Bókastaðir

Guðmundur hinn ríki átti Þórlaugu dóttur Atla hins ramma. Herdís hét móðir Þórlaugar, dóttir Þórðar frá Höfða. Þar óx sá maður upp með Guðmundi er Þorsteinn hét og gerðist verkstjóri. Ekki var hann stórrar ættar en mannaðist vel.

Þá bjó Þórir Helgason Valþjófssonar Helgasonar hins magra að Laugalandi í Hörgárdal. Hann var goðorðsmaður og garpur mikill. Geirlaug hét kona hans. Hún var skörungur mikill og vel mennt.

Einar bjó þá að Þverá, spekingur mikill og vinur Þóris Helgasonar. Þeir veittust að öllum málum. Fátt var með þeim bræðrum Einari og Guðmundi því að Guðmundur sat mjög yfir metorðum manna norður þar.

Þorkell hákur, sonur Þorgeirs lögsögumanns, bjó þá að Öxará í Ljósavatnsskarði. Hann var einlyndur og hetja mikil. Hann hafði fátt hjóna og átti þó sökótt.

Brúni hét maður er bjó í Gnúpufelli. Eilífur hét bróðir hans og var kallaður skyti, mikill og vaskur maður. Þeir höfðu goðorð og voru komnir frá Helga hinum magra.

Það er frá sagt að Þorsteinn kom að máli við Guðmund og mælti: " Svo er með vexti að eg hefi hér upp sest að þér og tekið hér þrifnað. Nú vildi eg leita mér kvonfangs og hafa þar til yðvart liðsinni. "

Guðmundur mælti: " Þú munt þetta áður hugsað hafa hvar niður skal koma en heimil munu þar til vor orð. "

Hann svarar: " Rétt getur þú. Hugfest hefi eg þetta. Kona heitir Guðrún og er frændkona bóndans að Bægisá og er þar matselja fyrir búi. Hennar vildi eg að þú bæðir mér til handa. Þín orð munu þar meira metin fá en mín mörg. "

Guðmundur svarar: " Eg kalla það jafnlegt og vel leitað. En lítið er mér um að fara í sveit Þóris Helgasonar og að hann eigi meiri afla en eg. En er hestaþing er á Oddeyri í Hörgárdal þá mun eg vekja til en gera eigi að því ferðir mínar einvirðulega. "

Síðan var hestaþingið og kom þar mart manna.

Og þar kom Guðmundur og brá bónda þegar á eintal, frá Bægisá, og mælti: " Þorsteinn heitir maður er upp hefir fæðst með oss og höfum vér hann að góðu reynt. Hann vill mæla til ráðahags við Guðrúnu frændkonu þína. Viljum vér flytja mál mannsins. "

Bóndi svarar: " Allvel er maðurinn til fenginn að flytja hans mál og munum vér mikils meta þín orð. "

Síðan hitti hann konuna og spurði hversu henni var um gefið en hún bað hann gera sem hann vildi. Síðan var á kveðið um brullaupsstefnu og skal vera að Bægisá.

Þorsteinn mælti þá: " Nú er ætlað að eg muni fara til brullaups míns en eg vil biðja þig til ferðar með mér því að mér er mestur sómi að þér. "

Hann svarar: " Þetta em eg ófús að veita þér og færð þú ærna menn til þessa. "

Þorsteinn svarar: " Meiri sæmd er að þér einum en að mörgum öðrum og mun dælt við mig þykja ef þú ert eigi í för. "

Guðmundur mælti: " Eg mun og fara en fyrir þykir mér. "

Guðmundur sat í öndvegi en Þórir Helgason gagnvert honum en konur sátu á palli. Ljós brunnu björt og voru borð fram sett. Brúður sat á miðjan pall og Þórlaug á aðra hönd en Geirlaug á aðra. Kona fór með vatn fyrir pallinn og hafði dúk á öxl og fór fyrir Geirlaugu því að hún hafði verið með henni hinn fyrra veturinn.

Geirlaug tók til orða: " Þú ferð með góðum vilja en eigi með nógum álitum. Færðu Þórlaugu fyrr vatnið. Svo á að vera. "

Hún gerði nú svo.

Þórlaug drap við hendi öfugri og mælti: " Of ger eigi beinann Geirlaug því að sjá kona gerir rétt. Eigi býr það í mínu skapi að mér leiki á þessu öfund. Er sýnt að önnur sé kona göfugri en þú í héraðinu? " sagði hún.

