Bókastaðir

Þat barsk at eitt sinn, at Guðmund dreymdi draum mikinn.

Síðan fór hann á fund Drauma-Finna norðr í Kaldakinn undir Fell, ok mælti: "Draum vil ek segja þér, er fyrir mik bar".

Hann svarar: "Óþǫkk er mér á ǫllum kvámum þínum sakir harma várra".

Guðmundr mælti: "Engi kemr grimd til þessa, ok þigg at mér fingrgull".

Hann tók við ok mælti: "Hvat dreymdi þik"?

Hann svarar: "Ek þóttumsk ríða norðr um Ljósavatnsskarð; ok er ek kom gagnvart bœnum at Øxará, þá sýndisk mér hǫfuð Þorkels háks á aðra hǫnd hjá mér, þá er at bœnum vissi; ok er ek reið norðan, sat hǫfuðit á annari ǫxl mér, þeiri er þá horfði við bœnum; nú stendr mér ótti af þessu".

Finni mælti: "Sjá þykkjumsk ek fyrirburð þenna. Þat hygg ek, at hvert sinn, er þú riðr norðr ok norðan, komi þér í hug víg Þorkels háks; enn frændr hans sitja hér í hverju húsi, ok mun þér ótti af því standa; enn því skiftisk þat á ǫxlum þér, at svá berr bœinn við — ok ekki kemr mér þat á óvart, at nær stýrt verði nǫkkurum þínum frændum".

Síðan reið Guðmundr á brott ok norðr í sveitir til þingmanna sinna, ok gisti á Tjǫrnesi; ok var honum skipat í ǫndvegi, enn innar frá honum var skipat Ófeigi Járngerðarsyni.

Ok er borð kómu fram, þá setti Ófeigr hnefann á borðit ok mælti: "Hversu mikill þykki þér hnefi sjá, Guðmundr"?

Hann mælti: "Víst mikill".

Ófeigr mælti: "Þat muntu ætla at afl muni í vera"?

Guðmundr mælti: "Ek ætla þat víst".

Ófeigr segir: "Mikit muntu ætla at hǫgg verði af"?

Guðmundr segir: "Stórum mikit".

Ófeigr segir: "Þat muntu ætla at saka muni"?

Guðmundr mælti: "Beinbrot eða bani".

Ófeigr svarar: "Hversu mundi þér sá dauðdagi þykkja"?

Guðmundr mælti: "Stórillr, ok eigi munda ek vilja þann fá".

Ófeigr mælti: "Sittu þá eigi í rúmi mínu".

Guðmundr segir: "Þat skal ok vera" — ok settisk ǫðrum megin.

Þat fansk á, at Ófeigr vildi þar mest vera metinn — enn skipaði áðr ǫndvegit; enn sveifsk einskis sjálfr, þess er honum bjó í skapi.

Kona hét Þórhildr ok var kǫlluð Vaðlaekkja, ok bjó at Naustum. Hon var forn í lund ok vinr Guðmundar mikill.

Guðmundr fór á fund hennar, ok mælti: "Forvitni er mér í því mikil, Þórhildr, hvárt nǫkkur mannhefnd mun fram koma fyrir Þorkel hák".

Hon svarar: "Kom þú í ǫðru sinni ok hitt mik eina saman".

Síðan liðu stundir. Ok einn morgin reið Guðmundr heiman snemma einn saman til Vaðla; ok var Þórhildr úti ok gyrð í brœkr, ok hafði hjálm á hǫfði ok øx í hendi.

Síðan mælti hon: "Far þú nú með mér, Guðmundr".

Hon fór ofan til fjarðarins, ok gerðisk heldr þrýstileg; hon óð út á vaðlana, ok hjó hon fram øxinni á sjóinn; ok þótti Guðmundi þat enga skipun taka.

Síðan kom hon aftr, ok mælti: "Eigi ætla ek, at menn verði til at slá í mannhefndir við þik, ok muntu sitja mega í sœmd þinni".

Guðmundr mælti: "Nú vilda ek, at þú vissir, hvárt synir mínir munu undan stýra".

Síðan óð hon út á vaðlana; ok enn hjó hon á sjóinn, ok varð af brestr mikill ok blóðugr allr sjórinn.

Síðan mælti hon: "Þat ætla ek, Guðmundr, at nær stýrt verði einhverjum syni þínum, ok mun ek þó nú eigi oftar þraut til gera, því at engan veg kostar mik þat lítit; ok munu hvárki tjóa við ógnir né blíðmæli".

Guðmundr mælti: "Eigi mun ek oftar þessa þraut fyrir þik leggja".

Síðan fór Guðmundr heim, ok sat í virðingu sinni.

Ok er á leið æfi hans, þá er þess getit, at maðr hét Þórhallr, góðr bóndi, ok bjó á bœ nǫkkurum í Eyjafirði. Hann dreymdi draum, ok fór norðr á fund Finna. Hann var í dyrum úti.

Þórhallr mælti: "Draum vilda ek at þú réðir, Finni, þann er mik hefir dreymt".

Finni mælti: "Far þú í brottu sem skjótast, ok vil ek eigi heyra draum þinn" — ok rak aftr hurðina, ok mælti: "Far þú ok seg Guðmundi á Mǫðruvǫllum, elligar skal þik með vápnum brott reka".

Síðan fór hann í brott ok á Mǫðruvǫllu. Enn Guðmundr var riðinn um daginn út eftir heraði, ok var heim ván um kveldit. Einarr bróðir hans lagðisk niðr ok sofnaði; hann dreymdi þat, at oxi gengi upp eftir heraðinu, skrautlegr ok hyrndr mjǫk; ok kom á Mǫðruvǫllu, ok gekk til hvers húss, er var á bœnum, ok síðast til ǫndvegis; ok fell þar niðr dauðr.

Síðan mælti Einarr: "Slíkt mun fyrir miklum tíðendum, ok er þetta mannafylgjur".

