Bókastaðir

Þat var einn dag er menn gengu til Lǫgbergs, ok var svá skipat hǫfðingjum, at Ásgrímr Elliða-Grímsson ok Gizurr hvíti, Guðmundr ríki ok Snorri goði váru uppi hjá Lǫgbergi, en Austfirðingar stóðu niðri fyrir. Mǫrðr Valgarðsson stóð hjá Gizuri, mági sínum; hann var allra manna málsnjallastr. Gizurr mælti, at hann skyldi lýsa vígsǫkinni, ok bað hann mæla svá hátt, at vel mætti heyra. Mǫrðr nefndi sér vátta, — "Nefni ek í þat vætti, at ek lýsi lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni, er hann hljóp til Helga Njálssonar á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson hljóp til Helga Njálssonar ok veitti honum holundarsár eða mergundar, þat er at ben gerðiz, en Helgi fekk bana af. Tel ek hann eiga at verða um sǫk þá mann sekjan, skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; tel ek sekt fé hans allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Lýsi ek vígsǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum; lýsi ek lǫglýsing; lýsi ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi; lýsi ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni; lýsi ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar."

At Lǫgbergi var gǫrr mikill rómr at því, at honum mæltiz vel ok skǫruliga.

Mǫrðr tók til máls í annat sinn: "Nefni ek yðr í þat vætti," segir hann, "at ek lýsi sǫk á hǫnd Flosa Þórðarsyni um þat, er hann særði Helga Njálsson holundarsári eða mergundar, því sári, er at ben gerðiz en Helgi fekk bana af á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson hljóp til Helga Njálssonar lǫgmætu frumhlaupi áðr. Tel ek þik, Flosi! eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; tel ek sekt fé þitt allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eptir þik at lǫgum. Lýsi ek sǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum; lýsi ek lǫglýsing; lýsi ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi; lýsi ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni; lýsi ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar".

Síðan settiz Mǫrðr niðr. Flosi gaf gott hljóð til ok mælti ekki orð meðan. Þorgeirr skorargeirr stóð upp ok nefndi sér vátta: "Nefni ek í þat vætti, at ek lýsi sǫk á hǫnd Glúmi Hildissyni um þat, er hann tók eld ok kveykði ok bar í hús inn at Bergþórshváli, þá er þeir brendu inni Njál Þorgeirsson ok Bergþóru Skarpheðinsdóttur ok þá menn alla, er þar létuz. Tel ek hann eiga at verða um sǫk þá mann sekjan, skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; tel ek sekt fé hans allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Lýsi ek sǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum; lýsi ek lǫglýsing; lýsi ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi; lýsi ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Glúmi Hildissyni."

Kári Sǫlmundarson sótti Kol Þorsteinsson ok Gunnar Lambason ok Grana Gunnarsson, ok var þat mál manna, at honum mæltiz furðuliga vel. Þorleifr krákr sótti Sigfússsonu alla, en Þorgrímr enn mikli, bróðir hans, sótti Móðólf Ketilsson ok Lamba Sigurðarson ok Hróar Hámundarson, bróður Leiðólfs ens sterka. Ásgrímr Elliða-Grímsson sótti Leiðólf ok Þorstein Geirleifsson, Árna Kolsson ok Grím enn rauða — ok mæltiz þeim ǫllum vel. Síðan lýstu aðrir sǫkum sínum, ok var þat lengi dags, at því gekk. Fóru menn þá heim til búða sinna. Eyjólfr Bǫlverksson gekk til búðar með Flosa; þeir gengu austr um búðina. Flosi spurði, ef hann sæi nǫkkura vǫrn í málum þessum.

"Enga," segir Eyjólfr.

"Hvat er nú til ráðs?" segir Flosi.

Til mun ek leggja nǫkkur ráð með þér," segir Eyjólfr. "Nú skalt þú selja af hǫndum goðorð þitt ok í hendr Þorgeiri bróður þínum, en þú segz í þing með Áskatli goða Þorketilssyni norðan ór Reykjardal. En ef þeir vitu þetta eigi, þá má vera, at þeim verði at þessu mein, því at þeir munu sœkja í Austfirðingadóm, en þeir ætti í Norðlendingadóm at sœkja, ok mun þeim þetta yfir sjáz. Ok er fimtardómsmál á þeim, ef þeir sœkja í annan dóm en vera á. Skulu vér þá sǫk upp taka ok þó at síðasta kosti."

Flosi mælti: "Vera má, at oss sé launaðr hringrinn."

"Eigi veit ek þat," segir Eyjólfr, "en veita skal ek yðr til laga, svá at þat sé mál manna, at eigi sé ván framar. Skalt þú nú senda eptir Áskatli, en Þorgeirr skal nú þegar koma til þín ok einn maðr með honum."

Lítlu síðar kom Þorgeirr þar; tók hann þá við manna forræði. Þá kom þar ok Áskell. Sagðiz Flosi þá í þing með honum. Var þetta nú ekki á fleiri manna vitorði en þeira.

Er nú kyrt, þar til er dómar skulu út fara. Bjoggu þeir sik þá til hvárirtveggju ok vápnuðuz; þeir gerðu hvárirtveggju herkuml á hjálmum sínum.

Þórhallr Ásgrímsson mælti: "Farið þér nú at engu allœstir ok gerið nú allt sem réttast. En ef nǫkkut vandaz í fyrir yðr, látið mik vita sem skjótast, ok skal ek þá gefa ráð til með yðr."

Þeir Ásgrímr litu til hans, ok var andlit hans sem í blóð sæi, en stórt hagl hraut ór augum honum; hann bað fœra sér spjót sitt; þat hafði Skarpheðinn gefit honum, ok var en mesta gǫrsimi.

Ásgrímr mælti, er þeir gengu í braut: "Eigi var Þórhalli frænda gott í hug, er hann var eptir í búðinni, ok eigi veit ek, hvat hann tekr til. Nú skulu vér ganga til með Merði Valgarðssyni ok láta sem ekki sé annat, því at meiri er veiðr í Flosa en í mǫrgum ǫðrum."

Ásgrímr sendi mann til Gizurar hvíta ok Hjalta ok Guðmundar. Þeir kómu nú allir saman ok gengu þegar at Austfirðingadómi; þeir gengu sunnan at dóminum. En Flosi ok allir Austfirðingar með honum gengu norðan at dóminum; þar váru ok Reykdœlir ok Ljósvetningar með Flosa; þar var ok Eyjólfr Bǫlverksson. Flosi laut at honum ok mælti: "Hér ferr vænt at: kann vera, at eigi fari fjarri því, sem þú gazt til."

"Lát þú hljótt yfir því," segir Eyjólfr, "koma mun þar, er vér munum þess at neyta."

Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta ok bauð til hlutfalla þeim mǫnnum, er skóggangssakar áttu at sœkja í dóminn, hverr sína sǫk skyldi fyrst sœkja eða fram segja eða hverr þar næst eða hverr síðast; bauð hann lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyrðu. Þá váru hlutaðar framsǫgur, ok hlaut hann fyrst fram at segja sína sǫk. Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta í annat sinn — "Nefni ek í þat vætti, at ek tek miskviðu alla ór máli mínu, hvárt sem mér verðr ofmælt eða vanmælt. Vil ek eiga rétting allra orða minna, unz ek køm máli mínu til réttra laga. Nefni ek mér þessa vátta eða þeim ǫðrum, er neyta eða njóta þurfu þessa vættis."

