Bókastaðir

Gunnarr tók við honum ok mælti til Kolskeggs ok Hallvarðar: "Nú munu vér halda til Norðrlanda."

Þeir létu vel yfir því ok báðu hann ráða. Gunnarr siglir or Austrvegi með fé miklu; hann hafði tíu skip ok helt til Heiðabœjar í Danmǫrk. Haraldr konungr Gormsson var þá á land upp; honum var sagt til Gunnars, ok þat með, at engi var hans maki á ǫllu Íslandi; hann sendi menn sína til hans at bjóða honum til sín. Gunnarr fór þegar á konungs fund. Konungr tók við honum vel ok setti hann et næsta sér. Þar var Gunnarr hálfan mánuð. Konungr hafði þat at gamni, at hann lét Gunnar reyna ýmissar íþróttir við menn sína, ok váru þeir engir, at né eina íþrótt hefði til jafns við hann.

Konungr mælti til Gunnars: "Svá virðiz mér, sem óvíða myni þinn jafningi fáz."

Konungr bauð at fá Gunnari kvánfang ok ríki mikit, ef hann vildi þar staðfestaz. Gunnarr þakkaði konungi boð sitt ok mælti: "Fara vil ek fyrst til Íslands at finna vini mína ok frændr."

"Þá munt þú aldri aptr koma til vár," segir konungr.

"Auðna mun því ráða, herra!" segir Gunnarr.

Gunnarr gaf konungi langskip gott ok annat fé mikit. Konungr gaf honum tígnarklæði sín ok glófa gullfjallaða ok skarband, ok gullknútar á, ok hatt gerzkan. Gunnarr fór norðr til Hísingar. Ǫlvir tók við honum báðum hǫndum. Hann fœrði Ǫlvi skip sín ok kallar þat vera hlutskipti hans. Ǫlvir tók við fénu ok kvað hann vera dreng góðan ok bað hann vera þar nǫkkura hríð. Hallvarðr spurði Gunnar, ef hann vildi finna Hákon jarl. Gunnarr sagði sér þat vera nær skapi, — "því at nú em ek at nǫkkuru reyndr, en þá var ek at engu, er þú batt þess."

Síðan bjoggu þeir ferð sína ok fóru norðr til Þrándheims á fund Hákonar jarls, ok tók hann vel við Gunnari ok bauð honum at vera með sér um vetrinn; hann þekðiz þat, ok virðiz hann hverjum manni vel. At jólum gaf jarl honum gullhring. Gunnarr lagði hug á Bergljótu, frændkonu jarls; ok fanz þat opt á, at jarl myndi hana hafa gipt honum, ef hann hefði nǫkkut þess leitat.

Um várit spurði jarl Gunnar, hvat hann vildi ráða sinna; hann kvaz vildu til Íslands. Jarlinn kvað vera lítt ært í landi — "ok mun vera lítil útsigling, en þó skalt þú hafa mjǫl ok við í skip þitt sem þú vill."

Gunnarr þakkaði honum ok bjó skip sitt snimmendis. Hallvarðr fór út með þeim Kolskeggi. Þeir kómu út snimma sumars ok tóku Arnarbœlisós, ok var þat fyrir alþingi. Reið Gunnarr þegar heim frá skipi, en fekk menn til að ryðja skipit, ok fór Kolskeggr með honum; en er þeir kómu heim, urðu menn þeim fegnir. Þeir váru blíðir við heimamenn sína, ok hafði ekki vaxit dramb þeira. Gunnarr spurði, hvárt Njáll væri heima; honum var sagt, at hann var heima. Lét hann þá taka hest sinn ok reið til Bergþórshváls ok Kolskeggr með honum. Njáll varð feginn kvámu þeira ok bað, at þeir skyldi vera þar um nóttina, ok sagði Gunnarr frá ferðum sínum. Njáll sagði hann vera enn mesta afreksmann — "ok ert þú mjǫk reyndr, en þó munt þú meir síðar, því at margr mun þik ǫfunda."

"Við alla vilda ek gott eiga," segir Gunnarr.

"Mart mun til verða," segir Njáll, "ok munt þú jafnan eiga hendr þínar at verja."

"Undir því væri þá," segir Gunnarr, "at ek hefða málaefni góð."

"Svá mun ok vera," segir Njáll, "ef þú geldr eigi annarra at."

