Bókastaðir

Bolli Bollason býr til vígsmálit Óláfs. Hann býsk heiman ok ferr norðr til Skagafjarðar við 30 manns. Hann kemr á Miklabǿ, ok er honum þar vel fagnat.

Segir hann, hversu af stóð um ferð hans: Ǽtla ek at hafa fram vígsmálit nú á Hegranessþingi á hendr Þórolfi stǿrimanni. Vilda ek, at þú vǽrir mér um þetta mál liðsinnaðr. Arnórr segir:

Ekki þykki mér þú, Bolli, vǽnt stefna út, er þú sǿkir norðr hingat við slíka ójafnaðarmenn sem hér er at eiga. Munu þeir þetta mál meirr verja með kappi en réttendum. En ǿrin nauðsyn þykki mér þér á vera. Munum vér ok freista, at þetta mál gangi fram.

Arnórr dregr at sér fjǫlmenni mikit. Ríða þeir Bolli til þingsins. Þeir brǿðr fjǫlmenna mjǫk til Hegranessþings. Þeir hafa frétt um ferðir Bolla. Ǽtla þeir at verja málit. Ok er menn koma til þingsins, hefir Bolli fram sakir á hendr Þórolfi. Ok er til varna var boðit, gengu þeir til Þorvaldr ok Starri við sveit sína ok hugðu at eyða málinu fyrir Bolla með styrk ok ofríki.

En er þetta sér Arnórr, gengr hann í milli með sína sveit ok mǽlti: Þat er mǫnnum einsǽtt, at fǿra hér eigi svá marga góða menn í vandrǽði, sem á horfisk, at menn skyli eigi ná lǫgum um mál sín. Er ok ófallit at fylgja Þórolfi um þetta mál. Muntu, Þorvaldr, ok óliðdrjúgr verða, ef reyna skal.

Þeir Þorvaldr ok Starri sá nú, at málit mundi fram ganga, því at þeir hǫfðu ekki liðsafla við þeim Arnóri, ok léttu þeir frá.

Bolli sekði Þórolf stǿrimann þar á Hegranessþingi um víg Óláfs, frǽnda síns, ok fór við þat heim. Skilðusk þeir Arnórr með kǽrleikum. Sat Bolli í búi sínu.

Þorgrímr hét maðr. Hann átti skip uppi standanda í Hrútafirði. Þangat reið Starri ok Þórolfr við honum.

Starri mǽlti við stýrimann: Hér er maðr, at ek vil, at þú takir við ok flytir útan, ok hér eru 3 merkr silfrs, er þú skalt hafa ok þar með vináttu mína. Þorgrímr mǽlti:

Á þessu þykki mér nokkurr vandi, hversu af hendi verðr leyst. En við áskorun þína mun ek við honum taka. en þó þykki mér þessi maðr vera ekki giftuvǽnligr.

Þórolfr rézk nú í sveit með kaupmǫnnum, en Starri ríðr heim við svá búit.

Nú er at segja frá Bolla. Hann hugsar nú efni þeirra Þórolfs, ok þykkir eigi verða mjǫk með ǫllu fylgt, ef Þórolfr skal sleppa. Frétti hann nú, at hann er til skips ráðinn. Bolli býsk heiman. Setr hann hjalm á hǫfuð sér, skjǫld á hlið, spjót hafði hann í hendi, en gyrðr sverðinu Fótbít. Hann ríðr norðr til Hrútafjarðar ok kom í þat mund, er kaupmenn váru albúnir. Var þá ok vindr á kominn. Ok er Bolli reið at búðardyrunum, gekk Þórolfr út í því ok hafði húðfat í fangi sér. Bolli bregðr Fótbít ok leggr í gegnum hann. Fellr Þórolfr á bak aftr í búðina inn, en Bolli hleypr á hest sinn. Kaupmenn hljópu saman ok at honum. Bolli mǽlti:

Hitt er yðr ráðligast, at láta láta nú vera kyrrt, því at yðr mun ofstýri verða at leggja mik við velli. En vera má, at ek kvista einnhvern yðvarn eða alla 2, áðr ek em felldr. Þorgrímr segir:

Ek hygg, at þetta sé satt.

Létu þeir vera kyrrt, en Bolli reið heim ok hefir sótt mikinn frama í þessi ferð. Fǽr hann af þessu virðing mikla, ok þótti mǫnnum farit skǫruliga. Hefir sekðan manninn í ǫðrum fjórðungi, en síðan riðit einn saman í hendr óvinum sínum ok drepit hann þar.