Mǫrðr mælti: "Nefni ek í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at hlýða til eiðspjalls míns ok til framsǫgu sakar minnar ok til sóknargagna þeira allra, er ek hygg fram at fœra á hendr honum, býð ek lǫgboði at dómi svá at dómendr heyra um dóm þveran."

Mǫrðr mælti: "Nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek vinn eið at bók, lǫgeið, ok segi ek þat guði, at ek skal svá sǫk þessa sœkja, sem ek veit sannast ok réttast ok helzt at lǫgum, ok ǫll lǫgmæt skil af hendi inna, meðan ek em at þessi máli."

Síðan kvað hann svá at orði: "Þórodd nefnda ek í vætti, annan Þorbjǫrn, nefnda ek í þat vætti, at ek lýsta lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson hljóp lǫgmætu frumhlaupi til Helga Njálssonar, þá er Flosi Þórðarson særði Helga Njálsson holundarsári eða mergundar, því er at ben gerðiz en Helgi fekk bana af. Talða ek hann eiga at verða um sǫk þá mann sekjan, skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; talða ek sekt fé hans allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Lýsta ek til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum; lýsta ek lǫglýsing; lýsta ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi, lýsta ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni; lýsta ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar. Hafða ek þau orð ǫll í lýsingu minni, sem nú hafða ek í framsǫgu sakar minnar. Segi ek svá skapaða skóggangssǫk þessa fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem ek kvað at, þá er ek lýsta."

Mǫrðr mælti: "Þórodd nefnda ek í vætti, annan Þorbjǫrn, nefnda ek í þat vætti, at ek lýsta sǫk á hǫnd Flosa Þórðarsyni um þat, er hann særði Helga Njálsson holundarsári eða mergundar, því sári, er at ben gerðiz en Helgi fekk bana af, á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson hljóp til Helga Njálssonar áðr lǫgmætu frumhlaupi. Talða ek hann eiga at verða um sǫk þá mann sekjan, skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; talða ek sekt fé hans allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, sem sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Lýsta ek til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum; lýsta ek lǫglýsing; lýsta ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi; lýsta ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni; lýsta ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar. Hafða ek þau orð ǫll í lýsingu minni, sem nú hefi ek í framsǫgu sakar minnar. Segi ek svá skapaða skóggangssǫk fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem ek kvað at, þá er ek lýsta."

Lýsingarváttar Marðar gengu þá at dómi ok kváðu svá at orði, at annarr talði vætti fram, en báðir guldu samkvæði — "at Mǫrðr nefndi sér Þórodd í vætti en annan mik, en ek heiti Þorbjǫrn," síðan nefndi hann fǫður sinn. "Mǫrðr nefndi okkr í þat vætti, at hann lýsti lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni, er hann hljóp til Helga Njálssonar, á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson veitti Helga Njálssyni holundarsár eða mergundar, þat er at ben gerðiz en Helgi fekk bana af. Talði hann Flosa eiga at verða um sǫk þá mann sekjan, skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum; talði hann sekt fé hans allt, hálft sér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Lýsti hann til fjórðungsdóms þess, er sǫkin átti í at koma at lǫgum; lýsti hann lǫglýsing; lýsti hann í heyranda hljóði at Lǫgbergi; lýsti hann nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni; lýsti hann handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar. Hafði hann þau ǫll orð í lýsingu sinni, sem hann hafði í framsǫgu sakar sinnar ok vit hǫfum í vættisburð okkrum. Hǫfu vit nú rétt borit vætti okkart ok verðum báðir á eitt sáttir; beru vit svá skapat lýsingarvætti þetta fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem Mǫrðr kvað at, þá er hann lýsti."

Í annat sinn sǫgðu þeir fram í dóm lýsingarvætti ok hǫfðu þá sár fyrr en frumhlaup síðar ok hǫfðu ǫll ǫnnur orð en sǫmu sem fyrr ok báru svá skapat lýsingarvætti þetta fram í Austfirðingadóm, sem Mǫrðr kvað at, þá er hann lýsti. Sakartǫkuváttar Marðar gengu þá at dómi, ok talði annarr vætti fram, en báðir guldu samkvæði ok kváðu svá at orði, at þeir Mǫrðr Valgarðsson ok Þorgeirr Þórisson nefndu þá í vætti, at Þorgeirr Þórisson seldi vígsǫk í hendr Merði Valgarðssyni á hendr Flosa Þórðarsyni um víg Helga Njálssonar, — "seldi hann honum sǫk þá með sóknargǫgnum ǫllum þeim, sem sǫkinni áttu at fylgja. Seldi hann honum at sœkja ok at sættaz á ok svá allra gagna at njóta, sem hann væri réttr aðili. Seldi Þorgeirr með lǫgum en Mǫrðr tók með lǫgum."

Báru þeir svá skapat sakartǫkuvætti fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem þeir Þorgeirr ok Mǫrðr nefndu þá vátta at; alla vátta sína létu þeir eiða sverja, áðr en vætti bæri, ok svá dómendr. Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at ek býð búum þeim níu, er ek kvadda um sǫk þessa, er ek hǫfðaða á hǫnd Flosa Þórðarsyni, til setu vestr á árbakka ok til ruðningar um kvið þann; býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra."

Mǫrðr nefndi sér vátta í annat sinn — "í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, til ruðningar um kvið þann, er ek hefi saman settan vestr á árbakka; býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra. Enn nefndi Mǫrðr sér vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at nú eru frumgǫgn ǫll fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja, boðit til eiðspjalls, unninn eiðr, sǫgð fram sǫk, borit lýsingarvætti, borit sakartǫkuvætti, boðit búum í setu, boðit til ruðningar um kvið.

Nefni ek mér þessa vátta at gǫgnum þessum, sem nú eru fram komin, ok svá at því, at ek vil eigi vera sǫk horfinn, þó at ek ganga frá dómi gagna at leita eða annarra ørenda."

Þeir Flosi gengu nú þangat til, sem búarnir sátu.

Flosi mælti til þeira: "Þat munu Sigfússynir vita, hversu réttir véttvangsbúar þessir eru, er hér eru kvaddir."

Ketill ór Mǫrk svarar: "Hér er sá búi, er helt Merði Valgarðssyni undir skírn, en annarr er þrímenningr hans at frændsymi."

Tǫlðu þeir þá frændsymi ok sǫnnuðu með eiði. Eyjólfr nefnir sér vátta, at kviðrinn skyldi standa þar til fyrst at ruddr væri. Í annat sinn nefndi Eyjólfr sér vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at ek ryð þessa menn báða ór kviðinum," — ok nefndi þá á nafn ok svá feðr þeira — "fyrir þá sǫk, at annarr þeira er þrímenningr Marðar at frændsymi en annarr at guðsifjum þeim, er kviðu eigu at ryðja at lǫgum. Eruð þit fyrir laga sakir ónýttir í kviðinum, því at nú er rétt lǫgruðning til yðvar komin; ryð ek ykkr ór at alþingismáli réttu ok allsherjar lǫgum; ryð ek handseldu máli Flosa Þórðarsonar."

Þá mælti ǫll alþýða ok kváðu ónýtt málit fyrir Merði; urðu þá allir á þat sáttir, at þá væri framar vǫrn en sókn.

Ásgrímr mælti þá við Mǫrð: "Eigi er enn þeira allt, þó at þeir þykkiz nú hafa fast fram gengit, ok skal nú fara at finna Þórhall, son minn, ok vita, hvat hann leggr til með oss."

Þá var sendr skilríkr maðr til Þórhalls, at segja honum sem greiniligast hvar þá var komit málinu, at þeir Flosi þóttuz ónýtt hafa kviðinn.

