Bókastaðir

Það er sagt að Guðmundur hinn ríki var mjög fyrir öðrum mönnum um rausn sína. Hann hafði hundrað hjóna og hundrað kúa. Það var og siður hans að láta löngum vera með sér göfugra manna sonu og setti þá svo ágætlega að þeir skyldu engan hlut eiga að iðja annan en vera ávallt í samsæti með honum. En það var þó sá siður þeirra er þeir voru heima að þeir unnu þó að þeir væru af göfgum ættum. Þá bjó Einar að Þverá í Eyjafirði en Guðmundur hinn ríki á Möðruvöllum bróðir hans.

Það er sagt að eitt sumar fór af þingi með Guðmundi Sörli sonur Brodd-Helga, hinn siðmannlegasti maður, og var með honum í góðu yfirlæti. Þá var heima þar með Guðmundi Þórdís dóttir hans er þá þótti vera hinn besti kostur og var það mál manna að tal þeirra Sörla bæri saman oft. Kom það fyrir Guðmund og kvaðst hann ætla að eigi þyrfti orð á því að gera. En þá er hann fann að eigi varð við séð lagði hann þó aldrei eitt orð í við Sörla en lét fylgja ofan til Þverár Þórdísi til Einars.

Þá varð enn svo að þangað bar komur Sörla.

Og einn dag er Þórdís gekk út til lérefta sinna var sólskin og sunnanvindur og veður gott. Þá getur hún að líta að maður reið í garðinn, mikill.

Hún mælti er hún kenndi manninn: " Nú er mikið um sólskin og sunnanvind og ríður Sörli í garð. "

Þetta bar saman.

Liðu nú svo stundir og fór svo fram til þings um sumarið. Ætlaði Sörli þá aftur austur til frænda sinna.

Og á þinginu gekk hann einn dag til Einars Þveræings og heimti hann á tal við sig og sagði svo: " Eg vildi hafa liðsinni þitt til að vekja bónorð við Guðmund bróður þinn til Þórdísar dóttur hans. "

" Eg mun það gera, " kvað Einar, " en oft virðir Guðmundur annarra manna orð eigi minna en mín. "

Síðan gekk hann til búðar Guðmundar. Hittust þeir bræður og settust á tal.

Þá mælti Einar: " Hversu virðist þér Sörli? "

Hann mælti: " Vel, því að slíkir menn eru vel mannaðir fyrir hversvetna sakar. "

Einar mælti: " Hversu er þá? Eigi skortir hann ættina góða né mannvirðing og auð fjár. "

" Satt er það, " sagði Guðmundur.

Einar mælti: " Koma mun eg orðum þeim er Sörli lagði fyrir mig sem er að biðja Þórdísar dóttur þinnar. "

Guðmundur svarar: " Eg ætla það fyrir margs sakar vel fallið en þó fyrir orðs sakar annarra manna er á hefir leikið mun eigi af því verða. "

Síðan hitti Einar Sörla og sagði honum að fast var fyrir og það með hvað til var fundið og við bar.

En hann svarar: " Heldur þykir mér þunglega horfa svo búið. "

Síðan mælti Einar við Sörla: " Nú mun eg hyggja ráð fyrir þér. Maður heitir Þórarinn tóki Nefjólfsson, vitur maður. Hann er vinur mikill Guðmundar. Far þú á fund hans og bið hann leggja ráð á með þér. "

Svo gerði Sörli.

Kom hann nú norður á fund Þórarins, heimti hann síðan á tal við sig og mælti: " Sá hlutur er um að véla er mér þykir miklu máli skipta að þú vildir í ráðast, að fara með orðum mínum til Guðmundar Eyjólfssonar og biðja Þórdísar dóttur hans mér til handa. "

Hann svarar: " Hví leitar þú þessa við mig? "

Hann segir honum þá hvar komið er að menn hafa til orðið að tala um en eigi lágu svörin laus fyrir.

Þórarinn mælti: " Það ræð eg nú að þú farir heim en eg mun forvitnast og senda þér orð ef nokkuð vinnst því að eg sé að þér þykir þetta miklu varða. "

Hann lét sér það vel líka. Síðan skildu þeir.

