Bókastaðir

En er þeir koma til þings, ganga þeir í lið með Gizuri hvíta ok Geir goða. Gunnarr ok Sigfússynir ok Njálssynir gengu allir í einum flokki ok fóru svá snúðigt, at menn urðu at gæta sín, ef fyrir urðu, at eigi felli, ok var ekki jafntíðrœtt um allt þingit sem um málaferli þessi en miklu. Gunnarr gekk til móts við mága sína, ok fǫgnuðu þeir Óláfr honum vel. Þeir spurðu Gunnar um fundinn, en hann segir þeim frá gǫrla ok bar ǫllum vel ok sagði þeim, hvat hann hafði síðan at gǫrt.

Óláfr mælti: "Mikils er vert, hversu fast Njáll stendr þér um alla ráðagørð."

Gunnarr kvaz aldri þat mundu launat geta, en beiddi þá liðveizlu, en þeir sǫgðu, at þat væri skylt. Fara nú mál hvártveggja í dóm ok flytja hvárir sitt mál. Mǫrðr spurði, hví sá maðr skyldi hafa mál fram, er áðr hafði til óhelgi unnit við Þorgeir, sem Gunnarr var.

Njáll segir: "Vart þú á Þingskálaþingi of haustit?"

"Var ek víst," segir Mǫrðr.

"Heyrðir þú," segir Njáll, "at Gunnarr bauð honum alsætti?"

"Heyrða ek víst," segir Mǫrðr.

"Þá friðhelgaða ek Gunnar," segir Njáll, "til allra lǫgligra mála."

"Rétt er þetta," segir Mǫrðr, "en hví sætti þat, at Gunnarr lýsti vígi Hjartar á hendr Kol, þar sem austmaðrinn vá hann?"

"Rétt var þat," segir Njáll, "þar sem hann kaus hann til veganda með váttum."

"Rétt mun þetta víst," segir Mǫrðr, "en fyrir hvat stefndi Gunnarr þeim ǫllum til óhelgi?"

"Eigi þarft þú þessa at spyrja," segir Njáll, "þar sem þeir fóru til áverka ok manndrápa."

"Eigi var þat fram komit við Gunnar," segir Mǫrðr.

Njáll mælti: "Brœðr Gunnars váru þeir Kolskeggr ok Hjǫrtr, ok hafði annarr bana, en annarr sár á sér."

"Lǫg hafið þér at mæla," segir Mǫrðr, "þó at hart sé undir at búa."

Þá gekk fram Hjalti Skeggjason ór Þjórsárdal ok mælti: "Ekki hefi ek hlutaz til málaferla yðvarra, en nú vil ek vita, hvat þú vill gera, Gunnarr! fyrir mín orð ok vináttu."

"Hvers beiðiz þú?" segir Gunnarr.

"Þess," segir Hjalti, "at þú leggir málin ǫll til jafnaðardóms ok dœmi góðir menn."

Gunnarr mælti: "Þá skalt þú aldri vera í móti mér, við hveriga sem ek á um."

"Því vil ek heita," segir Hjalti.

Eptir þat átti hann hlut at við mótstǫðumenn Gunnars ok kom því við, at þeir sættuz allir, ok eptir þat veittu hvárir ǫðrum tryggðir; en fyrir áverka Þorgeirs kom legorðssǫkin, en skógarhǫggit fyrir áverka Starkaðar, en brœðr Þorgeirs váru bœttir hálfum bótum, en hálfar fellu niðr fyrir tilfǫr við Gunnar, en jafnt skyldi vera víg Egils ok sǫkin Tyrfings. Fyrir víg Hjartar skyldi koma víg Kols ok austmannsins. Þá váru aðrir bœttir hálfum bótum. Njáll var í gerð þessi ok Ásgrímr Elliða-Grímsson ok Hjalti Skeggjason. Njáll átti fé mikit undir Starkaði ok þeim í Sandgili, ok gaf hann þat allt Gunnari til bóta þessa. Svá átti Gunnarr marga vini á þingi, at hann bœtti þá upp ǫll vígin þegar, en gaf gjafar mǫrgum hǫfðingjum, þeim er honum hǫfðu lið veitt, ok hafði ena mestu sœmð af málinu, ok urðu allir á þat sáttir, at engi væri hans jafningi í Sunnlendingafjórðungi. Ríðr Gunnarr heim af þingi ok sitr nú um kyrt, en þó ǫfunduðu mótstǫðumenn hans mjǫk hans sœmð.