Þá kom Guðmundr heim, ok var þat siðr hans at koma til hvers húss, er á bœnum var. Ok er hann gekk til ǫndvegis, þá lagðisk hann upp ok talaði við Þórhall; ok sagði hann honum draum sinn. Ok eftir þat réttisk hann upp, ok var þá fram kominn matr; mjólk var heit, ok váru á steinar.

Þá mælti Guðmundr: "Ekki er heitt".

Þórlaug mælti: "Kynlega er þá" — ok heitti steinana.

Síðan drakk Guðmundr ok mælti: "Ekki er heitt".

Þórlaug mælti: "Eigi veit ek nú, Guðmundr, hvar kemr til heitfengi þitt".

Ok enn drakk hann ok mælti: "Ekki er heitt".

Þá hneig hann á bak aftr ok var þá andaðr.

Þá mælti Þórlaug: "Mikil tíðendi, ok munu víða spyrjask; enn engi maðr skal taka á honum; enn grunat hefir Einar oft minni tíðendi".

Síðan kom Einarr, ok veitti honum umbúnað.

Einarr mælti: "Eigi hefir draumr þinn, Þórhallr, lítinn kraft; ok þat hefir Finni sét á þér, at sá væri feigr, er þú segðir drauminn; enn þess unni hann Guðmundi. Kaldr hefir hann nú verit innan, er hann kendi sín eigi".

Síðan tóku synir Guðmundar ens ríka fé eftir hann, Eyjólfr ok Koðrán. Koðrán var manna vænstr, efnilegr ok vinsæll. Hann óx upp með Hlenna. Halldórr Guðmundarson var þá utan farinn; hann fell í Brjánsorrostu. Eyjólfr vildi einn hafa fǫðurleifð sína, ok unni eigi jafnaðar bróður sínum. Eyjólfr var vænn maðr ok mikill.

Enn er Koðrán var fullkominn til aldrs, þá beiddisk hann fjárskiftis við Eyjólf. Hann svarar: "Eigi vil ek hafa tvíbýli á Mǫðruvǫllum, ok eigi rísa upp fyrir þér".

Síðan hitti Koðrán Hlenna fóstra sinn ok segir honum svá búit — "ok mun eigi sannleg vǫrnin, ef ek skal rænask arfinum".

Hlenni svarar: "Eigi kemr mér á óvart ofsinn Eyjólfs, enn eigi ræð ek at þú dœmir þik sjálfr af arfinum; heldr gerir þú hús út frá garði á Mǫðruvǫllum" — ok þat ráð var haft.

Enn þat ráð samdisk svá síðan, at Koðrán bjó í Mǫðrufelli. Einarr Arnórsson bjó þá at Hrafnagili, vitr maðr, gǫfigr ok ættstórr. Eyjólfr var ríkastr maðr fyrir norðan land.

Þorvarðr Hǫskulds son Þorgeirs sonar bjó þá at Fornastǫðum í Fnjóskadal. Hann var fyrir þeim Ljósvetningum. Hann var vitr maðr ok stiltr vel, ok nǫkkut aldraðr. Eyjólfr sendi menn á fund hans, ok bauð honum heim til sín, ok þann kost tók hann.

Eyjólfr tók vel við honum ok mælti: "Undir þínum þokka þykki mér mest af þínum frændum; ok þótt fátt hafi verit um með oss af enum fyrrum atburðum, þá vil ek nú vingask við þik, ok skalt þú þiggja at mér stóðhest þann, er hér er beztr í heraðinu".

Þorvarðr svarar: "Þiggja mun ek hestinn, ok haf þǫkk fyrir; ok hlýða mun okkr, ef eigi spilla aðrir menn um".

Hann fór heim síðan.

Hǫskuldr hét son Þorvarðs; hann var mikill maðr ok sterkr, ok uppvǫðslumaðr mikill.

Þorkell hét maðr. Hann bjó at Veisu; hann var Hallgils son; móðir hans hét Solveig Þórðardóttir. Þórðr var bróðir Þorgeirs at Ljósavatni. Með honum var at uppfœðslu Hǫskuldr Þorvarðsson.

Gunnsteinn hét maðr, er bjó at Ljósavatni, Þórðarson. Brandr hét son hans; hann var jafnaldri Hǫskulds, ok váru báðir með Þorkatli, ok áttu mikit lag við Þveræinga.

Þorvarðr Hǫskuldsson var maðr óafskiftinn um málaferli. Hann bauð nær jafnaði, enda gekk eigi af, því at þeir fóstbrœðr váru skaplíkir, ok urðu híbýlin því rostusǫm; enn fátt var um með þeim frændum, Þorvarði ok Hǫskuldi, því at þeir váru óskaplíkir frændr í sumum háttum.

Maðr hét Ísólfr ok bjó norðr á Tjǫrnesi; hann var þingmaðr Eyjólfs Guðmundarsonar. Friðgerðr hét dóttir hans, kona væn ok ættgóð ok skǫruleg, umsýslumaðr mikill. Grímseyingr einn ungr ok frálegr gerðisk til ok slósk á tal við hana; enn fǫður hennar gatsk eigi at því ok hitti hana, ok mælti: "Eigi er mér um vistir þínar hér lengr, at í því aukisk vár ósœmd; nú sendi ek þik til Eyjólfs vinar míns, ok mun hann vel við þik gera".

Hon svarar: "Þat er vænlegt ráð".

Síðan fór hon ok maðr með henni. Ok er þau kómu á Fornastaði til Þorvarðs, gerði veðráttu illa.

Þá mælti Þorvarðr: "Aldri þykki mér óvænna at snúa norðr aftr".

Hon svarar: "Þann veg er mér farit at síðan ek fór norðan, at eigi komi ek þar svá búit. Þorsteinn heitir maðr, ok er kallaðr drafli; hann býr á Draflastǫðum; hann er nú norðr, ok mun ek vera þar, meðan óveðráttan batnar eigi".