Geirlaug mælti: " Gerður er beininn Þórlaug. En hefir þú metnað til að vera mest metin. Hefi eg engan hlut til jafns við þig nema gjaforð. "

Þórlaug svarar: " Víst hygg eg þig vel gefna en nú er þar komið að eg veit eigi aðra framar gifta en mig. "

Geirlaug svarar: " Þá værir þú vel gefin ef þar væri einmælt um að bóndi þinn væri vel hugaður eða snjallur. "

Þórlaug svarar: " Þetta er illa mælt og muntu fyrst manna mæla. "

Hún svarar: " Satt mun það fyrir því að fleiri mæla hið sama en Þorkell hákur hefir haft þetta fyrst fyrir mér og þeir Þórir bóndi minn en hver maður mælir það sama er tungu hrærir. "

Þórlaug mælti: " Ber hingað vatnið kona og hættum tali þessu. "

Síðan hneig hún upp að þilinu og mataðist ekki.

En er menn voru að boðinu þá hvíldu hvorir sér konur og karlar. Og um morguninn er menn risu upp og fóru til kirkju er að messum kom sá Guðmundur að Þórlaug var eigi í kvennaliðinu. Hann spurði konu eina hverju það sætti en hún kvað hana hafa tekið sótt.

Guðmundur mælti: " Sitjið þér hér eftir en einhver gangi með mér. "

Hann gekk að rúminu.

" Ertu sjúk Þórlaug? " segir hann.

Hún kvað að ósýnt var um heilsuna " en þó vildi eg í brott héðan í dag og leggjast eigi hér. "

Guðmundur mælti: " Þetta er mér mikill skaði en fúsari væri eg að kyrrt væri meðan boð þetta stæði. "

Hún svarar: " Engi hlutur má mér í hald koma ef eg em hér. Og ef eg hefi nokkuð vel til þín gert þá lát þú þetta eftir mér. "

Guðmundur mælti: " Mikils krefur þú nú hvað sem þér í brjósti býr " og gekk svo í brott.

En er tíðum var lokið og dagverði þá mælti Guðmundur: " Nú skal taka hesta vora og vil eg heim fara því að Þórlaug er sjúk. "

Þorsteinn mælti: " Gerðu það eigi Guðmundur að þú farir heim þegar. "

En hann svarar: " Bið þú nú eigi framar en eg vil veita þér því að það mun eigi stoða. "

Síðan riðu þau á brott.

Og er þau komu í skógana hjá Laugalandi þá veik Guðmundur hestinum aftur og mælti við þann mann er fylgdi hesti Þórlaugar: " Ríð þú nú fyrir en eg mun fylgja Þórlaugu. "

Og svo var.

Síðan mælti Guðmundur: " Við þig vil eg tala Þórlaug því að eg sé að þú ert eigi sjúk og seg mér hverju þetta gegnir. "

Hún svarar: " Eg mun svo gera. En sjaldan hefi eg það mælt fyrir þér er þér megi verr líka en áður. En nú eru þau efni í er eg má eigi leyna þig. "

Síðan sagði hún honum hvað þær höfðu talað og fjandmæli manna við hann.

Guðmundur mælti: " Nú þætti mér eg betur hafa ráðið að við hefðum hvergi farið og væri þá óhættara við orðum manna. En af verður að ráða nokkuð hverju vandræði og heim munum við fara. Og skaltu nú fyrst liggja viku og láttu þér þá enn batna hægt. Að jöfnu skal eg við þig tala. En eigi þykir mér það ráðið hvort oss verður þetta að engu. "

Þaðan riðu þau og komu heim og fór sem Guðmundur gerði ráð fyrir.

Síðan ríður Guðmundur norður í Reykjadal á fund Einars Konálssonar fóstra síns og hins besta vinar. Einar var spekingur mikill.

Síðan mælti Guðmundur: " Svo er mál með vexti Einar að eg vil segja þér fjandmæli þau er menn hafa frammi við mig, Þorkell hákur og Þórir Helgason. Vissi eg eigi af óvingan þeirra til mín svo gjörla sem nú. "

Einar mælti: " Illa er slíkt gert við göfga menn. En eg vil biðja þig að þú hafir þrótt við. Og verði því meiri hefndin sem lengur er. "

Guðmundur svarar: " Eigi er þess að leita. Hefna skal hvort sem það verður fyrr eða síðar. "

Einar mælti: " Þá vil eg til hlutast með þér og svo ráð setja að þú takir sök hverja er þú færð á hönd þingmönnum Þóris Helgasonar og mun það fé brátt safnast. "

Guðmundur þakkar honum þessi ráð og fleiri önnur og fer síðan á brott. Líða nú eigi langar stundir áður Guðmundur hendir sakar á þingmönnum Þóris.

