Bókastaðir

Þeir ríða þrír saman Gunnarr ok brœðr hans. Gunnarr hafði atgeirinn ok sverðit Ǫlvisnaut, en Kolskeggr hafði saxit; Hjǫrtr hafði ok alvæpni. Riðu þeir nú í Tungu; Ásgrímr tók vel við þeim, ok váru þeir þar nǫkkura hríð. Þá lýstu þeir yfir því, at þeir ætluðu þá heim at fara. Ásgrímr gaf þeim góðar gjafar ok bauð at ríða með þeim austr. Gunnarr kvað engis mundu við þurfa, ok fór hann eigi. Sigurðr svínhǫfði hét maðr; hann kom undir Þríhyrning; hann hafði heitit at halda njósnum um ferðir Gunnars. Hann sagði þeim nú til ferða hans ok kvað ekki mundu verða vænna en svá — "er hann er við enn þriðja mann."

"Hversu marga munu vér þurfa menn?" segir Starkaðr, "í fyrirsát?"

"Rýrt mun verða fyrir honum smámennit," segir hann, "eigi færi en þrjá tøgu manna."

"Hvar skulu vér fyrir sitja?"

"Við Knafahóla," segir Sigurðr, "þar sér eigi, fyrr en at er komit."

"Far þú í Sandgil," segir Starkaðr, "ok seg Agli, at þeir búiz þaðan fimtán, en vér munum koma heðan aðrir fimtán til Knafahóla."

Þorgeirr mælti til Hildigunnar: "Þessi hǫnd skal þér sýna Gunnar dauðan í kveld."

"En ek get," segir hon, "at þú berir lágt hǫfuðit af ykrum fundi."

Þeir fara fjórir feðgar undan Þríhyrningi ok ellifu menn aðrir, fóru þeir til Knafahóla ok biðu þar. Sigurðr kom í Sandgil ok mælti: "Ek em sendr hingat af Starkaði ok sonum hans at segja þér, Egill! at þér feðgar farið til Knafahóla at sitja fyrir Gunnari."

"Hversu margir skyldu vér fara?" segir Egill.

"Fimtán með mér," segir hann.

Kolr mælti: "Nú ætla ek mér at reyna við Kolskegg."

"Mjǫk þykki mér þú ætla þér," segir Sigurðr.

Egill bað austmenn sína fara. Þeir kváðuz engar sakar eiga við Gunnar — "enda þarf hér mikils við," segir Þórir, "er fjǫlði manns skal fara at þrimr mǫnnum."

Gekk þá Egill í braut ok var reiðr. Húsfreyja mælti þá til austmannsins: "Illa hefir Guðrún dóttir mín brotit odd af oflæti sínu ok legit hjá þér, er þú skalt eigi þora at fylgja bónda þínum ok mági — ok munt þú vera ragr maðr," segir hon.

"Fara mun ek með bónda þínum, ok mun hvárgi okkarr aptr koma."

Síðan gekk hann til Þorgríms, félaga síns, ok mælti: "Tak þú við kistuluklum mínum, því at ek mun þeim eigi lúka optar. Bið ek, at þú eigniz slíkt af fé okru, sem þú vill, en far útan ok ætla ekki til hefnda eptir mik; en ef þú ferr eigi útan, þá verðr þat þinn bani."

Austmaðrinn réz í flokk með þeim.

Nú er þar til máls at taka, at Gunnarr ríðr austr yfir Þjórsá, en er hann kom skamt frá ánni, syfjaði hann mjǫk, ok bað hann þá æja þar; þeir gerðu svá. Hann sofnaði fast ok lét illa í svefni.

Kolskeggr mælti: "Dreymir Gunnar nú."

Hjǫrtr mælti: "Vekja vilda ek hann."

"Eigi skal þat," segir Kolskeggr, "ok skal hann njóta draums síns."

Gunnarr lá mjǫk langa hríð ok varp af sér skildinum, ok var honum varmt mjǫk.

Kolskeggr mælti: "Hvat hefir þik dreymt, frændi?"

"Þat hefir mik dreymt, at ek mynda eigi riðit hafa ór Tungu svá fámennr, ef mik hefði þá þetta dreymt."

"Seg oss draum þinn," segir Kolskeggr.