Fór Þórarinn á fund Guðmundar og fékk hann þar góðar viðtökur. Síðan gengu þeir á tal.

Þá mælti Þórarinn: " Hvort er svo sem komið er fyrir mig að Sörli Brodd-Helgason hafi beðið Þórdísar dóttur þinnar? "

" Satt er það, " segir Guðmundur.

Þórarinn mælti: " Hverju léstu svarað verða? "

" Eigi sýndist mér það, " kvað hann.

" Hvað kom til þess? Hefir hann eigi ættina til eða er hann eigi svo vel mannaður sem þú vilt? "

Guðmundur mælti: " Eigi skortir hann þá hluti og gengur það meir til að eg vil eigi gefa honum Þórdísi er orð hefir áður á leikið um hag þeirra. "

Þórarinn mælti: " Einskis er það vert. Annað ber til að þú annt honum eigi ráðsins og veit eg það þótt þú látir á þessu brjóta. "

Guðmundur mælti: " Eigi er það satt. "

Þórarinn mælti: " Eigi muntu mega leynast fyrir mér og veit eg hvað í býr skapinu. "

Guðmundur mælti: " Eigi kann eg nú hlut í að eiga ef þú veist þetta gerr en eg. "

Þórarinn mælti: " Far þú svo með þá. "

Guðmundur mælti: " Forvitni er mér á hvað þú ætlar mér í skapi búa. "

Þórarinn mælti: " Eigi mundir þú mig til spara að kveða það upp er þér þykir. "

Guðmundur mælti: " Þar er nú komið að eg ætla að eg vilji það. "

Þórarinn mælti: " Svo skal og vera. Því viltu eigi, að þú sérð fyrir landsbyggðinni, að eigi verði sá maður fæddur að hann sé dótturson þinn er maðurinn ert ríkastur. Og ætlar þú að landsbyggðin megi eigi bera ríki þess manns hér á landi er svo göfugra manna er. "

Guðmundur mælti og brosti að: " Hví munum vér nú eigi gera þetta þá að álitamálum? "

Síðan voru Sörla orð send. Kom hann til mála þessa og gekk að eiga Þórdísi. Þau áttu tvo sonu, Einar og Brodda, og voru hvorirtveggju ágætir menn. Nú er því frá þessu sagt að Guðmundi þótti gott lofið en hinn sýndi eftirleitan viturlega og gat nærri skapi mannsins.

Dætur þrjár áttu Kolbeinn og Guðríður. Eina dóttur, Guðrúnu, átti Sæmundur hinn fróði og tvær dætur hans áttu tveir bræður Sæmundar. Kolbeinn Flosason var grafinn í Fljótshverfi en hún færði hann til Rauðalækjar.

Í þann tíma er Guðmundur hinn ríki bjó á Möðruvöllum í Eyjafirði þá bjó á Þverá Einar bróðir hans. Guðmundur var bæði ríkur og fjölmennur. Hann var því vanur að fara norður um héruð á vorið og hitta þingmenn sína og ræða um héraðsstjórn og skipa málum með mönnum. Og stóð þeim af því hallæri mikið er höfðu lítt áður skipað til búa sinna. Hann reið oft með þrjá tigu manna og sat víða sjö nætur og hafði jafnmarga hesta.

Þorbjörn hét maður er bjó að Reykjum í Reykjahverfi. Hann var mikill maður og sterkur, vinsæll og auðigur.

Þá bjó Ófeigur Járngerðarson í Skörðum. Önundur hét faðir hans Hrólfssonar Helgasonar hins magra. Ófeigur réð mestu áður norður þar. Hann var vinur þeirra bræðra, Guðmundar og Einars.

Eitt haust var fundur fjölmennur í Skörðum að tala um hreppaskil og ómegðir manna og var því skipt að lögum. En hallæri mikið var norður þangað.