Þórir hét maður og var kallaður Akraskeggur. Hann var þingmaður Þóris Helgasonar, auðigur en eigi vinsæll og slægur í kaupum við menn.

Skip kom í Eyjafjörð og átti sá maður er Helgi hét og var Arnsteinsson, farmaður mikill, og var ávallt með Guðmundi hinum ríka er hann var út hér, mikils virður.

Guðmundur reið til skips og mælti: " Það er mitt erindi hingað Helgi að bjóða þér heim til mín hvert sinn sem þú ert hér á Íslandi. "

Hann svarar: " Það mun eg þiggja Guðmundur og kunna þér þökk fyrir. "

Hann var með Guðmundi um veturinn og fór með þeim vingjarnlega.

Þórir Akraskeggur kom til skips, hitti Helga og kvaðst vilja kaupa að honum vöru. Helgi lét það vel mega og tók upp varning og seldi honum. Voru þar mæltir fyrir vararfeldir og skilið á hversu þykkröggvaðir vera skyldu.

Helgi bjó skip sitt um vorið. En er hann var albúinn reið hann á Möðruvöllu og hitti Guðmund.

Síðan mælti hann við Guðmund: " Nú er hér að líta á vistarlaunin þó að minni séu en þú værir verður. "

Það var skikkja, pell dregin yfir skinnin og gullbönd á tyglinum og var hin mesta gersemi.

Guðmundur mælti: " Haf þökk fyrir og hefi eg eigi betra grip þegið. "

Skildust þeir nú góðir vinir. Síðan fór Helgi til skips. Héldu þeir mjög til flýtis og var mjög borið á skip. Þórir hafði eigi ofan komið.

Og einn dag sjá þeir að maður reið af landi ofan til skips. Það var Þórir Akraskeggur. Hann hitti Helga og bað hann taka við gjaldinu en Helgi kastaði því inn í tjaldið því að honum var annt og leit eigi til en kvað hann síð komið hafa. Þórir kvaðst fleira eiga að sýsla en sjá upp á kaupmenn og fór í brott. En þeir drógu upp segl og sigldu út til Hríseyjar. Tók þá af vindinn og hlóðu þeir seglum. Þá leysti Helgi baggana og fann þar í feldi þá er á voru illar og margar raufar.

" Þetta eru mikil svik og skal honum að illu verða. "

Síðan reri Helgi þaðan til lands, fékk sér hest og reið á Möðruvöllu. Hann kom þar snemma dags og heimti Guðmund á tal við sig.

Hann fagnaði honum vel " eða hvað er tíðinda? "

Hann lést engi tíðindi hafa " en orðið hefir þó í prettur nokkur við oss. "

Guðmundur mælti: " Hvað er í því? "

Helgi segir honum hversu farið hafði með þeim Þóri Akraskegg " og vil eg að þú Guðmundur takir við málinu því að eg vil sigla. "

Guðmundur mælti: " Oft hefir þú mér hallkvæmur verið en eigi mun nú smæstu ráða. Og má mér þetta koma að miklu haldi. "

Heimti Guðmundur þá til sín tvo menn og tók nú sök á hönd Þóri Akraskegg. Gaf Guðmundur Helga góðar gjafar og skildust að því. Fóru þeir Helgi síðan utan og byrjaði þeim vel.

En litlu eftir þetta lét Guðmundur taka hest sinn og reið ofan til Þverár. En menn voru engir upp risnir nema sauðamaður. Hann kvaddi Guðmund og spurði hví hann reið einn saman.

Hann lét ýmsa vega gegna " eða hvort er Einar bróðir minn heima? "

Sauðamaður segir hann heima vera, gekk inn og mælti til Einars: " Guðmundur bróðir þinn er úti og vill hitta þig. "

" Hvað er manna með honum? " spyr hann.

" Hann er einn saman, " segir sauðamaður.

Einar mælti: " Það er honum eigi oft títt að ríða sveinalausum og skil eg eigi þetta. "

Hann gekk út síðan og heilsaði Guðmundi en hann tók honum vel og mælti: " Setjumst niður bróðir og tölumst við. En svo er mál með vexti að fátt hefir verið með okkur um frændsemi og vildi eg því meir leita minnar sæmdar en gæta frændsemi við þig. Hefir þú trautt afla við mig en þú ert maður vitrari. Og ef við værum báðir að einu ráði og samhuga þá ætla eg að fátt skyldi við haldast. Nú vildi eg að betur væri með okkur. En fyrir því að þú hefir það gnægra en eg, er mest þarf við, skal eg nokkuð í millum leggja til vinganar þinnar. "

Síðan tók hann upp skikkju góða og gaf honum.

