Bókastaðir

Síðan fór jarl suðr með herinn, ok var Kári í fǫr með honum ok svá Njálssynir; þeir kómu suðr við Katanes. Jarl átti þessi ríki í Skotlandi: Ross ok Mýræfi, Syðrilǫnd ok Dali. Kómu þar at móti þeim menn af þeim ríkjum, ok sǫgðu, at jarlar væri þaðan skamt í braut með mikinn her. Þá snýr Sigurðr jarl þangat herinum, ok heitir þar Dungalsgnípa, er fundrinn var fyrir ofan, ok laust í bardaga með þeim. Skotar hǫfðu látit fara sumt liðit laust, ok kom þat í opna skjǫldu jarlsmǫnnum, ok varð þar mannfall mikit, þar til er Njálssynir snøru í móti þeim ok bǫrðuz við þá ok kómu þeim á flótta. Verðr þá bardaginn harðr. Snúa þeir Helgi þá fram hjá merkinu jarls ok berjaz vel. Nú snýr Kári í móti Melsnata jarli. Melsnati skaut spjóti til Kára; Kári skaut aptr spjótinu ok í gegnum jarlinn. Þá flýði Hundi jarl, en þeir ráku flóttann allt þar til, er þeir spurðu til Melkólfs, at hann dró her saman í Dungalsbœ. Átti jarl þá ráð við menn sína, ok sýndiz þat ǫllum ráð at snúa aptr ok berjaz eigi við svá mikinn landher. Snoru þeir þá aptr. En er jarl kom í Straumey, skiptu þeir þar herfangi. Síðan fór hann norðr til Hrosseyjar. Njálssynir fylgðu honum ok Kári. Jarl gerði þá veizlu mikla, ok at þeiri veizlu gaf jarl Kára sverð gott ok spjót gullrekit, en Helga gullhring ok skikkju, en Grími skjǫld ok sverð. Eptir þat gerði hann þá hirðmenn sína Grím ok Helga ok þakkaði þeim framgǫngu sína; þeir váru með jarli þann vetr ok um sumarit, þar til er Kári fór í hernað; þeir fóru með honum. Þeir herjuðu víða um sumarit ok fengu hvervetna sigr; þeir bǫrðuz við Guðrøð konung ór Mǫn ok sigruðu hann ok fóru við þat aptr ok hǫfðu fengit mikit fé. Váru þeir með jarli um vetrinn. Um várit beidduz þeir Njálssynir at fara til Nóregs. Jarl mælti, at þeir skyldi fara sem þeim líkaði, ok fekk þeim gott skip ok rǫskva menn. Kári sagði, at hann myndi þetta sumar koma til Nóregs með skatta Hákonar jarls ok mundu þeir þar finnaz, ok svá kom at þeir sammæltuz á þat; síðan létu þeir Njálssynir út ok sigldu til Nóregs ok kómu við Þrándheim.

Kolbeinn hét maðr ok var Arnljótarson; hann var þrœnzkr maðr. Hann sigldi þat sumar út til Íslands, er Þráinn ok Njálssynir fóru útan; hann var þann vetr í Breiðdal austr. En um sumarit eptir bjó hann skip sitt í Gautavík, ok þá er þeir váru búnir, røri at þeim maðr á báti ok festi bátinn við skipit, en gekk síðan upp á skipit til fundar við Kolbein. Kolbeinn spurði þenna mann at nafni.

"Hrappr heiti ek," segir hann.

"Hvat vill þú mér?" segir Kolbeinn.

"Ek vil biðja þik," segir Hrappr, "at þú flytir mik um haf."

"Hvers son ert þú?" segir Kolbeinn.

Hrappr svarar: "Ek em son Ǫrgumleiða Geirólfs sonar gerpis."

Kolbeinn spyrr: "Hver nauðsyn er þér á?"

"Ek hefi vegit víg eitt," segir Hrappr.

"Hvert víg er þat?" segir Kolbeinn, "eða hverir eru til eptirmáls?"

Hrappr svarar: "Ek hefi vegit Ørlyg Ørlygsson, Hróðgeirs sonar ens hvíta, en til eptirmáls eru Vápnfirðingar."

"Þess get ek, at sá hafi verr, er þik flytr," segir Kolbeinn.

