Bókastaðir

Hallr hét maðr, er kallaðr var Síðu-Hallr; hann var Þorsteins son, Bǫðvarssonar; móðir Halls hét Þórdís ok var Ǫzurardóttir, Hróðlaugssonar, Rǫgnvaldssonar jarls af Mœri, Eysteins sonar glumru. Hallr átti Jóreiði Þiðranda dóttur ens spaka, Ketilssonar þryms, Þóris sonar þiðranda ór Veradal. Bróðir Jóreiðar var Ketill þrymr í Njarðvík ok Þorvaldr, faðir Helga Droplaugarsonar. Hallkatla var systir Jóreiðar, móðir Þorkels Geitissonar ok þeira Þiðranda. Þorsteinn hét bróðir Halls ok var kallaðr breiðmagi; sonr hans var Kolr, er Kári vegr í Bretlandi. Synir Halls á Síðu váru þeir Þorsteinn ok Egill, Þorvaldr ok Ljótr ok Þiðrandi, þann er sagt er at dísir vægi. Þórir hét maðr ok var kallaðr Holta-Þórir; hans synir váru þeir Þorgeirr skorargeirr ok Þorleifr krákr ok Þorgrímr enn mikli.

Nú er þar til máls at taka, at Njáll talaði við Hǫskuld: "Ráðs vilda ek leita þér, fóstri! ok kvánfangs." Hǫskuldr kvez þat vel at skapi ok bað hann fyrir ráða ok spurði, hvar hann mundi helzt á leita.

Njáll svarar: "Kona heitir Hildiguðr ok er Starkaðar dóttir, Þórðarsonar Freysgoða; þann veit ek kost beztan."

Hǫskuldr mælti: "Sjá þú fyrir, fóstri! Þat skal mitt ráð, sem þú vill vera láta."

"Hér munu vit á leita," segir Njáll.

Lítlu síðar kvaddi Njáll menn til ferðar með sér, þar fóru Sigfússynir ok Njálssynir allir ok Kári Sǫlmundarson. Þeir riðu austr til Svínafells; fá þeir þar góðar viðtǫkur.

Um daginn eptir ganga þeir Njáll ok Flosi á tal; þar koma niðr rœður Njáls, at hann segir svá: "Þat er ørendi mitt hingat, at vér fǫrum bónorðsfǫr at biðja Hildigunnar, bróðurdóttur þinnar."

"Fyrir hvers hǫnd?" segir Flosi.

"Fyrir hǫnd Hǫskulds, fóstra míns," segir Njáll.

"Vel er slíkt stofnat," segir Flosi, "en þó hafið þér hættumikit hvárir við aðra, eða hvat segir þú frá Hǫskuldi?"

"Gott má ek frá honum segja," segir Njáll, "ok skal ek þar til fé svá leggja, at yðr þykki sœmiliga, ef þér vilið þetta mál at álitum gera."

"Kalla munu vér á hana," segir Flosi, "ok vita, hversu henni lítiz maðr."

Var þá kallat á hana, ok kom hon þangat. Flosi segir henni bónorðit; hon kvaz vera kona skapstór — "ok veit ek eigi, hversu mér er hent við þat, er þar eru svá menn fyrir, en þat þó eigi síðr, at sjá maðr hefir ekki mannaforráð; ok hefir þú þat mælt, at þú myndir eigi gipta mik goðorðslausum manni."

"Þat er œrit eitt til," segir Flosi, "ef þú vill eigi giptaz, at þá mun ek engan kost á gera."

"Þat mæli ek eigi," segir hon, "at ek vilja eigi giptaz Hǫskuldi, ef þeir fá honum mannaforráð, en elligar mun ek engan kost á gera."

Njáll mælti: "Þá vil ek bíða láta mín um þetta mál þrjá vetr."

Flosi svaraði, at svá skyldi vera.

"Þann hlut vilda ek til skilja," segir Hildiguðr, "ef þessi ráð takaz, at vit værim austr hér."