"Þat dreymði mik, at ek þóttumz ríða fram hjá Knafahólum. Þar þóttumz ek sjá varga marga, ok sóttu þeir allir at mér, en ek snǫra undan fram at Rangá. Þá þótti mér þeir sœkja at ǫllum megin, en ek vǫrðumz; ek skaut alla þá, er fremstir váru, þar til er þeir gengu svá at mér, at ek mátta eigi boganum við koma. Tók ek þá sverðit ok vá ek með annarri hendi en lagða með atgeirinum annarri hendi; hlífða ek mér þá ekki, ok þóttumz ek þá eigi vita, hvat mér hlífði. Drap ek þá marga vargana ok þú með mér, Kolskeggr! en Hjǫrt þótti mér þeir hafa undir ok slíta á honum brjóstit ok hafði einn hjartat í munni sér. En ek þóttumz verða svá reiðr, at ek hjó varginn í sundr fyrir aptan bóguna, ok eptir þat þóttu mér støkkva vargarnir. Nú er þat ráð mitt, Hjǫrtr frændi! at þú ríðir vestr aptr í Tungu."

"Eigi vil ek þat," segir Hjǫrtr, "þótt ek vita vísan bana minn, þá vil ek þér fylgja."

Síðan riðu þeir ok kómu austr hjá Knafahólum. Kolskeggr mælti: "Sér þú, frændi! mǫrg spjót koma upp hjá hólunum ok menn með vápnum?"

"Ekki kemr mér þat at óvǫrum," segir Gunnarr, "at draumr minn sanniz."

"Hvat skal nú til ráða?" segir Kolskeggr, "ek get þess, at þú vilir eigi renna undan þeim."

"Ekki skulu þeir at því spotta," segir Gunnarr, "en ríða munu vér fram at Rangá í nesit; þar er vígi nǫkkut."

Ríða þeir nú fram í nesit ok bjǫgguz þar við. Kolr mælti, er þeir riðu hjá fram: "Skal nú renna, Gunnarr?"

Kolskeggr mælti: "Seg þú svá fremi frá því, er þessi dagr er allr."

Síðan eggjaði Starkaðr sína menn; snúa þeir þá fram í nesit at þeim. Sigurðr svínhǫfði fór fyrstr ok hafði torguskjǫld einbyrðan, en sviðu í annarri hendi. Gunnarr sér hann ok skýtr til hans af boganum; hann brá upp hátt skildinum, er hann sá ǫrina hátt fljúga, ok kom ǫrin í gegnum skjǫldinn ok í augat, svá at út kom í hnakkann, ok varð þat víg fyrst. Annarri ǫr skaut Gunnarr at Úlfheðni, ráðamanni Starkaðar, ok kom sú á hann miðjan, ok fell hann fyrir fœtr búanda einum ok bóndinn um hann. Kolskeggr kastar til steini, ok kom í hǫfuð bóndanum, ok varð þat hans bani.

Þá mælti Starkaðr: "Ekki mun oss þetta duga, at hann komi boganum við, ok gǫngum at fram vel ok snarpliga."

Síðan eggjaði hverr annan. Gunnarr varði sik með boganum ok ǫrum, meðan hann mátti; síðan kastaði hann þeim niðr, tók hann þá atgeirinn ok sverðit ok vegr með báðum hǫndum. Er bardagi enn harðasti, en þá vegr Gunnarr drjúgum mennina ok Kolskeggr. Þá mælti Þorgeirr Starkaðarson: "Ek hét at fœra Hildigunni hǫfuð þitt, Gunnarr!"

"Ekki mun henni þat þykkja svá miklu varða," segir Gunnarr, "en þó munt þú þá nær ganga verða."

Þorgeirr mælti við brœðr sína: "Hlaupu vér at honum fram allir senn; hann hefir engan skjǫld, ok munu vér hafa ráð hans í hendi."

Þeir hljópu fram Bǫrkr ok Þorkell ok urðu skjótari en Þorgeirr. Bǫrkr hǫggr til Gunnars; Gunnarr laust við atgeirinum svá hart, at sverðit hraut úr hendi Berki. Sér hann þá til annarrar handar Þorkel standa í hǫggfœri við sik. Gunnarr stóð nǫkkut hǫllum fœti. Gunnarr sveiflar sverðinu, ok kom á hálsinn Þorkatli, ok fauk af hǫfuðit.

Kolr mælti Egilsson: "Láti mik fram at Kolskeggi. Þat hefi ek lengi mælt, at vit myndim mjǫk jafnfœrir til vígs."

"Slíkt megu vit nú reyna," segir Kolskeggr.

Kolr leggr til hans spjóti. Kolskeggr hafði þá vegit mann ok átti sem mest at vinna, ok kom eigi fyrir sik skildinum, ok kom lagit í lærit útan fótar ok gekk í gegnum.

