Bókastaðir

Um várit eptir fór Þangbrandr at boða kristni ok Hallr með honum. En er þeir kómu vestr um Lónsheiði til Stafafells, þá bjó þar Þorkell. Hann mælti mest í móti trúnni ok skoraði Þangbrandi á hólm; þá bar Þangbrandr róðukross fyrir skjǫldinn, en þó lauk svá með þeim, at Þangbrandr hafði sigr ok drap Þorkel. Þaðan fóru þeir til Hornafjarðar ok gistu í Borgarhǫfn fyrir vestan Heinabergssand; þar bjó Hildir enn gamli; hans sonr var Glúmr, er fór til brennu með Flosa; þar tók við trú Hildir ok hjú hans ǫll. Þaðan fóru þeir til Fellshverfis ok gistu at Kálfafelli; þar bjó Kolr Þorsteinsson, frændi Halls, ok tók hann við trú ok hjú hans ǫll. Þaðan fóru þeir til Breiðár; ok bjó þar Ǫzurr Hróaldsson, frændi Halls; hann tók prímsigning. Þaðan fóru þeir til Svínafells, ok tók Flosi prímsigning, en hét at fylgja þeim á þingi. Þaðan fóru þeir vestr til Skógahverfis ok gistu í Kirkjubœ; þar bjó Surtr Ásbjarnarson, Þorsteinssonar, Ketilssonar ens fíflska; þeir hǫfðu allir verit kristnir langfeðgar. Eptir þat fóru þeir ór Skógahverfi ok til Hǫfðabrekku. Þá spurðiz allt um ferð þeira. Maðr hét Galdra-Heðinn, er bjó í Kerlingardal. Þar keyptu heiðnir menn at honum, at hann skyldi deyða Þangbrand ok fǫruneyti hans. Hann fór upp á Arnarstakksheiði ok efldi þar blót mikit. Þá er Þangbrandr reið austan, þá brast í sundr jǫrðin undir hesti hans, en hann hljóp af hestinum ok komz upp á bakkann, en jǫrðin svalg hestinn með ǫllum reiðingi, ok sá þeir hann aldri síðan; þá lofaði Þangbrandr guð.

Guðleifr leitar Galdra-Heðins ok finnr hann á heiðinni ok eltir hann ofan at Kerlingardal ok komz í skotfœri við hann ok skýtr spjótinu til hans ok í gegnum hann. Þaðan fóru þeir til Dyrhólma ok áttu þar fund, ok boðaði hann þar trú ok kristnaðiz þar Ingjaldr, sonr Þorkels Háeyjartyrðils. Þaðan fóru þeir til Fljótshlíðar ok buðu þar trú. Þar mælti mest í mót Vetrliði skáld ok Ari, sonr hans, ok fyrir þat vágu þeir Vetrliða. Ok er þar um kveðin vísa þessi:

Þaðan fór Þangbrandr til Bergþórshváls, ok tók Njáll við trú ok ǫll hjú hans, en þeir Mǫrðr ok Valgarðr gengu mjǫk í móti trú; fóru þeir þaðan vestr yfir ár. Þeir fóru í Haukadal ok skírðu þar Hall, ok var hann þá þrévetr. Þaðan fóru þeir til Grímsness. Þar efldi flokk í móti honum Þorvaldr enn veili ok sendi orð Úlfi Uggasyni, at hann skyldi fara at Þangbrandi ok drepa hann, ok kvað til vísu þessa:

Úlfr Uggason kvað aðra vísu í móti:

"Ok ætla ek ekki," sagði hann, "at vera ginningarfífl hans, en gæti hann, at honum vefiz eigi tungan um hǫfuð."

Ok eptir þat fór sendimaðr aptr til Þorvalds ens veila ok sagði honum orð Úlfs. Þorvaldr hafði mart manna um sik ok hafði þat við orð, at sitja fyrir þeim á Bláskógaheiði. Þeir Þangbrandr ok Guðleifr riðu ór Haukadal. Þeir mœttu þá manni einum, er reið í mót þeim; sjá spurði at Guðleifi; ok er hann fann hann, mælti hann: "Njóta skalt þú Þorgils, bróður þíns, á Reykjahólum, at ek vil gera þér njósn, at þeir hafa margar fyrirsátir, ok þat með, at Þorvaldr enn veili er með flokk sinn við Hestlœk í Grímsnesi."

"Ekki skulu vér ríða at síðr," segir Guðleifr, "til fundar við hann."

Ok snǫru þeir síðan ofan til Hestlœkjar. Þorvaldr var kominn yfir lœkinn.

Guðleifr mælti til Þangbrands: "Hér er nú Þorvaldr, ok hlaupum nú at honum."