Einar svarar: " Þetta er góður gripur og fer þetta nú annan veg en líklegt væri og kalla eg mínu kaupi vel keypt því að allgóður er meðalaukinn. "

" Tökumst nú í hendur að guðs vitni, " segir Guðmundur, " að við veitumst að öllum málum því að það er maklegast. "

Og svo gerðu þeir. Síðan reið Guðmundur í brott. En Einar skipaði sauðamanni sínum að hann skyldi snemma upp rísa hvern morgun og fylgja sólu meðan hæst var sumar. Og þegar út hallaði sumar á kveldum skyldi hann halda til stjörnu og vera úti með sólsetrum og skynja alla hluti þá er honum bar fyrir augu og eyru og segja sér öll nýmæli, stór og smá. Einar var sjálfur árvakur og ósvefnugur. Gekk hann út oft um nætur að sjá himintungl og hugði að vandlega. Kunni hann alls þess góð skil.

Það var einn morgun að sauðamaður hafði út gengið. Og er hann litaðist um sá hann reið tuttugu manna ofan með Eyjafjarðará. Þeir riðu hvatlega. Hann gekk inn til rúms Einars og sagði honum hvað hann hafði séð. Einar stóð upp þegar og gekk út, hugði að reið mannanna og starði á um hríð. Einar var skyggn maður, heyrður vel og glöggþekkinn.

En er sólin rann upp og skein um héraðið þá mælti Einar: " Með skjöldu ríða þessir menn og mun það annaðhvort að þeir eru utanhéraðsmenn, þeir er virðing er að, og munu hafa farið að sækja heim Guðmund bróður minn þó að vér höfum það eigi spurt eða að öðrum kosti mun þar ríða Guðmundur sjálfur og þykir mér það miklu líkara. En eigi mun örvænt hvert hann stefnir eða hvert erindið mun vera. En skammt mun til áður vér munum þess vísir verða. "

Einar bað að húskarlar skyldu gefa geymdir að er hann riði aftur " og látið hesta vora vera nær túni. "

Einar gekk inn aftur til rekkju sinnar og lagðist niður.

En um daginn um nónskeið riðu þeir Guðmundur aftur. Einar reið á móti bróður sínum og kvöddust þeir vel.

Þá mælti Einar: " Hvert hafið þér farið eða hvað er að erindum? "

Guðmundur svarar: " Eg reið nú út til Hörgárdals og stefndi eg mannníðingnum Akra-Þóri fyrir brotttekju fjár Helga Arnsteinssonar. Hefir hann sök á hverjum manni og vélar lengi haft og saman dregið of fjár. "

Segir Guðmundur honum þá innilega frá kaupinu og hvar þá var komið er Helgi fór í brott: " Vil eg nú bróðir hafa liðsinni þitt til þeirra mála svo sem við höfum áður mælt. "

Einar svarar fá og reið hann heim aftur að annarri stundu. Varð eigi stórum af kveðjum með þeim að skilnaði.

Þegar eftir stefnu þessa reið Þórir Akraskeggur á fund Þóris Helgasonar og sagði honum hvað títt var og bað hann liðs " því að eg em í þingreið með þér. "

Þórir svarar: " Leitt er mér að fást í með þér en veita mun eg þér. "

Setti hann þá átölum við hann um þæfni sína og ranglæti.

Þórir Akraskeggur segir: " Eg mun gefa þér vingjafar ef þú leggur hlut þinn við þetta. "

Litlu síðar reið Þórir Helgason til Þverár á fund Einars og mælti: " Nú em eg hér kominn að sækja lið þitt Einar sem við höfum rætt. "

Hann svarar: " Svo má vera. Stilltir erum við nokkuð. En hitta má eg Guðmund og leita um sættir og mun eg fara til þings áður en alls er fótum undan mér skotið. En grunur er mér á að hann vilji eigi annað en fram fari sektir. "

Síðan reið hann á fund Guðmundar og kvöddust þeir bræður vel.

Síðan mælti Einar: " Þórir Helgason býður gerð sína á þessu máli og veit eg bróðir að þér mun þykja mart til þess fundið, fyrst fastmæli okkur og frændsemi. "

Guðmundur svarar: " Eigi ann eg þess Akraskegg að fara sektalausum af þessu máli. Og eigi ann eg öðrum manni hér um að dæma en mér. "

Einar mælti: " Þá mun enn velta til vanans að þú munt engan meta nema þig einan í þessu máli og kann vera að skammt taki frá borði. "

Guðmundur mælti: " Engi vorkunn þykir mér það þér að þú leggir hlut þinn við mál okkur Akraskeggs. Er hann og ekki bundinn í vináttu við þig en hann er flestum mönnum óþekkur og engi héraðsbót að honum. "

Skildust þeir þá að svo búnu.