Njáll kvaz þat vilja skilja undir Hǫskuld, en Hǫskuldr kvaz mǫrgum vel trúa, en engum jafnvel sem fóstra sínum. Nú ríða þeir austan. Njáll leitaði Hǫskuldi um mannaforráð, ok vildi engi selja sitt goðorð. Líðr nú sumarit til alþingis. Þetta sumar váru þingdeildir miklar. Gerði þá margr sem vant var, at fara til fundar við Njál, en hann lagði þat til mála manna, sem ekki þótti líkligt, at eydduz sóknir ok varnir; ok varð af því þræta mikil, er málin máttu eigi lúkaz, ok riðu menn heim af þingi ósáttir. Líðr nú þar til er kømr annat þing. Njáll reið til þings. Ok er fyrst kyrt þingit, allt þar til, er Njáll talaði, at mǫnnum væri mál at lýsa sǫkum sínum. Margir mæltu, at til lítils þœtti þat koma, er engi kvæmi sínu máli fram, þó at til þings væri stefnt — "ok vilju vér heldr," segja þeir, "heimta með oddi ok eggju."

"Svá má eigi vera," segir Njáll, "ok hlýðir þat hvergi, at hafa eigi lǫg í landi. En þó hafið þér mikit til yðvars máls um þat, ok kømr þat til vár, er lǫgin kunnum ok þeim skulum stýra. Þykki mér þat ráð, at vér kallimz saman allir hǫfðingjar ok talim um."

Þeir gengu þá til lǫgréttu.

Njáll mælti: "Þik kveð ek at þessu, Skapti Þóroddsson! ok aðra hǫfðingja, at mér þykkir sem málum várum sé komit í ónýtt efni, ef vér skulum sœkja mál í fjórðungsdómum, ok verði svá vafit, at eigi megi lúkaz né fram ganga. Þykki mér þat ráðligra, at vér ættim enn fimta dóm ok sœttim þau mál þar í, er eigi megu lúkaz í fjórðungsdómi."

"Hversu skalt þú," sagði Skapti, "nefna fimtardóminn — er fyrir forn goðorð er nefndr fjórðungsdómr — fernar tylftir, í fjórðungi hverjum?"

"Sjá mun ek ráð til þess," segir Njáll, "at taka upp ný goðorð, þeir er bezt eru til fallnir ór fjórðungi hverjum, ok segiz þeir í þing með þeim, er þat vilja samþykkja."

"Þenna kost vilju vér," segir Skapti, "eða hvé vandar sóknir skulu hér vera?"

"Þau mál skulu hér í koma," segir Njáll, "of alla þingsafglǫpun, ef menn bera ljúgvitni eða ljúgkviðu; hér skulu ok í koma vefangsmál ǫll, þau er menn vefengja í fjórðungsdómi, ok skal þeim stefna til fimtardóms; svá ok, ef menn bjóða fé eða taka fé til liðs sér. Í þessum dómi skulu vera allir enir styrkjustu eiðar ok fylgja tveir hverjum eiði, er þat skulu leggja undir þegnskap sinn, er hinir sverja. Svá skal ok, ef annarr ferr með rétt mál, en annarr með rangt, þá skal eptir þeim dœma, er rétt fara at sókn. Hér skal ok sœkja hvert mál sem í fjórðungsdómi, útan þat, þá er nefndar eru fernar tylptir í fimtardóm, þá skal sœkjandi nefna sex menn ór dómi, en verjandi aðra sex; en ef hann vill eigi ór nefna, þá skal sœkjandi nefna þá ór sem hina, en ef sœkjandi nefnir eigi, þá er ónýtt málit, því at þrennar tylptir skulu um dœma."

Eptir þat leiddi Skapti Þóroddsson í lǫg fimtardóm ok þat, er upp var talit. Eptir þat gengu menn til Lǫgbergs. Tóku menn þá upp ný goðorð; í Norðlendingafjórðungi váru þessi ný goðorð: Melmannagoðorð í Miðfirði ok Laufæsingagoðorð í Eyjafirði. Þá kvaddi Njáll sér hljóðs ok mælti: "Þat er mǫrgum mǫnnum kunnigt, hversu fór með sonum mínum ok Grjótármǫnnum, at þeir drápu Þráin Sigfússon, en þó sættumz vér á málit, ok hefi ek nú tekit við Hǫskuldi ok ráðit honum kvánfang, ef hann fær goðorð nǫkkut. En engi vill selja sitt goðorð. Vil ek biðja yðr, at þér lofið mér, at taka upp nýtt goðorð á Hvítanesi til handa Hǫskuldi."

