Bókastaðir

Þat var eina nótt, at gnýr mikill kom yfir þá Bróður, svá at þeir vǫknuðu allir ok spruttu upp ok fóru í klæði sín. Þar með rignði á þá blóði vellanda. Hlífðu þeir sér þá með skjǫldum, ok brunnu þó margir; undr þetta helz allt til dags; maðr hafði látiz af hverju skipi. Sváfu þeir þá um daginn. Aðra nótt varð enn gnýr, ok spruttu þá enn allir upp. Þá rendu sverð ór slíðrum, en øxar ok spjót flugu í lopt upp ok bǫrðuz. Sóttu vápnin svá fast at þeim, at þeir urðu at hlífa sér, ok urðu þó margir sárir, en dó maðr af hverju skipi; helz undr þetta til dags. Sváfu þeir þá enn um daginn eptir. Þriðju nótt varð gnýr með sama hætti. Þá flugu at þeim hrafnar, ok sýndiz þeim ór járni nefin ok klœrnar; hrafnarnir sóttu þá svá fast, at þeir urðu at verja sik með sverðum, en hlífðu sér með skjǫldum; gekk þessu enn til dags. Þá hafði enn látiz maðr af hverju skipi. Þeir sváfu þá enn fyrst. En er Bróðir vaknaði, varp hann mœðiliga ǫndunni ok bað skjóta útan báti — "því at ek vil finna Óspak."

Steig hann þá á bátinn ok menn með honum. En er hann fann Óspak, sagði hann honum undr þau, er fyrir hann hafði borit, ok bað hann segja sér, fyrir hverju vera myndi.

Óspakr vildi eigi segja honum, fyrr en hann seldi honum grið. Bróðir hét honum griðum. En Óspakr dró þó undan allt til nætr, því at Bróðir vá aldri víg um nætr.

Óspakr mælti þá: "Þar sem blóði rigndi á yðr, þar munuð þér hella út margs manns blóði, bæði yðru ok annarra. En þar sem þér heyrðuð gný mikinn, þar mun yðr sýndr heimsbrestr, ok munuð þér deyja allir brátt. En þar er vápnin sóttu at yðr, þat mun vera fyrir orrostu. En þar sem hrafnar sóttu at yðr, þat merkir djǫfla þá, er þér trúið á ok yðr munu draga til helvítis kvala."

Bróðir varð svá reiðr, at hann mátti engu svara, ok fór þegar til manna sinna ok lét þekja sundit allt með skipum ok bera strengi á land ok ætlaði at drepa þá alla um morgininn. Óspakr sá ráðagǫrð þeira alla. Þá hét hann at taka trú ok fara til Brjáns konungs ok fylgja honum til dauðadags; hann lét þá þat ráðs taka at þekja ǫll skipin ok forka með landinu ok hǫggva strengi þeira Bróður. Tók þá at reiða saman skipin, en þeir váru sofnaðir. Þeir Óspakr fóru þá út ór firðinum ok svá vestr til Irlands ok léttu eigi fyrr en þeir kómu til Kantaraborgar, ok sagði Óspakr Brjáni konungi allt þat, er hann var víss orðinn, ok tók skírn ok fal sik konungi á hendi. Síðan lét Brjánn konungr safna liði um allt ríki sitt, ok skyldi kominn herrinn allr til Dyflinnar í vikunni fyrir pálmdróttinsdag.