Þorvarðr svarar: "Ek hefi nú ok um rœtt slíkt, er mér sýnisk, enn eigi kemr mér á óvart at þessu sé misráðit".

Síðan fór hon ofan í dalinn ok á Draflastaði; ok var vel við henni tekit. Þetta fréttisk brátt. Veisusynir spurðu ok þetta, ok sóttu þangat leika, ok bar saman tal þeira fóstbrœðra ok Friðgerðar, ok fór hon þangat, ok var þar.

Þess er getit, at skip kom út í þetta mund norðr, ok ætlaði þat at fara tvívegis. Þeir fóstbrœðr fóru til skips ok kǫnnuðusk við kaupmenn.

Þá mælti Hǫskuldr: "Þat hǫfum vit ætlat félagar, at fá yðr tveim mǫnnum fleira enn áðr".

Stýrimaðr svarar: "Er eigi þat þá, Hǫskuldr"?

Hann svarar: "Þat er í ætlan, ef kostr er".

Stýrimaðr svarar: "Þess skal víst kostr".

Þeir tóku sér fari, ok fóru síðan heim.

Ok er þeir váru mjǫk búnir, þá heimtu þeir Þorkel á tal.

Þá mælti Hǫskuldr: "Vit fóstbrœðr ætlum utan at fara, enn vit viljum fá þér í hendr sókn ok vǫrn mála þeira, er okkr snerta, ok hǫfum vátta við".

Þorkell svarar: "Fátt hefi ek á móti ykkr látit, enn varla sýnisk mér þetta vandalaust, ok kann mart til þess at bera; enn þó skulu þit ráða".

Ok þetta gekk fram, at þeir fóru utan; ok váru vel virðir.

Enn Friðgerðr var eftir, ok þótti vera kona sœmileg ok allmikill gleðimaðr, ok samdi sik mjǫk í hátt með ungum mǫnnum; hon var verkmaðr mikill ok umsýslumaðr.

Hon kom eitt sinn at máli við Þorkel: "Svá er, sem þú veizt", segir hon, "at ek hefi haft umǫnnun ok verknað hér, enn nú fellr mér þat alt þyngra, því at vǫxtr minn er í þrútnan ok þyngisk heldr gangan; enn ek hefi eigi þurft annarra hér til, enn nú þykki mér þat ráð þurfa, er svá berr til; em ek nú kona eigi heil".

Þorkell svarar: "Hverr veldr því"?

Hon kvað Brand valda því.

Þorkell svarar: "Þó hefir hann þetta óvinlega gert, ok sagt mér ekki til; er mér þetta vandsét mál. Hefir hér verit gleðivist mikil, enn þú kona eigi fálynd, ok veit ek eigi, hvárt hann veldr þessu eða aðrir hleypimenn, þó at eigi sé jafnríflegir sem Brandr; ok þykki mér þeim ólið veitt fóstbrœðrum, ef þá skal sanna gera at þessu".

Hon fekk af þessu mikla ógleði, ok fór til fǫður síns. Honum eyddisk skjótt féit, ok kvað hon sína ferð óþekkilega orðit hafa, sem ván var at.

Hann svarar: "Eigi hefir vel orðit, enda var eigi góðu ráði til at bregða".

Ísólfr gerði ferð sína á fund Þorkels, ok vissi hann gerla, at hann var kominn þar til hreytingar, enn eigi til bótar.

Hann brá Þorkatli þegar á tal, ok mælti: "Þat er undir fǫr minni, at ek vilda at þú greiddir málit Friðgerðar, ok sómir yðr þat vel, at eigi standi hér ilt af, sem ván er at hermingar muni vera. Mæli ek til þess at hon sé með þér; ok mun ek leggja fé fyrir hana, enn sættask hóglega á málit ok vera hœgr í biðum, ok mun ek eigi mæla til framar, enn at vér sém eigi ræntir sannendum".

Þorkell svarar: "Saklauss em ek um þetta mál; er dóttir þín kona eigi fálynd, ok eigi einn líklegri enn fleiri til þokka með henni".

Síðan fór Ísólfr á brott, ok reið leið sína ok fór á fund Eyjólfs Guðmundarsonar á Mǫðruvǫllu, ok var þar vel við honum tekit. Hann brá honum á tal ok mælti: "Ekki mun þér til virðingar mitt erendi, enn þó ætlu vér til þinnar ásjár, þingmenn þínir; virðum vér svá, at gild svívirðing sé í þeira tiltœki, Fnjóskdœla; hafa sumir hlaupizk á brott af landi, enn vér ætlum hlut í hafa þessu máli, enn þeir svara engu til, er nú eru fyrir mál settir. Stóð svá til í fyrstu, at ek ætlaða at senda dóttur mína á fund yðvarn, ok firra hana ámæli vándra manna; enn þeir heftu ferð hennar, Brandr ok Hǫskuldr, ok dvǫldu hana til svívirðingar".

Eyjólfr svarar: "Þetta er illa við komit. Ek vilda undan eira við Ljósvetninga, enn þó ert þú illa við kominn. Ætla ek ráð, at hon fari hingat til mín, ok má ek eigi aka undan ǫllum fœti, enn svá mun þykkja, ef þetta er kyrt".

Ísólfr svarar: "Þann veg mun virt vera, at eigi haldi þér sœmdum, ef til hlutask yðr ótignari menn". "Ek mun við máli taka", segir Eyjólfr, "þótt eigi sé vandalaust, ok lát fylgja henni til mín, ok mun ek þó lítilþægr at yfirbót; vænti ek at Þorvarði fari bezt, ef hans ráð eru hǫfð, enn lítillar sœmdar vænti ek af ǫðrum þeim, er hér eigu hlut í".

Ok tókusk þeir í hendr, ok seldi Ísólfr honum málit.