Kolskeggr bráz við fast ok óð at honum ok hjó með saxinu á lærit ok undan fótinn ok mælti: "Hvárt nam þik eða eigi?"

"Þess galt ek nú," segir Kolr, "er ek var berskjaldaðr" — ok stóð nǫkkura stund á hinn fótinn ok leit á stúfinn.

Kolskeggr mælti: "Eigi þarft þú at líta á, jafnt er sem þér sýniz, af er fótrinn."

Kolr fell þá dauðr niðr. En er þetta sér Egill, hleypr hann at Gunnari ok hǫggr til hans. Gunnarr leggr í móti atgeirinum, ok kom á Egil miðjan. Gunnarr vegr hann upp á atgeirinum ok kastar honum út á Rangá.

Þá mælti Starkaðr: "Alls vesall ert þú, Þórir austmaðr! er þú sitr hjá; nú er veginn Egill húsbúandi þinn ok mágr."

Þá spratt upp austmaðrinn ok var reiðr mjǫk. Hjǫrtr hafði orðit tveggja manna bani. Austmaðrinn hleypr at honum ok hǫggr framan á brjóstit; Hjǫrtr fell þá þegar dauðr niðr. Gunnarr sér þetta ok varpar sér skjótt til hǫggs við austmanninn ok sníðr hann í sundr í miðju. Lítlu síðar skýtr Gunnarr til Barkar atgeirinum, ok kom á hann miðjan ok í gegnum hann ok niðr í vǫllinn. Þá hǫggr Kolskeggr hǫfuð af Hauki Egilssyni, en Gunnarr hǫggr hǫnd af Óttari í ǫlbogabót.

Þá mælti Starkaðr: "Flýjum nú, ekki er við menn um at eiga."

Gunnarr mælti: "Þat mun ykkr þykkja illt til frásagnar, ef ekki skal mega sjá á ykkr, at þit hafið í bardaga verit."

Síðan hljóp Gunnarr at þeim feðgum ok veitti þeim áverka; eptir þat skildu þeir; ok hǫfðu þeir Gunnarr marga þá særða, er undan heldu. Á fundinum létuz fjórtán menn ok Hjǫrtr enn fimtándi. Gunnarr reiddi Hjǫrt heim á skildi sínum, ok var hann þar heygðr; margir menn hǫrmuðu hann, því at hann var vinsæll. Starkaðr kom ok heim, ok grœddi Hildigunnr sár þeira Þorgeirs ok mælti: "Yðr væri mikit gefanda til, at þér hefðið ekki illt átt við Gunnar."

"Svá væri þat," segir Starkaðr.

Steinvǫr í Sandgili bað Þorgrím austmann vera fyrir fjárforráðum sínum ok fara ekki útan ok muna svá lát félaga síns ok frænda.

Hann sagði: "Þat spáði mér Þórir félagi minn, at ek mynda falla fyrir Gunnari, ef ek væra hér á landi; ok mundi hann þat vita fyrir, er hann vissi dauða sinn."

"Ek mun gefa þér til Guðrúnu, dóttur mína, ok féit allt."

"Eigi vissa ek, at þú myndir þat svá miklu kaupa," segir hann.

Síðan kaupa þau þessu, at hann skal fá hennar; ok er boð þetta um sumarit. Gunnarr ríðr til Bergþórshváls ok með honum Kolskeggr. Njáll var úti ok synir hans, ok gengu í móti Gunnari ok fǫgnuðu þeim vel. Síðan gengu þeir á tal.

Gunnarr mælti: "Hingat em ek kominn at sœkja at þér traust ok heilræði."

Njáll sagði: "Skylt er þat."

"Ek hefi ratat í vandræði mikil ok drepit marga menn, ok vil ek vita," sagði Gunnarr, "hversu þú vill vera láta."

"Þat munu margir mæla," segir Njáll, "at þú hafir mjǫk verit til neyddr. En nú skalt þú gefa mér tóm til ráðagørðar."