Þórhallr mælti: "Þat skal ek at gera, at yðr skal þetta ekki at sakarspelli verða, ok seg þeim, at þeir trúi ekki, þó at lǫgvillur sé gǫrvar fyrir þeim, því at vitringinum Eyjólfi hefir nú yfir séz. Skalt þú nú ganga til þeira sem hvatligast ok seg, at Mǫrðr Valgarðsson gangi at dómi ok nefni sér vátta, at ónýtt er lǫgruðning þeira" — ok sagði hann þá fyrir greiniliga, hversu þeir skyldu með fara. Sendimaðr fór ok sagði þeim tillǫgur Þórhalls. Mǫrðr Valgarðsson gekk þá at dóminum ok nefndi sér vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at ek ónýti lǫgruðning Eyjólfs Bǫlverkssonar. Finn ek þat til, at hann ruddi eigi við aðilja frumsakar, heldr við þann, er með sǫk fór; nefni ek mér þessa vátta eða þeim, er njóta þurfu þessa vættis."

Síðan bar hann vættit í dóm. Nú gekk hann þar til, er búarnir sátu, ok sagði, at þeir skyldu niðr setjaz, er upp hǫfðu staðit, ok kvað þá rétta vera í kviðinum. Mæltu þá allir, at Þórhallr hefði mikit at gǫrt, ok þótti þá ǫllum framar sókn en vǫrn.

Flosi mælti þá við Eyjólf: "Ætlar þú þetta lǫg vera?"

"Þat ætla ek víst," segir hann, "ok hefir oss at vísu yfir séz. En þó skulu vér þetta þreyta meir með oss."

Eyjólfr nefndi sér þá vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at ek ryð þessa tvá menn ór kviðinum" — ok nefndi þá báða — "fyrir þá sǫk, at þit eruð búðsetumenn en eigi búar. Ann ek ykkr eigi at sitja í kviðinum, því at nú er rétt lǫgruðning til ykkar komin; ryð ek ykkr ór kviðinum at alþingismáli réttu ok allsherjar lǫgum."

Kvað Eyjólfr sér nú mjǫk á óvart koma, ef þetta mætti rengja. Mæltu þá allir, at þá væri vǫrn framar en sókn; lofuðu nú allir mjǫk Eyjólf ok kǫlluðu engan mann mundu þurfa at reyna við hann lǫgkœni. Mǫrðr Valgarðsson ok Ásgrímr Elliða-Grímsson sendu nú mann til Þórhalls at segja honum, hvar þá var komit. En er Þórhallr heyrði þetta, spurði hann, hvat þeir ætti sér góðs. Sendimaðrinn sagði, at annarr þeira bjó við málnytu ok hafði bæði kýr ok ær at búi, en annarr á þriðjung í landi því, er þeir búa á, ok fœðir sik sjálfr, ok hafa þeir eina eldstó ok hinn er landit leigir, ok einn smalamann."

Þórhallr mælti: "Enn mun þeim fara sem fyrr, at þeim mun hafa yfir séz, ok skal ek þetta allskjótt rengja fyrir þeim ok svá þó at Eyjólfr hefði hér alldigr orð um at rétt væri."

Þórhallr sagði nú sendimanni allt sem greiniligast, hversu þeir skyldu með fara. Kom sendimaðr aptr ok sagði Merði ok Ásgrími ráð þau, er Þórhallr hafði til lagit. Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta — "í þat vætti, at ek ónýti lǫgruðning Eyjólfs Bǫlverkssonar fyrir þat er hann ruddi þá menn ór kviðinum, er at réttu eigu í at vera.

Er sá hverr réttr í búakviði, er hann á þrjú hundruð í landi ok þaðan af meira, þó at hann hafi enga málnytu; hinn er ok réttr í búakvið, er hann býr við málnytu, ok þó at hann leigi landit."

Lét hann þá koma vættit í dóminn; gekk hann þá þangat, er búarnir váru, ok bað þá niðr setjaz ok kvað þá rétta í búakviðinum. Þá varð óp mikit ok kall ok mæltu þá allir, at mjǫk væri hrakit málit fyrir þeim Flosa ok Eyjólfi, ok urðu nú á þat sáttir, at sókn væri framar en vǫrn.

Flosi mælti til Eyjólfs: "Mun þetta rétt vera?"

Eyjólfr léz eigi til þess hafa vitsmuni at vita þat víst. Sendu þeir þá mann til Skapta lǫgsǫgumanns at spyrja hann eptir, hvárt rétt væri; hann sendi þeim þau orð aptr at þetta væri at vísu lǫg, þó at fáir kynni. Var þetta sagt þeim Flosa. Eyjólfr spurði þá Sigfússonu at um aðra búa þá, er kvaddir váru; þeir kváðu vera þá fjóra, er rangkvaddir váru — "því at þeir sitja heima, er nærri váru." Eyjólfr nefnir sér vátta, at hann ryðr þá alla fjóra menn ór kviðinum, ok mælti réttum ruðningarmálum. Síðan mælti hann til búanna: "Þér eruð skyldir til at gera hvárumtveggjum lǫg. Nú skuluð þér ganga at dómi, þá er þér eruð kvaddir, ok nefna yðr vátta, at þér látið þat standa fyrir kviðburði yðrum, at þér eruð fimm beiddir búakviðar, en þér eiguð níu at bera. Mun Þórhallr þá ǫllum málum fram koma, ef hann bergr þessu við."

Fannz þat á í ǫllu, at þeir Flosi ok Eyjólfr hœlðuz nú mjǫk; gerðiz nú rómr mikill at því, at eytt væri brennumálinu ok nú væri vǫrn framar en sókn.

Ásgrímr mælti til Marðar: "Eigi vitu þeir enn, hverju þeir hœlaz fyrr en Þórhallr er fundinn. Sagði Njáll mér svá, at hann hefði svá kent Þórhalli lǫg, at hann myndi mestr lagamaðr vera á Íslandi, þó at reyna þyrfti."

Var þá maðr sendr til Þórhalls at segja honum, hvar þá var komit ok hól þeira ok orðróm alþýðu, at þá væri eytt málinu fyrir þeim Merði.

"Vel er þat," segir Þórhallr, "en enga fá þeir enn virðing af þessu. Skalt þú nú fara ok segja Merði, at hann nefni vátta ok vinni eið at því, at meiri hlutr er rétt kvaddr. Skal hann þá láta koma vættit í dóm, ok bergr hann þá frumsǫkinni, en sekr er hann þrimr mǫrkum fyrir hvern þann, er hann hefir rangt kvatt, ok má þat ekki sœkja á þessu þingi."

Sendimaðr fór nú aptr ok sagði þeim allt sem gǫrst frá orðum Þórhalls. Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta ok vann eið, at meiri hlutr var rétt kvaddr búanna. Kvaz hann þá hafa borgit frumsǫkinni — "skulu óvinir várir af ǫðru hafa metnað en því, at vér hafim hér mikit rangt í gǫrt."

Var þá rómr mikill at því gǫrr, at Mǫrðr gengi vel fram í málinu, en tǫlðu þá Flosa ok hans menn fara með lǫgvillur einar ok rangyndi. Flosi spurði Eyjólf, hvárt þetta myndi rétt vera, en hann léz þat eigi víst vita ok sagði lǫgsǫgumann ór því skyldu leysa. Fór þá Þorkell Geitisson af þeira hendi ok sagði lǫgsǫgumanni, hvar komit var, ok spurði, hvárt þetta væri rétt, er Mǫrðr hafði mælt.