Síðan fór Ísólfr heim ok leið vetrinn. Ok einmánað ǫndverðan var samkoma at Hálsi í Fnjóskadal — enn nú er hon í Kaupangi. Eyjólfr kom seint, ok var þar lokit ǫllum samkomumálum; var Þorvarðr í brottu ok bœndr.

Eyjólfr spurði: "Hvat er títt um ferðir Þorvarðs?" Honum var sagt, at hann var heim farinn.

Eyjólfr segir: "Þat er oss engi gæfa, eða hvárt er hér Þorkell Hallgilsson?"

"Hér em ek", kvað hann.

Eyjólfr mælti: "Vit hǫfum vel hittsk at málum, eða hversu vill þú svara málum þeira Friðgerðar ok Ísólfs, er menn kalla yðr henda taka félaga? Mér er sagt at þú eigir sókn ok vǫrn mála þeira, er við eru kendir Brandr ok Hǫskuldr; nú mun ek eigi mikilþægr at um yfirbœtr, ef vel er svarat".

Þorkell svarar: "Þetta berr breytilega til, er þú hefir at ganga eftir kvittum óvísra manna. Nú mun ek eigi veita fóstbrœðrum mínum ólið, eða sanna þá at því máli, er allir eru jafnlíklegir til samlags við Friðgerði. Nú mun ek eigi sanna betr enn vita, hver sannendi til eru af þeim, er þér kennið málit".

Eyjólfr svarar: "Þá eru vér tregari, enn vér mundum vilja, enn ek mun hóglega til mæla. Viltu handsala í lǫgréttu, ok skíri hon sik, ok handsala faðerni, ef hon verðr skír?"

Þorkell svarar: "Þungr verðr hlutrinn várr, ef ek handsala faðerni, enn annarr verðr sannr at, enn skírslunnar mun ek eigi varna; sumir kveða þó langstaðit, ok vil ek handsala rétt presti þeim, er skírslu gerir".

Hann svarar: "Þat mun í lýsask, at ek vil sættask, ok kýs ek þetta af".

Síðan gerði Þorkell svá, at hann handsalaði presti rétt, ef hon yrði skír, ok eindaga á fénu.

Skírsla skyldi vera í Laufási; enn sá prestr hét Ketill, er gerði skírsluna, er kallaðr var Mǫðrvellingaprestr. Þá var í Skálholti Ísleifr biskup. Síðan fastaði hon; enn Eyjólfr bauðsk nú til at sjá skírsluna, ok kvað auðsætt, at þeir vildi enn tefja málit — "ok skal því meiri hug á leggja eftir at sjá".

Þorkell kom, ok var nú leyst til handarinnar. Prestr veitti eigi skjót atkvæði.

Þá mælti Þorkell: "Hví er þú svá mikill verrferðungr at segja eigi, at hon er brunnin?" — ok nefndi sér vátta at því.

Prestr mælti: "Nú ferr óliðlega, er þit dœmið, ok takið málit fyrir hendr mér fram, er ek á atkvæði at veita, ok skal vera enn tilraun ǫnnur skírari".

Eyjólfr svarar: "Eigi má skírari vera, enn fyrir fjandskap þinn ok mútur, er þú hefir til tekit, þá skal ek heimta sem fǫðurarf minn".

Þorkell svarar: "Vitu vér þat, Ljósvetningar, at ósparir hafi þér lengi verit við oss um fjandskapinn".

Eyjólfr svarar: "Þér hófuð fyrri fjandskapinn, enn kómuð niðr hart eftir verðleikum".

Þorkell svarar: "Fyrir þessa sǫk skal ek láta annathvárt alt fé mitt, eða ekki".

Eyjólfr svarar: "Eigi mundi Þorvarðr svá svara, frændi þinn".

Síðan skildu þeir at því.

Þá kom skip at Gásum, ok váru þeir á fóstbrœðr, Brandr ok Hǫskuldr.

Þorkell hitti þá brátt, ok mælti: "Heimil mun vist með mér sem fyrri, þó vant sé".

Þeir þágu þat, ok fóru til Veisu.

Þá mælti Þorkell: "Svá er nú málavǫxtr, at Eyjólfr vill bera þik sǫkum, Brandr, með þeim hætti, at þú hafir legit Friðgerði Ísólfsdóttur, ok mælt svá ferlega, at hann mundi svá heimta rétt hennar sem arfinn eftir Guðmund fǫður sinn. Enn ek ætla at hann geri þat lítt eftir sannri raun, því at skírslur hygg ek at henni gangi æ til smánar, ok sá ek hǫnd hennar ófegri enn áðr, ok sýndisk í því fjǫllyndi hennar; enn Eyjólfr vill enn vekja forna óhœfu við oss frændr".

Brandr svarar: "Engan greiða mun ek á því gera, at ek sé þar í meiri venzlum, enn aðrir menn".

Þorkell mælti: "Hverja meðferð vili þér hafa, því at frændr várir allir vilja með Eyjólfi vera, nema Hrafn Þorkelsson frá Ljósavatni?" — hann bjó þá at Lundarbrekku í Bárðardal; — "hann vænti ek at oss sinni eigi síðr; hann skortir eigi vit"; — kona Hrafns var ættuð ór Goðdǫlum; — "nú vænti ek, at hann fái til nǫkkut ráð, at vér hafim hærra hlut; ok yrði svá vel, at Eyjólfr réðisk norðr hingat, at hann hafi skapnaðar erendi".

Hǫskuldr mælti: "Nauðsyn er, at vér stǫndum við".

Síðan hitta þeir Hrafn, ok bar Hǫskuldr málit upp, ok mælti: "Spurt munt þú hafa óþyktar svip Ísólfs ok Eyjólfs til vár enn at nýju. Nú vilju vér í móti rísa með þínu ráði".

Hann svarar: "Þú segir satt; Eyjólfr vill nú ganga yfir alla þjóð, enn þeim þykkir ekki til vár koma, nema til Þorvarðs eins, ok er mér til nǫkkurs; enn farið nú til Óðslu ok hittið Ótrygg, ok bindið hann í lið með yðr, ok til vina várra í Fnjóskadal, því at ek kenni ofsa Eyjólfs, at hann mun norðr hingat leita; verum þá við búnir ok leynum Þorvarð".