Um sumarit á alþingi fundusk þeir Bolli ok Guðmundr inn ríki ok tǫluðu margt.

Þá mǽlti Guðmundr: Því vil ek lýsa, Bolli, at ek vil við slíka menn vingask, sem þér eruð. Ek vil bjóða þér norðr til mín til halfs mánaðar veizlu, ok þykki mér betr, at þú komir.

Bolli segir, at vísu vill hann þiggja sǿmðir at slíkum manni, ok hét hann ferðinni.

Þá urðu ok fleiri menn til at veita honum þessi vinganarmál. Arnórr kerlingarnef bauð Bolla ok til veizlu á Miklabǿ.

Maðr hét Þorsteinn. Hann bjó at Halsi. Hann var sonr Hellu-Narfa. Hann bauð Bolla til sín, er hann fǿri norðan, ok Þórðr af Marbǿli bauð Bolla. Fóru menn af þinginu, ok reið Bolli heim.

Þetta sumar kom skip í Dǫgurðarnes ok settisk þar upp. Bolli tók til vistar í Tungu 12 kaupmenn. Váru þeir þar um vetrinn, ok veitti Bolli þeim allstórmannliga. Sátu þeir um kyrrt fram yfir jól. En eftir jól ǽtlar Bolli at vitja heimboðanna norðr, ok lǽtr hann þá járna hesta ok býr ferð sína. Váru þeir 18 í reið. Váru kaupmenn allir vápnaðir. Bolli reið í blárri kápu ok hafði í hendi spjótit konungsnaut, it góða. Þeir ríða nú norðr ok koma á Marbǿli til Þórðar. Var þar allvel við þeim tekit. Sátu 3 nǽtr í miklum fagnaði. Þaðan riðu þeir á Miklabǿ til Arnórs, ok tók hann ágǽtliga vel við þeim. Var þar veizla in bezta.

Þá mǽlti Arnórr: Vel hefir þú gǫrt, Bolli, er þú hefir mik heim sótt. þykki mér þú hafa lýst í því við mik mikinn félagsskap. Skulu eigi eftir betri gjafir með mér en þú skalt þiggja mega. Mín vinátta skal þér ok heimil vera. en nokkurr grunr er mér á, at þér sé eigi allir menn vinhollir í þessu heraði. Þykkjask sviftir vera sǿmðum. Kemr þat mest til þeirra Hjalta sona. Mun ek nú ráðask til ferðar með þér norðr á Heljardalsheiði, þá er þér farið heðan. Bolli segir:

Þakka vil ek yðr, Arnórr bóndi, alla sǿmð, er þér gerið til mín nú ok fyrrum. Þykki mér ok þat bǿta várn flokk, at þér ríðið með oss. En allt hugðum vér at fara með spekð um þessi heruð, en ef aðrir leita á oss, þá má vera, at vér leikim þá enn nokkut í mót.

Síðan rǽzk Arnórr til ferðar með þeim, ok ríða nú veg sinn.

Nú er at segja frá Þorvaldi, at hann tekr til orða við Þórð, bróður sinn: Vita muntu, at Bolli ferr heðra at heimboðum. Eru þeir nú at Arnórs 18 saman ok ǽtla norðr Heljardalsheiði.

Veit ek þat, segir Þórðr. Þorvaldr mǽlti:

Ekki er mér þó um þat, at Bolli hlaupi hér svá um horn oss, at vér finnim hann eigi, því at ek veit eigi, hverr minni sǿmð hefir meirr niðr drepit en hann. Þórðr mǽlti:

Mjǫk ertu íhlutunarsamr, ok meirr en ek vilda, ok ófarin mundi þessi, ef ek réða. Þykki mér óvíst, at Bolli sé ráðlauss fyrir þér.

Eigi mun ek letjask láta, segir Þorvaldr, en þú munt ráða ferð þinni. Þórðr mǽlti:

Eigi mun ek eftir sitja, ef þú ferr, bróðir, en þér munum vér eigna alla virðing þá, er vér hljótum í þessi ferð, ok svá, ef ǫðruvís berr til.

Þorvaldr safnar at sér mǫnnum, ok verða þeir 18 saman ok ríða á leið fyrir þá Bolla ok ǽtla at sitja fyrir þeim.

