Bókastaðir

Þorvaldr reið heim frá boðinu ok kona hans með honum ok Þjóstólfr; hann fylgði hesti hennar, ok tǫluðu þau enn hljótt. Ósvífr veik at syni sínum ok mælti: "Unir þú vel ráðinu? eða hversu fór tal með ykkr?"

"Vel," segir hann, "alla blíðu lét hón uppi við mik; ok mátt þú sjá mót á, er hon hlær við hvert orð."

"Eigi ætla ek hlátr hennar jafngóðan sem þú," segir Ósvífr, "en þat mun þó síðar reynaz."

Þau ríða þar til er þau koma heim; um kveldit sat hon hjá búanda sínum ok skipaði Þjóstólfi et næsta sér innar frá. Fátt áttuz þeir við Þjóstólfr ok Þorvaldr, ok varð þeim fátt at orðum um vetrinn, ok fór svá fram. Hallgerðr var fengsǫm ok stórlynd, enda kallaði hon til alls þess, er aðrir áttu í nánd, ok hafði allt í sukki; en er váraði, var þar búskortr ok skorti bæði mjǫl ok skreið. Hallgerðr kom at máli við Þorvald ok rœddi: "Eigi munt þú þurfa at sitja til alls, því at bæði þarf í búit mjǫl ok skreið."

Þorvaldr mælti: "Ekki fekk ek nú minna til bús, en vant var, ok endiz þá allt á sumar fram."

Hallgerðr mælti: "Ekki fer ek at því, þó at þú hafir svelt þik til fjár ok faðir þinn."

Þá reiddiz Þorvaldr ok laust hana í andlitit, svá at blœddi, ok gekk síðan í braut ok kvaddi húskarla sína með sér, ok hrundu þeir fram skútu, ok hljópu þar á átta karlar, ok rǫru út í Bjarneyjar, ok tóku þar skreið sína ok mjǫl. Nú er sagt frá Hallgerði, at hon sat úti ok var skapþungt. Þjóstólfr gekk at ok sá, at hon var særð í andlitinu ok mælti: "Hví ert þú svá illa leikin?"

"Þorvaldr veldr því, búandi minn," sagði hon, "ok stótt þú mér þá fjarri, ef þér þœtti nǫkkut undir um mik."

"Ek vissa eigi," segir hann, "en þó skal ek þessa hefna."

Síðan gekk hann á braut ok til fjǫru ok hratt fram skipi sexæru ok hafði í hendi øxi mikla, er hann átti, vafinskeptu. Hann stígr á skip ok rœr út í Bjarneyjar, ok er hann kom þar, váru allir menn rónir, nema Þorvaldr ok fǫrunautar hans; hann var at at hlaða skútuna, en þeir báru á út, menn hans. Þjóstólfr kom at í því ok hljóp upp á skútuna ok hlóð með honum ok mælti: "Bæði ert þú at þessu lítilvirkr ok óhagvirkr."

Þorvaldr mælti: "Hyggz þú munu betr gera?"

"Þat eitt munu vit at hafaz, at ek mun betr gera en þú, ok er sú kona illa gipt, er þú átt," segir hann, "ok skyldi ykkrar samfarar skammar vera."

Þorvaldr þreif upp handsax eitt, er var hjá honum, ok leggr til Þjóstólfs. Hann hafði øxina á ǫxl sér ok laust á mót, ok kom á hǫndina Þorvalds, ok brotnaði handleggrinn, en saxit fell niðr. Síðan fœrði Þjóstólfr upp øxina í annat sinn ok hjó í hǫfuð Þorvaldi, ok hafði hann þegar bana.

Þá fóru þeir ofan, menn Þorvalds, með byrðarnar. Þjóstólfr tók til ráða skjótt, hǫggr hann þá tveim hǫndum borð skútunnar, ok gengu í sundr borðin um tvau rúm, ok hljóp í skip sitt. En á skútunni fell inn sær kolblár, ok sǫkk hon niðr með ǫllum farminum. Þar sǫkk ok niðr lík Þorvalds; ok máttu þeir eigi sjá, hversu hann var til gǫrr, en hitt vissu þeir, at hann var dauðr. Þjóstólfr røri inn á fjǫrðinn, en þeir báðu hann illa fara ok aldri þrífaz; hann svaraði engu ok røri þar til er hann kom heim, ok brýndi upp skipinu ok gekk heim ok hafði uppi øxina ok var hon blóðug mjǫk. Hallgerðr var úti ok mælti: "Blóðug er øx þín; hvat hefir þú unnit?"

