Bókastaðir

Skapti hét maðr; hann var Þóroddsson; móðir Þórodds var Þórvǫr; hon var dóttir Þormóðar skapta, Óleifs sonar breiðs, Ǫlvis sonar barnakarls. Þeir váru hǫfðingjar miklir feðgar ok lagamenn miklir. Þóroddr þótti nǫkkut grályndr ok slœgr. Þeir veittu Gizuri hvíta at hverju máli. Þeir Hlíðverjar ok Rangæingar fjǫlmentu mjǫk til þings.

Var Gunnarr svá vinsæll, at allir sammæltuz á þat at fylgja honum; koma þeir nú allir til þings ok tjalda búðir sínar. Í sambandi með Gizuri hvíta váru þessir hǫfðingjar: Skapti Þóroddsson, Ásgrímr Elliða-Grímsson, Oddr frá Kiðjabergi, Halldórr Ǫrnólfsson. Nú ganga menn til Lǫgbergs einn hvern dag. Stóð þá upp Geirr goði ok lýsti vígsǫk á hendr Gunnari um víg Otkels. Annarri vígsǫk lýsti hann á hendr Gunnari um víg Hallbjarnar hvíta, þá um víg Auðólfs, þá um víg Skamkels; þá lýsti hann vígsǫk á hendr Kolskeggi um víg Hallkels. Ok þá er hann hafði lýst ǫllum vígsǫkunum, var þat mælt, at honum mæltiz vel; gengu menn síðan frá Lǫgbergi. Líðr nú þingit, þar til er dómar skyldu fara út til sóknar; fjǫlmentu þá hvárirtveggju út liði sínu. Geirr goði ok Gizurr hvíti stóðu sunnan at Rangæingadómi; Gunnarr ok Njáll stóðu norðan at dóminum. Geirr goði býðr Gunnari at hlýða til eiðspjalls síns, ok síðan vann hann eið; eptir þat sagði hann fram sǫk; þá lét hann bera lýsingarvætti; þá lét hann bjóða búum í setu; þá bauð hann til ruðningar um kviðinn; þá beiddi hann framburðar um kviðinn. Þá gengu búar at dóminum, þeir er kvaddir hǫfðu verit, ok nefndu sér vátta ok létu þat standa fyrir kviðburði um mál Auðólfs, at aðili var í Nóregi ok þeir áttu eigi um at skila málit. Eptir þat báru þeir kvið um mál Otkels ok báru Gunnar sannan at sǫkinni. Eptir þat bauð Geirr goði Gunnari til varna ok nefndi vátta at ǫllum gǫgnum þeim, er fram váru komin. Gunnarr bauð þá at móti Geiri goða at hlýða til eiðspjalls síns ok þeira varna, er hann myndi fram fœra um málit; þá vann hann eið.

Gunnarr mælti: "Þá fœri ek vǫrn fyrir þetta mál, at ek nefnda vátta ok óhelgaða ek Otkel fyrir búum af þeiri blóðugri ben, er Otkell veitti mér áverka með spora sínum. En ek ver þér, Geirr goði! lýriti mál þetta at sœkja ok svá dómǫndum at dœma, ok ónýti ek með þessu allan þinn málatilbúnað. Ver ek þér lagalýriti, ifalausu, fullu ok fǫstu, svá sem ek á at verja at alþingismáli ok alls herjar lǫgum. Ek mun ok segja þér aðra meðfǫr mína," segir Gunnarr.

"Munt þú þá skora mér á hólm sem þú ert vanr," segir Geirr, "ok þola eigi lǫg?"

"Eigi skal þat," segir Gunnarr, "ek skal stefna þér at Lǫgbergi um þat, er þú kvaddir þess kviðar, er eigi átti máli at skipta, um víg Auðólfs, ok telja þik um þat sekjan fjǫrbaugsmann."

Njáll mælti: "Ekki má þetta svá fara, því at þetta mun nú verða mjǫk með kappi deilt; hafa hér hvárirtveggju mikit til síns máls, at því sem mér líz. Eru þau sum víg, at þú munt ekki í móti mega mæla, at þú munt sekr um verða; hefir þú ok þann málatilbúnað á honum, at hann verðr sekr um. Skalt þú ok þat vita, Geirr goði! at enn er eigi upp kastat þeiri skóggangssǫk, er á þér stendr, ok skal sú eigi niðri liggja, ef þú vill ekki gera fyrir mín orð."