Skapti svarar: "Fleiri eru nú allmiklir lǫgmenn en ek ætlaða. En þér til at segja, þá er þetta svá rétt í alla staði, at hér má ekki í móti mæla, en þó ætlaða ek, at ek mynda nú einn kunna þessa lagarétting, nú er Njáll er dauðr, því at hann einn vissa ek kunna."

Þorkell gekk þá aptr til þeira Flosa ok Eyjólfs ok sagði, at þetta váru lǫg. Mǫrðr Valgarðsson gekk at dómi ok nefndi sér vátta — "í þat vætti," sagði hann, "at ek beiði búa þá, er ek kvadda um sǫk þá, er ek hǫfðaða á hǫnd Flosa Þórðarsyni, framburðar um kvið, at bera annat tveggja af eða á; beiði ek lǫgbeiðingu at dómi, svá at dómendr heyra um dóm þveran."

Búar Marðar gengu at dómi; talði einn fram kviðinn, en allir guldu samkvæði, ok kvað svá at orði: "Mǫrðr Valgarðsson kvaddi oss kviðar þegna níu, en vér stǫndum hér nú fimm, en fjórir eru ór ruddir. Hefir nú váttorð komit fyrir þá fjóra, er bera áttu með oss; skylda nú til lǫg at bera fram kviðinn. Váru vér kvaddir at bera um þat, hvárt Flosi Þórðarson hljóp lǫgmætu frumhlaupi til Helga Njálssonar á þeim véttvangi, er Flosi Þórðarson særði Helga Njálsson holundar sári eða mergundar, því er at ben gerðiz en Helgi fekk bana af. Kvaddi hann oss þeira orða allra, er oss skylda lǫg til um at skilja ok hann vildi at dómi beitt hafa ok þessu máli áttu at fylgja; kvaddi hann lǫgkvǫð; kvaddi hann svá, at vér heyrðum á; kvaddi hann um handselt mál Þorgeirs Þórissonar. Hǫfu vér nú allir eiða unnit ok réttan kvið várn ok orðit á eitt sáttir, berum á Flosa kviðinn ok berum hann sannan at sǫkinni. Beru vér svá skapaðan níu búa kvið þenna fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem Mǫrðr kvaddi oss at. Er sá kviðr várr allra," sǫgðu þeir. Í annat sinn báru þeir kviðinn ok báru um sár fyrr en um frumhlaup síðar, en ǫll ǫnnur orð báru þeir sem fyrr; báru þeir á Flosa kviðinn ok báru hann sannan at sǫkinni. Mǫrðr Valgarðsson gekk at dómi ok nefndi sér vátta, at búar þeir, er hann hafði kvadda um sǫk þá, er hann hǫfðaði á hǫnd Flosa Þórðarsyni, hǫfðu borit kviðinn ok borit hann sannan at sǫkinni; nefndi hann sér þessa vátta eða þeim, er neyta eða njóta þyrfti þessa vættis. Í annat sinn nefndi Mǫrðr sér vátta — "nefni ek í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna fyrir sǫk þá, er ek hǫfðaða á hǫnd honum, því at nú eru ǫll sóknargǫgn fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja at lǫgum, borin vætti ǫll ok búakviðr ok nefndir váttar at kviðburði ok ǫllum gǫgnum þeim, er fram eru komin. En ef nǫkkurr hlutr geriz sá í lǫgvǫrn þeira, er ek þurfa til sóknar at hafa, þá kýs ek sókn undir mik. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra."

"Þat hlœgir mik nú, Eyjólfr!" sagði Flosi, "í hug mér, at þeim mun í brún bregða ok ofarliga kleyja, þá er þú berr fram vǫrnina."

Eyjólfr Bǫlverksson gekk at dómi ok nefndi sér vátta — "í þat vætti at þessi er lǫgvǫrn máls þessa, at þér hafið sótt málit í Austfirðingadóm, því at Flosi hefir sagz í þing með Áskatli goða. Eru hér nú hvárirtveggju váttarnir, þeir er við váru ok þat munu bera, at Flosi seldi áðr af hendi goðorð sitt Þorgeiri bróður sínum, en síðan sagðiz hann í þing með Áskatli goða. Nefni ek mér þessa vátta eða þeim, er njóta þurfu þessa vættis." Í annat sinn nefndi Eyjólfr sér vátta — "nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek býð Merði, er sǫk hefir at sœkja, eða sakaraðilja, at hlýða til eiðspjalls míns ok til framsǫgu varnar þeirar, er ek mun fram bera, ok til allra gagna þeira, sem ek mun fram bera; býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra." Eyjólfr nefndi sér enn vátta — "nefni ek í þat vætti, at ek vinn eið at bók, lǫgeið, ok segi ek þat guði, at ek skal svá mál þetta verja sem ek veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum ok ǫll lǫgmæt skil af hendi inna, þau er undir mik koma á þessu þingi."

Eyjólfr mælti: "Þessa tvá menn nefni ek í vætti, at ek fœri fram lǫgvǫrn þessa, at mál þetta var sótt í annan fjórðungsdóm en vera átti. Tel ek fyrir þat ónýtta sǫk þeira. Segi ek svá skapaða vǫrn þessa fram í Austfirðingadóm."

Síðan lét hann bera fram vætti þau ǫll, er vǫrninni áttu at fylgja; síðan nefndi hann vátta at ǫllum varnargǫgnum, at nú váru ǫll fram komin. Eyjólfr nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti, at ek ver lýriti dómǫndum at dœma sǫk þeira Marðar, því at nú er lǫgvǫrn fram komin í dóminn. Ver ek lýriti, lagalýriti, ifalausu lýriti, fullu ok fǫstu, svá sem ek á at verja at alþingismáli réttu ok allsherjar lǫgum."

Síðan lét hann dœma vǫrnina. Þeir Ásgrímr létu sœkja um brennumálin ok gengu þau fram.

Nú sendu þeir Ásgrímr mann til Þórhalls ok létu segja honum, í hvert óefni komit var.

Þórhallr svarar: "Of fjarri var ek nú, því at enn myndi þetta mál eigi þann veg farit hafa, ef ek hefða við verit. Sé ek nú atferð þeira, at þeir munu ætla at stefna yðr í fimtardóm fyrir þingsafglǫpun. Þeir munu ok ætla at vefengja brennumálit ok láta eigi dœma mega, því at nú er sú atfǫr þeira, at þeir munu engis ills svífaz. Skalt þú nú ganga til þeira sem skjótast ok segja, at Mǫrðr stefni þeim báðum Flosa ok Eyjólfi um þat, er þeir hafa fé borit í dóminn ok láta varða fjǫrbaugsgarð. Þá skal hann stefna þeim annarri stefnu um þat, er þeir báru vætti þau, er eigi áttu máli at skipta með þeim ok gerðu í því þingsafglǫpun. Seg þeim, at ek segi svá, ef tvær fjǫrbaugssakar eru á einum manni, at þann skal dœma skógarmann. Skuluð þér því fyrri til búa yðvart mál, at þér skuluð fyrri sœkja ok dœma."