Hrappr mælti: "Vinr em ek vinar míns, en geld ek þat, er illa er til mín gǫrt, enda skortir mik eigi fé til at leiga farit."

Síðan tók Kolbeinn við honum. Lítlu síðar gaf þeim byr ok sigla þeir í haf. Hrapp þraut vistir í hafi; settiz hann þá at með þeim, er næstir váru; þeir spruttu upp með illyrðum, ok svá kom, at þeir ráðaz á, ok hefir Hrappr þá þegar undir tvá menn. Þá var sagt Kolbeini, ok bauð hann Hrapp í mǫtuneyti sitt, ok hann þá þat. Þeir koma af hafi ok leggja útan við Agðanes. Þá spurði Kolbeinn, hvar fé þat væri, er hann bauð í leigu undir sik. Hrappr svarar: "Þat er út á Íslandi."

"Vera munt þú fleirum prettóttr en mér; en þó vil ek þér nú upp gefa alla leiguna."

Hrappr bað hann hafa þǫkk fyrir — "eða hvat leggr þú nú til ráðs með mér?"

"Þat fyrst," segir Kolbeinn, "at þú far sem bráðast frá skipi, því at allir austmenn munu illa túlka fyrir þér, en þó ræð ek þér þat annat heilræði, at þú svík aldri lánardróttin þinn."

Síðan gekk Hrappr á land upp með vápnum sínum ok hafði øxi eina mikla í hendi, vafinskeptu; hann ferr, þar til er hann kømr til Guðbrands í Dala. Hann var enn mesti vinr Hákonar jarls; þeir áttu hof báðir saman, ok var því aldri upp lokit, nema þá er jarl kom þangat. Þat var annat mest hof í Nóregi, en annat á Hlǫðum. Þrándr hét sonr Guðbrands, en Guðrún dóttir. Hrappr gekk fyrir Guðbrand ok kvaddi hann vel. Hann spurði, hvat manna hann væri. Hrappr sagði til sín ok at hann væri útan af Íslandi. Síðan biðr hann Guðbrand, at hann tœki við honum.

Guðbrandr mælti: "Ekki líz mér svá á þik, sem þú mynir gæfumaðr vera."

"Mjǫk þykki mér ok logit frá þér," segir Hrappr, "er þat var sagt, at þú tœkir við ǫllum þeim, er þik bæði, ok engi maðr væri jafnágætr sem þú. Mun ek því í móti mæla, ef þú tekr eigi við mér."

Guðbrandr mælti: "Hér munt þú vera hljóta."

"Hvar vísar þú mér til sess?" segir Hrappr.

"Á enn óœðra bekk gegnt ǫndvegi mínu."

Hrappr fór í sæti sitt. Hann kunni frá mǫrgu at segja; var þat fyrst, at Guðbrandi þótti gaman at ok mǫrgum ǫðrum, en þó kom svá, at mǫrgum þótti ofkerski. Ok svá kom, at hann slóz á tal við Guðrúnu, svá at margir tǫluðu, at hann myndi fífla hana. En er Guðbrandr varð þess varr, taldi hann á hana mjǫk, er hon átti tal við hann, ok bað hana varaz at mæla nǫkkut við hann, svá at eigi heyrði allir menn. Hon hét góðu um fyrst, en þó dró til vanða um tal þeira. Þá setti Guðbrandr til Ásvarð, verkstjóra sinn, at ganga með henni, hvert er hon fœri. Einu hverju sinni var þat, at hon beiddiz at fara á hnotskóg at skemta sér, ok fylgði Ásvarðr henni. Hrappr leitar eptir þeim ok fann þau ok tók í hǫnd henni ok leiddi hana eina saman. Síðan fór Ásvarðr at leita hennar ok fann þau liggja í runni bæði saman. Hann hleypr at með øxi reidda ok hjó til fótar Hrapps, en Hrappr bráz við fast ok misti hann hans. Hrappr spratt á fœtr sem skjótast ok þreif øxi sína.

Síðan vildi Ásvarðr undan snúaz. Hrappr hǫggr í sundr í honum hrygginn.

Þá mælti Guðrún: "Nú hefir þú þat unnit, er þú munt eigi með fǫður mínum lengr vera, en þó mun honum enn sumt verr þykkja, því at ek fer með barni."