En er menn komu á Vöðlaþing var Guðmundur allfjölmennur. Þórir Helgason var og fjölmennur en Einar var eigi til þings kominn. Var nú leitað um sættir en Guðmundur kvað eigi það þurfa að leita um sættir " og vil eg eigi annað en Akra-Þórir sé ger sekur. "

Þórir Akraskeggur svarar: " Viltu Guðmundur að þið Þórir Helgason gerið um málið? "

Guðmundur svarar: " Eigi ætla eg að við verðum samdóma um málin. En mér virðist þú maklegur þess að láta þitt fyrir þung svik við oss. "

Akra-Þórir hitti nú nafna sinn og spurði hvort þar mundi staðar nema er nú var komið að hann mundi eigi á líta með sér, " er hér til lítils að slægjast og sjá er þú ert. Ávallt fer það einn veg að þú lætur hlut þinn fyrir Guðmundi. "

Þórir svarar: " Mikill ríkismunur er með okkur Guðmundi. Þó má hann mér mart illt þola. "

Akraskeggur kvað þá mjög undir fótum troðna " og væri betur að menn töluðu við Guðmund með varygð heldur en láta sæmd sína. "

Og er að dómum kom vildi Þórir Helgason eigi af láta að verja málið og kom málið í dóm. Þá gekk að Þórir Akraskeggur og bauð sættir að nýju og kvað sæst á slík mál.

Guðmundur kvaðst engi gjöld vilja " en eigi máttir þú Þórir Helgason mjög aftur halda ójafnaðinum. Mátti enn svo vera að þú sætir hlutlaus hjá. "

Varð Þórir Akraskeggur nú sekur og þótti mönnum fast fylgt málinu. Grunuðu margir að annað mundi meira búa undir fjandskapinum en þá var bert gert. Þeir sjá nú hvar komið var og fóru norður í Húsavík um þingið með mikið lausafé en lönd stóðu eftir og of kvikfjár á skuldastöðum. Fór Þórir Akraskeggur utan og er hann úr sögunni.

Guðmundur hinn ríki frétti það og vissi að afarfé mikið var eftir er Akraskeggur átti. Féránsdóm átti Þórir Helgason að nefna eftir þingmann sinn en Guðmundur átti að sækja og svo gerði hann. Og var þeim til boðið er heimtur áttu að Akra-Þóri og var þangað boðað öllu fé sem féránsdómur átti að vera. Guðmundur var fjölmennur og var engi mannafli á móti. Guðmundur háði féránsdóm eftir Akra-Þóri en síðan lét hann safna kvikfé hans öllu og fékk menn til að reka það í brott. En er féið var rekið með túngarðinum hlupu geldingarnir inn yfir garðinn í tún. Sauðamaður Guðmundar sótti eftir og elti sauðina eftir túninu og út að garðinum. Þar stóð sauðahús. Sauðamaður hljóp fyrir dyrnar og sá að nær þrír tigir hafra voru inni í húsinu.

Þá mælti sauðamaður: " Mörgu ræður þú nú fénu Guðmundur. "

Hann svarar: " Fédrjúgir verða þeir þingmenn Þóris. "

Sauðamaður svarar: " Svo væri ef þú hefðir gersamlega allt féið. "

Guðmundur mælti: " Hvað skortir? "

Sauðamaður svarar: " Eigi mikið en séð hefir verið eftir minna " og segir honum nú til hafranna.

Guðmundur mælti: " Verða má þér þetta að gæfu og mundi eg svo helst kjósa að Þórir gerði skóggangssök á hönd sér. "

Guðmundur reið á fund Þóris og kvaðst eigi vilja stelast að honum.

Þá leit Guðmundur til og mælti: " Hús stendur þar úti við garðinn og mun maðurinn satt sagt hafa. Rýkur þar af upp og mun þar fé inni. "

Var nú til farið og hlupu þar út þrjátíu hafrar, allir nýmarkaðir og fært til marks Þóris Helgasonar. Síðan reið Guðmundur aftur til Þóris og spyr hverju gegndi er þar var fé inni markað.