Þat er sagt þat sumar, at Eyjólfr átti samkomu í heraði, ok mælti: "Þat mun yðr kunnigt, at ek em kallaðr hǫfðingi yðvarr. Nú þykki mér sem þat muni sannlegt kaup með oss, at hvárir veiti ǫðrum at réttum málum, ok at þér styrkið oss til móts við mína ágangsmenn, enn ek sé yðvarr liðsinnismaðr í yðrum nauðsynjum".

Mǫnnum þótti þetta vel sagt. Síðan reið Eyjólfr til Hrafnagils til Einars Arnórssonar. Hann var virðingamaðr ok vinr Eyjólfs.

Þá mælti Eyjólfr: "Svá er því máli háttat, er ek vil rœða við þik, at mér er nú at sœkja eindagann, enn ef ek fer fjǫlmennr, þá mun ek við leita, at þrengja at þeim með fjandskap... enn Þorvarðr einn er vægðar verðr".

Hann svarar: "Gamall maðr er hann nú víst, ok góðr drengr er hann, því at hann barðisk við Gyrð, þá er hann var með Þórólfi; er honum vel farit; hann er varúðigr ok mikill fyrir sér, ok því at eins dugir þeim frændum, ef hann sezk fyrir málit. Er þat mitt ráð, at þú farir með átjánda mann, ok seg, at þú farir eftir fangi til Flateyjardals".

Síðan bjósk Eyjólfr, ok með honum Þorsteinn enn rammi af Arnarstǫðum, ok Þórir, son Finnboga ens ramma, heimamaðr hans. Veðr var hvast, er þeir riðu á Vǫðlaheiði. Þeir kómu á Draflastaði til Atla bónda. Hann var maðr auðigr, ok þingmaðr Eyjólfs. Þeir kómu síð, ok var vel við þeim tekit. Bóndi spurði um ferðir Eyjólfs.

Hann kvaðsk ætla út til Flateyjardals — "enn þú skalt vita hvat undir býr. Ek vil at þú gerir mann yfir til Veisu, ok vita, hvar þar er heima manna".

Bóndi var fámáligr.

Eyjólfr mælti: "Hví ert þú svá fálátr?"

Atli svarar: "Ek væri glaðari, ef þú værir með hundrað manns".

Eyjólfr svarar: "Vel er þat mælt, eða veiztu nǫkkut til tíðenda frá Veisu?"

Hann svarar: "Ekki nema kyrt, enn eigi er þeim um þik".

Eyjólfr bað hann senda húskarl sinn til Veisu, ok vita hvat til tíðenda væri. Hann gerði svá. Húskarlinn kom til Veisu.

Hǫskuldr stóð úti í dyrum, ok mælti: "Snemma ertu á fótum félagi" — ok brá honum til glímu, ok kvað hann hafa vanda til at glepja konur; ok tók hann at reika á fótunum.

Hann ætlar þá at ganga at ǫðrum dyrum, ok var Brandr þar fyrir ok mælti: "Eigi muntu hér inn ganga; sofa vill hon".

Enn þeir reiddu hann aftr ok fram eftir vellinum, ok rifu af honum klæðin; varð hann því feginn, at hann komsk á braut. Síðan fór hann heim, ok spurði Eyjólfr at um ferðina.

Hann lét hana illa orðna — "váru þeir fóstbrœðr úti, ok ætla ek at þeir hafi grunat mik, ok gerðu þeir mér atfarar margar ok rifu af mér klæðin; ok váru hurðir aftr fyrst, er ek kom, ok fekk ek þó sét frá hurðinni, hvat títt var inni; ok gruna ek, at fjǫlmenni muni fyrir, ok at þeir hafi njósn af um ferðir þínar".

Eyjólfr svarar: "Eigi er þat ólíklegt".

Þat var síðan vanr at mæla Þorvarðr Þorgeirsson, þá er hark var haft: "hǫfum nú veisubragð".

Atli mælti: "Slíkt grunaði mik".

Eyjólfr segir: "Eigi er fǫrin góð svá búit".

Atli svarar: "Ek býð þér tíu menn vel búna, ok far aftr ok legg eigi menn þína í hættu".

Síðan riðu þeir Eyjólfr at ánni. Þá sjá þeir at menn ríða frá húsunum ok eigi færri enn sjau tigir, ok létu þeir þegar drífa at þeim grjót; ok váru þeir menn Eyjólfs dumpaðir illa um herðarnar, ok sneru þeir aftr. Atli kvað farit hafa sem hann grunaði.

Eyjólfr mælti: "Nú skal senda eftir Odda Grímssyni í Hǫfða, vin várum" — ok svá var gert. Menn váru ok sendir til fjarðarins eftir mǫnnum.

Ok er þeir Koðrán ok Þóroddr heyrðu þetta, mælti Hlenni: "Langsær hefir Eyjólfr verit nú" — ok snerusk menn vel við, ok váru menn meir valdir at harðfengi enn fjǫlda. Oddi brásk þegar við, ok fór við tíunda mann, ok reið Eyjólfr þegar í móti honum.

Þá mælti Oddi: "Hvárt gera Ljósvetningar þér eigi greiðfœrt um vǫðin, eða hver er ætlan þín um ferð þína, er svá er stofnuð?"

Eyjólfr svarar: "Ek ætla at ríða at þeim aftr í annat sinn ok eigask þá við".

Oddi svarar: "Mikilmannlegt er þat ok eigi ráðlegt; mun þeim eigi þykkja þungt falla at svá búnu".

Eyjólfr mælti: "Hvat leggr þú til?"