Hann fekk þat af ǫllum. Síðan tók hann upp goðorðit til handa Hǫskuldi, ok var hann síðan kallaðr Hǫskuldr Hvítanessgoði. Eptir þat ríða menn heim af þingi; Njáll dvalðiz skamma stund heima, áðr hann ríðr austr til Svínafells ok synir hans, ok vekr bónorðit við Flosa, en Flosi kvaz efna mundu við þá. Var þá Hildiguðr fǫstnuð Hǫskuldi ok kveðit á brúðlaupsstefnu; ok lýkr svá með þeim; ríða þeir þá heim. En í annat sinn riðu þeir til brúðlaups; leysti Flosi út allt fé hennar eptir boðit ok greiddi vel af hendi; fóru þau til Bergþórshváls ok váru þar þau missari, ok fór allt vel með þeim Hildigunni ok Bergþóru. En um várit eptir keypti Njáll land í Ossabœ ok fær þat Hǫskuldi, ok ferr hann þangat byggðum sínum. Njáll réð honum hjón ǫll. Ok svá var dátt með þeim ǫllum, at engum þótti ráð ráðit, nema hverr réðiz við annan um. Bjó Hǫskuldr í Ossabœ lengi svá at hvárir studdu annarra sœmð, ok váru synir Njáls í ferðum með honum. Svá var ákaft um vináttu þeira, at hvárir buðu ǫðrum heim hvert haust ok gáfu stórgjafar. Ferr svá lengi fram.

Maðr hét Lýtingr. Hann bjó á Sámsstǫðum; hann átti þá konu, er Steinvǫr hét; hon var Sigfússdóttir, systir Þráins. Lýtingr var mikill maðr vexti ok styrkr, auðigr at fé ok illr viðreignar. Þat var einu hverju sinni, at Lýtingr hafði boð inni á Sámsstǫðum; hann hafði þangat boðit Hǫskuldi ok Sigfússonum, ok kómu þeir allir; þar var ok Grani Gunnarsson ok Gunnarr Lambason ok Lambi Sigurðarson. Hǫskuldr Njálsson ok móðir hans áttu bú í Holti ok reið hann jafnan til bús síns frá Bergþórshváli, ok lá leið hans um garð á Sámsstǫðum. Hǫskuldr átti son, er Ámundi hét; hann hafði blindr verit borinn; hann var þó mikill vexti ok ǫflugr. Lýtingr átti brœðr tvá; hét annarr Hallsteinn, en annarr Hallgrímr; þeir váru enir mestu óeirðarmenn, ok váru þeir jafnan með bróður sínum, því at aðrir menn kómu ekki skapi við þá. Lýtingr var úti um daginn, en stundum gekk hann inn; hann gekk til sætis síns. Þá kom kona inn, er úti hafði verit.

Hon mælti: "Of fjarri váruð þér úti, er oflátinn reið um garð."

"Hverr ofláti var sá," segir Lýtingr, "er þú segir frá?"

"Hǫskuldr Njálsson reið hér um garð," segir hon.

Lýtingr mælti: "Opt ríðr hann hér um garð ok er mér eigi skapraunarlaust; ok bjóðumz ek til þess, Hǫskuldr! at fara með þér, ef þú vill hefna fǫður þíns ok drepa Hǫskuld Njálsson."

"Þat vil ek eigi," segir Hǫskuldr, "ok launa ek þá verr en vera skyldi Njáli, fóstra mínum; ok þrífz þú aldri fyrir heimboð" — ok spratt upp undan borðinu ok lét taka hesta sína ok reið heim. Lýtingr mælti þá til Grana Gunnarssonar: "Þú vart hjá, er Þráinn var veginn, ok mun þér þat minnisamt, ok svá þú, Gunnarr Lambason, ok Lambi Sigurðarson. Vil ek nú, at vér ríðim at honum í kveld ok drepum hann."

"Nei," segir Grani, "ekki mun ek fara at Njálssonum ok rjúfa sætt þá, er góðir menn gerðu."

Slíkum orðum mælti hverr þeira ok svá Sigfússynir, ok tóku þat ráðs at ríða í braut. Þá mælti Lýtingr, er þeir váru í brautu: "Þat vitu allir, at ek hefi við engum bótum tekit eptir Þráin mág minn; skal ek ok aldri una því, at engi komi mannhefnd eptir hann."