Nú er at segja frá Þorgeiri Otkelssyni. Hann gerðiz maðr mikill ok sterkr, trúlyndr ok óslœgr ok nǫkkut talhlýðinn; hann var vinsæll af enum beztum mǫnnum ok ástsæll af frændum sínum. Einu hverju sinni hefir Þorgeirr Starkaðarson farit at finna Mǫrð, frænda sinn.

"Illa uni ek við," segir hann, "málalok þau, sem orðit hafa með oss Gunnari, en ek hefi keypt at þér liðveizlu, meðan vit værim uppi báðir. Vil ek, at þú hugsir nǫkkura ráðagørð, ok leggz djúpt. Mæli ek því þetta svá ljóst, at ek veit, at þú ert enn mesti óvinr Gunnars ok svá hann þinn. Skal ek auka mikit sœmð þína, ef þú sér vel fyrir."

"Sýniz þat jafnan," segir Mǫrðr, "at ek em fégjarn, enda mun svá enn. Ok er vant fyrir at sjá, at þú sér eigi griðníðingr, en þú komir þó þínu máli fram. En þat er mér sagt, at Kolskeggr ætli mál fram at hafa ok ripta fjórðung í Móeiðarhváli, er fǫður þínum var goldit í sonarbœtr; hefir hann mál þetta tekit af móður sinni; ok er þetta ráð Gunnars, at gjalda lausafé, en láta eigi landit. Skal þess at bíða, er þetta gengr fram, ok kalla hann þá rjúfa sætt á yðr. Hann hefir ok tekit sáðland af Þorgeiri Otkelssyni ok rofit svá sætt á honum; skalt þú fara at finna Þorgeir Otkelsson ok koma honum í málit með þér ok fara at Gunnari. En þó at í bresti nǫkkut um þetta ok fáið þér hann eigi veiddan, þá skuluð þér þó fara at honum optar. Mun ek segja þér, at Njáll hefir spát honum ok sagt fyrir um æfi hans, ef hann vægi í enn sama knérunn optar en um sinn, at þat myndi honum bráðast til bana, bæri þat svá við, at hann ryfi sætt þá, er gǫr væri. Skalt þú því koma Þorgeiri í málit, at hann hefir vegit fǫður hans áðr, ok ef þit eruð á einum fundi, þá skalt þú hlífa þér, en hann mun ganga fram vel, ok mun Gunnarr vega hann. Hefir hann þá vegit tysvar í enn sama knérunn, en þú skalt flýja af fundinum. En ef honum vill þetta til dauða draga, þá mun hann rjúfa sættina. Er þar til at sitja."

Eptir þetta ferr Þorgeirr heim ok segir fǫður sínum af hljóði; réðu þeir þat með sér, at með þessa ráðagǫrð skyldi þeir af hljóði fara.

Nǫkkuru síðar fór Þorgeirr Starkaðarson í Kirkjubœ at finna nafna sinn, ok gengu þeir á tal ok tǫluðu dag allan hljótt. En at lykðum gaf Þorgeirr Starkaðarson nafna sínum spjót gullrekit ok reið heim síðan; gerðu þeir með sér ena kærstu vináttu. A Þingskálaþingi um haustit sótti Kolskeggr til lands at Móeiðarhváli, en Gunnarr nefndi vátta ok bauð þeim undan Þríhyrningi lausafé eða land annat at lǫgligri virðingu. Þorgeirr nefndi sér vátta, at Gunnarr ryfi sætt á þeim. Eptir þat var lokit þinginu. Liðu nú þau misseri. Finnaz þeir nafnar jafnan, ok eru með þeim enir mestu kærleikar.

Kolskeggr mælti til Gunnars: "Sagt er mér, at mikil sé vinátta með þeim nǫfnum, ok er þat margra manna mál, at þeir myni vera ótrúligir; ok vilda ek, at þú værir varr um þik."

"Koma mun til mín feigðin," segir Gunnarr, "hvar sem ek em staddr, ef mér verðr þess auðit."

Skildu þeir þá talit. Gunnarr sagði fyrir um haustit, at þar skyldi vinna viku heima, en aðra niðri í eyjum ok hætta þá heyverkum; sagði hann svá fyrir, at allt skyldi fara manna af bœnum nema hann ok konur. Þorgeirr undan Þríhyrningi ferr at finna nafna sinn, en þegar er þeir funduz, tǫluðu þeir at vanða sínum.