Þangbrandr skaut spjóti í gegnum Þorvald, en Guðleifr hjó á ǫxlina ok frá ofan hǫndina, ok varð þat hans bani. Eptir þat ríða þeir á þing upp, ok hafði svá nær, at frændr Þorvalds myndi ganga at þeim; veittu þeir Njáll ok Austfirðingar Þangbrandi. Hjalti Skeggjason kvað kviðling þenna:

Hjalti fór útan um sumarit ok Gizurr hvíti. En skip Þangbrands braut austr við Búlandsnes, ok hét skipit Visundr. Þangbrandr fór allt vestr um sveitir. Steinunn kom í mót honum, móðir Skáld-Refs; hon boðaði Þangbrandi heiðni ok talði lengi fyrir honum. Þangbrandr þagði, meðan hon talaði, en talaði lengi eptir, ok snøri því í villu, er hon hafði mælt.

"Hefir þú heyrt þat," sagði hon, "er Þórr bauð Kristi á hólm, ok þorði hann eigi at berjaz við Þór?"

"Heyrt hefi ek," segir Þangbrandr, "at Þórr var ekki nema mold ok aska, ef guð vildi eigi, at hann lifði."

"Veizt þú," segir hon, "hverr brotit hefir skip þitt?"

"Hvat segir þú til?" segir hann.

"Þat mun ek segja þér," segir hon:

Ok enn kvað hon aðra vísu:

Eptir þat skilðu þau Þangbrandr ok Steinunn, ok fóru þeir vestr til Barðastrandar.

Gestr Oddleifsson bjó í Haga á Barðastrǫnd; hann var manna vitrastr, svá at hann sá fyrir ørlǫg manna; hann gerði veizlu í móti þeim Þangbrandi; þeir fóru í Haga við sex tøgu manna. Þá var sagt, at þar væri fyrir tvau hundruð heiðinna manna ok þangat væri ván berserks þess, er Ótryggr hét, ok váru allir við hann hræddir. Frá honum var sagt svá mikit, at hann hræddiz hvártki eld né egg; ok váru heiðnir menn hræddir mjǫk. Þá spurði Þangbrandr, ef menn vildi taka við trú, en allir heiðnir menn mæltu í móti.

"Kosti mun ek yðr gera," segir Þangbrandr, "at þér skuluð reyna, hvár betri er trúan. Vér skulum gera elda þrjá; skuluð þér vígja einn heiðnir menn, en ek annan, en enn þriði skal óvígðr vera. En ef berserkrinn hræðiz þann, er ek vígða, en vaði yðvarn eld, þá skuluð þér taka við trú."

"Þetta er vel mælt," segir Gestr, "ok mun ek þessu játa fyrir mik ok heimamenn mína."

Ok er Gestr hafði þetta mælt, þá játuðu miklu fleiri. Þá var sagt, at berserkrinn fœri at bœnum, ok váru þá gǫrvir eldarnir ok brunnu. Tóku menn þá vápn sín ok hljópu upp í bekkina ok biðu svá. Berserkrinn hljóp inn með vápnum; hann kømr í stofuna ok veðr þegar þann eldinn, er enir heiðnu menn vígðu, ok kømr at eldi þeim, er Þangbrandr hafði vígt, ok þorir eigi at vaða ok kvaz brenna allr. Hann hǫggr sverðinu upp á bekkinn, ok kom í þvertréit, er hann reiddi hátt. Þangbrandr laust með róðukrossi á hǫndina, ok varð jartegn svá mikil, at sverðit fell ór hendi berserkinum. Þá leggr Þangbrandr sverði fyrir brjóst honum, en Guðleifr hjó á hǫndina svá at af tók; gengu þá margir at ok drápu berserkinn. Eptir þat spurði Þangbrandr, ef þeir vildi við trú taka. Gestr kvez þat eitt um hafa mælt, er hann ætlaði at halda; skírði Þangbrandr þá Gest ok hjú hans ǫll ok marga aðra. Réz þá Þangbrandr um við Gest, hvárt hann skyldi nǫkkut fara í fjǫrðu vestr, en hann latti þess ok kvað þar vera menn harða ok illa viðreignar. "En ef þat er ætlat fyrir, at trúa þessi skuli við gangaz, þá mun á alþingi við gangaz, ok munu þar þá vera allir hǫfðingjar ór hverju heraði."

"Flutta ek á þingi," segir Þangbrandr, "ok varð mér þar erfiðligast um."

"Þú hefir þó mest at gǫrt," segir Gestr, "þó at ǫðrum verði auðit í lǫg at leiða, en þat er sem mælt er, at eigi fellr tré við et fyrsta hǫgg."

Síðan gaf Gestr Þangbrandi góðar gjafar, ok fór hann suðr aptr. Þangbrandr fór í Sunnlendingafjórðung ok svá til Austfjarða. Hann gisti at Bergþórshváli, ok gaf Njáll honum góðar gjafar. Þá reið hann austr í Álptafjǫrð til móts við Síðu-Hall. Hann lét bœta skip sitt, ok kǫlluðu heiðnir menn þat Járnmeis; á því skipi fór Þangbrandr útan ok Guðleifr með honum.