"Nú hefi ek þat gǫrt," segir hann, "at þú munt gefin vera í annat sinn."

"Dauðan segir þú þá Þorvald," segir hon.

"Svá er," sagði hann, "ok sé þú nú nǫkkut ráð fyrir mér."

"Svá skal vera," sagði hon, "ek vil senda þik norðr til Bjarnarfjarðar á Svanshól, ok mun Svanr taka við þér báðum hǫndum. Ok er hann svá mikill fyrir sér, at þangat sœkir þik engi."

Hann sǫðlaði hest, er hon átti, ok steig á bak ok reið norðr til Bjarnarfjarðar á Svanshól, ok tók Svanr við honum báðum hǫndum ok spurði hann at tíðendum, en Þjóstólfr segir honum víg Þorvalds með þeim atburðum, er orðit hǫfðu.

Svanr mælti: "Slíkt kalla ek menn, er eigi láta sér allt í augu vaxa at gera, ok mun ek því heita þér, ef þeir sœkja þik hingat, at þeir skulu af því ena mestu skǫmm fá."

Nú er þar til máls at taka, er Hallgerðr er, at hon kvaddi til ferðar með sér Ljót enn svarta, frænda sinn, ok bað hann sǫðla hesta þeira — "ok vil ek ríða heim til fǫður míns."

Hann bjó ferð þeira. Hon gekk til kistna sinna ok lauk upp ok lét kalla til sín alla heimamenn sína ok gaf þeim nǫkkura gjǫf ǫllum, en þeir hǫrmuðu hana allir. Nú reið hon heim til fǫður síns, ok tók hann vel við henni, því at hann hafði eigi spurt tíðendin. Hǫskuldr mælti til Hallgerðar: "Hví fór Þorvaldr eigi með þér?"

Hon svaraði: "Dauðr er hann!"

Hǫskuldr mælti: "Þjóstólfr mun því valda."

Hon sagði svá vera.

"Þat mun mér sízt í tauma ganga, er Hrútr segir mér, at hér myndi til mikillar ógiptu draga um kaup þessi, en ekki mun týja at saka sik um orðinn hlut."

Nú er þar til máls at taka, er fǫrunautar Þorvalds eru, at þeir biðu til þess, er skip kómu at landi. Þeir sǫgðu víg Þorvalds ok báðu sér skips inn til lands; þeim var léð þegar, ok rǫru þeir inn til lands at Reykjanesi ok fundu Ósvífr ok sǫgðu honum þessi tíðendi.

Hann mælti: "Illa gefaz ills ráðs leifar, ok sé ek nú allt eptir, hversu farit hefir. Hallgerðr mun sent hafa Þjóstólf til Bjarnarfjarðar, en hon mun riðin heim til fǫður síns. Skulu vér nú safna liði ok sœkja hann norðr þangat."

Þeir gerðu svá ok fóru í liðsbón ok varð þeim gott til manna, ok riðu til Steingrímsfjarðar ok svá til Ljótárdals ok til Selárdals ok svá til Bjarnarfjarðar. Nú tók Svanr til orða ok geispaði mjǫk: "Nú sœkja at fylgjur Ósvífrs."

Þá spratt Þjóstólfr upp ok tók øxi sína.

Svanr mælti: "Gakk þú út með mér. Lítils mun við þurfa."

Síðan gengu þeir út báðir. Svanr tók geitskinn eitt ok vafði um hǫfuð sér ok mælti: "Verði þoka ok verði skrípi ok undr ǫllum þeim, er eptir þér sœkja."

Nú er frá því at segja, at þeir Ósvífr riðu á hálsinn ok menn hans. Þá kom þoka mikil í móti þeim.

Ósvífr mælti: "Þessu mun Svanr valda, ok væri vel, ef eigi fylgði meira ilt."