Hrappr segir: "Eigi skal hann þetta af ǫðrum spyrja, ok skal ek fara heim ok segja honum hvárt tveggja."

"Þá munt þú eigi með fjǫrvi í braut komaz," segir hon.

"Á þat skal hætta," segir hann.

Eptir þat fylgir hann henni til kvenna annarra, en hann fór heim. Guðbrandr sat í ǫndugi, ok var fátt manna í stofunni. Hrappr gekk fyrir hann ok bar hátt øxina.

Guðbrandr spurði: "Hví er blóðug øx þín?"

"Ek gerða at bakverk Ásvarðar."

"Þat mun eigi af góðu," segir Guðbrandr, "þú munt hafa vegit hann."

"Svá er víst," segir Hrappr.

"Hvat var til saka?" segir Guðbrandr.

"Lítit myndi yðr þykkja," segir Hrappr, "hann vildi hǫggva af mér fótinn."

"Hvat hafðir þú til gǫrt áðr?" segir Guðbrandr.

"Þat er hann átti enga sǫk á," segir Hrappr.

"Þó mátt þú segja, hvat þat var."

Hrappr mælti: "Ef þú vill þat vita, þá lá ek hjá dóttur þinni, ok þótti honum þat illa."

Guðbrandr mælti: "Standi menn upp ok taki hann, ok skal hann drepa."

"Alllítt lætr þú mik njóta mágsemðar," segir Hrappr, "en þó hefir þú eigi þat mannval, at þetta myni skjótliga gera."

Þeir stóðu upp, en hann hopaði út undan; þeir hlaupa eptir, en hann kømz á skóg undan, ok hǫfðu þeir hans ekki. Guðbrandr samnar liði ok lét kanna skóginn, ok finna þeir hann eigi, því at skógrinn var mikill ok þrǫngr. Hrappr ferr um skóginn, þar til er hann kom í rjóðr nǫkkurt; þar fann hann húsabœ ok mann úti, ok klauf skíð; hann spurði þenna mann at nafni, ok nefndiz hann Tófi. Tófi spurði at hans nafni, ok nefndiz Hrappr sem hann hét. Hrappr spyrr, hví bóndi bjoggi svá fjarri ǫðrum mǫnnum.

"Því," sagði hann, "at ek þykkjumz hér lítt þurfa at amaz við aðra menn."

"Vit fǫrum kynliga með okkr um málin," segir Hrappr, "ok mun ek fyrri segja þér, hverr ek em; ek hefi verit með Guðbrandi í Dǫlum, ok stǫkk ek þaðan fyrir þat at ek drap verkstjóra hans. En ek veit, at vit erum báðir illmenni, því at þú myndir ekki hér kominn frá ǫðrum mǫnnum, nema þú værir nǫkkurs manns útlagi; ok geri ek þér tvá kosti, at ek mun segja til þín eða vit njótim báðir jafnt þess, er hér er."

Bóndi mælti: "Þetta er jafnt sem þú segir; ek nam konu þessa, er hér er hjá mér, ok hefir margr maðr eptir mér leitat."

Síðan leiddi hann Hrapp inn með sér. Þar váru hús lítil ok vel gǫr. Bóndi sagði húsfreyju sinni, at hann hafði Hrapp ráðit með sér.

"Flestir munu af manni þessum illt hljóta," segir hon, "en þó munt þú ráða vilja."

Síðan var Hrappr þar. Hann var fǫrull mjǫk ok var aldri heima; hann fær nát fundi Guðrúnar jafnan. Þeir sátu um hann feðgar Þrándr ok Guðbrandr, ok varð þat aldri, at þeir fengi fœri á honum; ok fór svá fram ǫll þau missari. Guðbrandr lét segja Hákoni jarli, hver vandræði hann hafði af Hrappi. Jarl lét dœma Hrapp útlaga ok lagði fé til hǫfuðs honum, en hét þó at fara sjálfr at leita eptir honum, en þat fórz þó fyrir, ok þótti jarli þeim sjálfrátt at taka hann, er hann fór svá óvarliga.