Þá mælti Þorbjörn: " Þig kveð eg að þessu Ófeigur og mæli eg fyrir margra hönd því að mikil er óöld á mönnum norður hingað en þú veist siðvenju Guðmundar hins ríka, höfðingja vors, að hann fer norður hingað á vorið og situr í sumum stöðum lengi. Nú kynnum vér því vel ef hann færi við tíunda mann en þetta er oss ofurefli. "

Ófeigur svarar: " Þar sé eg gott ráð til. Guðmundur hinn ríki skal sitja hjá mér hálfan mánuð með öllu liði sínu og skuluð þér færa honum hingað gjafar þær er þér gefið honum og leysa hann héðan á brott. "

Þorbjörn svarar: " Reyndur ertu að stórmennsku og stórlyndi. En þó viljum vér þenna kost eigi. "

Ófeigur svarar: " Þá mun vandast taka svo að eigi mun öllum vel líka. Nú skuluð þér setja inn hesta yðra, einum fátt í þrjá tigu og alla feita. Þeir skulu allir vera graðir. En sækið hey til mín ef þér þurfið. "

Þeir kváðust þetta vilja og skilja að svo mæltu.

Líður nú svo að kemur efsta vika langaföstu. Þá kemur svo að Ófeigur lætur senda eftir þeim sem hestana hafa og komu þeir í Skörð með hestana og tekur Ófeigur við þeim vel. Fimmtadaginn bað Ófeigur þá leggja söðla á hesta sína og svo gerðu þeir. En er þeir voru albúnir var út leiddur hestur Ófeigs og lagður á söðull. Var hann bæði mikill og feitur og var graður. Ófeigur stígur á bak honum og var maðurinn hinn skörulegasti. Þá ríða þeir úr garði.

Þá mælti Ófeigur: " Þér munuð þykjast fara mjög að óvísu ráði. En eg mun sjá ráð fyrir oss. "

Þeir játuðu því allir.

Þeir ríða upp eftir héraði til Reykjadals og svo til Ljósavatns og svo til Fnjóskadals og svo til Vöðlaheiðar og komu til Þverár um kveldið til Einars. Hann tók við þeim vel og bauð þeim þar að vera fram yfir páska. Ófeigur þakkar honum boðið en kvaðst ríða mundu upp á Möðruvöllu á laugardaginn.

" Það vil eg, " sagði Einar, " að þú komir hér er þú kemur aftur og segir mér tal ykkart Guðmundar bróður míns. "

Ófeigur kvaðst svo gera skyldu.

Ríða þeir nú upp á Möðruvöllu á laugardaginn. Og er þeir nálgast bæinn gekk út húskarl einn og inn aftur og sagði Guðmundi að menn riðu að bænum eigi allfáir.

Guðmundur kvað það enga nýlundu þar í Eyjafirði þótt menn riðu þar um hérað: " Nú er eitt til marks hvort þetta eru hér héraðsmenn að þessir menn munu ríða þar í hlið sem þeir koma að en ef lengra eru að komnir þá munu þeir ríða í þjóðhlið ef nokkurir eru merkismenn í förinni. "

Húskarl kom inn í annað sinn og sagði svo: " Eigi er til efs að þessir menn ríða að grindhliði og ríður þar fyrir einn maður í blárri kápu. "

Og er þeir komu út mælti Guðmundur: " Vera kann að þeir eigi hingað nokkuð erindi, Reykdælirnir, eða nýtt um að vera norður þar er kappinn þeirra er hér kominn, Ófeigur. "

Guðmundur fagnar vel Ófeigi og þeim félögum hans og býður þeim þar að vera svo lengi sem þeir vildu.

Ófeigur kvað þá það þiggja mundu " en vandhæfi mun þér þykja á vera að láta geyma hesta vorra því að þeir eru allir graðir og má engi við annan eiga. En vér erum að þeim vandir mjög því að þetta eru stóðhestar vorir töðualnir. "

Guðmundur kvaðst ætla að húskörlum mundi eigi vel hlýða að geyma eigi svo hesta að dygði allvel og sagði endast mundu hús á Möðruvöllum " því að heldur skal leysa út nautin úr fjósinu og búa þar um hestana. "

Þeir Ófeigur sátu þar fram um páska.