Njáll gekk í braut einn saman ok hugsaði ráðit ok kom aptr ok mælti: "Nú hefi ek nǫkkut hugsat málit, ok líz mér sem þetta myni nǫkkut með harðfengi ok kappi verða at gera. Þorgeirr hefir barnat Þorfinnu, frændkonu mína, ok mun ek selja þér legorðssǫkina. Aðra skóggangssǫk sel ek þér á hendr Starkaði, er hann hefir hǫggvit í skógi mínum á Þríhyrningshálsum, ok skalt þú sœkja þær sakar báðar. Þú skalt fara þangat sem þér borðuz ok grafa upp ena dauðu ok nefna vátta at benjum ok óhelga þá alla ena dauðu fyrir þat, er þeir fóru með þann hug til fundar at veita þér ákvámur ok bráðan bana ok brœðrum þínum. En ef þetta er prófat á þingi ok því sé við lostit, at þú hafir áðr lostit Þorgeir ok megir hvártki sœkja þína sǫk né annarra, þá mun ek svara því máli ok segja, at ek helgaða þik á Þingskálaþingi, at þú skyldir bæði mega sœkja þitt mál ok svá annarra; ok mun þá verða svarat máli því. Þú skalt ok finna Tyrfing í Berjanesi, ok skal hann selja þér sǫk á hendr Ǫnundi í Trǫllaskógi, er mál á eptir Egil bróður sinn."

Reið þá Gunnarr heim fyrst. En nǫkkurum nóttum síðar riðu þeir Njálssynir ok Gunnarr þangat til, sem líkin váru, ok grófu þá upp alla, sem jarðaðir váru. Stefndi Gunnarr þeim þá ǫllum til óhelgi fyrir atfǫr ok fjǫrráð ok reið heim eptir þat.

Þetta haust et sama kom út Valgarðr enn grái ok fór heim til Hofs.

Þorgeirr fór at finna þá Valgarð ok Mǫrð ok sagði, hver firn í váru, er Gunnarr skyldi hafa óhelgat þá alla, er hann hafði vegit. Valgarðr kvað þat vera mundu ráð Njáls, ok þó eigi ǫll upp komin, þau sem hann myndi hafa ráðit honum. Þorgeirr bað þá feðga liðveizlu ok atgǫngu, en þeir fóru lengi undan ok mæltu til fé mikit. At lykðum var þat í ráðagørðum, at Mǫrðr skyldi biðja Þorkǫtlu, dóttur Gizurar hvíta, ok skyldi Þorgeirr þegar ríða vestr um ár með þeim Valgarði ok Merði. Annan dag eptir riðu þeir tólf saman ok kómu til Mosfells; var þeim þar vel fagnat. Vekja þeir þá til við Gizur um bónorðit; lýkr svá með þeim, at ráðin skyldu takaz ok skyldi boð vera á hálfs mánaðar fresti at Mosfelli. Ríða þeir heim. Síðan fjǫlmenna þeir feðgar mjǫk til boðsins; var þar fjǫlði fyrirboðsmanna, ok fór þat vel fram. Fór Þorkatla heim með Merði ok var fyrir búi, en Valgarðr fór útan um sumarit. Mǫrðr eggjar Þorgeir á málatilbúnað við Gunnar. Þorgeirr fór at finna Ǫnund, biðr hann nú búa til vígsmálit Egils bróður síns ok sona hans, — "en ek mun búa til vígsmál brœðra minna ok áverkamál mitt ok fǫður míns."

Hann kvaz þess albúinn. Fara þeir þá ok lýsa vígunum ok kveðja níu vættvangsbúa. Þessi málatilbúnaðr spurðiz til Hlíðarenda. Ríðr Gunnarr þá at finna Njál ok segir honum ok spurði, hvat hann vildi þá láta at gera.

"Nú skalt þú," segir Njáll, "stefna vættvangsbúum þínum ok nábúum saman ok nefna vátta ok kjósa Kol til veganda at vígi Hjartar bróður þíns, því at þat er rétt; síðan skalt þú lýsa víginu á hǫnd Kol, þó at hann sé dauðr. Þá skalt þú nefna þér vátta ok kveðja búa alþingisreiðar at bera um þat, hvárt þeir væri í atsókn, þá er Hjǫrtr var veginn. Þú skalt stefna Þorgeiri um legorðssǫkina ok svá Ǫnundi um sǫkna Tyrfings."

Gunnarr fór nú með ǫllu sem honum var ráð til kent af Njáli. Þetta þótti mǫnnum undarligr málatilbúnaðr. Fara nú þessi mál til þings. Gunnarr reið til þings ok Njáll ok synir hans ok Sigfússynir. Gunnarr hafði sent mann mágum sínum, at þeir skyldi ríða til þings ok fjǫlmenna mjǫk, kvað þeim þetta mundu mjǫk kappdrœgt verða. Þeir fjǫlmentu mjǫk vestan. Mǫrðr reið til þings ok Rúnólfr ór Dal ok þeir undan Þríhyrningi ok Ǫnundr ór Trǫllaskógi.