Oddi mælti: "Ríðum hart fram at ánni, enn þá skulu vér snúa upp til Hestavaðs; þar er mikit djúp at landi". Þetta var alt fyrri enn þeir Koðrán kómu. Ok ríða þeir nú til vaðsins. Þetta sjá Veisumenn ok réðusk í móti, ok þrengdusk at vaðinu; enn þeir sneru þá hestunum upp með ánni.

Þá mælti Hrafn: "Bragð hitta þeir nú í".

Hǫskuldr svarar: "Látum þat fyrir lítit koma, ok rennum upp í móti".

Ok svá gerðu þeir; ok snúa Ljósvetningar at ok ríða út á ána, enn hinir ríða undan. Skauzk hestr Eyjólfs í kaf, enn þeir Þorsteinn ok Þórir tóku sínum megin í brjóstgjǫrðina hvárr ok hófu svá upp hestinn undir Eyjólfi, ok sneru aftr.

Þá mælti Oddi: "Eigi gengr nú fram, Eyjólfr, ok snúum aftr".

Eyjólfr svarar: "Aldri skulu vér undan fara".

Hǫskuldr sneri at Odda ǫrðigum, er þeir sneru hestunum, ok nam ǫxarhyrnan í milli herða honum. Þeir kómu aftr til sama lands.

Þá mælti Oddi: "Eigi sœkisk skjótt reiðin".

Eyjólfr mælti: "Eigi munu vér enn skildir".

Þá var enn mǫnnum hleypt til féránsdóma á hvern bœ.

Síðan báru Ljósvetningar ráð saman.

Þá mælti Hǫskuldr til Hrafns: "Hvat leggr þú nú til, frændi, eða þykki þér eigi ráð, at vér fǫrum í móti þeim til Þriðjungavaðs, því at þangat munu þeir leita?"

Hrafn svarar: "Til er slíkt, enn þess get ek, at nú leiti þeir þangat til, er þeir hafa meira traust enn nú. Þat er nú ráð mitt, at gera njósnarmenn til Þriðjungavaðs ok á Þingmannaleið at sjá ferðir manna".

Hǫskuldr svarar: "Þat munu vit Brandr gera, fóstbrœðr". Enn þá var víða skógi vaxit. Þeir sjá at menn fóru at Beljárskarði, ok sneru aftr síðan ok sǫgðu mǫnnum sínum.

Þá mælti Hrafn: "Nú eru vér farnir, nema Þorvarðr ráðisk í".

Hǫskuldr mælti: "Þat mun yðr ráð þykkja, at ek fari á Fornastaði ok biði Þorvarð liðs".

Hann gerir nú svá, ok kom á Fornastaði. Hann gekk inn í stofu; hon var skipuð ǫll af mǫnnum; þat váru frændr ok vinir Þorvarðs.

Hǫskuldr mælti: "Skjótt er mitt erindi; liðs er þǫrf; vér munum skjótt ofrliði bornir af Eyjólfi, nema vér njótim þín við" — ok segir honum hversu farit hafi.

Þorvarðr svarar: "Síð hefi ek at þessum málum kvaddr verit, mundi vera hóglegar at farit, ef ek réða. Nú fýsi ek eigi mína menn at fara í heimsku þessa".

Hǫskuldr mælti: "Eigi skal lengi lítils biðja þik, ok mun þú lítit veita ok óhallkvæmt; enn aldri skal ek við þá skiljask".

Þá tók kona Þorvarðs til orða: "Hitt er á at líta, at til þín mun koma þykkja, ef Hǫskuldr er drepinn; ok er eigi betra eftir at mæla".

Þorvarðr svarar: "Veit ek ákafa kvenna, enn gott mun at hefta vandræði þetta".

Hon svarar: "Þú munt illa mæla eftir hann dauðan, er þú þorir eigi at veita honum lifandi, enn eigi skal ek þá annan ala son, ef þú selr þenna undir vápn".

Þorvarðr svarar: "Er eigi þat ólíklegt, at illa standisk ráð yðr kvenna, enn látit búinn náttverð nǫkkurum mǫnnum í kveld" — ok spratt upp.

Hon svarar: "Ek skal þat annask".

Enn Þorvarðr sendi menn á fund Gunnsteins, ok svá til Ótryggs, er átti Guðrúnu dóttur Þorkels háks.

Hallr Ótryggsson var at Þverá í Fnjóskadal með konu þeiri, er Þorgerðr hét, ok gekk at sauðum þann morgin, ok hafði skift verkum við þann, er fjár geymdi, því at hann var oft á Grýtubakka í Hǫfðahverfi ok hafði þar sláttu. Hann fór upp í dalinn. Ótryggr faðir hans var þá gamall, ok þó enn vaskasti. Honum kómu orð Þorvarðs at nýju; ok þá er sendimaðr kom, var hann at hǫfuðþvætti, ok kvaðsk eigi búinn.

Þá mælti Guðrún: "Satt er þat, at Þorkell hákr var mér skyldr, enn eigi skyldr þér, enda skal ek fara".

Ótryggr svarar: "Mér sómir fǫrin, enda skal ek ok fara".

Fór hann þá síðan til Þorvarðs. Gunnsteinn fór ok til fundar við Þorvarð; þá kom at þræll hans, ok bað at hann mætti fara.

Gunnsteinn mælti: "Þú skalt heima vera, ok halda híbýlum upp".

Þrællinn svarar: "Hvat sér þú þat á mér, at ek skuli heima vera? nú mun ek þó fara, ok hirða ekki um fé þitt".

"Svá skal vera", segir Gunnsteinn.