Þórir svarar: " Akra-Þórir gaf mér hafra þessa á vori til liðs sér er þú hafðir stefnt honum en nú var markað fyrir féránsdóma og á eg hafrana. "

Guðmundur svarar: " Mundi sú gjöf nokkuð lögleg meðan sakar voru hafðar á hendur honum? Þú vissir að féið var allt dæmt. "

Síðan nefndi Guðmundur sér votta og stefndi Þóri Helgasyni um fé það er hann hafði markað og villt heimildir á, er Akra-Þórir hafði átt, síðan sök var hafin á hendur honum og telur hann eiga verða sekjan fjörbaugsmann og stefndi því máli til alþingis.

Þórir svarar: " Eigi kanntu nú hófi þínu um áganginn. "

Guðmundur kvað þetta upphafið mega heita " og er seint mann að reyna. Eg hugði að þú mundir hlutvandur maður vera. "

Þórir svarar: " Geystur ferð þú nú. "

Fé þetta var stórlega mikið er Guðmundur fékk og tók Einar Konálsson við.

Guðmundur var nú heima á Möðruvöllum.

Og er þetta spyr Einar Eyjólfsson þá mælti hann: " Svo mæli eg um að tröll hafi þá skikkju. En komið hefir Guðmundur á vitsmuni við mig og hefir slíkt eigi fyrr orðið. "

Síðan reið Þórir Helgason til Þverár og sagði Einari hvar þá var komið málum þeirra Guðmundar og bað hann ásjá og taldi til fornrar vináttu.

Einar svarar: " Það ætla eg að Guðmundur hyggi að reka þess fjandskapar við þig er honum er sagt frá orðum þínum, meira en honum gangi siðvendi til við héraðsbyggð þó að Akra-Þórir næði eigi að sitja hjá mönnum í byggð fyrir honum. Hefir þú mart satt í þínu máli. Og vera kann að Guðmundi þyki eg eigi torsóttlegur eftir ef hann kvistar af mér slíka vinina sem þú ert eða aðra þvílíka. Ætla eg það sannast að eg skal aldrei bregða okkarri vináttu meðan þú vilt halda. "

Síðan reið Þórir heim en Einar fór á fund Guðmundar og hafði skikkjuna með sér.

Þá mælti hann: " Eg vil bjóðast til þess frændi að sætta ykkur Þóri og mæla til vinmæla í milli ykkar. Og munu menn það mæla að þínu máli sé framar komið þó að á þetta sé sæst. "

Guðmundur svarar: " Eg mun nú hafa vilja liðveislu þá til mála okkarra Þóris sem þú hefir áður heitið mér að guðs vitni. Væri það þó hin mesta óhæfa að verða mér ekki að liði og fulltingi þótt frændsemi eina væri til að telja en nú er það ógeranda með því að þú hefir því áður til guðs skotið og þegið af mér dýrgrip. "

Einar mælti: " Ærnir eru skyldleikar í milli okkar en eigi varðveitir þú þá betur en svo að þú þykist nú hafa komist á spektarmun við mig. En eg kalla þetta vélar og læt eg að brugðið sé öllu ummæli okkru því að þú hefir mig að viðsjámanni um mál þessi en til einskis trúnaðar. Skilur og eigi svo mikið visku okkra að eigi sjái eg þau ráð er þú gerir. Tak nú við skikkju þinni aftur er þér hafa lengi áður augu til staðið. "

Kastaði Einar þá skikkjunni til hans.

Guðmundur mælti: " Eigi mun eg við henni taka. Selt hefi eg hana og fullu verði. Haf þú nú allt saman, skikkjuna og andvirðið, og get eg að svo búist þú um að þér verði að bæði heimska og klækiskapur. Nú mun eg eigi kaupa af þér vandraun né frelsi og ertu maklegur þess að sitja í nokkuru vandkvæði. "

Einar mælti: " Er nú jafn mjúklega mælt og þá er þú komst á fund minn með skikkjuna? Væri það víst góður gripur ef eigi hefðu vélar undir búið. "

Guðmundur mælti: " Kasta þú niður skikkjunni ef þú vilt. Fyrr skal hún fúna en neinn taki hana upp. "

Einar reið heim með skikkjuna og skildu þeir bræður að því.

Það er sagt frá þeim bræðrum þá er þeir voru ungir að Guðmundur átti sér fóstra sköllóttan og unni hann honum mikið. Og einn dag er hann svaf úti í sólskini settist mý mart á skalla honum en Guðmundur rakaði á brott með hendi sinni og þótti honum sem fóstra sínum mundi mein að verða.

Einar mælti: " Högg þú til öxi þinni vinur í skalla karlinum. "

Hann gerði svo að hann tók öxina og nartaði í skallann svo að skallinn blæddi en mýið hófst upp.

