengi erfiðr, en þó kom þar, at hann gerði á kost. Mælti hann þat til, at eiga móður hans ok vera konungr á Írlandi, ef þeir feldi Brján, en allir lǫttu Sigurð jarl í at ganga, ok týði ekki; skilðu þeir at því, at Sigurðr jarl hét ferðinni, en Sigtryggr konungr hét honum móður sinni ok konungdómi. Var svá mælt, at Sigurðr jarl skyldi koma með her sinn allan til Dyflinnar at pálmsunnudegi. Fór Sigtryggr þá suðr til Írlands ok sagði Kormlǫðu, móður sinni, at jarl hafði í gengit ok svá, hvat hann hafði til unnit; hon lét vel yfir því, en kvað þau þó skyldu draga at meira lið. Sigtryggr spurði, hvaðan þess væri at ván. Hon sagði, at víkingar tveir lágu úti fyrir vestan Mǫn ok hǫfðu þrjá tøgu skipa — "ok svá harðfengir, at ekki stendr við; heitir annarr Óspakr, en annarr Bróðir. Þú skalt fara til fundar við þá, ok lát ekki at skorta at koma þeim í með þér, hvat sem þeir mæla til."

Sigtryggr fór nú at leita víkinganna ok fann þá fyrir útan Mǫn. Berr Sigtryggr þegar upp ørendi sín, en Bróðir skarz undan, allt þar til er Sigtryggr hét honum konungdómi ok móður sinni. Ok skyldi þetta fara svá hljótt, at Sigurðr jarl yrði eigi víss; hann skyldi ok koma fyrir pálmsunnudag til Dyflinnar. Sigtryggr konungr fór heim til móður sinnar ok sagði henni, hvar þá var komit. Eptir þetta tǫluðuz þeir við Óspakr ok Bróðir; sagði þá Bróðir Óspaki alla viðrœðu þeira Sigtryggs ok bað hann fara til bardaga með sér í móti Brjáni konungi ok kvað sér mikit við liggja. Óspakr kvaz eigi vilja berjaz í móti svá góðum konungi. Urðu þeir þá báðir reiðir ok skiptu liði sínu; hafði Óspakr tíu skip en Bróðir tuttugu. Óspakr var heiðinn ok allra manna vitrastr; hann lagði skip sín inn á sundit, en Bróðir lá fyrir útan. Bróðir hafði verið maðr kristinn ok messudjákn at vígslu, en hann hafði kastat trú sinni ok gerðiz guðníðingr ok blótaði heiðnar vættir ok var allra manna fjǫlkunnigastr. Hann hafði herbúnað þann, er eigi bitu járn; hann var bæði mikill ok sterkr ok hafði hár svá mikit, at hann drap undir belti sér; þat var svart.