Sigurðr jarl Hlǫðvisson bjóz af Orkneyjum. Flosi bauð at fara með honum; jarl vildi þat eigi, þar sem hann átti suðrgǫngu sína at leysa. Flosi bauð fimtán menn af liði sínu til ferðarinnar, en jarl þekðiz þat, en Flosi fór með Gilla jarli í Suðreyjar. Þorsteinn Hallsson fór með jarli, Hrafn enn rauði, Erlingr af Straumey. Jarl vildi eigi, at Hárekr fœri, en léz mundu segja honum fyrstum tíðendin. Jarlinn kom með allan her sinn at pálmadegi til Dyflinnar; þá var ok kominn Bróðir með allan her sinn. Bróðir reyndi til með forneskju, hversu ganga myndi orrostan, en svá gekk fréttin, ef á fǫstudegi væri bariz, at Brjánn konungr myndi falla ok hafa sigr, en ef fyrr væri bariz, þá myndi þeir allir falla, er í móti honum væri. Þá sagði Bróðir, at eigi skyldi fyrri berjaz en fǫstudaginn. Fimtadaginn reið maðr at þeim Kormlǫðu á apalgrám hesti ok hafði í hendi pálstaf; hann talaði lengi við þau Bróður ok Kormlǫðu. Brjánn konungr var kominn með allan her sinn til borgarinnar. Fǫstudaginn fór út herrinn af borginni ok var fylkt liðinu hváru tveggja. Bróðir var í annan fylkingar arminn, en Sigtryggr konungr í annan. Sigurðr jarl var í miðju liðinu. Nú er at segja frá Brjáni konungi, at hann vildi eigi berjaz fǫstudaginn, ok var skotit um hann skjaldborg, ok fylkt þar liðinu fyrir framan. Úlfr hreða var í þann fylkingararm, er Bróðir var til móts, en í annan fylkingararm var Óspakr ok synir Brjáns konungs þar er Sigtryggr var í móti, en í miðri fylking var Kerþjálfaðr, ok váru fyrir honum borin merkin. Fallaz nú at fylkingarnar. Varð þá orrosta allhǫrð. Gekk Bróðir í gegnum lið þeira ok feldi þá alla, er fremstir stóðu, en hann bitu ekki járn. Úlfr hreða snøri þá í móti honum ok lagði til hans þrysvar sinnum svá fast, at Bróðir fell fyrir í hvert sinn ok var við sjálft, at hann myndi eigi á fœtr komaz, en þegar hann fekk upp staðit, flýði hann undan ok í skóg. Sigurðr jarl átti harðan bardaga við Kerþjálfað. Kerþjálfaðr gekk svá fast fram, at hann feldi þá alla, er fremstir váru; rauf hann fylking Sigurðar jarls allt at merkinu ok drap merkismanninn. Fekk jarl þá til annan mann at bera merkit. Varð þá enn orrosta hǫrð. Kerþjálfaðr hjó þenna þegar banahǫgg ok hvern at ǫðrum, þá er í nánd váru. Sigurðr jarl bað Þorstein Hallsson bera merkit. Þorsteinn ætlaði upp at taka merkit.

Þá mælti Ámundi hvíti: "Ber þú eigi merkit, Þorsteinn! því at þeir eru allir drepnir, er þat bera."

"Hrafn enn rauði!" sagði jarl, "ber þú merkit."

Hrafn mælti: "Ber þú sjálfr fjanda þinn."

Jarl mælti: "Þat mun vera makligast, at fari allt saman karl ok kýll."

Tók hann þá merkit af stǫnginni ok kom í millum klæða sinna. Lítlu síðar var veginn Ámundi hvíti. Þá var ok jarl skotinn spjóti í gegnum. Óspakr hafði gengit um allan fylkingararminn; hann var orðinn sárr mjǫk en látit sonu Brjáns báða áðr. Sigtryggr flýði fyrir honum. Brast þá flótti í ǫllu liðinu. Þorsteinn Hallsson nam staðar, þá er aðrir flýðu, ok batt skóþveng sinn. Þá spurði Kerþjálfaðr, hví hann rynni eigi.

"Því," sagði Þorsteinn, "at ek tek eigi heim í kveld, þar sem ek á heima út á Íslandi."

Kerþjálfaðr gaf honum grið. Hrafn enn rauði var eltr út á á nǫkkura; hann þóttiz þar sjá helvíti í niðri ok þótti honum djǫflar vilja draga sik til.

Hrafn mælti þá: "Runnit hefir hundr þinn, Pétr postoli! tysvar til Róms ok myndi renna et þriðja sinn, ef þú leyfðir."

Þá létu djǫflar hann lausan, ok komz hann þá yfir ána. Bróðir sá nú, at liðit Brjáns konungs rak flóttann ok fátt var manna hjá skjaldborginni; hljóp hann þá ór skóginum ok rauf alla skjaldborgina ok hjó til konungsins. Sveinninn Taðkr brá upp hendinni, ok tók hana af honum ok hǫfuðit af konunginum, en blóðit konungsins kom á handarstúf sveininum ok grøri þegar fyrir stúfinn.

Bróðir kallaði þá hátt: "Kunni þat maðr manni at segja, at Bróðir feldi Brján."