Nú fór sendimaðrinn í braut ok sagði Merði ok Ásgrími. Síðan gengu þeir til Lǫgbergs. Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti, at ek stefni Flosa Þórðarsyni um þat, er hann gaf fé til liðs sér hér á þinginu Eyjólfi Bǫlverkssyni. Tel ek hann eiga at verða um sǫk þá sekjan, fjǫrbaugsmann, því at eins ferjanda né festum helganda, nema fjǫrbaugr eða alaðsfestr komi fram at féránsdómi, en alsekjan skógarmann elligar. Tel ek sekt fé hans allt, hálft mér en hálft fjórðungsmǫnnum þeim, sem sekðarfé eigu at taka eptir hann at lǫgum. Stefni ek máli þessu til fimtardóms, sem málit á í at koma at lǫgum; stefni ek nú til sóknar ok til sekðar fullrar; stefni ek lǫgstefnu; stefni ek í heyranda hljóði at Lǫgbergi." Slíkri stefnu stefndi hann Eyjólfi Bǫlverkssyni um þat, er hann hafði þegit féit; stefndi hann ok þeiri sǫk í fimtardóm. Í annat sinn stefndi hann Flosa ok Eyjólfi um þá sǫk, er þeir báru vætti þau á þingi, er eigi áttu máli at skipta með mǫnnum at lǫgum, ok gerðu í því þingsafglǫpun; lét hann ok þat varða þeim fjǫrbaugsgarð. Gengu þeir þá í braut ok til lǫgréttu; þar var þá fimtardómrinn settr. Þá er þeir Ásgrímr ok Mǫrðr váru í braut gengnir, þá urðu dómendr ekki á sáttir, hversu dœma skyldi, því at þeir vildu sumir dœma með Flosa en sumir með Merði ok Ásgrími. Urðu þeir Flosi ok Eyjólfr þá at vefengja dóminn; dvalðiz þeim þar at því, meðan stefnurnar hǫfðu verit. Lítlu síðar var þeim sagt Flosa ok Eyjólfi, at þeim var stefnt at Lǫgbergi í fimtardóm tveim stefnum hvárum þeira.

Eyjólfr mælti: "Illu heilli hǫfu vér hér dvaliz, er þeir hafa fyrri orðit at bragði at stefna en vér; hefir hér nú fram komit slœgleikr Þórhalls, ok er hann engum manni líkr at viti sínu. Eigu þeir nú fyrri at sœkja í dóm sín mál; lá þeim þar ok allt við; en þó skulu vér nú ganga til Lǫgbergs ok búa mál til á hendr þeim, þó at oss komi þat fyrir lítit."

Fóru þeir þá til Lǫgbergs, ok stefndi Eyjólfr þeim um þingsafglǫpun; síðan gengu þeir til fimtardómsins. Þá er þeir Mǫrðr ok Ásgrímr kómu til fimtardómsins, þá nefndi Mǫrðr sér vátta ok bauð at hlýða til eiðspjalls síns ok til framsǫgu sakar sinnar ok til sóknargagna þeira allra, er hann hugði fram at bera á hendr þeim Flosa ok Eyjólfi; bauð hann lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyrðu um dóm þveran. Í fimtardómi skyldu ok sǫnnunarmenn fylgja eiðum, ok skyldu þeir ok eiða vinna. Mǫrðr nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek vinn fimtardómseið; bið ek svá guð hjálpa mér í þvísa ljósi ok í ǫðru, at ek skal svá sǫk þessa sœkja, sem ek veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum. Hygg ek ok Flosa sannan at sǫk þessi vera, ef efni eru at því, ok ek hefka fé borit í dóm þenna til liðs mér um sǫk þessa ok ek munka bera; ek hefka fé fundit ok ek munka finna, hvártki til laga né til ólaga." Sǫnnunarmenn Marðar gengu þá tveir at dómi ok nefndu sér vátta — "í þat vætti, at vit vinnum eið at bók, lǫgeið, biðju vit svá guð hjálpa okkr í þvísa ljósi ok í ǫðru, at vit leggjum þat undir þegnskap okkarn, at vit hyggjum, at Mǫrðr myni svá sœkja sǫk þessa sem hann veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum ok hann hefrat fé borit í dóm þenna um sǫk þessa til liðs sér ok hann munat bera ok hann hefrat fé fundit ok hann munat finna hvártki til laga né til ólaga."

Mǫrðr hafði kvadda Þingvallarbúa níu til sakarinnar. Síðan nefndi Mǫrðr sér vátta ok sagði fram þær fjórar sakar, er hann hafði til búnar á hendr þeim Flosa ok Eyjólfi. Ok hafði Mǫrðr þau ǫll orð í framsǫgu sakar sinnar, sem hann hafði í stefnu sinni; sagði hann svá skapaðar fjǫrbaugssakar þessar fram í fimtardóm sem hann kvað at, þá er hann stefndi. Mǫrðr nefndi sér vátta ok bauð búum þeim níu í setu vestr á árbakka. Mǫrðr nefndi sér vátta ok bauð þeim Flosa ok Eyjólfi at ryðja kviðinn. Þeir gengu til at ryðja kvið ok hugðu at ok gátu hvergi rengðan, gengu frá við svá búit ok unðu illa við. Mǫrðr nefndi sér vátta ok beiddi búa þá níu framburðar um kviðinn, er hann hafði áðr kvadda, at bera annat tveggja af eða á. Búar Marðar gengu þá at dómi, ok talði einn fram kviðinn, en allir guldu samkvæði; þeir hǫfðu allir unnit fimtardómseið ok báru Flosa sannan at sǫkinni ok báru á hann kviðinn; báru þeir svá skapaðan fram kviðinn í fimtardóm yfir hǫfði þeim manni, er Mǫrðr hafði sǫk sína fram sagt. Síðan báru þeir kviðu þá alla, er þeir váru skyldir at bera, til allra saka, ok fór þat lǫgliga fram. Eyjólfr Bǫlverksson ok þeir Flosi sátu um at rengja ok gátu ekki at gǫrt. Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti, at búar þessir níu, er ek kvadda til saka þessa, er ek hǫfðaða á hendr Flosa Þórðarsyni ok Eyjólfi Bǫlverkssyni, hafa borit á kviðinn ok borit þá sanna at sǫkum" — nefndi hann sér þessa vátta.

Í annat sinn nefndi hann sér vátta — "nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna, því at nú eru fram komin sóknargǫgn ǫll, boðit til eiðspjalls, unninn eiðr, sǫgð fram sǫk, borit stefnuvætti, boðit búum í setu, boðit til ruðningar um kviðinn, borinn kviðr, nefndir váttar at kviðburði" — nefndi hann sér þessa vátta at gǫgnum þeim, sem fram váru komin. Þá stóð sá upp, er sǫkin hafði yfir hǫfði verit fram sǫgð, ok reifði málit, hann reifði þat fyrst, er Mǫrðr bauð at hlýða til eiðspjalls síns ok til framsǫgu sakar ok til sóknargagna allra. Þá reifði hann þat því næst, er Mǫrðr vann eið ok sǫnnunarmenn hans; þá reifði hann þat, er Mǫrðr sagði fram sǫk, ok kvað svá at orði, at hann hafði þau orð ǫll í reifingu sinni, er Mǫrðr hafði áðr í framsǫgu sakar sinnar ok hann hafði í stefnu sinni — "ok hann sagði svá skapaða sǫkina fram í fimtardóm, sem hann kvað at, þá er hann stefndi." Þá reifði hann þat, er þeir báru stefnuvætti, ok talði þá ǫll orð þau, er hann hafði áðr í stefnu sinni ok þeir hǫfðu í vættisburði sínum — "ok nú hefi ek," sagði hann, "í reifingu minni. Ok þeir báru svá skapaðan kviðinn fram í fimtardóm, sem hann kvað þá at, er hann stefndi;" síðan reifði hann þat, er Mǫrðr bauð búum í setu; þá reifði hann þat því næst, er hann bauð Flosa at ryðja kviðinn — "eða þeim manni, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann." Þá reifði hann þat, er búar gengu at dómi ok báru á kviðinn ok báru Flosa sannan at sǫkinni — "báru þeir svá skapaðan níu búa kvið þenna fram í fimtardóm;" þá reifði hann þat, er Mǫrðr nefndi vátta at því, er kviðrinn var á borinn; þá reifði hann þat, er Mǫrðr nefndi vátta at gǫgnum ok bauð til varnar. Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek banna Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna, því at nú eru ǫll sóknargǫgn fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja at reifðu máli ok svá bornum gǫgnum."