Síðan kvaddi hann til ferðar með sér brœðr sína tvá ok húskarla þrjá; þeir fóru á leið fyrir Hǫskuld ok sátu fyrir honum norðr frá garði í gróf nǫkkurri, ok biðu þar, til þess er var miðr aptann. Þá reið Hǫskuldr at þeim; þeir spretta þá upp allir með vápnum ok sœkja at honum; Hǫskuldr varðiz svá vel, at þeir fá lengi eigi sótt hann. En þar kom um síðir, at hann særði Lýting á hendi, en drap heimamenn hans tvá ok fell síðan; þeir særðu Hǫskuld sextán sárum, en eigi hjoggu þeir hǫfuð af honum; þeir fóru í skógana fyrir austan Rangá ok fálu sik þar. Þetta kveld et sama hafði smalamaðr Hróðnýjar fundit Hǫskuld dauðan ok fór heim ok sagði Hróðnýju víg sonar síns.

Hon mælti: "Eigi mun hann dauðr, eða var af hǫfuðit?"

"Eigi var þat," segir hann.

"Vita mun ek, ef ek sé," segir hon, "ok tak þú hest minn ok akfœri."

Hann gerði svá ok bjó um með ǫllu, ok síðan fóru þau þangat, sem Hǫskuldr lá. Hon leit á sárin ok mælti: "Svá er, sem mik varði, at hann myndi eigi dauðr með ǫllu; ok mun Njáll grœða stœrri sár."

Síðan tóku þau líkit ok lǫgðu í vagarnar ok óku til Bergþórshváls ok draga þar inn í sauðahús ok láta hann sitja upp við vegginn; síðan gengu þau heim bæði ok drápu á dyrr; ok gekk húskarl til dura. Hon snarar þegar inn hjá honum ok ferr, þar til er hon kømr at hvílu Njáls; hon spurði, hvárt Njáll vekði; hann kvaz sofit hafa til þessa, en kvaz þá vaka, eða hví ert þú hér komin svá snimma?

Hróðný mælti: "Statt þú upp ór binginum frá elju minni ok gakk út ok svá hon ok synir þínir."

Þau stóðu upp ok gengu út.

Skarpheðinn mælti: "Tǫku vér vápn vár ok hǫfum með oss."

Njáll lagði ekki til þess, ok hljópu þeir inn ok gengu út vápnaðir; ferr hon fyrir, til þess er þau koma at sauðahúsinu; hon gengr inn ok bað þau ganga eptir. Hon vatt upp skriðljósi ok mælti: "Hér er Hǫskuldr son þinn, Njáll! ok hefir fengit á sér sár mǫrg, ok mun hann nú þurfa lækningar."

Njáll mælti: "Dauðamǫrk sé ek á honum, en engi lífsmǫrk, eða hví hefir þú eigi veitt honum nábjargir, er opnar eru nasarnar?"

"Þat ætlaða ek Skarpheðni," segir hon.

Skarpheðinn gekk at ok veitti honum nábjargir. Skarpheðinn mælti þá við fǫður sinn: "Hverr segir þú at hann hafi vegit?"

Njáll svarar: "Lýtingr af Sámsstǫðum mun hafa vegit hann ok brœðr hans."

Hróðný mælti: "Þér fel ek á hendi, Skarpheðinn! at hefna bróður þíns, ok vænti ek, at þér myni vel fara, þó at hann sé eigi skilgetinn, ok þú munir mest eptir ganga."

Bergþóra mælti: "Undarliga er yðr farit, er þér vegið víg þau, er yðr rekr lítit til, en meltið slíkt ok sjóðið fyrir yðr, svá at ekki verðr af; ok mun þegar spurn koma til Hǫskuldar Hvítanessgoða, ok mun hann biðja yðr sætta ok munuð þér veita honum þat, ok er nú til at ráða, ef þér vilið."

Skarpheðinn mælti: "Eggjar móðir vár oss nú lǫgeggjan."

Síðan hljópu þeir út allir. Hróðný gekk heim með Njáli ok var þar um nóttina.

Nú er at segja frá þeim Skarpheðni, at þeir stefna upp til Rangár.

Skarpheðinn mælti: "Stǫndu vér hér ok hlýðum" — síðan mælti hann: "Fǫrum hljótt, því at ek heyri mannamál upp með ánni. Eða hvárt vilið þér heldr eiga við Lýting eða við brœðr hans tvá?"