Njáll spurði Gunnar, hvárt hann myndi til þings ríða. Gunnarr segir, at hann myndi ríða, ok spyrr, hvárt Njáll myndi ríða, en hann kvez eigi ríða mundu, — "ok svá vilda ek at þú gerðir."

Gunnarr reið þá heim ok gaf Njáli góðar gjafar ok þakkaði honum fjárvarðveizluna. Kolskeggr fýsti hann at ríða til þings, — "mun þar vaxa sœmð þín við, því at margr mun þar at þér víkja."

"Lítt hefi ek þat skap haft," segir Gunnarr, "at hrósa mér; en gott þykki mér at finna góða menn."

Hallvarðr var ok þar kominn ok bauð at ríða til þings með þeim.

Gunnarr reið ok þeir allir til þings. En er þeir kómu á þing, þá váru þeir svá vel búnir, at engir váru þeir, at jafnvel væri búnir, ok fóru menn út ór hverri búð at undraz þá. Gunnarr reið til búðar Rangæinga ok var þar í búð með frændum sínum. Margir menn fóru at finna Gunnar ok spyrja hann tíðenda; hann var við alla menn léttr ok kátr ok sagði ǫllum slíkt, er vildu. Þat var einn dag, er Gunnarr gekk frá Lǫgbergi, hann gekk fyrir neðan Mosfellingabúð; þá sá hann konur ganga í móti sér, ok váru vel búnar; sú var í ferðarbroddi konan, er bezt var búin. En er þau funduz, kvaddi hon þegar Gunnar; hann tók vel kveðju hennar ok spurði, hvat kvenna hon væri; hon nefndiz Hallgerðr ok kvaz vera dóttir Hǫskuldar Dala-Kollssonar. Hon mælti til hans djarfliga ok bað hann segja sér frá ferðum sínum, en hann kvaz ekki varna mundu henni máls; settuz þau þá niðr ok tǫluðu. Hon var svá búin, at hon var í rauðum kyrtli, ok var á búningr mikill; hon hafði yfir sér skarlazskikkju, ok var búin hlǫðum í skaut niðr; hárit tók ofan á bringu henni ok var bæði mikit ok fagrt. Gunnarr var í tígnarklæðum þeim, er Haraldr konungr Gormsson gaf honum; hann hafði ok hringinn á hendi, Hákonarnaut. Þau tǫluðu lengi hátt; þar kom, er hann spurði, hvárt hon væri ógefin; hon sagði at svá væri — "ok er þat ekki margra at hætta á þat."

"Þykki þér hvergi fullkosta?" segir hann.

"Eigi er þat," segir hon, "en mannvǫnd mun ek vera."

"Hversu munt þú svara, ef ek bið þín?"

"Þat mun þér ekki í hug," segir hon.

"Eigi er þat," segir hann.

"Ef þér er nǫkkurr hugr á, þá finn þú fǫður minn."

Síðan skilðu þau talit. Gunnarr gekk þegar til búðar Dalamanna ok fann mann úti fyrir búðinni ok spyrr, hvárt Hǫskuldr væri í búð; sá sagði, at hann væri í búð; gekk þá Gunnarr inn. Hǫskuldr ok Hrútr tóku vel við Gunnari; hann settiz niðr í meðal þeira, ok fanz þat ekki í tali þeira, at þar hefði nǫkkur misþykkja verit í meðal. Þar kom niðr rœða Gunnars, hversu þeir brœðr myndi því svara, ef hann bæði Hallgerðar.

"Vel," segir Hǫskuldr, "ef þér er þat alhugat."

Gunnarr segir sér þat alvǫru — "en svá skilðu vér næstum, at mǫrgum myndi þat þykkja líkligt, at hér myndi ekki samband verða."

"Hversu líz þér, Hrútr frændi?" segir Hǫskuldr.

Hrútr svaraði: "Ekki þykki mér þetta jafnræði."

"Hvat finnr þú til þess?" segir Gunnarr.

Hrútr mælti: "Því mun ek svara þér um þetta, er satt er, þú ert maðr vaskr ok vel at þér, en hon er blandin mjǫk, ok vil ek þik í engu svíkja."

"Vel mun þér fara," segir Gunnarr, "en þó mun ek þat fyrir satt hafa, at þér virðið í fornan fjandskap, ef þér vilið eigi gera mér kostinn."

"Eigi er þat," segir Hrútr, "meir er hitt, at ek sé, at þú mátt nú ekki við gera. En þó at vit keyptim eigi, þá vildi vér þó vera vinir þínir."