Hinn fjórða dag páska er Ófeigur var upp risinn kom að honum einn förunautur hans og spurði: " Hversu lengi ætlar þú að vér skulum hér sitja? "

Ófeigur svarar: " Fram um páskaviku. "

Sjá svarar: " Það kemur lítt við því að nú var farið að kaupa bæði hey og mat. "

Ófeigur mælti: " Sitjum nú sem fastast og vildi eg gjarna að þú segðir satt. "

Mánadaginn eftir páskaviku bjuggust þeir í braut.

En Guðmundur bað þá enn sitja lengur og skemmta sér " og er enn mart vantalað. "

Ófeigur kveðst nú mundu ríða. Guðmundur lét taka hest sinn og ríður á veg með þeim. Þeir koma að stakkgarði einum.

Guðmundur mælti: " Hér munum vér af baki stíga og æja. Eigi vil eg að Einar bróðir minn eigi að hlæja að því í kveld að hestar yðrir séu svangir. "

Og svo gera þeir.

Guðmundur mælti: " Þú hefir verið með oss Ófeigur um hríð og vitum vér ekki erindi þitt. Nú vildum vér vita hver þau væru. "

Ófeigur svarar: " Það er vel að þú hefir að spurt Guðmundur og beið eg þess að. En það er erindi mitt að færa þér heim sanninn því að þeim norður þar þykir þú hafa of lítinn áður. Nú veistu að það er vandi þinn að fara á hendur þingmönnum þínum norður um sveitir á vorið með þrjá tigu manna og setjast að eins bónda sjö nætur. Nú er það lítil vægð við þá sem lítil fé eiga og eigi hafa betur en skipað til búa sinna á haustið. Og verður þeim slíkt mikil yfirskipan. Nú höfðum vér eigi svo lengi hér verið og þótti mér sem þú þyrftir bæði að kaupa hey og mat og áttir allt gnógt og ert höfðingi yfir mönnum. Eg hygg að þú værir aldrei minni höfðingi þótt þú færir til vina þinna við tíunda mann. Mundu allir því kunna vel. "

Guðmundur mælti: " Þetta er harðla vel talað sem von er að þér. Er það og víst satt að eg hafi þetta gert. En athuga er vert hvort þú munir vera í móti mér er mín sæmd liggur við. Og er það víst. "

Ófeigur mælti: " Eigi varði mig slíkra orða af þér og eigi hefir mér það í huga verið hér til. "

Varð Ófeigur fár við þetta og varð eigi mart um kveðjurnar með þeim Ófeigi og Guðmundi að skilnaði og þótti Guðmundi hvergi betri sannurinn en Ófeigi þótti grunur Guðmundar. Skildu þeir við þetta og reið Ófeigur til Þverár um kveldið. Tók Einar við þeim ágæta vel og sagði Ófeigur honum allt tal þeirra Guðmundar.

Þá mælti Einar: " Karlmannleg er orðin ferð þín Ófeigur og eigi veit eg hversu yður fer, Reykdælum, en eftir ganga oss Eyfirðingum spár Guðmundar bróður míns. "

Um morguninn eftir ríður Ófeigur norður aftur og heim.

En um vorið fór Guðmundur heiman norður við tíunda mann og sat þar nú tvær nætur er fyrr sat hann sjö. Hann gisti að Ófeigs í Skörðum og var þar við honum tekið forkunnar vel. Sat hann þar viku. En að skilnaði gaf Ófeigur honum tvo oxa rauða, sjö vetra gamla, og voru það hinir bestu gripir.

Guðmundur mælti: " Þetta er vel gefið. En eg á tvo oxa aðra, alsvarta, er að engu eru verri en þessir og vildi eg gefa þér hvoratveggju oxana til þess að þú legðir eigi í móti mér þá er mín sæmd liggur við. "

Ófeigur mælti: " Þiggja máttu gjöfina af því að eigi fylgir undirhyggja við þig. "

Guðmundur kvaðst eigi vita hvað bætast mundi í því þó að hann þægi eigi. Síðan fór hann þaðan á braut og þótti mönnum Ófeigur mjög vaxið hafa af þessum viðskiptum þeirra Guðmundar.