Þorgeirr Starkaðarson mælti: "Ek vilda, at vit herðim okkr ok fœrim at Gunnari."

"Svá at einu hafa fundir orðit við Gunnar," sagði Þorgeirr Otkelsson, "at fáir hafa af því sigraz; enda þykki mér illt at heita griðníðingr."

"Þeir hafa rofit sættina, en vit eigi," segir Þorgeirr Starkaðarson, "tók Gunnarr af þér sáðland þitt, en Móeiðarhvál af okkr feðgum."

Ok semja þeir þat með sér at fara at Gunnari. Segir þá Þorgeirr, at Gunnarr myndi at fára nátta fresti einn heima vera — "skalt þú koma við enn tólfta mann til móts við mik, en ek mun hafa jafnmarga."

Síðan reið Þorgeirr heim.

Þá er þeir húskarlar ok Kolskeggr hǫfðu verit þrjár nætr í eyjum, þá hefir Þorgeirr Starkaðarson njósn af þessu ok gerir orð nafna sínum, at hann skyldi koma til móts við hann á Þríhyrningshálsa. Síðan bjóz Þorgeirr undan Þríhyrningi við enn tólfta mann; hann ríðr upp á hálsinn ok bíðr þar nafna síns. Gunnarr er nú einn heima á bœnum. Ríða þeir nafnar í skóga nǫkkura; þar kom at þeim svefnhǫfgi, ok máttu þeir ekki annat en sofa. Festu þeir skjǫldu sína í limar, en bundu hesta sína ok settu hjá sér vápnin. Njáll var þessa nótt í Þórólfsfelli ok mátti ekki sofa ok gekk ýmist út eða inn. Þórhildr spurði Njál, hví hann mætti ekki sofa.

"Mart berr nú fyrir augu mér," sagði hann, "ek sé fylgjur margra óvina Gunnars ok er nǫkkut undarliga; þær láta ólmliga ok fara þó ráðlausliga."

Lítlu síðar reið maðr at durum ok sté af baki ok gekk inn, ok var þat sauðamaðr þeira Þórhildar; hon mælti: "Hvárt fant þú sauðina?"

"Fann ek þat, er meira myndi varða," segir hann.

"Hvat var þat?" segir Njáll.

"Ek fann fjóra ok tuttugu menn í skóginum uppi; þeir hǫfðu bundit hesta sína, en sváfu sjálfir, þeir hǫfðu fest skjǫldu sína í limar."

En svá hafði hann gǫrla at hugat, at hann sagði frá allra þeira vápnabúnaði ok klæðum. Njáll vissi þá gǫrla, hverr hverrgi hafði verit, ok mælti til hans: "Gott hjónatak, ef slíkir væri margir, ok skalt þú þessa jafnan njóta, en þó vil ek nú senda þik."

Hann játaði at fara.

"Þú skalt fara," segir Njáll, "til Hlíðarenda ok segja Gunnari, at hann fari til Grjótár ok sendi þá eptir mǫnnum."

En ek mun fara til móts við þá ok fæla þá í braut. Hefir þetta af því vel í móti boriz, at þeir munu engis afla í þessi, en láta mikit."

Sauðamaðr fór ok sagði Gunnari sem gørst frá ǫllu. Reið þá Gunnarr til Grjótár ok stefndi at sér mǫnnum. Nú er at segja frá Njáli, at hann ríðr til fundar við þá nafna.

"Óvarliga liggið þér," segir hann, "eða til hvers skal fǫr sjá gǫr hafa verit? ok er Gunnarr engi klektunarmaðr. En ef satt skal um tala, þá eru þetta en mestu fjǫrráð. Skuluð þér þat ok vita, at Gunnarr er í liðsamnaði, ok mun hann hér brátt koma ok drepa yðr, nema þér ríðið undan ok heim."