Þá vaknaði karlinn og mælti: " Erfitt er nú Guðmundur er þú vinnur á mér. "

Hann svarar: " Nú finn eg í fyrsta sinni að ráðin Einars eru eigi af heilu við mig. Má og vera að að því komi oftar. "

Og heldur eldist þeim hér langur óþokki af bræðrum.

Einar fann nú Þóri og segir honum frá viðskiptum þeirra Guðmundar, kveðst nú vant við kominn fyrir frændsemis sakar og svo fyrir gerðar sakar.

Síðan riðu menn til þings allfjölmennir og var nú um sættir leitað. Þórir kvaðst ætla að hann mundi seint bætur fram leggja fyrir þetta mál en Guðmundur lét sér og ekki annað betur falla en sekt hans. Var Guðmundur miklu fjölmennari.

Eitt sinn á þinginu spurði Einar Þóri hverja meðferð hann ætlaði að hafa " eða hví ætlar þú að Guðmundur þingi svo fast um þetta? Kann vera að honum þyki þér framarlega talað hafa? "

Þórir mælti: " Eigi hefi eg varorður verið við Guðmund sem margir aðrir. En auðsætt er nú að hann ætlar að vér munum engi föng í móti hafa. "

Einar mælti: " Hvað berst þú fyrir? "

Þórir mælti: " Það er ætlan mín þá er vér komum til Lögbergis að eg vil bjóða honum hólmgöngu og mætti þá mýkjast ofsi hans. "

Einar svarar: " Það er erindi gott en eigi lítilmannlegt. "

Það var venja þeirra bræðra, Guðmundar og Einars, þá er þeir voru á alþingi að þeir gengu til tíða báðir saman og sátu sunnan undir kirkju. Stóð flokkur Einars vestur frá þeim en Guðmundar flokkur austur frá og var svo jafnan hvort er var í millum þeirra mart eða fátt. Þórir Helgason sat næst Einari en næst Guðmundi sat Vigfús Víga-Glúmsson og voru nokkurir félagar hans á þingi. Margir menn leituðu um sættir með þeim Guðmundi og Þóri og gerði það ekki því að Guðmundur vildi eigi annað en sjálfdæmi sitt en Þórir vildi eigi fé bjóða.

Einn dag að Lögbergi þá er menn höfðu lokið þar lögskilum þá spurði Þórir Helgason hvort Guðmundur væri að Lögbergi. Hann kvaðst þar vera.

Þá mælti Þórir: " Vinir vorir margir og göfgir menn hafa lagt sig til þess að ganga í milli um málaferli okkur og veita þeir mér ámæli fyrir það að eg vildi eigi fé bjóða fyrir sakar þær er þú hefir á hendur mér. Skal nú eigi svo lengur fram fara. Vil eg nú bjóða þér því betur sem eg hefi lengur frestað, það eru handsöl mín og gerð Einars bróður þíns. "

Guðmundur svarar: " Engum manni ann eg að gera um þessi mál nema sjálfum mér. Ætla eg nú að þú skulir vita að þér Hörgdælar hafið lengi haft tvímæli á hvor okkar væri ríkari. "

Þá mælti Þórir hátt: " Eigi mun eg enn láta þrjóta boðin við þig Guðmundur því að eg veit að þér þykir annað miklu stórlegar við mig en um haframerkingina Þóris Akraskeggs því að eg veit að þú kennir mér það einum er margir mæla, og eru þó eigi aðrir minna af valdir, að eg hafi mælt raglega við þig. Vil eg það nú reyna hvort þetta er sannmæli eða eigi því að eg vil skora á þig til hólmgöngu að þú komir á þriggja nátta fresti í hólm þann er liggur hér í Öxará er menn hafa áður vanir verið á hólm að ganga og berjumst þar tveir svo sem forn lög liggja til. Ætla eg áður en þeim fundi lúki að færast skal af tvímælið hvort sannara er að þú sért maður snjallur og vel hugaður eða sé hinn veg, sem vér höfum áður orðum til komið og allmargir hafa sagt fyrir oss, að þú sért eigi snjallur. "

Varð þá mikið óp að Lögbergi að orðum hans. En óhappalaust skildu menn þar þá um sinn.

Þeir bræður, Guðmundur og Einar, gengu það kveld til aftansöngs svo sem þeir voru vanir og var Guðmundur allkátur.