Nú er þat at segja, at um sumarit fóru Njálssynir til Nóregs af Orkneyjum ok váru þar í kaupstefnu um sumarit. Þráinn Sigfússon bjó þá skip sitt til Íslands ok var þá mjǫk búinn. Þá fór Hákon jarl á veizlu til Guðbrands. Um nóttina fór Víga-Hrappr til goðahúss þeira jarls ok Guðbrands; hann gekk inn í húsit. Hann sá Þorgerði Hǫlgabrúði sitja, ok var hon svá mikil sem maðr roskinn; hon hafði mikinn gullhring á hendi ok fald á hǫfði. Hann sviptir faldinum hennar ok tekr af henni gullhringinn. Þá sér hann kerru Þórs ok tekr af honum annan gullhring; hann tók enn þriðja af Irpu ok dró þau ǫll út ok tók af þeim allan búnaðinn. Síðan lagði hann eld í goðahúsit ok brendi upp; eptir þat gengr hann braut; tók þá at morna. Hann gengr um akrland nǫkkurt; þar spruttu upp sex menn með vápnum ok sœkja þegar at honum, en hann verz vel. Verða þær málalykðir, at hann vegr þrjá menn, en særir Þránd til ólífis, en eltir tvá til skógar, svá at þeir báru enga njósn jarli.

Hann gekk þá at Þrándi ok mælti: "Kosti á ek nú at vega þik, ok vil ek eigi þat; skal ek meira virða mágsemð við þik en þér virðið við mik."

Hrappr ætlar nú at snúa aptr á skóginn; sér hann nú, at menn eru komnir meðal skógarins ok hans, treystiz hann þá eigi þangat á at leita; leggz hann þá niðr í runna nǫkkura ok liggr þar um stund. Þeir Hákon jarl ok Guðbrandr gengu þenna morgin snimma til goðahússins ok fundu þat brunnit upp en úti þrjú goðin ok ór ǫllum skrúðanum.

Þá tók Guðbrandr til orða: "Mikill máttr er gefinn goðum várum, er þau hafa gengit sjálf ór eldinum."

"Eigi munu goðin þessu valda," segir jarl, "maðr mun brent hafa hofit en borit út goðin. En goðin hefna eigi alls þegar. Mun sá maðr braut rekinn ór Valhǫllu ok þar aldri koma, er þetta hefir gǫrt."

Í því bili hljópu þangat menn jarls fjórir ok sǫgðu þeim ill tíðendi, kváðuz fundit hafa á akrinum þrjá menn vegna, en særðan Þránd til ólífis.

"Hverr mun þessu valda?" segir jarl.

"Víga-Hrappr", sǫgðu þeir.

"Þá mun hann hafa brent upp goðahúsit," segir jarl.

Þeim þótti hann víst til þess líkligr.

"Hvar mun hann nú vera?" sagði jarl. Þeir sǫgðu, at Þrándr segði, at hann hefði lagiz niðr í runna nǫkkura. Jarl ferr þangat at leita, ok var Hrappr þá í brautu. Skipaði jarl þá til at leita hans, ok fundu þeir hann eigi. Jarl var sjálfr í leitinni, ok bað hann þá hvílaz fyrst. Jarl gekk einn saman braut frá ǫllum mǫnnum ok bað engan mann með sér ganga ok dvalðiz um stund. Hann fell á knébeð ok helt fyrir augu sér. Síðan gekk hann aptr til þeira; hann mælti við þá: "Gangið þér með mér."

Þeir gengu með honum. Hann gekk þvers af leiðinni, þeiri er þeir hǫfðu áðr farit, ok kómu at dalverpi einu. Þar spratt Hrappr upp fyrir þeim, ok hafði hann þar fólgit sik áðr. Jarl eggjar menn at hlaupa eptir honum, en Hrappr var svá fóthvatr, at þeir kómuz hvergi í nánd honum; Hrappr stefndi til Hlaða. Þar váru þeir þá búnir til hafs hvárirtveggju, Þráinn Sigfússon ok Njálssynir. Hrappr hleypr þar at, sem þeir eru fyrir Njálssynir.

Hann mælti: "Bjargið mér, góðir drengir! því at jarl vill drepa mik."

Helgi leit við honum ok mælti: "Ógæfusamliga líz mér á þik, ok mun sá betr hafa, er eigi tekr við þér."

"Þat mynda ek vilja," segir Hrappr, "at þit hlytið af mér mest illt."

"Maðr em ek til þess," segir Helgi, "at hefna þér þess, þá er stundir líða."