Þetta sama sumar varð Hjalti Skeggjason sekr á þingi um goðgá. Þangbrandr sagði Óláfi konungi frá meingørðum Íslendinga við sik, sagði þá vera svá fjǫlkunga, at jǫrðin spryngi í sundr undir hesti hans ok tœki hestinn. Þá varð Óláfr konungr svá reiðr, at hann lét taka alla íslenzka menn ok setja í myrkvastofu ok ætlaði þá til dráps. Þá gengu þeir Gizurr hvíti at ok Hjalti ok buðu at leggja sik í veð fyrir þessa menn ok fara út til Íslands ok boða trú; konungr tók þessu vel, ok þágu þeir þá alla undan. Þá bjoggu þeir Gizurr ok Hjalti skip sitt til Íslands ok urðu snimmbúnir; þeir tóku land á Eyrum, er tíu vikur váru af sumri. Þeir fengu sér þegar hesta, en fengu menn til at ryðja skip. Ríða þeir þá þrír tigir manna til þings ok gerðu þá orð kristnum mǫnnum, at við búnir skyldi vera. Hjalti var eptir at Reyðarmúla, því at hann spurði, at hann var sekr orðinn um goðgá. En þá er þeir kómu í Vellandkǫtlu ofan frá Gjábakka, þá kom Hjalti eptir þeim ok kvaz ekki vilja sýna þat heiðnum mǫnnum, at hann hræddiz þá. Riðu þá margir kristnir menn í móti þeim, ok riðu þeir með fylkðu liði á þing; heiðnir menn hǫfðu ok fylkt fyrir, ok var þá svá nær, at allr þingheimr myndi berjaz, en þó varð þat eigi.

Þorgeirr hét maðr, er bjó at Ljósavatni, hann var Tjǫrva son, Þorkelssonar langs; móðir hans hét Þórunn ok var Þorsteins dóttir, Sigmundarsonar, Gnúpa-Bárðarsonar. Guðríðr hét kona hans, hon var dóttir Þorkels ens svarta ór Hleiðrargarði; hans bróðir var Ormr tǫskubak, faðir Hlenna ens gamla ór Saurbœ. Þeir Ormr ok Þorkell váru synir Þóris snepils, Ketilssonar brimils, Ǫrnólfssonar, Bjǫrnólfssonar, Grímssonar loðinkinna, Ketilssonar hœings, Hallbjarnarsonar hálftrǫlls ór Hrafnistu. Kristnir menn tjǫlduðu búðir sínar, ok váru þeir Gizurr ok Hjalti í Mosfellingabúð.

Um daginn eptir gengu hvárirtveggju til Lǫgbergs, ok nefndu hvárir vátta, kristnir menn ok heiðnir, ok sǫgðuz hvárir ór lǫgum annarra; ok varð þá svá mikit óhljóð at Lǫgbergi, at engi nam annars mál. Síðan gengu menn í braut, ok þótti ǫllum horfa til enna mestu óefna. Kristnir menn tóku sér til lǫgsǫgumanns Hall af Síðu, en Hallr fór at finna Þorgeir goða frá Ljósavatni, ok gaf honum til þrjár merkr silfrs, at hann segði upp lǫgin, en þat var þó ábyrgðarráð, er hann var heiðinn. Þorgeirr lá dag allan ok breiddi feld á hǫfuð sér, svá at engi maðr mælti við hann. En annan dag gengu menn til Lǫgbergs.

Þá beiddi Þorgeirr sér hljóðs ok mælti: "Svá líz mér, sem málum várum sé komit í ónýtt efni, ef eigi hafa ein lǫg allir; en ef sundr skipt er lǫgunum, þá mun sundr skipt friðinum, ok mun eigi við þat mega búa. Nú vil ek þess spyrja heiðna menn ok kristna, hvárt þeir vilja hafa lǫg þau, er ek segi upp."

Því játuðu allir. Hann kvaz vilja hafa svardaga af þeim ok festu at halda; þeir játuðu því allir, ok tók hann af þeim festu.

"Þat er upphaf laga várra," sagði hann, "at menn skulu allir vera kristnir hér á landi ok trúa á einn guð, fǫður ok son ok anda helgan, en láta af allri skurðgoðavillu, bera eigi út bǫrn ok eta eigi hrossakjǫt; skal fjǫrbaugssǫk á vera, ef víst verðr, en ef leyniliga er með farit, þá skal vera vítislaust." tólf. En þessi heiðni var af numin ǫll á fára vetra fresti, at eigi skyldi þetta heldr gera á laun en opinberliga. Hann sagði þá um dróttinsdaga hald ok fǫstudaga, jóladaga ok páskadaga ok allra enna stœrstu hátíða. Þóttuz heiðnir menn mjǫk sviknir vera, en þá var í lǫg leidd trúan ok allir menn kristnir gǫrvir hér á landi. Fara menn við þat heim af þingi.