En eftir um nóttina þá er heldur tók að morgna vaknaði Vigfús Víga-Glúmsson og mælti til Guðmundar: " Lítt sefur þú í nótt Guðmundur. Hyggur þú eigi gott til hólmgöngunnar við Þóri eða hvern veg ætlar þú að fara með málum þínum? "

Guðmundur svarar: " Smátt bregður slíkt svefni fyrir mér. En ráðið hefi eg skjótan úrskurð um þetta mál okkart Þóris því að hann bauð mér það er eg átti honum að bjóða. Ætla eg að hamingja og góð málaefni munu skipta með okkur hólmgöngunni. Hygg eg að mál mun vera að færa af hendi illmælið. "

Vigfús mælti: " Nú mun eg því við bregða er eg hefi eigi fyrr náð við þig að tala Guðmundur að eg mun vera maður miklu vitrari en þú fyrir því að eg sé að þú ert verr en dáðlaus. En eg kann þér gott ráð hér til, það er virðing þín megi af vaxa en þú verður þó í engri mannhættu. Muntu eigi þurfa neinu til að kosta en hafa þó af málum það er þú vilt. "

Guðmundur leit við honum og mælti: " Nú er enn komin gautan þín eða hvað þykist þú kunna að sjá í þessu máli er eg sé eigi? "

Vigfús svarar: " Eg mun ganga til Lögbergis í dag. Síðan mun eg skora til hólmgöngu Einar bróður þinn að hann berjist nú við mig í dag. Skal eg veita formæli þar að miklu freklegar en við þig var mælt ef Einar vill eigi berjast við mig. Skortir þar eigi nógar sakar til minnar handar við hann er þess er óhefnt að Einar rak oss föður minn brott af Þverárlandi og allri mannvirðingu. Horfir Einari engum mun betur hólmgangan við mig en þér við Þóri. Nú látum hann fyrst hafa hvikunarrúmið ef svo er að hann þorir eigi á hólm að ganga. En ef hann berst við mig þá mun eg drepa hann. En höfðingjar munu leita annars ráðs en þið bræður séuð höggnir hér niður á þinginu báðir. "

Guðmundur mælti: " Slíka menn getur varla til viturleiks sem þú ert þótt menn eigi margra góðra kosti. "

Vigfús mælti: " Láttu nú eigi finna á þér feginleikinn því að ef Einar finnur af visku sinni að skipt er skapi þínu þá mun hann hitta bragð til að þetta ráð komi eigi upp. "

Og um daginn þá er þeir gengu til tíða sátu þeir í rúmum sínum. Guðmundur var hljóður og mælti ekki orð og hafði höfuðið í feldi sínum. En þar varð lítill atburður. Barn eitt hvarflaði þar á hellunum fyrir Guðmundi og fretaði en sumir menn hlógu að þessu.

Og er þeir Einar og Þórir komu til búðar þá mælti Einar við Þóri: " Hvern veg leist þér nú á Guðmund bróður minn við kirkjuna? "

Hann mælti: " Svo sem eg vildi og þótti mér hann eigi hefja höfuðið hátt og mun hann vera því hryggvari er meir dregur að óvirðing hans þeirri er hann á fyrir höndum. "

Einar mælti: " Eigi sýndist mér svo. Í gær að aftansöng þá þótti mér hann láta allglaðlega en var þó hryggur raunar en nú sýndist hann hljóður. En sástu eigi að feldarröggvarnar hrærðust er hann hló? Nú munu þeir hitt hafa ráð mikið er oss mun illu gegna ef fram kemur og skal eigi þess bíða. Skal nú þegar ganga á fund Guðmundar og lúka málum þar sem framast má koma. "

Síðan gengu þeir Einar til búðar Guðmundar og þá mælti Einar: " Það er erindi mitt hingað sem maklegt er að eg vil sætta ykkur Þóri og hefi eg komið honum til þess að hann vill bjóða þér sjálfdæmi svo sem þú hefir áður beitt um mál ykkur öll. "

Þá laut Vigfús að Guðmundi og mælti: " Nú hefir þú eigi gætt að bera af þér feginleikinn og hefir Einar fundið af spekt sinni gleði þína. En þó er nú einsætt að þiggja þenna kost er svo er vel boðið. "

Margir tóku undir og fluttu þetta erindi með Einari. Síðan lét Guðmundur koma til sín höfðingja og vini sína þá er honum höfðu áður liði heitið. Varð til þess fundar allfjölmennt. Síðan handsalaði Þórir Guðmundi sjálfdæmi.

Þá mælti Guðmundur: " Eg geri á hönd Þóri hundrað silfurs. Og veit eg að það eru stinn manngjöld og kveð eg þess vert. Hann skal og sekur og vera utan þrjá vetur svo sem fjörbaugsmaður. En fyrir hvern vetur ef hann er hér á landi skal hann gjalda hundrað silfurs. "

Svo komst þar orðrómur á að Guðmundur hefði haft mestan sæmdarhlut af málum þessum.