Þeir brugðuz við skjótt, ok varð þeim mjǫk við felmt ok tóku vápn sín ok stigu á hesta sína ok riðu heim undir Þríhyrning. Njáll fór til móts við Gunnar ok bað hann ekki eyða fjǫlmenni — "en ek mun fara ok leita um sættir; munu þeir nú vera hófliga hræddir. En fyrir þessi fjǫrráð skal eigi koma minna, er við alla þá er um at eiga, en eigi skal meira koma fyrir víg annars hvárs þeira nafna, þó at þat kunni við at bera. Skal ek varðveita þetta fé ok svá fyrir sjá, at þá sé þér innan handar, er þú þarft til at taka."

Gunnarr þakkaði honum tillǫgur sínar. Njáll reið undir Þríhyrning ok sagði þeim nǫfnum, at Gunnarr myndi ekki eyða flokkinum fyrr en ór sliti með þeim; þeir buðu boð fyrir sik ok váru óttafullir ok báðu Njál fara með sættarboðum. Njáll kvaz með því einu fara mundu, er eigi fylgði svik; þeir báðu hann vera í gerðinni ok kváðuz þat halda mundu, er hann gerði. Njáll kvaz eigi gera mundu nema á þingi ok væri við enir beztu menn; þeir játuðu því. Gekk þá Njáll í meðal, svá at hvárir handsǫluðu ǫðrum grið ok sætt. Skyldi Njáll gera um ok nefna til, þá er hann vildi. Lítlu síðar fundu þeir Mǫrð Valgarðsson; Mǫrðr talði á þá mjǫk, er þeir hǫfðu lagit mál undir Njál, þar sem hann var vinr Gunnars mikill, kvað þeim þat illa duga mundu. Ríða menn nú til alþingis at vanða; eru nú hvárirtveggju á þingi. Njáll kvaddi sér hljóðs, spurði alla ena beztu menn, er þar váru komnir, hvert mál þeim þœtti Gunnarr eiga á þeim fyrir fjǫrráðin. Þeir svǫruðu, at þeim þótti slíkr maðr mikinn rétt á sér eiga. Njáll spurði, hvárt hann ætti á ǫllum þeim, eða ætti fyrirmenn at svara fyrir alla málinu. Þeir segja, at mest muni á fyrirmǫnnum, en þó á ǫllum mikit.

"Þat munu margir mæla," kvað Mǫrðr, "at eigi hafi um sakleysi verit, þar sem Gunnarr rauf sætt við þá nafna."

"Eigi er þat sættarrof," segir Njáll, "at hverr hafi lǫg við annan; því at með lǫgum skal land várt byggja, en með ólǫgum eyða."

Sagði Njáll þeim þá, at Gunnarr hafði boðit land fyrir, Móeiðarhvál, eða annat fé. Þóttuz þeir þá nafnar falsaðir af Merði ok tǫlðu á hann mjǫk ok kváðuz af honum hljóta þetta fégjald. Njáll nefndi tólf manna dóm á þessu máli. Galt þá hundrað silfrs hverr, er til hafði farit, en tvau hundruð hvárr þeira nafna; tók Njáll við þessu fé ok varðveitti, en hvárir veittu ǫðrum tryggðir ok grið, ok mælti Njáll fyrir. Reið Gunnarr þá af þingi vestr til Dala í Hjarðarholt; tók Óláfr pái vel við honum; sat hann þar hálfan mánað. Gunnarr reið víða um Dala, ok tóku allir honum fegins hendi. En at skilnaði mælti Óláfr: "Ek vil gefa þér þrjá gripi, gullhring ok skikkju, er átt hefir Mýrkjartan Írakonungr, ok hund, er mér var gefinn á Írlandi; hann er mikill ok eigi verri til fylgðar en rǫskr maðr. Þat fylgir ok, at hann hefir manns vit; hann mun ok geyja at hverjum manni þeim, er hann veit at óvinr þinn er, en aldri at vinum þínum; sér hann þó á hverjum manni, hvárt til þín er vel eða illa; hann mun ok líf á leggja at vera þér trúr; þessi hundr heitir Sámr."

Síðan mælti hann við hundinn: "Nú skalt þú Gunnari fylgja ok vera honum slíkr sem þú mátt."

Hundrinn gekk þegar at Gunnari ok lagðiz niðr fyrir fœtr honum. Óláfr bað Gunnar vera varan um sik ok kvað hann marga eiga ǫfundarmenn — "þar er þú þykkir nú ágætastr maðr um allt land."

Gunnarr þakkaði honum gjafar ok heilræði ok ríðr heim. Sitr Gunnarr nú heima nǫkkura hríð, ok er kyrt.