Lítlu síðar sé sorti mikill fyrir augu þeim, svá at þeir sá ekki, ok fellu þeir þá af baki ok týndu hestunum ok gengu í fen ofan sjálfir, en sumir í skóginn, svá at þeim helt við meiðingar; þeir tǫpuðu af sér vápnunum.

Þá mælti Ósvífr: "Ef ek fynda hesta mína ok vápn, þá mynda ek aptr hverfa."

Ok er hann hafði þetta mælt, þá sá þeir nǫkkut ok fundu hesta sína ok vápn. Þá eggjuðu enn margir á, at við skyldi leita um atreiðna, ok var þat gǫrt, ok urðu þeim þegar en sǫmu undr. Ok fór svá þrimr sinnum.

Þá mælti Ósvífr: "Þó at fǫrin sé eigi góð, þá skal þó nú aptr hverfa. Nú skulum vér gera ráð várt í annan stað, ok hefi ek þat helzt í hug mér, at fara ok finna Hǫskuld ok beiða hann sonarbóta, því at þar er sœmðar ván, er gnóg er til."

Þaðan riðu þeir til Breiðafjarðardala, ok er nú ekki fyrr frá at segja, en þeir koma á Hǫskuldsstaði. Þar var þá fyrir Hrútr af Hrútsstǫðum. Ósvífr kvaddi út Hǫskuld ok Hrút; þeir gengu út báðir ok heilsuðu Ósvífri, en síðan gengu þeir á tal. Hǫskuldr spurði Ósvífr, hvaðan hann kvæmi at; hann kvez hafa farit at leita Þjóstólfs ok fundit hann eigi. Hǫskuldr kvað hann kominn mundu norðr á Svanshól — "ok er þat eigi allra, at sœkja hann þangat."

"Því em ek hér kominn," sagði Ósvífr, "at ek vil beiða þik sonarbóta."

Hǫskuldr svaraði: "Eigi drap ek son þinn, ok eigi réð ek honum banaráð; en þó heldr þik várkunn til at leita á nǫkkur."

Hrútr mælti: "Náit er, bróðir! nef augum, ok er nauðsyn at drepa niðr illu orði ok bœta honum son sinn ok rífka svá ráð fyrir dóttur þinni, þvíat sá einn er til, at þetta falli niðr, þvíat þá er betr, at fátt sé um talat."

Hǫskuldr mælti: "Vill þú þá gera um málit?"

"Þat vil ek," segir Hrútr, "ok mun ek ekki hlífa þér í gerðinni, því at ef satt skal um tala, þá hefir dóttir þín ráðit honum banann."

Hrútr þagði þá nǫkkura stund, síðan stóð hann upp ok mælti til Ósvífrs: "Tak nú í hǫnd mér ok handsala niðrfall at sǫkum."

Ósvífr stóð upp ok mælti: "Eigi er þat jafnsætti, at bróðir hans geri um; en þó hefir þú svá vel til lagit, at ek trúi þér vel um málit."

Síðan tók hann í hǫnd Hǫskuldi, ok sættuz þeir svá á málit, at Hrútr skyldi gera ok lúka upp gerðinni, áðr Ósvífr fœri brot. Síðan gerði Hrútr ok mælti: "Fyrir víg Þorvalds geri ek tvau hundruð silfrs" — þat þóttu þá góð manngjǫld — "ok skal gjalda þegar, bróðir! ok leysa vel af hendi."

Hǫskuldr gerði svá.

Þá mælti Hrútr til Ósvífrs: "Ek vil gefa þér skikkju góða, er ek hafða út."

Hann þakkaði honum gjǫfina ok unði nú vel við, þar sem komit var, ok fór heim. Þeir Hrútr ok Hǫskuldr kómu þangat til fjárskiptis, — ok urðu þeir Ósvífr á þat vel sáttir, ok fóru heim með féit, ok er nú Ósvífr ór sǫgunni. Hallgerðr bað Hǫskuld, at Þjóstólfr fœri heim þangat; hann veitti henni þat — ok var lengi margtalat um víg Þorvalds. Fé Hallgerðar gekk fram ok gerðiz mikit.