Þá var runnit eptir þeim, er flóttann ráku, ok sagt þeim fallit Brjáns konungs. Snǫru þeir þá aptr þegar Úlfr hreða ok Kerþjálfaðr; slógu þeir þá hring um þá Bróður ok feldu at þeim viðu; var þá Bróðir hǫndum tekinn. Úlfr hreða reist á honum kviðinn ok leiddi hann um eik ok rakði svá ór honum þarmana, ok dó hann eigi fyrr, en allir váru ór honum rakðir. Menn Bróður váru ok allir drepnir. Síðan tóku þeir lík Brjáns konungs ok bjǫggu um; hǫfuð konungsins var gróit við bolinn. Fimtán menn af brennumǫnnum fellu í Brjánsorrostu. Þar fell ok Halldórr Guðmundarson ok Erlingr af Straumey.

Fǫstudaginn langa varð sá atburðr á Katanesi, at maðr sá, er Dǫrruðr hét, gekk út; hann sá, at menn riðu tólf saman til dyngju nǫkkurrar ok hurfu þar allir; hann gekk til dyngjunnar. Hann sá í glugg, er á var, ok sá, at þar váru konur inni ok hǫfðu fœrðan upp vef; mannahǫfuð váru fyrir kljána, en þarmar ór mǫnnum fyrir viptu ok garn, sverð var fyrir skeið, en ǫr fyrir hræl. Þær kváðu vísur þessar:

Rifu þær þá ofan vefinn ok í sundr, ok hafði hver þat er helt á. Gekk Dǫrruðr nú í braut frá glugginum ok heim, en þær stigu á hesta sína ok riðu sex í suðr, en aðrar sex í norðr. Slíkan atburð bar fyrir Brand í Færeyjum Gneistason. Á Íslandi at Svínafelli kom blóð ofan á messuhǫkul prests fǫstudaginn langa, svá at hann varð ór at fara. At Þváttá sýndiz presti á fǫstudaginn langa sjávardjúp hjá altárinu, ok sá þar í ógnir margar; ok var þat lengi, at hann mátti eigi syngja tíðirnar. Sá atburðr varð í Orkneyjum, at Hárekr þóttiz sjá Sigurð jarl ok nǫkkura menn með honum. Tók Hárekr þá hest sinn ok reið til móts við jarl; sá menn þat, at þeir funduz ok riðu undir leiti nǫkkurt, en þeir sáz aldri síðan ok engi ørmul funduz af Háreki. Gilla jarl í Suðreyjum dreymði þat, at maðr kvæmi at honum ok nefndiz Herfinnr ok kvaz kominn af Írlandi. Jarl þóttiz spyrja þaðan tíðenda. Hann kvað vísu þessa:

Þeir Flosi ok jarl tǫluðu mart um draum þenna. Viku síðar kom þar Hrafn enn rauði ok sagði þeim tíðendin ǫll ór Brjánsorrostu, fall konungs ok Sigurðar jarls ok Bróður ok allra víkinganna.

Flosi mælti: "Hvat segir þú mér til manna minna?"

"Þar fellu þeir allir," segir Hrafn, "en Þorsteinn mágr þinn þá grið af Kerþjálfaði ok er nú með honum."

Flosi segir jarli, at hann myndi í braut fara — "eigu vér suðrgǫngu af hǫndum at inna."

Jarl bað hann fara sem hann vildi ok fekk honum skip ok þat sem hann þurfti ok silfr mikit. Sigldu þeir þá til Bretlands ok dvǫlðuz þar um stund.

Kári Sǫlmundarson sagði Skeggja bónda, at hann vildi, at hann fengi honum skip. Skeggi bóndi gaf Kára skip alskipat; stigu þeir þar á Kári ok Dáviðr hvíti ok Kolbeinn svarti. Sigldu þeir Kári nú suðr fyrir Skotlandsfjǫrðu. Þá fundu þeir menn ór Suðreyjum; þeir sǫgðu Kára tíðendi af Írlandi ok svá þat, at Flosi var farinn til Bretlands ok menn hans. En er Kári spurði þetta, sagði hann félǫgum sínum, at hann vildi halda suðr til Bretlands til móts við þá Flosa. Bað hann þá þann skiljaz við sitt fǫruneyti, er þat þœtti betra, ok kvaz at engum manni vilja vél draga, at hann léz enn á þeim hafa óhefnt harma sinna. Allir vildu honum fylgja. Siglir hann þá suðr til Bretlands, ok lǫgðu þar at í leynivág einn. Þenna myrgin gekk Kolr Þorsteinsson í borg at kaupa silfr; hann hafði mest hæðiyrði um brennuna. Kolr hafði talat mart við frú eina ríka ok var mjǫk í gadda slegit, at hann myndi fá hennar ok setjaz þar. Þenna enn sama morgin gekk Kári í borgina; hann kom þar at, er Kolr talði silfrit. Kári kendi hann ok hljóp at honum með sverð brugðit ok hjó á hálsinn, en hann talði silfrit, ok nefndi tíu hǫfuðit, er þat fauk af bolnum.