Hrappr snøri þá til móts við Þráin Sigfússon ok bað hann ásjá.

"Hvat er þér á hǫndum?" segir Þráinn.

"Brent hefi ek goðahús fyrir jarli ok drepit menn nǫkkura, ok mun hann hér koma brátt, því at hann er sjálfr í eptirleitinni."

"Varla samir mér þat," segir Þráinn, "svá mikit gott sem jarl hefir mér gǫrt."

Þá sýndi hann Þráni gripina, þá er hann hafði borit ór goðahúsinu, ok bauð at gefa honum féit. Hann sagði, at hann myndi eigi þiggja, nema annat fé kvæmi í mót.

Hrappr mælti: "Hér mun ek stað nema, ok skal mik hér drepa fyrir augum þér, ok munt þú þá bíða af hvers manns ámæli."

Þá sjá þeir ferð jarls ok manna hans. Þá tók Þráinn við Hrappi, en lét skjóta báti ok fluttiz út á skipit.

Þráinn mælti: "Nú er þetta fylgsni helzt, at brjóta botn ór tunnum tveim, ok skalt þú þar fara í."

Svá var gǫrt, at hann fór í tunnurnar, ok váru bundnar saman síðan ok látnar fyrir borð. Þá kømr jarl með liði sínu til Njálssona ok spurði, ef Hrappr hefði komit þar. Þeir sǫgðu, at hann kom. Jarl spurði, hvert hann fœri þaðan. Þeir kváðuz eigi reiður hafa á hent.

Jarl mælti: "Sá skyldi mikla sœmð af mér hafa, er mér segði til Hrapps."

Grímr mælti hljótt við Helga: "Fyrir hví skulu vit eigi segja? ek veit eigi, nema Þráinn launi okkr engu góðu."

"Eigi skulu vit segja at heldr," segir Helgi, "þar er líf hans liggr við."

Grímr mælti: "Vera kann, at jarl snúi á okkr hefndinni, því at hann er svá reiðr, at niðr mun nǫkkur verða at koma."

"Ekki munu vit at því fara," segir Helgi, "en þó skulu vit nú braut leggja skipinu ok í haf, þegar gefr."

Þeir leggja út undir ey eina ok bíða þar byrjar. Jarl gekk at skipamǫnnum ok leitaði við alla þá, en allir dulðu, at né eitt vissi til Hrapps.

Þá mælti jarl: "Nú munu vér ganga til Þráins félaga míns, ok mun hann selja fram manninn, ef hann veit nǫkkut til."

Eptir þat tóku þeir langskip eitt ok fóru út til kaupskipsins. Þráinn kennir ferð jarls ok stendr upp ok heilsar honum. Jarl svarar því vel ok mælti svá: "Manns þess leitu vér, er heitir Hrappr ok er íslenzkr; hann hefir gǫrt oss hvetvetna illt. Vilju vér nú þess biðja yðr, at þér selið hann fram eða segið til hans."

Þráinn mælti: "Vissuð þér, at ek drap útlaga yðvarn, herra! ok hætta ek þar til lífi mínu, ok þá ek fyrir þat af yðr stórsœmðir."

"Meiri sœmðir skalt þú nú hafa," segir jarl.

Þráinn hugsaði fyrir sér ok þóttiz eigi vita, hvat jarl myndi mest meta, þrætir nú þó, at Hrappr sé þar, ok bað jarl leita. Jarl hafði lítit við þat ok gekk á land einn frá ǫðrum mǫnnum ok var þá reiðr mjǫk, svá at engi maðr þorði við hann at mæla.

Jarl mælti: "Vísi mér til Njálssona, ok skal ek nauðga þeim til, at þeir segi mér et sanna."

Þá var honum sagt, at þeir hǫfðu út látit.

"Ekki má þat þá," segir jarl, "en vatnkerǫld tvau váru þar við skipit Þráins, ok má þar maðr vel hafa fólgiz í. Ok ef Þráinn hefir fólgit hann, þá mun hann þar í vera, ok munu vér nú fara í annat sinn at finna Þráin."

Þráinn sér þetta, at jarl ætlar enn út, ok mælti: "Svá reiðr sem jarl var næstum, þá mun hann nú vera hálfu reiðari, ok liggr nú við líf allra manna, þeira er á skipinu eru."