Þóroddr goði mælti: "Svá líz oss, sem þat muni friðligast, at sæz sé á málit, eða hví leggr þú svá fátt til, Gizurr hvíti?"

"Svá líz mér," segir Gizurr, "sem rammar skorður myni þurfa við at váru máli; má þat sjá, at nær standa vinir Gunnars, ok mun sá verða málahluti várr baztr, at góðir menn geri um, ef Gunnarr vill þat."

"Sáttgjarn hefi ek verit jafnan," segir Gunnarr, "enda eiguð þér nú eptir mikit at mæla, en ek þykkjumz þó mjǫk neyddr til hafa verit."

Urðu þær nú málalykðir með ráði enna vitrustu manna, at málin váru ǫll lagið í gerð; skyldu gera um sex menn; var þá þegar gǫrt um málit á þingi. Var þat gǫrt, at Skamkell skyldi ógildr, en manngjǫld skyldu jǫfn ok sporahǫggvit, en bœtt váru víg, sem vert þótti, ok gáfu frændr Gunnars fé til, at þegar váru bœtt upp ǫll vígin á þingi. Gengu þeir þá til ok veittu Gunnari tryggðir Geirr goði ok Gizurr hvíti. Reið Gunnarr heim af þingi ok þakkaði mǫnnum liðveizlu ok gaf mǫrgum gjafar ok fekk af ena mestu sœmð. Sitr Gunnarr nú heima í sœmð sinni.

Starkaðr hét maðr; hann var sonr Barkar blátannarskeggs, Þorkels sonar bundinfóta, er land nam umhverfis Þríhyrning. Hann var kvángaðr maðr, ok hét kona hans Hallbera; hon var dóttir Hróalds ens rauða ok Hildigunnar, dóttur Þorsteins titlings. Móðir Hildigunnar var Unnr, dóttir Eyvindar karfa, systir Móðólfs ens spaka, er Móðylfingar eru frá komnir. Synir þeira Starkaðar ok Hallberu váru þeir Þorgeirr ok Bǫrkr ok Þorkell; Hildigunnr læknir var systir þeira, þeir váru ofsamenn miklir í skapi, harðlyndir ok ódælir; þeir sátu yfir hlut manna.

Egill hét maðr; hann var Kols son, Óttarssonar ballar, er land nam meðal Stotalœkjar ok Reyðarvatns. Bróðir Egils var Ǫnundr í Trǫllaskógi, faðir Halla ens sterka, er var at vígi Holta-Þóris með sonum Ketils ens sléttmála. Egill bjó í Sandgili; synir hans váru þeir Kolr ok Óttarr ok Haukr; móðir þeira var Steinvǫr, systir Starkaðar. Synir Egils váru miklir menn ok kappsamir ok enir mestu ójafnaðarmenn; þeir váru at einu máli ok synir Starkaðar; systir þeira var Guðrún náttsól, ok var kvenna kurteisust. Egill hafði tekit við austmǫnnum tveim; hét annarr Þórir, en annarr Þorgrímr; þeir váru frumferlar út hingat, vinsælir ok auðgir; þeir váru vígir vel ok frœknir um alt. Starkaðr átti hest góðan, rauðan at lit, ok þótti, sem engi hestr myndi hafa við þeim í vígi. Einu hverju sinni var þat, at þeir brœðr ór Sandgili váru undir Þríhyrningi. Þeir hǫfðu viðrmæli mikit um alla bœndr í Fljótshlíð, ok þar kom, at þeir tǫluðu, hvárt nǫkkurr myndi vilja etja hestum við þá. En þeir menn váru, at mæltu þat til sóma þeim ok eptirlætis, at bæði myndi vera, at engi myndi þora, enda myndi engi eiga þvílíkan hest. Þá svaraði Hildigunnr: "Veit ek þann mann, er þora mun at etja við yðr."

"Nefn þú þann," segja þeir.

"Gunnarr at Hlíðarenda á hest brúnan, ok mun hann þora at etja við yðr ok við alla aðra."

"Svá þykkir yðr konum," segja þeir, "sem engi myni vera hans maki, en þó at auvirðliga hafi farit fyrir honum Geirr goði eða Gizurr hvíti, þá er eigi ráðit, at oss fari svá."

"Yðr mun first fara," segir hon, ok varð þeim af en mesta deila.

Starkaðr mælti: "Á Gunnar vil ek at þér leitið sízt, því at erfitt mun yðr verða at ganga í móti giptu hans."