Þeir kváðuz heldr vilja eiga við Lýting einn.

"Í honum er þó veiðrin meiri," segir Skarpheðinn, "ok þykki mér illa, ef undan berr; en ek treysti mér bezt at eigi dragi undan."

"Til skulu vit svá stefna," segir Helgi, "ef vit komumz í fœri, at eigi reki undan."

Síðan gengu þeir þangat sem Skarpheðinn heyrði mannamálit, ok sjá, hvar þeir Lýtingr eru við lœk einn. Skarpheðinn hleypr þegar yfir lœkinn ok í melbakkann ǫðrum megin. Þar stendr Hallgrímr á uppi ok þeir brœðr. Skarpheðinn hǫggr á lærit Hallgrími, svá at þegar tók undan fótinn, en þrífr Hallkel annarri hendi. Lýtingr lagði til Skarpheðins. Helgi kom þá at ok brá við skildinum, ok kom þar í lagit. Lýtingr tók upp stein ok laust Skarpheðin, ok varð Hallkell lauss. Hallkell hleypr þá upp á melbakkann ok kømz eigi á upp annan veg en hann skýtr niðr knjánum. Skarpheðinn slœmir til hans øxinni ok høggr í sundr í honum hrygginn. Lýtingr snýr nú undan, en þeir Grímr ok Helgi eptir, ok kømr sínu sári hvárr á hann. Lýtingr komz út á ána undan þeim ok svá til hrossa ok hleypir til þess er hann kømr í Ossabœ. Hǫskuldr var heima, ok finnr hann þegar. Lýtingr segir honum verkin.

"Slíks var þér ván," segir Hǫskuldr, "þú fórt rasandi mjǫk. Mun hér sannaz þat sem mælt er, at skamma stund verðr hǫnd hǫggvi fegin. Þykki mér sem þér þykki nú ísjávert, hvárt þú munt fá haldit þik eða eigi."

"Svá er víst," segir Lýtingr, "at ek kómumz nauðuliga í brott, en þó vilda ek nú, at þú kvæmir mér í sætt við Njál ok sonu hans ok mætta ek halda búi mínu."

"Svá skal vera," segir Hǫskuldr.

Síðan lét Hǫskuldr sǫðla hest sinn ok reið til Bergþórshváls við enn sétta mann. Þá váru synir Njáls heim komnir ok hǫfðu lagiz til svefns. Hǫskuldr fór þegar at finna Njál, ok gengu þeir á tal.

Hǫskuldr mælti til Njáls: "Hingat em ek kominn at biðja fyrir Lýtingi, mági mínum. Hefir hann stórt af gǫrt við yðr, rauf sætt ok drap son þinn."

Njáll mælti: "Lýtingr mun þykkjaz mikit afroð goldit hafa í láti brœðra sinna. En ef ek geri nǫkkurn kost á, þá mun ek þín láta at njóta. Ok mun ek þó þat skilja fyrir sættina, at brœðr Lýtings skulu óhelgir fallit hafa; Lýtingr skal ok ekki hafa fyrir sár sín, en bœta Hǫskuld fullum bótum."

Hǫskuldr segir: "Þat vil ek, at þú einn dœmir."

Njáll svarar: "Þat mun ek nú gera sem þú vill."

"Vill þú nǫkkut," segir Hoskuldr, "at synir þínir sé við?"

Njáll svarar: "Ekki mun þá nær sættinni en áðr; en halda munu þeir þá sátt, sem ek geri."

Þá mælti Hǫskuldr: "Lúku vit málinu, ok sel þú Lýtingi grið fyrir sonu þína."

"Svá skal vera," segir Njáll.

"Þat vil ek," segir Njáll, "at hann gjaldi tvau hundruð silfrs fyrir víg Hǫskulds, en búi á Sámsstǫðum, ok þykki mér þó ráðligra, at hann seli landit ok ráðiz í braut, en eigi fyrir því, ekki mun ek rjúfa tryggðir á honum né synir mínir.

En þó þykki mér vera mega, at nǫkkurr rísi sá upp í sveit, at honum sé viðsjávert. En ef svá þykkir, sem ek gera hann heraðssekjan, þá leyfi ek, at hann sé hér í sveit; en hann ábyrgiz mestu til."