Þeir hétu allir at leyna, því at hverr var um sik mjǫk hræddr. Þeir tóku sekka nǫkkura ór búlkanum, en létu Hrapp koma þar í staðinn; fóru nú aðrir sekkar á hann ofan, þeir er léttir váru. Nú kømr jarl, er þeir hǫfðu um Hrapp búit. Þráinn kvaddi vel jarl; Jarl tók kveðju hans ok ekki skjótt. Sá þeir at jarl var allmjǫk reiðr.

Jarl mælti til Þráins: "Sel þú fram Hrapp, því at ek veit víst, at þú hefir fólgit hann."

"Hvar mun ek hafa fólgit hann, herra?" segir Þráinn.

"Þér mun þat kunnast," segir jarl, "en ef ek skal geta til, þá ætla ek, at þú hafir áðan fólgit hann í kerǫldunum."

"Eigi vilda ek, at þér vændið mik lygi; heldr vilda ek, at þér leitaðið um skipit."

Þá fór jarl upp á skipit ok leitaði ok fann eigi.

"Berr þú mik nú undan?" segir Þráinn.

"Fjarri ferr þat," segir jarl, "en eigi veit ek, hví vér finnum hann eigi, en ek þykkjumz sjá allt í gegnum, þá er ek køm á land, en þá sé ek ekki til, er ek køm hér."

Lætr hann þá róa til lands með sik. Hann var svá reiðr, at ekki mátti við hann mæla. Sveinn, sonr hans, var þar með honum.

Hann mælti: "Undarligt er þat, at láta óverða menn gjalda reiði sinnar."

Jarl gekk þá einn í braut frá ǫðrum mǫnnum. Síðan gekk hann þegar aptr til þeira ok mælti: "Róm vér enn út til þeira."

Þeir gerðu svá.

"Hvar mun hann fólginn hafa verit?" segir Sveinn.

"Eigi mun þat nú skipta," segir jarl, "því at hann mun nú í brautu vera þaðan. Sekkar tveir lágu þar hjá búlkanum, ok mun Hrappr þar hafa komit í staðinn þeira í búlkann."

Þráinn tók til orða: "Fram hrinda þeir enn skipinu ok munu enn ætla út hingat til vár. Skulu vér nú taka hann ór búlkanum ok koma ǫðru í staðinn, en þó skulu sekkarnir lausir."

Þeir gerðu svá.

Þráinn mælti þá: "Látu vér Hrapp nú í seglit, þat er heflat upp við rána."

Þeir gera svá. Jarl kǫmr þá til þeira.

Var hann þá allreiðr ok mælti: "Vill þú nú selja fram manninn, Þráinn? ok er nú verra en fyrr."

Þráinn segir: "Fyrir lǫngu selda ek hann fram, ef hann væri í minni varðveizlu, eða hvar mun hann verit hafa?"

"Í búlkanum," segir jarl.

"Hví leituðuð þér hans eigi þar þá?" segir Þráinn.

"Eigi kom oss þat í hug," segir jarl.

Síðan leituðu þeir hans um allt skipit ok fundu hann eigi.

"Vilið þér mik nú undan bera?" segir Þráinn.

"Víst eigi," segir jarl, "því at ek veit, at þú hefir fólgit manninn, þó at ek finna hann eigi, en heldr vil ek, at þú níðiz á mér en ek á þér," segir jarl.

Fór hann þá til lands.

"Nú þykkjumz ek sjá," sagði jarl, "at Þráinn hefir fólgit Hrapp í seglinu."

Þá rann á byrr, ok sigldu þeir Þráinn til hafs; hann mælti þá þetta, er lengi hefir uppi verit haft síðan:

En er jarl spurði orð Þráins, þá mælti hann: "Eigi berr hér til óvizka mín, heldr þat samband þeira, er þeim dregr báðum til bana."

Þráinn var skamma stund í hafi ok kom til Íslands ok fór heim til bús síns. Hrappr fór með Þráni ok var með honum þau misseri, en um várit eptir fekk Þráinn honum bú á Hrappstǫðum, ok bjó Hrappr þar. Hann var þó lengstum at Grjótá; hann þótti þar ǫllu spilla. Þat mæltu sumir, at vingott væri með þeim Hallgerði ok hann fíflði hana, en sumir mæltu því í móti. Þráinn fekk skipit Merði órœkju, frænda sínum. Sá Mǫrðr vá Odd Halldórsson austr í Gautavík í Berufirði.