Brœðr þrír eru nefndir til sǫgunnar: hét einn Þórarinn, annarr Ragi, þriði Glúmr; þeir váru synir Óleifs hjalta ok váru virðingamenn miklir ok vel auðgir at fé. Þórarinn átti þat kenningarnafn, at hann var kallaðr Ragabróðir; hann hafði lǫgsǫgu eptir Hrafn Hœingsson; hann var stórvitr maðr; hann bjó at Varmalœk, ok áttu þeir Glúmr bú saman. Glúmr hafði verit lengi í fǫrum; hann var mikill maðr ok sterkr ok fríðr sýnum. Ragi var vígamaðr mikill, bróðir þeira. Þeir brœðr áttu suðr Engey ok Laugarnes. Þeir brœðr tǫluðu, Glúmr ok Þórarinn, ok spurði Þórarinn Glúm, hvárt hann ætlaði útan sem hann var vanr.

Hann svaraði: "Hitt hafða ek nú heldr ætlat, at hætta kaupferðum."

"Hvat er þér þá í skapi? Vill þú biðja þér konu?"

"Þat vilda ek," segir hann, "ef ek gæta vel fyrir mér sét."

Þá talði Þórarinn upp konur þær, sem váru í Borgarfirði ógiptar, ok spurði ef hann vildi nǫkkura þessa eiga — "ok mun ek ríða til með þér."

Hann svaraði: "Enga vil ek þessa eiga."

"Nefn þú þá at því, er þú vill eiga," segir Þórarinn.

Glúmr svaraði: "Ef þú vill þat vita, þá heitir hon Hallgerðr ok er dóttir Hǫskulds í Dǫlum vestr."

"Eigi er nú þat sem mælt er, at þú látir þér annars víti at varnaði, ok var hon gipt manni ok réð hon þeim bana," segir Þórarinn.

Glúmr mælti: "Má at hana hendi eigi slík ógipta í annat sinn; ok veit ek víst, at hon ræðr eigi mér bana. En ef þú vill mér nǫkkura sœmð veita, þá ríð þú til með mér at biðja hennar."

Þórarinn mælti: "Ekki mun mega við gera; þat mun verða fram at koma sem ætlat er."

Opt kom Glúmr á um þetta mál við Þórarin, en hann fór lengi undan; en þar kom um síðir, at þeir sǫfnuðu at sér mǫnnum ok riðu tuttugu saman vestr til Dala ok kómu á Hǫskuldsstaði, ok tók Hǫskuldr við þeim vel, ok váru þeir þar um nóttina. En snimma um morgininn sendir Hǫskuldr eptir Hrúti, ok kom hann þangat, ok var Hǫskuldr úti, er hann reið í tún. Hǫskuldr segir Hrúti, hvat þar var komit manna.

"Hvat munu þeir vilja?" sagði Hrútr.

"Engi hafa þeir ørendi enn upp borit fyrir mik," sagði Hǫskuldr.

"Við þik munu þó vera ørendin," segir Hrútr; "þeir munu biðja Hallgerðar, dóttur þinnar, eða hversu munt þú svara?"

"Hvat þykki þér ráð?" sagði Hǫskuldr.

"Vel skalt þú svara ok segja þó kost ok lǫst á konunni," segir Hrútr.

En í þessu tali þeira brœðra ganga þeir út gestirnir.

Hǫskuldr fagnar þeim vel. Hrútr kvaddi ok Þórarin ok þá báða brœðr. Síðan gengu þeir allir samt á tal, ok mælti Þórarinn: "Ek em kominn hingat með Glúmi bróður mínum þess ørendis, at biðja Hallgerðar dóttur þinnar, Hǫskuldr! til handa Glúmi, bróður mínum. Skalt þú þat vita, at hann er vel mannaðr."

"Veit ek þat," sagði Hǫskuldr, "at þit eruð mikils háttar menn, brœðr, en ek vil ok segja þér í móti, at ek réð ráði hennar fyrri, ok varð oss þat at mikilli ógæfu."

Þórarinn svarar: "Ekki munu vér þat láta fyrir kaupum standa, því at eigi skal einn eiðr alla verða, ok má þetta verða vel, þó at hitt yrði illa, enda spilti Þjóstólfr þar mest um."