Síðan fór Hoskuldr heim. Þeir vǫknuðu Njálssynir ok spurðu fǫður sinn, hvat komit hefði, en hann sagði þeim, at Hǫskuldr var þar fóstri hans.

"Hann mundi biðja fyrir Lýtingi," segir Skarpheðinn.

"Svá var," segir Njáll.

"Þat var illa," segir Grímr.

"Ekki myndi Hǫskuldr hafa skotit skildi fyrir hann," segir Njáll, "ef þú hefðir drepit hann, þá er þér var þat ætlat."

"Teljum vér ekki á fǫður várn"; segir Skarpheðinn.

Nú er at segja frá því, at þessi sætt helz með þeim síðan.

Hǫfðingjaskipti varð í Nóregi; Hákon jarl var liðinn undir lok, en kominn í staðinn Óláfr Tryggvason; urðu þau ævilok Hákonar jarls, at Karkr þræll skar hann á háls á Rimul í Gaulardal. Þat spurðiz þar með, at siðaskipti var orðit í Nóregi; hǫfðu þeir kastat enum forna átrúnaði, en konungr hafði kristnat Vestrlǫnd, Hjaltland ok Orkneyjar ok Færeyjar. Þá mæltu margir, svá at Njáll heyrði, at slíkt væri mikil firn at hafna fornum átrúnaði.

Njáll sagði þá: "Svá líz mér, sem enn nýi átrúnaðr myni vera miklu betri, ok sá mun sæll, er þann fær heldr, ok ef þeir menn koma út hingat, er þann sið bjóða, þá skal ek þat vel flytja."

Hann fór opt frá ǫðrum mǫnnum einn saman ok þuldi. Þetta et sama haust kom skip út austr í fjǫrðum í Berufirði, þar sem heitir Gautavík; hét Þangbrandr stýrimaðr; hann var sonr Vilbaldrs greifa ór Saxlandi. Þangbrandr var sendr út hingat af Óláfi konungi Tryggvasyni at bjóða trú; með honum fór sá maðr íslenzkr, er Guðleifr hét. Hann var sonr Ara Mássonar, Atlasonar, Úlfssonar ens skjálga, Hǫgnasonar ens hvíta, Ótryggssonar, Óblauðssonar, Hjǫrleifssonar ens kvennsama Hǫrðalands konungs. Guðleifr var vígamaðr mikill ok manna hraustastr ok harðgǫrr í ǫllu. Brœðr tveir bjoggu á Berunesi; hét annarr Þorleifr, en annarr Ketill; þeir váru Hólmsteins synir, Ǫzurarsonar breiðdœlska. Þeir lǫgðu til fund ok bǫnnuðu mǫnnum at eiga kaup við þá. Þetta spurði Hallr af Síðu; hann bjó at Þváttá í Álptafirði. Hann reið til skips við þrjá tǫgu manna; hann ferr þegar á fund Þangbrands ok mælti til hans: "Gengr ekki mjǫk kaupin?"

Hann sagði, at svá var.

"Nú vil ek segja þér mitt ørendi," segir Hallr, "at ek vil bjóða yðr ǫllum heim til mín ok hætta á, hvárt ek geta keypt fyrir yðr."

Þangbrandr þakkaði honum ok fór þangat. Um haustit var þat einn morgin, at Þangbrandr var úti snimma ok lét skjóta tjaldi ok sǫng messu í tjaldinu ok hafði mikit við, því at hátíð var mikil.

Hallr mælti til Þangbrands: "Í hverja minning heldr þú þenna dag?"

"Míkáels engils," segir hann.

"Hvat fylgir þeim engli?" segir Hallr.

"Mart gott," segir Þangbrandr, "hann skal meta allt þat, er þú gerir vel, ok er hann svá miskunnsamr, at hann metr þat allt meira, er honum þykkir vel."

Hallr mælti: "Eiga vilda ek hann mér at vin."

"Þat munt þú mega," segir Þangbrandr, "ok gefz þú honum þá í dag með guði."

"Þat vil ek þá til skilja," segir Hallr, "at þú heitir því fyrir hann, at hann sé þá fylgjuengill minn."

"Því mun ek heita," segir Þangbrandr.

Tók Hallr þá skírn ok ǫll hjú hans.