Síðan reifði reifingarmaðr þetta váttorð. Mǫrðr nefndi sér vátta ok beiddi dómendr at dœma um málit.

Þá mælti Gizurr hvíti: "Fleira munt þú, Mǫrðr! eiga at gera, því at eigi munu fernar tylftir dœma eiga."

Flosi mælti við Eyjólf: "Hvat er nú til ráða?"

Eyjólfr mælti þá: "Nú er ór vǫndu at ráða, en skulu vér enn bíða, nú get ek, at þeir geri rangt í sókninni, því at Mǫrðr beiddi þegar dóms á málinu. En þeir eigu at nefna ór dóminum sex menn, síðan eigu þeir við vátta at bjóða okkr at nefna ór aðra sex menn, en vit skulum þat eigi gera, því at þá eigu þeir at nefna ór þá sex menn, ok mun þeim þat yfir sjáz. Er þá ónýtt allt mál þeira, ef þeir gera þat eigi, því at þrennar tylftir eigu at dœma málit."

Flosi mælti: "Vitr maðr ert þú, Eyjólfr! svá at fáir munu standa á sporði þér."

Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta — "nefni ek í þat vætti," sagði hann, "at ek nefni þessa sex menn ór dóminum" — ok nefndi þá alla á nafn — "ann ek yðr eigi at sitja í dóminum. Nefni ek yðr ór at alþingismáli réttu ok allsherjar lǫgum. Eptir þat bauð hann þeim Flosa ok Eyjólfi við vátta at nefna ór dóminum aðra sex menn, en þeir Flosi vildu eigi ór nefna. Mǫrðr lét þá dœma málit; ok er dœmt var málit, nefndi Eyjólfr sér vátta ok kallaði ónýttan dóm þeira ok allt þat, er þeir hǫfðu at gǫrt, fann þat til, at dœmt hafði hálf fjórða tylpt, þar sem þrennar áttu at dœma — "skulu vér nú sœkja fimtardómssakar várar á þá ok gera þá sekja."

Gizurr hvíti mælti við Mǫrð: "Allmjǫk hefir þér yfir séz, er þú skyldir þetta rangt gera; ok er slíkt ógæfa mikil. Eða hvat skal nú til ráða taka, Ásgrímr frændi?" segir Gizurr.

Ásgrímr mælti: "Nú skulu vér senda mann Þórhalli syni mínum ok vita, hvat hann leggr til ráðs með oss."

Snorri goði spyrr nú, hvar komit er málunum; tekr hann þá at fylkja liði sínu fyrir neðan Almannagjá millum ok Hlaðbúðar ok sagði hann fyrir áðr sínum mǫnnum hvat þeir skyldu at gera. Sendimaðrinn kǫmr nú til Þórhalls ok segir honum, hvar þá var komit, at þeir Mǫrðr Valgarðsson mundu sekir gǫrvir allir en eytt ǫllu vígsmálinu. En er hann heyrði þetta, brá honum svá við, at hann mátti ekki orð mæla; hann spratt upp ór rúminu ok þreif tveim hǫndum spjótit Skarpheðinsnaut ok rak í gegnum fótinn á sér. Var þar á holdit ok kveisunaglinn á spjótinu, því at hann skar út ór fœtinum, en blóðfossinn fellr ok vágfǫllin, svá at lœkr fell eptir gólfinu. Hann gekk þá út ór búðinni óhaltr ok fór svá hart, at sendimaðrinn fekk ekki fylgt honum; ferr hann nú, þar til er hann kømr til fimtardómsins. Þar mœtti hann Grími enum rauða, frænda Flosa, ok jafnskjótt sem þeir funduz lagði Þórhallr til hans spjótinu, ok kom í skjǫldinn ok klofnaði hann í sundr, en spjótit hljóp í gegnum hann, svá at oddrinn kom út á milli herðanna; Þórhallr kastaði honum dauðum af spjótinu. Kári Sǫlmundarson gat sét þetta ok mælti við Ásgrím: "Hér er kominn Þórhallr sonr þinn ok hefir þegar vegit víg ok er þetta skǫmm mikil, ef hann einn skal hug til hafa at hefna brennunnar."

"Þat skal ok eigi vera," segir Ásgrímr, "ok snúm vér nú at þeim."

Var þá kall mikit um allan herinn, ok síðan var œpt heróp. Þeir Flosi snoruz þá við, ok eggjuðuz nú fast hvárirtveggju. Kári Sǫlmundarson snori nú þar at, er fyrir var Árni Kolsson ok Hallbjǫrn enn sterki. Ok þegar er Hallbjǫrn sá Kára, hjó hann til hans ok stefndi á fótinn, en Kári hljóp í lopt upp, ok misti Hallbjǫrn hans. Kári snori at Árna Kolssyni ok hjó til hans, ok kom á ǫxlina ok tók í sundr axlarbeinit ok viðbeinat ok hljóp allt ofan í brjóstit; fell Árni þegar dauðr til jarðar. Síðan hjó hann til Hallbjarnar, ok kom í skjǫldinn ok gekk í gegnum skjǫldinn ok tók af tána ena mestu. Hólmsteinn skaut spjóti til Kára, en hann tók á lopti spjótit ok sendi aptr, ok varð þat manns bani í liði Flosa. Þorgeirr skorargeirr kom at þar, er fyrir var Hallbjǫrn enn sterki. Þorgeirr lagði til hans svá fast með annarri hendi, at Hallbjǫrn fell fyrir ok komz nauðuliga á fœtr ok snori þegar undan. Þá mœtti Þorgeirr Þorvaldi Þrumketilssyni ok hjó þegar til hans með øxinni Rimmugýgi, er átt hafði Skarpheðinn; Þorvaldr kom fyrir sik skildinum; Þorgeirr hjó í skjǫldinn ok klauf allan, en hyrnan sú en fremri rann í brjóstit ok gekk á hol, ok fell Þorvaldr þegar ok var dauðr. Nú er at segja frá því, at Ásgrímr Elliða-Grímsson ok Þórhallr sonr hans, Hjalti Skeggjason ok Gizurr hvíti sóttu at þar, sem fyrir var Flosi ok Sigfússynir ok aðrir brennumenn; var þar allharðr bardagi, ok laukz með því, at þeir sóttu svá fast at, at þeir Flosi hrukku undan. Guðmundr enn ríki ok Mǫrðr Valgarðsson ok Þorgeirr skorargeirr sóttu þar at, er fyrir váru Øxfirðingar ok Austfirðingar ok Reykdœlir; var þar allharðr bardagi. Kári Sǫlmundarson kom at þar, er fyrir var Bjarni Brodd-Helgason; Kári þreif upp spjót ok lagði til hans, ok kom í skjǫldinn. Bjarni skaut hjá sér skildinum, ella hefði spjótit staðit í gegnum hann; hann hjó þá til Kára, ok stefndi á fótinn. Kári kipði fœtinum ok snøriz undan á hæli, ok misti Bjarni hans. Kári hjó þegar til hans. Þá hljóp maðr fram ok skaut skildi fyrir Bjarna. Kári klauf ofan allan skjǫldinn, ok nam blóðrefillinn lærit ok reist ofan allan fótinn; sá maðr fell þegar ok varð aldri ørkumlalauss, meðan hann lifði. Kári þreif þá tveim hǫndum spjótit ok snøriz at Bjarna ok lagði til hans; hann sá engan sinn kost annan, en hann lét fallaz þvers undan laginu; en þegar Bjarni komz á fœtr, hrǫkk hann undan. Þorgeirr skorargeirr sótti þá at, þar er fyrir var Hólmsteinn Spak-Bersason ok Þorkell Geitisson; lauk svá með þeim, at þeir Hólmsteinn hrukku undan; var þá óp mikit at þeim af mǫnnum Guðmundar ríka. Þorvarðr Tjǫrvason frá Ljósavatni fekk sár mikit; hann var skotinn í handlegginn, ok ætluðu menn, at skotit hefði Halldórr, sonr Guðmundar ríka, ok hafði hann þetta sár bótalaust alla æfi síðan. Var þar nú þrǫng mikil. En þó at hér sé sagt frá nǫkkurum atburðum, þá eru hinir þó miklu fleiri, er menn hafa engar frásagnir af. Flosi hafði þat sagt sínum mǫnnum, at þeir skyldi leita til vígis í Almannagjá, ef þeir yrði forviða, því at þar mátti einum megin at sœkja, en flokkr sá, er Síðu-Hallr hafði ok Ljótr sonr hans, hǫfðu hǫrfat frá í braut fyrir atgǫngu þeira feðga Ásgríms ok Þórhalls; snǫru þeir ofan fyrir austan Øxará.