Allir frændr Þráins heldu nú hann fyrir hǫfðingja.

Nú er þar til máls at taka, er Hákon jarl misti Þráins, at hann mælti við Svein son sinn: "Tǫkum vit langskip fjǫgur ok fǫrum at Njálssonum ok drepum þá, því at þeir munu vitat hafa með Þráni."

"Þat er eigi gott ráð," segir Sveinn, "at snúa sǫkinni á óvalda menn, en láta þann undan setja, er sekr er."

"Ek skal þessu ráða," segir jarl.

Halda þeir nú eptir Njálssonum ok leita þeira ok finna þá undir eyju einni. Grímr sá fyrst skip jarlsins ok mælti til Helga: "Herskip fara hér, ok kenni ek, at hér er jarl, ok mun hann oss engan frið bjóða."

"Þat er mælt," segir Helgi, "at hverr sé vaskr, er sik verr, við hvern sem hann á. Skulu vér ok verja oss."

Allir báðu hann fyrir sjá; tóku þeir þá vápn sín. Jarl kømr nú at ok kallaði á þá ok bað þá upp gefaz. Helgi svarar, at þeir mundu verjaz meðan þeir mætti. Jarl bauð ǫllum grið þeim er eigi vildi verja hann, en svá var Helgi vinsæll, at allir vildu deyja með honum. Jarl sœkir at ok hans menn, en þeir verjaz vel, ok váru þeir Njálssynir þar jafnan, sem mest var raunin. Jarl bauð opt grið, en þeir svǫruðu enu sama ok sǫgðuz aldri mundu upp gefaz. Þá sótti at þeim fast Áslákr ór Langeyju ok komz upp á skipit þrimr sinnum.

Þá mælti Grímr: "Þú sœkir fast at, ok væri vel, at þú hefðir ørendi."

Grímr þreif upp spjót ok skaut undir kverkina Ásláki, ok hafði Áslákr þegar bana. Lítlu síðar vá Helgi Egil, merkismann jarls. Þá sótti at Sveinn Hákonarson ok lét bera at þeim skjǫldu, ok urðu þeir handteknir. Jarl vildi þegar láta drepa þá, en Sveinn kvað þat eigi skyldu ok sagði, at væri nótt; þá mælti jarl: "Drepi þá á morgin, en bindi þá rammliga í nótt."

"Svá mun vera verða," segir Sveinn, "en eigi hefi ek vaskari menn fyrir fundit en þessa, ok er þat enn mesti mannskaði, at taka þá af lífi."

Jarl mælti: "Þeir hafa drepit tvá ena vǫskustu vára menn, ok skal fyrir því drepa þá."

"Menn váru þeir at vaskari," segir Sveinn, "en þó mun þetta gera verða, sem þú vill."

Váru þeir þá bundnir ok fjǫtraðir. Eptir þat sofnaði jarl, en þá er hann var sofnaðr, mælti Grímr til Helga: "Braut vilda ek komaz, ef ek mætta."

"Leitu vit í nǫkkurra bragða þá," segir Helgi.

Grímr sér, at þar liggr øx ein ok horfir upp eggin; Grímr skríðr þangat til ok fær skorit af sér bogastrenginn við øxinni, en þó fekk hann sár mikil á hǫndunum. Þá leysti hann Helga. Eptir þat skreidduz þeir fyrir borð ok kómuz á land, svá at þeir jarl urðu ekki varir við; þeir brutu af sér fjǫtrana ok gengu annan veg á eyna. Tók þá at morna. Þeir fundu þar skip ok kendu, at þar var kominn Kári Sǫlmundarson; fóru þeir þegar á fund hans ok sǫgðu honum hrakning sína ok sýndu honum sár sín ok kváðu þá jarl mundu í svefni.

Kári mælti: "Illa verðr slíkt, er þér skuluð taka hrakningar fyrir vánda menn, eða hvat er nú gǫrt næst skapi ykru?"

"Fara at jarli ok drepa hann," sǫgðu þeir.

"Ekki mun þess auðit verða," segir Kári, "en ekki skortir ykr áhuga. En þó skulu vér vita, hvárt hann er þar nú."