"Leyfa munt þú oss," segja þeir, "at vér bjóðim honum hestaat?"

"Leyfa mun ek," segir hann, "ef þér prettið hann í engu." Þeir kváðuz svá gera mundu. Riðu þeir nú til Hlíðarenda. Gunnarr var heima ok gekk út; Kolskeggr ok Hjǫrtr gengu út með honum, ok fǫgnuðu þeim vel ok spurðu, hvert þeir ætlaði at fara.

"Eiga lengra," segja þeir, "oss er sagt, at þú eigir hest góðan, ok vilju vér bjóða þér hestaat."

"Lítlar sǫgur megu ganga frá hesti mínum; hann er ungr ok óreyndr at ǫllu."

"Kost munt þú láta at etja," segja þeir, "ok gat þess til Hildigunnr, at þú myndir góðr af hestinum."

"Hví tǫluðuð þér um þat?" segir Gunnarr.

"Þeir menn váru," segja þeir, "er þat mæltu, at engi myndi þora at etja við várn hest."

"Þora mun ek at etja," segir Gunnarr, "en gráliga þykki mér þetta mælt."

"Skulu vér til þess ætla?" segja þeir.

"Þá mun yðr fǫr yður þykkja bezt, ef þér ráðið þessu. En þó vil ek þess biðja yðr, at vér etim svá hestunum, at vér gerim ǫðrum gaman en oss engi vandræði ok þér gerið mér enga skǫmm. En ef þér gerið til mín sem til annarra, þá er eigi ráðit, nema ek sveigja þat á yðr, at hart mun þykkja undir at búa; mun ek þar eptir gera, sem þér gerið fyrir."

Ríða þeir þá heim. Spurði Starkaðr at, hversu þeim hefði fariz. Þeir sǫgðu, at Gunnarr gerði góða ferð þeira — "hann hét at etja hesti sínum, ok kváðu vér á, nær þat hestavíg skyldi vera. Fanz þat á í ǫllu, at honum þótti sik skorta við oss, ok baz hann undan."

"Þat mun á finnaz," segir Hildigunnr, "at Gunnarr er seinþreyttr til vandræða en harðdrœgr, ef hann má eigi undan komaz."

Gunnarr reið at finna Njál ok sagði honum hestaatit ok hversu orð fóru með þeim — "eða hversu ætlar þú at fari hestaatit?"

"Þú munt hafa meira hlut," sagði Njáll, "en þó mun hér hljótaz af margs manns bani."

"Mun nǫkkut hér minn bani af hljótaz?" segir Gunnarr.

"Ekki mun þat af þessu," segir Njáll, "en þó munu þeir muna fornan fjandskap — ok nýjan at þér fœra, ok munt þú ekki annat mega en hrøkkva við."

Gunnarr reið þá heim.

Þá spurði Gunnarr lát Hǫskuldar mágs síns. Fám nóttum síðar varð Þorgerðr léttari at Grjótá, kona Þráins, ok kom þar til sveinbarn. Sendi hon þá mann til móður sinnar ok bað hana kjósa, hvárt heita skyldi Glúmr eða Hǫskuldr. Hon bað Hǫskuld heita. Gunnarr ok Hallgerðr áttu tvá sonu; hét annarr Hǫgni, en annarr Grani. Hǫgni var maðr gørviligr ok hljóðlyndr, tortryggr ok sannorðr. Nú ríða menn til hestavígs, ok er þar komit fjǫlmenni mikit; var þar Gunnarr ok brœðr hans ok Sigfússynir, Njáll ok synir hans allir. Þar var kominn Starkaðr ok synir hans ok Egill ok hans synir, ok rœddu til Gunnars, at þeir myndi saman leiða hrossin. Gunnarr sagði, at þat væri vel.

Skarpheðinn mælti: "Vill þú, at ek keyra hest þinn, Gunnarr frændi?"

"Eigi vil ek þat," segir Gunnarr.

"Hér er þó betr á komit," segir Skarpheðinn, "vér erum hvárirtveggju hávaðamenn."

"Þér munuð fátt mæla," segir Gunnarr, "eða gera, áðr munu vandræði af standa, en hér mun verða um seinna, þó at allt komi til eins."