Hallr mælti þá: "Hér slær í allmikil óefni, er allr þingheimr berz. Vilda ek, at vit bæðim okkr liðs at skilja menn, þó at okkr sé þat til orðs lagit af nǫkkurum mǫnnum. Skalt þú bíða við brúarsporðinn, en ek mun ganga í búðir ok biðja mér liðs."

Ljótr mælti: "Ef ek sé, at þeir Flosi þurfu liðs af mǫnnum várum, þá mun ek þegar hlaupa til með þeim."

"Þat munt þú gera sem þér líkar," segir Hallr, "en biðja vil ek þik, at þú bíðir mín."

Nú brestr flótti í liði Flosa, ok flýja þeir allir vestr um Øxará, en þeir Ásgrímr ok Gizurr hvíti gengu eptir ok allr herrinn. Þeir Flosi hǫrfuðu neðan á milli árinnar ok Virkisbúðar. Snorri goði hafði þar fylkt fyrir liði sínu svá þykt, at þeim gekk eigi þar at fara. Snorri goði kallaði á Flosa: "Hví farið þér svá geystir, eða hverir elta yðr?"

Flosi svarar: "Ekki spyrr þú þessa af því, at þú vitir þat eigi. En hvárt veldr þú því, er vér megum eigi sœkja til vígis í Almannagjá?"

"Eigi veld ek því," segir Snorri, "en hitt er satt, at ek veit, hverir valda, ok mun ek segja þér, ef þú vill, at þeir valda því Þorvaldr kroppinskeggi ok Kolr."

Þeir váru þá báðir dauðir ok hǫfðu verit en mestu illmenni í liði Flosa. Í annan stað mælti Snorri til sinna manna: "Gerið þér nú hvárt tveggja, at þér hǫggvið ok leggið til þeira ok keyrið þá í braut heðan; munu þeir þá skamma stund hér við haldaz, ef hinir sœkja at neðan. Skuluð þér þá ekki eptir ganga ok láta þá sjálfa á sjáz."

Sonr Skapta Þóroddssonar var Þorsteinn holmuðr, sem fyrr var ritat; hann var í bardaga með Guðmundi ríka, mági sínum; ok þegar Skapti vissi þetta, gekk hann til búðar Snorra goða, ok ætlaði at biðja Snorra, at hann gengi til með honum at skilja þá. En er hann var eigi allt kominn at búðardurunum Snorra, þá var bardaginn sem óðastr. Þeir Ásgrímr ok hans menn gengu þar þá at neðan.

Þá mælti Þórhallr við Ásgrím fǫður sinn: "Þar er hann Skapti Þóroddsson nú, faðir!"

Ásgrímr mælti: "Sé ek þat, frændi!"

Skaut hann þá spjóti til Skapta, ok kom fyrir neðan þat, er kálfi var digrastr, ok svá í gegnum báða fœtrna; Skapti fell við skotit ok fekk eigi upp staðit; fengu þeir þat eina ráðs tekit, er hjá váru, at þeir drógu Skapta inn í búð sverðskriða nǫkkurs flatan. Þeir Ásgrímr gengu þá at svá fast, at þeir Flosi hrukku undan ok hans menn suðr með ánni til Mǫðrvellingabúðar. Þar var maðr úti hjá búð nǫkkurri, er Sǫlvi hét; hann sauð í katli miklum ok hafði þá upp fœrt ór katlinum, en vellan var sem ákǫfust. Sǫlvi gat at líta, hvar þeir flýðu Austfirðingarnir ok váru þá komnir mjǫk svá þar gegnt; hann mælti þá: "Hvárt munu þessir allir ragir Austfirðingarnir, er hér flýja? ok jafnvel rennr hann Þorkell Geitisson. Ok er allmjǫk logit frá honum, er margir segja hann hug einn, en nú rennr engi harðara en hann."

Hallbjǫrn sterki var þar nær staddr ok mælti: "Eigi skalt þú þat eiga til at segja, at allir sé ragir," — ok þreif til hans ok brá honum á lopt ok rak hann at hǫfði í soðketilinn; dó Sǫlvi þegar. Var þá ok sótt at Hallbirni, ok varð hann þá undan at leita. Flosi skaut spjóti til Brúna Hafliðasonar, ok kom á hann miðjan, ok var þat hans bani; hann var í liði Guðmundar ríka. Þorsteinn Hlennason tók spjótit ór sárinu ok skaut aptr at Flosa, ok kom á fótinn, ok fekk hann sár mikit ok fell við; hann stóð upp þegar. Hǫrfuðu þeir þá til Vatnsfirðingabúðar. Þeir Ljótr ok Hallr gengu þá austan yfir á með flokk sinn allan, ok þá er þeir kómu á hraunit, var skotit spjóti ór liði Guðmundar ríka, ok kom þat á Ljót miðjan; fell hann þegar dauðr niðr, ok varð aldri uppvíst, hverr þetta víg hafði vegit. Þeir Flosi hǫrfuðu nú upp um Vatnsfirðingabúð. Þorgeirr skorargeirr mælti þá við Kára Sǫlmundarson: "Þar er hann nú Eyjólfr Bǫlverksson, ef þú vill launa honum hringinn."