Þá mælti Hrútr: "Gefa mynda ek yðr til ráð, ef þér vilið eigi þetta láta fyrir ráðum standa, er áðr hefir orðit um hagi Hallgerðar, at Þjóstólfr fari ekki suðr með henni, þó at ráðin takiz, ok veri þar aldri þrimr nóttum lengr nema Glúmr lofi, en falli óheilagr fyrir Glúmi, ef hann er lengr, en heimilt á Glúmr at lofa þat, en ekki er þat mitt ráð. Skal nú ok eigi svá fara sem fyrr, at Hallgerðr sé leynd. Skal hon nú vita allan þenna kaupmála ok sjá Glúm ok ráða sjálf, hvárt hon vill eiga hann eða eigi, ok megi hon eigi ǫðrum kenna, þó at eigi verði vel. Skal þetta allt vélalaust vera."

Þórarinn mælti: "Nú er sem jafnan, at þat mun bezt gegna, at þín ráð sé hǫfð."

Þá var sent eptir Hallgerði ok kom hon þangat ok tvær konur með henni; hon hafði yfir sér vefjarmǫttul blán ok var undir í rauðum skarlazkyrtli ok silfrbelti um sik. Hon settiz niðr í milli þeira Hrúts ok fǫður síns; hon kvaddi þá alla góðum orðum ok mælti vel ok skǫruliga ok spurði tíðenda; síðan hætti hon at tala. Glúmr mælti: "Um kaup vár fǫður þíns hǫfu vit Þórarinn bróðir minn talat nǫkkut, at ek munda fá þín, Hallgerðr! ef þat er þinn vili sem þeira. Munt þú nú segja, ef þú ert skǫrungr, hvárt þat er nǫkkut nær þínu skapi, en ef þér er engi hugr á kaupum við oss, þá vilju vér ekki um tala."

Hallgerðr mælti: "Veit ek, at þit eruð mikils háttar menn, brœðr, ok veit ek, at ek mun nú miklu betr gefin en fyrr; en vita vil ek, hvat þér hafið um talat eða hvé mjǫk þér hafið fram mælt málinu; en svá líz mér á þik, at ek mun þér vel unnandi verða, ef vit komum skapi saman."

Glúmr sagði henni sjálfr allan kaupmála ok veik hvergi af, ok spurði þá Hǫskuld ok Hrút, hvárt hann hermði rétt. Hǫskuldr sagði svá vera.

Hallgerðr mælti þá: "Svá vel sem þér hefir farit þetta mál til mín, faðir minn! ok Hrúti, at ek vil at ykru ráði gera, ok skal þessi kaupmáli vera, sem þit hafið stofnat."

Þá mælti Hrútr: "Þat þykki mér ráð, at vit Hǫskuldr nefnim vátta, en Hallgerðr festi sik sjálf, ef lǫgmanni þykkir þat rétt."

"Rétt er þat," sagði Þórarinn.

Síðan váru virð fé Hallgerðar, ok skyldi Glúmr leggja í móti jafnmikit, ok skyldi vera helmingarfélag með þeim. Síðan fastnaði Glúmr sér Hallgerði, ok riðu þeir suðr heim, en Hǫskuldr skyldi hafa boð inni. Er nú kyrt, þar til er menn ríða til boðs.

Þeir brœðr fjǫlmenna mjǫk ok hǫfðu valit lið. Þeir riðu vestr til Dala ok kómu á Hǫskuldsstaði, ok var þar fjǫlmenni mikit fyrir. Skipuðu þeir Hǫskuldr ok Hrútr annan bekk, en brúðgumi annan. Hallgerðr sat á palli ok samði sér vel. Þjóstólfr gekk með ǫxi reidda ok lét et dólgligsta ok lét þat engi sem vissi. En er boði var lokit, fór Hallgerðr suðr með þeim. En er þau kómu suðr til Varmalœkjar, þá spurði Þórarinn Hallgerði, ef hon vildi taka við búi.

"Eigi vil ek þat," segir hon.