Kári mælti: "Segi þat Flosa, at Kári Sǫlmundarson hefir vegit Kol Þorsteinsson; lýsi ek vígi þessu mér á hendr." Gekk Kári þá til skips síns; sagði hann þá skipverjum sínum vígit. Þá sigldu þeir norðr til Beruvíkr ok settu upp skip sitt ok fóru upp í Hvítsborg í Skotlandi ok váru með Melkólfi jarli þau misseri. En er Flosi fréttir víg Kols, býr hann um lík hans ok gefr fé mikit til legs honum. Flosa stukku aldri hermðaryrði til Kára. Flosi fór þaðan suðr um sjá ok hóf upp suðrgǫngu sína ok gekk suðr ok létti ekki fyrr en hann kom til Rómaborgar. Þar fekk hann svá mikla sœmð, at hann tók lausn af sjálfum páfanum, ok gaf hann þar til mikit fé. Hann fór þá aptr ena eystri leið ok dvalðiz víða í borgum ok gekk fyrir ríka menn ok þá af þeim mikla sœmð. Hann var í Nóregi um vetrinn eptir ok þá skip af Eiríki jarli til útferðar, ok hann fekk honum mjǫl mikit, ok margir menn aðrir gerðu sœmiliga til hans. Sigldi hann nú út til Íslands ok kom í Hornafjǫrð; fór hann þá heim til Svínafells. Hafði hann þá af hendi int alla sætt sína bæði í útanferðum ok fégjǫldum.

Nú er at segja frá Kára, at um sumarit eptir fór hann til skips síns ok sigldi suðr um sæ ok hóf upp suðrgǫngu sína í Norðmandí ok gekk suðr ok þá lausn ok fór aptr ena vestri leið ok tók skip sitt í Norðmandí ok siglði norðr um sjá til Dofra á Englandi. Þaðan siglði hann vestr um Bretland ok svá norðr fyrir Skotlandsfjǫrðu ok léttu eigi fyrr ferð sinni en hann kom norðr í Þrasvík á Katanes til Skeggja bónda. Fekk hann þá þeim Kolbeini ok Dáviði byrðinginn. Siglði Kolbeinn þessu skipi til Nóregs, en Dáviðr var eptir í Friðarey. Kári var þenna vetr á Katanesi. Á þessum vetri andaðiz húsfreyja hans á Íslandi. Um sumarit eptir bjóz Kári til Íslands; Skeggi fekk honum byrðing; váru þeir þar á átján. Þeir urðu heldr síðbúnir, ok siglðu þó í haf ok hǫfðu langa útivist; en um síðir tóku þeir Ingólfshǫfða ok brutu þar skipit allt í spán; þar varð mannbjǫrg. Þá gerði á hríð veðrs. Spyrja þeir nú Kára, hvat nú skal til ráða taka, en hann sagði þat ráð at fara til Svínafells ok reyna þegnskap Flosa. Gengu þeir nú heim til Svínafells í hríðinni. Flosi var í stofu; hann kendi Kára, er hann kom í stofuna, ok spratt upp í móti honum ok mintiz til hans ok setti hann í hásæti hjá sér. Flosi bauð Kára at vera þar um vetrinn. Kári þá þat. Sættuz þeir þá heilum sáttum. Flosi gipti þá Kára Hildigunni, bróðurdóttur sína, er Hǫskuldr Hvítanessgoði hafði átta; bjoggu þau þá fyrst at Breiðá. Þat segja menn, at þau yrði ævilok Flosa, at hann fœri útan, þá er hann var orðinn gamall, at sœkja sér skálavið, ok var hann í Nóregi þann vetr. En um sumarit varð hann síðbúinn; rœddu menn um, at vánt væri skip hans; Flosi sagði vera œrit gott gǫmlum ok feigum ok sté á skip ok lét í haf, ok hefir til þess skips aldri spurz síðan. Þessi váru bǫrn þeira Kára ok Helgu Njálsdóttur, Þorgerðr ok Ragneiðr, Valgerðr, ok Þórðr, er inni brann. En bǫrn þeira Hildigunnar ok Kára váru þeir Starkaðr ok Þórðr ok Flosi. Sonr Flosa var Kolbeinn, er ágætastr maðr hefir verit einn hverr í þeiri ætt.

Ok lúku vér þar Brennu-Njáls sǫgu.