"Ek ætla þat nú eigi fjarri," segir Kári, ok þreif spjót af manni ok skaut til Eyjólfs, ok kom þat á hann miðjan ok gekk í gegnum hann; fell Eyjólfr þá dauðr til jarðar. Þá varð hvíld nǫkkur á um bardagann. Snorri goði kom þá at með flokk sinn; var þar þá Skapti í liði með honum, ok hljópu þegar í milli þeira; náðu þeir þá eigi at berjaz. Hallr gekk þá í lið með þeim ok vildi skilja þá, váru þá sett grið fyrst um þingit; var þá búit um lík ok fœrð til kirkju, ok bundin sár þeira manna, er sárir váru. Annan dag eptir gengu menn til Lǫgbergs. Hallr af Síðu stóð upp ok kvaddi sér hljóðs ok fekk þegar; hann mælti: "Hér hafa orðit harðir atburðir í mannalátum ok málasóknum. Mun ek enn sýna þat, er ek em lítilmenni. Ek vil nú biðja Ásgrím ok þá menn aðra, er fyrir málum þessum eru, at þeir unni oss jafnsættis;" — fór hann þar um mǫrgum fǫgrum orðum.

Kári mælti: "Þó at allir sættiz aðrir á sín mál, þá skal ek eigi sættaz á mín mál, því at þér munuð vilja virða víg þessi í móti brennunni, en vér þolum þat eigi."

Slíkt et sama mælti Þorgeirr skorargeirr. Þá stóð upp Skapti Þóroddsson ok mælti: "Betra hefði þér verit, Kári! at renna eigi frá mágum þínum ok skeraz nú eigi ór sættum."

Kári kvað þá vísur þrjár:

Þá varð hlátr mikill. Snorri goði brosti at ok kvað þetta fyrir munni sér, svá at margir heyrðu:

Hlógu menn nú allmjǫk.

Hallr af Síðu mælti: "Allir menn vitu, hvern harm ek hefi beðit, at Ljótr sonr minn er látinn; munu þat margir ætla, at hann myni dýrstr gǫrr af þeim mǫnnum, er hér hafa látiz. En ek vil þat vinna til sátta manna, at leggja son minn ógildan ok ganga þó til at veita þeim bæði tryggðir ok grið, er mínir mótstǫðumenn eru. Bið ek þik, Snorri goði! ok aðra ena beztu menn, at þér komið því til leiðar, at sættir verði með oss."

Síðan settiz hann niðr, ok var gǫrr at hans máli mikill rómr ok góðr, ok lofuðu allir mjǫk hans góðgirnð. Snorri goði stóð þá upp ok talaði langt ørendi ok snjallt ok bað Ásgrím ok Gizur ok aðra þá menn, er fyrir málum váru þaðan at, at þeir skyldi sættaz.

Ásgrímr mælti: "Þat ætlaða ek, þá er Flosi reið heim at mér, at ek mynda við hann aldri sættaz, en nú vil ek, Snorri goði! sættaz fyrir orð þín ok annarra vina várra."

Slíkt et sama mæltu þeir Þorleifr krákr ok Þorgrímr enn mikli, at þeir mundu sættaz, ok fýstu í ǫllu Þorgeir skorargeir, bróður sinn, at sættaz, en hann skarz undan ok kvaz aldri við Kára skyldu skiljaz.

Þá mælti Gizurr hvíti: "Nú má Flosi sjá sinn kost, hvárt hann vill sættaz til þess, at sumir sé útan sætta."

Flosi kvez sættaz vilja — "ok þykki mér því betr," segir hann, "er ek hefi færi góða menn í móti mér."

Guðmundr ríki mælti: "Þat vil ek bjóða, at handsala fyrir víg þau, er hér hafa orðit á þinginu, at mínum hluta til þess at ekki falli niðr brennumálit."

Slíkt mæltu þeir Gizurr hvíti ok Hjalti, Ásgrímr ok Mǫrðr Valgarðsson. Við þetta gekk saman sættin. Var þá handsalat í tólf manna dóm, ok var Snorri goði fyrir gerðinni ok aðrir góðir menn með honum. Var þá jafnat saman vígum, en bœttir þeir, er umfram váru. Þeir gerðu ok um brennumálit; skyldi Njál bœta þrennum manngjǫldum en Bergþóru tvennum; víg Skarpheðins skyldi jafnt ok víg Hǫskulds Hvítanessgoða. Tvennum manngjǫldum skyldi bœta hvárn þeira Gríms ok Helga; þá skyldu ein manngjǫld fyrir hvern hinna, er inni hǫfðu brunnit; á vígit Þórðar Kárasonar var ekki sæz. Flosi var ok gǫrr útan ok allir brennumenn ok skyldu eigi fara samsumars, nema þeir vildi, en ef þeir fœri eigi útan um þat, er þrír vetr væri liðnir, þá skyldi hann ok allir brennumenn vera sekir skógarmenn. Ok var svá mælt, at lýsa skyldi sekð þeira á haustþingi eða várþingi, hvárt sem heldr vildi. Flosi skyldi vera þó útan þrjá vetr. Gunnarr Lambason ok Grani Gunnarsson, Glúmr Hildisson, Kolr Þorsteinsson, þeir skyldu aldri útkvæmt eiga. Þá var Flosi spurðr, ef hann vildi láta dœma fyrir sár sitt, en hann kvaz ekki vilja taka fémútur á sér. Eyjólfr Bǫlverksson var lagiðr ógildr fyrir ójǫfnuð sinn ok rangyndi. Var þessi sætt nú handsǫluð ok efndiz vel síðan. Þeir Ásgrímr gáfu Snorra goða góðar gjafar; hafði hann virðing mikla af málum þessum. Skapta var engu bœttr áverkinn. Þeir Gizurr hvíti ok Hjalti ok Ásgrímr buðu heim Guðmundi enum ríka; hann þá heimboðin, ok gaf sinn gullhring hverr þeira honum; ríðr Guðmundr nú norðr heim ok hafði almannalof, hversu hann kom sér við í þessum málum. Þorgeirr skorargeirr bauð Kára með sér at fara, en þó riðu þeir fyrst með Guðmundi allt norðr á fjall; Kári gaf Guðmundi gullsylgju, en Þorgeirr silfrbelti, ok var hvárt tveggja enn bezti gripr. Skilðu þeir með enni mestu vináttu. Ríðr Guðmundr norðr heim, ok er hann ór sǫgu þessi. Þeir Kári riðu suðr af fjallinu ok ofan í Hreppa ok svá til Þjórsár. Flosi ok brennumenn allir með honum riðu austr til Fljótshlíðar; Flosi lét þá Sigfússonu skipa til búa sinna. Þá frétti Flosi, at Þorgeirr ok Kári hǫfðu riðit norðr með Guðmundi enum ríka. Ætluðu þá brennumenn, at þeir Kári myndi ætla at vera fyrir norðan land. Þá beiddu Sigfússynir at fara austr undir Eyjafjǫll at fjárheimtum sínum, því at þeir áttu fjárheimtur austr at Hǫfðabrekku; Flosi leyfði þeim þat ok bað þá þó vera vara um sik ok vera sem skemst. Flosi reið þá upp um Goðaland ok svá á fjall ok fyrir norðan Eyjafjallajǫkul ok létti eigi fyrr en hann kom heim til Svínafells. Nú verðr at segja frá því, er Hallr af Síðu hafði lagit ógildan son sinn ok vann þat til sætta, þá bœtti honum allr þingheimrinn, ok varð þat eigi minna fé en átta hundruð silfrs, en þat váru fern manngjǫld. En allir aðrir þeir, er með Flosa hǫfðu verit, fengu engar bœtr fyrir vansa sinn ok unðu við et versta. Sigfússsynir dvǫlðuz heima tvær nætr, en enn þriðja dag riðu þeir austr til Raufarfells ok váru þar um nóttina; þeir váru saman fimtán ok uggðu alls ekki at sér. Þeir riðu þaðan síð ok ætluðu til Hǫfðabrekku um kveldit; þeir áðu í Kerlingardal ok tóku þar á sik svefn mikinn.