"Ek hefi talat við hana," segir Gunnarr, "ok er þat ekki fjarri hennar skapi."

Hrútr mælti: "Veit ek, at svá mun vera, at báðum er girnðaráð. Hættið þit ok mestu til, hversu ferr."

Hrútr sagði Gunnari ófregit allt um skapferði Hallgerðar, ok þótti Gunnari fyrst œrit mart þat, er áfátt var; en þar kom um síðir, at saman fell kaupmáli þeira. Var þá sent eptir Hallgerði, ok var þá um talat svá, at hon var við sjálf. Létu þeir nú sem fyrr, at hon festi sik sjálf. Skyldi þetta boð vera at Hlíðarenda, ok skyldi fara fyrst leyniliga; en þó kom þar, er allir vissu. Gunnarr reið heim af þingi ok kom til Bergþórshváls ok segir Njáli kaup sín. Hann tók þessu þungliga. Gunnarr spurði, hvat hann fyndi til, at honum þótti þetta svá óráðligt.

"Af henni mun standa allt et illa, er hon kømr austr hingat," segir Njáll.

"Aldri skal hon spilla okkru vinfengi," segir Gunnarr.

"Þat mun þó svá nær leggja," segir Njáll, "en þó munt þú jafnan bœta fyrir henni."

Gunnarr bauð Njáli til boðs ok ǫllu því þaðan, sem hann vildi at fœri. Njáll hét at fara. Síðan reið Gunnarr heim ok reið um heraðit at bjóða mǫnnum.

Þráinn hét maðr; hann var Sigfúss son, Sigvatssonar ens rauða; hann bjó at Grjótá í Fljótshlíð; hann var frændi Gunnars ok virðingamaðr mikill. Hann átti Þórhildi skáldkonu; hon var orðgífr mikit ok fór með flimtan; Þráinn unni henni lítit. Honum var boðit til boðs til Hlíðarenda, ok skyldi kona hans ganga um beina ok Bergþóra Skarpheðinsdóttir, kona Njáls. Ketill hét annarr Sigfúss son; hann bjó í Mǫrk fyrir austan Markarfljót; hann átti Þorgerði Njálsdóttur. Þorkell hét enn þriði Sigfúss son, fjórði Mǫrðr, fimti Lambi, sétti Sigmundr, sjaundi Sigurðr, þessir váru allir frændr Gunnars ok váru kappar miklir, þeim bauð Gunnarr ǫllum til boðsins. Gunnarr hafði ok boðit Valgarði enum grá ok Úlfi aurgoða ok sonum þeira, Rúnólfi ok Merði. Þeir Hǫskuldr ok Hrútr kómu til boðsins fjǫlmennir; þar váru synir Hǫskulds, Þorleikr ok Óláfr. Þar var brúðrin í fǫr með þeim ok Þorgerðr, dóttir hennar, ok var hon kvenna fríðust; hon var þá fjórtán vetra gǫmul; mart var með henni annarra kvenna. Þar var ok Þórhalla, dóttir Ásgríms Elliða-Grímssonar, ok dœtr Njáls tvær, Þorgerðr ok Helga. Gunnarr hafði marga fyrirboðsmenn, ok skipaði hann svá sínum mǫnnum: hann sat á miðjan bekk, en innar frá Þráinn Sigfússon, þá Úlfr aurgoði, þá Valgarðr enn grái, þá Mǫrðr ok Rúnólfr, þá Sigfússynir; Lambi sat instr. Et næsta Gunnari útar frá sat Njáll, þá Skarpheðinn, þá Helgi, þá Grímr, þá Hǫskuldr, þá Hafr enn spaki, þá Ingjaldr frá Keldum, þá synir Þóris austan ór Holti. Þórir vildi sitja ýztr virðingamanna, því at þá þótti ǫllum gott, þar sem sat. Hǫskuldr sat á miðjan bekk, en synir hans innar frá honum. Hrútr sat útar frá Hǫskuldi; en þá er eigi frá sagt, hversu ǫðrum var skipat. Brúðr sat á miðjum palli, en til annarrar handar henni Þorgerðr dóttir hennar; á aðra hǫnd sat Þórhalla, dóttir Ásgríms Elliða-Grímssonar. Þórhildr gekk um beina, ok báru þær Bergþóra mat á borð. Þráinn Sigfússon var starsýnn á Þorgerði Glúmsdóttur; þetta sér kona hans Þórhildr; hon reiðiz ok kvað til hans kviðling:

"Þráinn!" segir hon. Hann steig þegar fram yfir borðit ok nefndi sér vátta ok sagði skilit við hana, — "vil ek eigi hafa flimtan hennar né fáryrði yfir mér."