Þeir Þorvarðr fóru nú með sjau tigu manna, ok fóru tveim megum árinnar. Nú er eigi varit Eyfirðingum vaðit. Þeir Koðrán kómu þá, ok Þóroddr hjálmr ok Einarr Arnórs synir, ok hǫfðu mikit lið. Þeir kómu til hóls þess, er kallaðr er Kakalahóll. Þar var mýrr blaut ok lœkjarfall, ok stǫðvaði þar fyrst áhlaup manna. Á aðra hǫnd Eyjólfi stóð Oddi Grímsson; hann var skǫllóttr ok gamall. Koðrán hafði einn sér lið. Þeir Þorsteinn enn rammi fylgdu Eyjólfi allra fastast; enn Eyjólfr veik undan á mýrina, ok lá hestr hans í feni; hljóp hann af baki ok snýr at Þorvarði, ok tóku til at berjask í sólar upprás. Ótryggr sneri þegar at fram. Þorvarðr virði svá sem Eyjólfr vildi þar at eins til snúa, sem honum þœtti næst standa hefndinni; Eyjólfr íhugaði, at Þorvarðr hefði vitat óþokkann þeira í milli.

Þá mælti Ótryggr: "Hjálmr enn ungi, hverr skal hér í dag fyrstr víg vekja"?

"Hverr nema þú, Háks mágr"? segir hann.

Síðan tókusk áhlaup mikil. Ótryggr lét sem hann sæi engan mann nema Eyjólf. Þorvarðr var eigi í fyrstu bráðorðr. Ótryggr lagði spjóti til Eyjólfs, enn Eyjólfr var í skallatskyrtli rauðum ok hafði drepit upp skautunum, enn Ótryggr lagði í felina; enn Þorsteinn enn rammi laust ofan á ǫxarhamrinum svá hart, at fal eggina spjótsins. Ótryggr laut eftir; enn er Eyjólfr sá þat, þá lagði hann Ótrygg í gegnum með spjóti; hann snaraðisk við, ok fell í lœkinn ok dó þar. Þá frýðu menn eigi Þorvarði fram.

Starri hét maðr, er var með Þorvarði. Hann átti Herdísi, dóttur Halldórs Guðmundarsonar, bróður Eyjólfs. Hann var son Þorgerðar Tjǫrva dóttur, ok var hann beggja vinr.

Þorvarðr gekk hart fram, ok bar hann yfir Ótrygg. Þá rann Starri á hann, ok helt honum; ok í því hjó Eyjólfr á þumalfingrinn á honum, ok loddi kǫggullinn á sinunum. Þá mælti Þorvarðr til Odda frá Mývatni, at hann veitti honum; hann var sonr Þorgeirs ǫxarstafs Grenjaðarsonar, ok kominn frá Fjalla-Oddi. Hann átti Vigdísi systur Þorvarðs. Síðan hljóp Oddi at Starra ok gaf honum øxarhamarshǫgg, svá at fœtrnir horfðu upp. Þorvarði hrumdi sárit, ok vildi snara af sér fingrinn.

Þá mælti Oddi: "Lát lafa; muna þeir er mein þiggja" — ok svá gerði hann.

Hǫskuldr Þorvarðarson gekk í móti Odda frá Hǫfða, ok áttusk þeir við.

Þá mælti Gunnsteinn: "Fremstr vill Hǫskuldr frændi várr vera, ok er því ráð at fylgja honum vel, er þó er margr um einn".

Þá mælti Þorsteinn, heimamaðr Gunnsteins: "Eigi er í hættlegra lagi hjá þér í dag, bóndi, er þú bersk við hann Þveræing, Einar Járnskeggjason. Nú mun ek ráðask fyrst á brott".

Síðan snýr hann at með húskarla fjóra, ok setr øxarhamarinn í hǫfuð Odda, ok var þat svǫðusár í enninu, ok blœddi mikit; þá spratt hann upp ok mælti: "Búinn em ek at berjask".

Þá mælti Þorsteinn skuldarmaðr: "Nú mun ek í brott, Hǫskuldr, ver nú hendr þínar, ok þit fjórir, heðan í frá".

Brandr gekk ok vel fram Gunnsteinsson.

Nú er at segja frá Halli Ótryggssyni. Hann kom til Ness, ok var jǫkulbarinn. Hann spurði, hvárt sauðamaðr væri heima.

Konur svǫruðu: "Hvat mun þér undir um smalamann, viltu eigi ráðask til, er frændr þínir berjask, ef þú þorir"?

Hallr mælti hratt: "Fáið mér heldr vápn nǫkkur".

Síðan tóku þær viðarøxi eina ok fengu honum.

Ok er hann kom til orrostunnar, stóð hann við ok mælti: "Hvat er hér tíðenda"?

Maðr svarar: "Sér þú eigi, at faðir þinn er veginn ok liggr hér fyrir fótum þér: Eyjólfr Guðmundarson vá hann".

Síðan gekk Hallr fram; enn Koðrán gekk í kvína, ok skildi menn; ok var þá svá komit, at tveir einir menn bǫrðusk, er sakar áttusk við — ok stóðu vel flestir kyrrir — ok þurfti engi maðr at skilja þá; enn Koðrán tók sinni hendi hvárn þeira, ok skaut þeim svá tveggja vega frá sér. Í því hjó Hallr í hǫfuð honum.

Þá kallaði maðr: "Þar fór nú einn bezti maðr ór Eyjafirði", segir hann.

Hann mælti: "Ok var Guðmundarson, þó at góðr væri".

Koðrán var þá borinn í brott á skildi, ok bundin sár hans. Þeir Ljósvetningar váru við skóg nǫkkurn. Eyjólfr eggjaði nú fast, at hverr dygði sem mætti.

Þá svarar Þóroddr hjálmr: "Þat hugsar þú nú, Eyjólfr, hvat gert er, enn miðr hyggr þú at vægja bróður þínum; er nú ok veginn húskarl Einars at Þverá".

Eyjólfr svarar: "Tjaldit um Koðrán; eigi nenni ek at leita honum hér lækningar, ok skal fœra hann til Svalbarðs til Þorvarðs læknis".

Þat sǫgðu menn, at Hrafn gætti eigi miðr skógarins enn fundarins, ok mælti Hrafn: "Þat er ráð, at fela sik í skóginum, ok þat annat, at segja Þorvarð sáran til ólífis".