Hallgerðr sat mjǫk á sér um vetrinn, ok líkaði við hana ekki illa. En um várit tǫluðu þeir um fjárhagi sína, brœðr, ok mælti Þórarinn: "Ek vil gefa ykkr upp búit at Varmalœk, því at ykkr er þat hœgst um hǫnd, en ek mun fara suðr í Laugarnes ok búa þar. En Engey skulu vit eiga báðir saman." Glúmr vildi, at svá væri. Fór Þórarinn suðr byggðum, en þau bjoggu þar eptir. Réð Hallgerðr sér hjón; hon var ǫrlynd ok fengsǫm. En um sumarit fœddi hon meybarn. Glúmr spurði, hvat heita skyldi.

"Hana skal kalla eptir fǫðurmóður minni, ok skal heita Þorgerðr, því at hon var komin frá Sigurði Fáfnisbana í fǫðurætt sína at langfeðgatǫlu."

Mærin var vatni ausin ok þetta nafn gefit; hon óx þar upp ok gerðiz lík móður sinni at yfirlitum. Þau kómu vel ásamt Glúmr ok Hallgerðr; ok fór svá fram um hríð. Þau tíðendi spurðuz ór Bjarnarfirði norðan, at Svanr hafði róit at veiðiskap um várit, ok kom at þeim austanveðr mikit, ok rak þá upp at Veiðilausu ok týnduz þar. En fiskimenn þeir, er váru at Kaldbak, þóttuz sjá Svan ganga inn í fjallit Kaldbakshorn, ok var honum þar vel fagnat, en sumir mæltu því í mót ok kváðu engu gegna, en þat vissu allir, at hann fanz hvárki lífs né dauðr. En er Hallgerðr spurði þetta, þótti henni mikill skaði eptir móðurbróður sinn. Glúmr bauð Þórarni at skipta um lǫndin; hann kvez eigi þat vilja, "en ef ek lifi þér lengr, þá ætla ek mér Varmalœk."

Glúmr segir Hallgerði. Hon svaraði: "Makligr er Þórarinn þess frá oss."

Þjóstólfr hafði barit húskarl Hǫskulds; rekr hann Þjóstólf þá í braut. Hann tók hest sinn ok vápn ok mælti við Hǫskuld: "Nú mun ek á braut fara ok koma aldri aptr."

"Allir munu því fagna," segir Hǫskuldr.

Þjóstólfr reið þar til er hann kom til Varmalœkjar, hann hafði þar góðar viðtǫkur af Hallgerði, en eigi illar af Glúmi. Hann sagði Hallgerði, at faðir hennar hefði hann á braut rekit, ok bað hana á sjá. Hon svaraði honum því, at hon kvez honum engu mega heita um þarvist hans, fyrr en hon fyndi Glúm.

"Ferr vel með ykkr?" segir hann.

"Vel er um ástir okkrar," segir hon.

Síðan gekk hon til máls við Glúm ok lagði hendr upp um háls honum ok mælti: "Skalt þú veita mér bœn þá, er ek mun biðja þik?"

"Veita mun ek þér, ef sœmð er í," segir hann, "eða hvers vill þú biðja?"

Hon mælti: "Þjóstólfr er rekinn í braut vestan þaðan, ok vilda ek, at þú leyfðir honum at vera hér, en ek vil þó eigi þvert taka, ef þér er lítit um."

Glúmr mælti: "Nú er þér ferr vel, þá skal ek veita þér, en segi ek þér, ef hann tekr nǫkkut ilt til, at hann skal þegar á braut verða."

Hon gengr til Þjóstólfs ok segir honum.

Hann svaraði: "Nú ferr þér enn vel, sem ván var."

Síðan var hann þar ok sat á sér um hríð, en þar kom, at hann þótti þar ǫllu spilla. Hann hlífðiz þá við engan mann nema við Hallgerði eina, en hon veitti honum aldri eptirmæli, þá er hann átti við aðra. Þórarinn, bróðir Glúms, taldi á við hann, er hann lét hann þar vera, ok kvað illa gefaz mundu ok fara enn, sem fyrr, ef hann væri þar. Glúmr svaraði vel, ok brá þó á sitt ráð.