Ok svá var hann kappsamr of þetta, at hann vildi eigi vera at veizlunni, nema hon væri í braut rekin, ok þat var, at hon fór í braut. Ok nú sátu menn hverr í sínu rúmi ok drukku ok váru kátir. Þá tók Þráinn til orða: "Ekki mun ek gera at launtali þat sem mér er í skapi; þess vil ek spyrja þik, Hǫskuldr Dala-Kollsson! vill þú gipta mér Þorgerði, frændkonu þína?"

"Eigi veit ek þat," sagði hann, "mér þykki þú lítt hafa skilit við þessa, er þú áttir áðr; eða hverr maðr er hann, Gunnarr?"

Gunnarr svarar: "Eigi vil ek frá segja, því at mér er maðrinn skyldr, ok seg þú frá, Njáll!" segir Gunnarr, "því at því munu allir trúa".

Njáll mælti: "Þat er frá manni at segja, at maðr er vel auðigr at fé ok gǫrr at sér um allt ok et mesta mikilmenni ok meguð þér fyrir því gera honum kostinn."

Þá mælti Hǫskuldr: "Hvat sýniz þér ráð, Hrútr frændi?"

"Gera mátt þú fyrir því kostinn, at þetta er henni jafnræði."

Þá tala þeir um kaupin ok verða á allt sáttir. Stendr þá Gunnarr upp ok Þráinn ok ganga at pallinum. Spurði Gunnarr þær mæðgur, hvárt þær vildi játa þessum kaupum; þær kváðuz eigi bregða mundu. Fastnaði Hallgerðr dóttur sína. Þá var skipat konum í annat sinn; sat þá Þórhalla meðal brúða. Fór nú boðit vel fram. Ok er lokit var, ríða þeir Hǫskuldr vestr, en Rangæingar til sinna heimila. Gunnarr gaf mǫrgum mǫnnum gjafar ok virðiz þat vel. Hallgerðr tók við búráðum ok var fengsǫm ok atkvæðamikil. Þorgerðr tók við búráðum at Grjótá ok var góð húsfreyja.

Þat var siðvenja þeira Gunnars ok Njáls, at sinn vetr þá hvárr heimboð at ǫðrum fyrir vináttu sakir. Þá átti Gunnarr at þiggja vetrgrið at Njáli, ok fóru þau Hallgerðr til Bergþórshváls. Þá váru þau Helgi eigi heima. Njáll tók við Gunnari vel, ok þá er þau hǫfðu þar verit nǫkkura hríð, kom Helgi heim ok Þórhalla, kona hans. Þá gekk Bergþóra at pallinum ok Þórhalla með henni ok mælti Bergþóra til Hallgerðar: "Þú skalt þoka fyrir konu þessi."

Hon mælti: "Hvergi mun ek þoka, því at engi hornkerling vil ek vera."

"Ek skal hér ráða," sagði Bergþóra. Síðan settiz Þórhalla niðr. Bergþóra gekk at borðinu með laugar. Hallgerðr tók hǫndina Bergþóru ok mælti: "Ekki er kosta munr með ykkr Njáli: þú hefir kartnagl á hverjum fingri, en hann er skegglauss."

"Satt er þat," sagði Bergþóra, "en hvártki okkart gefr þat ǫðru at sǫk; en eigi var skegglauss Þorvaldr, búandi þinn, ok rétt þú honum þó bana."

"Fyrir lítit kømr mér," segir Hallgerðr, "at eiga þann mann, er vaskastr er á Íslandi, ef þú hefnir eigi þessa, Gunnarr!"

Hann spratt upp ok steig fram yfir borðit ok mælti: "Heim mun ek fara, ok er þat makligast, at þú sennir við heimamenn þína, en eigi í annarra manna híbýlum, enda á ek Njáli marga sœmð at launa, ok mun ek ekki vera eggjanarfífl þitt."

Síðan fóru þau heim.

"Mun þú þat, Bergþóra!" sagði Hallgerðr, at vit skulum eigi skilðar."

Bergþóra sagði, at ekki skyldi hennar hlutr batna við þat. Gunnarr lagði ekki til ok fór heim til Hlíðarenda ok var heima allan vetrinn. Líðr nú á sumarit ok til alþingis.