Síðan fóru þeir þangat, ok var jarl þá í brautu. Þá fór Kári inn til Hlaða á fund jarls ok fœrði honum skattinn.

Jarl mælti: "Hefir þú tekit Njálssonu til þín?"

"Svá er víst," segir Kári.

"Vill þú selja mér sonu Njáls?"

"Þat vil ek eigi," sagði Kári.

"Vill þú sverja þess, at þú vildir eigi at mér fara eptir?" segir jarl.

Þá mælti Eiríkr jarlsson: "Ekki er slíks at beiða; hefir Kári jafnan verit vinr várr. Ok skyldi eigi svá farit hafa, ef ek hefða við verit; Njálssynir skyldi hafa haldit ǫllu, en hinir skyldu haft hafa refsing, er til hǫfðu gǫrt. Þœtti mér nú sœmiligra at gefa Njálssonum góðar gjafar fyrir hrakningar þær, er þeir hǫfðu, ok sárafar."

Jarl mælti: "Svá myndi vera víst, en eigi veit ek, hvárt þeir vilja taka sættir."

Þá mælti jarl, at Kári skyldi leita við Njálssonu um sættir. Síðan rœddi Kári við Helga, hvárt hann vildi taka sœmðir af jarli.

Helgi svaraði: "Taka vil ek af syni hans Eiríki, en ekki vil ek eiga við jarl."

Þá segir Kári Eiríki svǫr þeira.

"Svá skal vera," segir Eiríkr, "at hann skal af mér taka sœmðina, ef honum þykkir þat betra; ok segi þeim þat, at ek býð þeim til mín, ok skal faðir minn þeim ekki mein gera."

Þetta þágu þeir ok fóru til Eiríks ok váru með honum, þar til er Kári var búinn vestr at sigla. Þá gerði Eiríkr Kára veizlu ok gaf honum gjafar ok svá Njálssonum. Síðan fór Kári vestr um haf á fund Sigurðar jarls, ok tók hann við þeim allvel, ok váru með jarli um vetrinn.

En um várit bað Kári Njálssonu, at þeir fœri í hernað með honum, en Grímr kvez þat mundu gera, ef hann vildi fara með honum út til Íslands. Kári hét því. Fóru þeir þá með honum í hernað. Þeir herjuðu suðr um Ǫngulseyjar ok allar Suðreyjar. Þá heldu þeir til Saltíris ok gengu þar upp ok bǫrðuz við landsmenn ok fengu þar fé mikit ok fóru til skipa. Þaðan fóru þeir suðr til Bretlands ok herjuðu þar. Þá heldu þeir til Manar. Þar mœttu þeir Guðrøði konungi ór Mǫn ok bǫrðuz þeir við hann ok hǫfðu sigr ok drápu Dungal, son konungs. Þar tóku þeir fé mikit. Þaðan heldu þeir norðr til Kolu ok fundu þar Gilla jarl, ok tók hann við þeim vel, ok dvǫlðuz með honum nǫkkura hríð. Jarl fór með þeim til Orkneyja á fund Sigurðar jarls. En um várit gipti Sigurðr jarl Gilla jarli Nereiði systur sína. Fór hann þá í Suðreyjar.

Þat sumar bjǫgguz þeir Kári ok Njálssynir til Íslands, ok þá er þeir váru albúnir, gengu þeir á fund jarls; jarl gaf þeim góðar gjafar, ok skildu þeir með mikilli vináttu. Láta þeir nú í haf. Þeir hafa útivistir skammar, ok gaf þeim vel byri, ok kómu við Eyrar. Þeir fengu sér hesta ok ríða frá skipi til Bergþórshváls. En er þeir kómu heim, urðu allir menn þeim fegnir. Þeir fluttu heim fé sitt ok réðu skipi til hlunns. Þar var Kári þann vetr með Njáli. En um várit það Kári dóttur Njáls ok fluttu þeir Grímr ok Helgi með honum, ok lauk svá, at hon var fǫstnuð Kára, ok var á kveðin brúðhlaupsstefna, ok var boðit hálfum mánaði fyrir mitt sumar, ok váru þau þann vetr með Njáli. Þá keypti Kári land at Dyrhólmum austr í Mýdal ok gerði þar bú. Þau fengu þar fyrir ráðamann, en þau váru með Njáli jafnan.