Síðan váru hrossin saman leidd; Gunnarr bjó sik at keyra, en Skarpheðinn leiddi fram hestinn. Gunnarr var í rauðum kyrtli ok hestastaf mikinn í hendi. Síðan rennaz at hestarnir ok bítaz lengi svá at ekki þurfti á at taka, ok var þat et mesta gaman. Þá báru þeir saman ráð sitt Þorgeirr ok Kolr, at þeir myndi hrinda hesti sínum, þá er á rynni hestrinn, ok vita, ef Gunnarr felli fyrir. Nú rennr á hestrinn, ok hlaupa þeir Þorgeirr ok Kolr þegar á lend hestinum. Gunnarr hrindr sínum hesti í móti, ok verðr þar skjótr atburðr, at þeir Þorgeirr falla á bak aptr ok hestrinn á þá ofan. Þá spretta þeir upp ok hlaupa at Gunnari; Gunnarr varpar sér undan ok þrífr Kol ok kastar honum á vǫllinn, svá at hann liggr í óviti. Þorgeirr Starkaðarson laust hest Gunnars, svá at út hljóp augat. Gunnarr laust Þorgeir með stafnum, fellr Þorgeirr í óvit. En Gunnarr gengr til hests síns ok mælti við Kolskegg: "Hǫgg þú hestinn, ekki skal hann lifa við ørkuml."

Kolskeggr hjó hǫfuð af hestinum. Þá komz Þorgeirr á fœtr ok tók vápn sín ok vildi at Gunnari, en þat varð stǫðvat, ok varð þrǫng mikil.

Skarpheðinn mælti: "Leiðiz mér þóf þetta, ok er miklu drengiligra, at menn vegiz með vápnum."

Gunnarr var kyrr, svá at honum helt einn maðr, ok mælti ekki orð illt. Njáll leitaði um sættir eða um grið. Þorgeirr kvaz hvártki vildu selja grið né taka, kvaz heldr vilja Gunnar dauðan fyrir hǫggit.

Kolskeggr mælti: "Fastara hefir Gunnarr staðit, en hann hafi fallit fyrir orðum einum saman, ok mun enn svá."

Nú ríða menn af hestaþingi, hverr til síns heima. Veita þeir Gunnari engar atfarar. Liðu svá þau misseri. Á þingi um sumarit fann Gunnarr Óláf pá, mág sinn, ok bauð Óláfr honum heim, en bað hann þó vera varan um sik — "því at þeir munu oss gera þat illt, sem þeir megu, ok far þú fjǫlmennr jafnan."

Óláfr réð honum mǫrg heilræði, ok mæltu þeir til ennar mestu vináttu með sér.

Ásgrímr Elliða-Grímsson hafði mál at sœkja á þinginu á Úlf Uggason; Ásgrími tókz svá til, sem sjaldan var vant, at vǫrn var í máli hans. En sú var vǫrnin, at hann hafði nefnt fimm búa, þar sem hann átti níu; nú hafa þeir þetta til varna. Gunnarr mælti: "Ek mun skora þér á hólm, Úlfr Uggason! ef menn skulu eigi ná af þér réttu máli, ok myndi þat Njáll ætla ok Helgi vinr minn, at ek mynda hafa nǫkkura vǫrn í máli með þér, Ásgrímr! ef þeir væri eigi við."

"Ekki á ek þetta við þik," segir Úlfr.

"Fyrir hitt mun nú þó ganga," segir Gunnarr.

Lauk svá því máli, at Úlfr hlaut at greiða féit allt. Þá mælti Ásgrímr til Gunnars: "Heim vil ek þér bjóða í sumar, ok jafnan skal ek með þér vera í málaferlum, en aldri í móti þér."

Ríðr Gunnarr heim af þingi. Lítlu síðar funduz þeir Njáll. Njáll bað Gunnar vera varan um sik, kvað sér sagt, at þeir undan Þríhyrningi ætluðu at fara at honum, ok bað hann aldri fara með fámenni ok hafa jafnan vápn sín. Gunnarr kvað svá vera skyldu; hann sagði, at Ásgrímr hefði boðit honum heim, — "ok ætla ek nú at fara í haust."

"Lát þú enga menn vita, áðr þú ferr, eða hversu lengi þú ert í brautu. En ek býð þér þó, at synir mínir ríði með þér."

Réðu þeir þat þá með sér. Nú líðr á sumarit til átta vikna. Þá sagði Gunnarr Kolskeggi: "Bú þú ferð þína, því at vér skulum ríða til heimboðs í Tungu."

"Skal nǫkkut nú gera orð Njálssonum?" sagði Kolskeggr.

"Ekki," sagði Gunnarr, "eigi skulu þeir hljóta vandræði af mér."