Þá svarar Hǫskuldr: "Þat er øruggt ráð, ok þó fjarri skapi fǫður míns, enn rœða má ek þetta við hann" — ok svá gerði hann.

Þorvarðr svarar: "Seg þú honum þau mín orð, at hann segi sik svá veslan, sem hann vill, enn ljúgi ekki á mik; ok þar liggr á mín reiði".

Nú var framorðit dagsins. Eyjólfr eggjaði atgǫngu. Hrafn hafði verit um nóttina á Hálsi, ok kom utan ór Flateyjardal, ok var þat meir af atburð, enn at honum þœtti þat allgott.

Hrafn fann Eyjólf ok mælti: "Sá fundr hefir harðr verit; Koðrán sárr mjǫk, enn Þorvarðr óvígr, ok er einsætt at hætta".

Þá mælti Koðrán: "Já, skilið nú; ekki mun mik saka".

Síðan skildu þeir. Eyjólfr vissi eigi, hversu mjǫk Koðrán var sárr.

Ok er Þorvarðr spyrr þetta, mælti hann: "Heyr á endemi, at ljúga til sára manna; verði fundr sá sem auðnar; eru vér seinir til óhœfu, enn skiljum eigi nú fyrr, enn ǫðrum þykkir mál".

Eigi urðu menn til þess at segja Eyjólfi þessi orð.

Enn þeir Eyjólfr fóru til Svalbarðs, ok fundu Þorvarð lækni, ok leysti hann til sársins. Eyjólfr spyrr hversu honum segði hugr um.

Hann svarar: "Ef Koðrán hefði kyrr verit, þá væri ván í, enn nú er engi".

Eyjólfr svarar, at honum mætti á einum fingri dreyra vekja.

Síðan var eldr gerr ok afklæddusk þeir við. Eyjólfr mátti eigi komask af kyrtli þeim, er hann var í; svá var hann þrútinn; enn Koðrán andaðisk um nóttina, ok hǫrmuðu menn þat mjǫk. Hann var fœrðr inn til Eyjafjarðar ok búit vel um hans líkama.

Síðan er sagt frá Ljósvetningum, at Þorkell Hallgilsson mælti: "Bjóða vil ek ǫllum mǫnnum til mín, þeim sem hér hafa verit við staddir, nema Halli Ótryggssyni".

Gunnsteinn mælti: "Slíkum orðum vil ek mæla".

Þá mælti Þorvarðr: "Ek vil bjóða ǫllum til mín í kveld, ok fyrstum Halli Ótryggssyni, er skǫmm hefir af oss fengit ok hǫggit; ok skal eitt yfir oss ganga".

Síðan fór Þorvarðr heim með allan flokkinn á Fornastaði, ok mælti: "Hitt er nú, húsfreyja, at leysa beinann af hendi".

Hon svarar: "Eigi mun skorta beinann í kveld".

Hǫskuldr Þorvarðsson var kátr ok veitti mǫnnum beina, ok mælti: "Faðir, hvárt skal skipa mǫnnum at mannvirðingu, eða eftir framgǫngu"?

Hann svarar: "Hrafn skal mér næstr sitja".

Hallr hvarf í eldhúsdyrum, ok vissu menn eigi um vetrinn, hvat af honum mundi orðit; enn hann var þá í eldhússkoti at baki Þorvarði.

Síðan sendi hann orð þingmǫnnum, ok mælti, er þeir kómu: "Nú hǫfu vér hitt í stór vandræði ok munu vér nú ráða við þurfa; skal ek nú senda fyrst menn til Eyjafjarðar með boðum til Eyjólfs".

Hann gerði nú svá. Þeir sǫgðu Eyjólfi, at hann vill gjalda tvau hundruð silfrs fyrir Koðrán ok utanferð Halls, ok kœmi hann aldri út.

Eyjólfr svarar: "Eigi ætla ek at hafa þenna dóminn Þorvarðs í bróðurbœtr, ok neita ek þessu".

Sendimenn fóru aftr.

Eyjólfr sendi menn til allra hǫfðingja, at biðja þá liðveizlu, ok svá vestr til Gellis vinar síns, at hann fjǫlmenti til Hegranessþings. Gellir var góðr drengr. Eyjólfr bauð eyri silfrs fyrir nef hvert, ok hverjum hǫfðingja, þeim er til þings riði, hálfa mǫrk. Hann sendi menn til sona Eiðs í Ás í Borgarfjǫrð, ok bauð þeim fé til liðveizlu, ok svá Goðdœlum. Þá var umrœða á, at Hrafn myndi eigi fyrir sǫkum hafðr, því at hann þótti eigi mannhættlegr verit hafa á fundinum. Vel flestir hǫfðingjar hétu Eyjólfi liði.

Hárekr hét maðr, er bjó at Ási í Kelduhverfi. Hann átti Þorgerði, dóttur Þorvarðs; hann var þingmaðr skegg-Brodda.

Þorvarðr sendi hann austr til skegg-Brodda at biðja hann liðs — "ok vil ek gefa honum gullhring".

Skegg-Broddi átti Guðrúnu, Þórarins dóttur sælings ok Halldóru, dóttur Einars at Þverá.

Eyjólfr sendi menn þangat — ok gista at Hrafns at Lundarbrekku — ok mælti til vináttu við hann, ok kunni hann eigi um sakar, ef hann skildisk við ok væri í engri ráðagerð með Þorvarði; ok sendi Hrafni hálfs eyris gull. Ok er sendimenn kómu, tók hann þenna kost. Ok síðan hittu þeir skegg-Brodda, ok báru fyrir hann málit.

Hann svarar: "Eigi veit ek um liðveizlu þá; lítinn sóma hafa þeir gert frændkonu sinnar, Mǫðrvellingar, enda munu þeir eigi þurfa lið ór Austfirðinga fjórðungi; enn koma mun ek til þings, enn liðinu heit ek engu".

Þeir fóru aftr, er sendir váru.