Þeir Arnórr ok Bolli ríða nú með sína menn. Ok er skammt var í milli þeirra ok Hjalta sona, þá mǽlti Bolli til Arnórs: Mun eigi þat nú ráð, at þér hverfið aftr? Hafið þér þó fylgt oss it drengiligsta. Munu þeir Hjalta synir ekki sǽta fláráðum við mik. Arnórr mǽlti:

Eigi mun ek enn aftr hverfa, því at svá er, sem annarr segi mér, at Þorvaldr muni til þess ǽtla, at hafa fund þinn, eða hvat sé ek þar upp koma? Blika þar eigi skildir við? Ok munu þar vera Hjalta synir. En þó mǽtti nú svá um búask, at þessi þeirra ferð yrði þeim til engrar virðingar, en megi metask fjǫrráð við þik.

Nú sjá þeir Þorvaldr brǿðr, at þeir Bolli eru hvergi liðfǿri en þeir, ok þykkjask sjá, ef þeir sýna nokkura óhǿfu af sér, at þeirra kostr mundi mikit versna. Sýnisk þeim þat ráðligast, at snúa aftr, allz þeir máttu ekki sínum vilja fram koma.

Þá mǽlti Þórðr: Nú fór, sem mik varði, at þessi ferð mundi verða hǽðilig, ok þǿtti mér enn betra heima setit. Hǫfum sýnt oss í fjándskap við menn, en komit engu á leið.

Þeir Bolli ríða leið sína. Fylgir Arnórr þeim upp á heiðina, ok skilði hann eigi fyrr við þá en hallaði af norðr. Þá hvarf hann aftr, en þeir riðu ofan eftir Svarfaðardal ok kómu á bǿ þann, er á Skeiði heitir. Þar bjó sá maðr, er Helgi hét. Hann var ǽttsmár ok illa í skapi, auðigr at fé. Hann átti þá konu, er Sigríðr hét. Hon var frǽndkona Þorsteins Hellu-Narfasonar. Hon var þeirra skǫrungr meiri.

Þeir Bolli litu heygarð hjá sér. Stigu þeir þar af baki, ok kasta þeir fyrir hesta sína ok verja til heldr litlu, en þó helt Bolli þeim aftr at heygjǫfinni. Veit ek eigi, segir hann, hvert skaplyndi bóndi hefir.

Þeir gáfu heyvǫndul ok létu hestana grípa í.

Á bǿnum heima gekk út maðr ok þegar inn aftr ok mǽlti: Menn eru við heygarð þinn, bóndi, ok reyna desjarnar. Sigríðr húsfreyja segir:

Þeir einir munu þar menn vera, at þat mun ráð, at spara eigi hey við.

Helgi hljóp upp í óðafari ok kvað aldri hana skuldu þessu ráða, at hann léti stela heyjum sínum. Hann hleypr þegar, sem hann sé vitlauss, ok kemr þar at, sem þeir áðu. Bolli stóð upp, er hann leit ferðina mannsins, ok studdisk við spjótit konungsnaut.

Ok þegar Helgi kom at honum ok mǽlti: Hverir eru þessir þjófarnir, er mér bjóða ofríki ok stela mik eign minni ok rífa í sundr hey mitt fyrir faraskjóta sína?

Bolli segir nafn sitt. Helgi segir:

Þat er óliðligt nafn, ok muntu vera óréttvíss.

Vera má, at svá sé, segir Bolli, en hinu skaltu mǿta, er réttvísi er í.

Bolli keyrði þá hestana frá heyinu ok bað þá eigi ǽja lengr. Helgi mǽlti:

Ek kalla yðr hafa stolit mik þessu, sem þér hafið haft, ok gǫrt á hendr yðr skóggangssǫk.

Þú munt vilja, bóndi, segir Bolli, at vér komim fyrir oss fébótum við þik, ok hafir þú eigi sakir á oss. Mun ek gjalda tvenn verð fyrir hey þitt.

Þat ferr heldr fjarri, segir hann, mun ek framar á hyggja um þat, er vér skiljum Bolli mǽlti:

Eru nokkurir hlutir þeir, bóndi, er þú vilir hafa í sǽtt af oss?

Þat þykki mér vera mega, segir Helgi, at ek vilja spjót þat it gullrekna, er þú hefir í hendi.

Eigi veit ek, segir Bolli, hvárt ek nenni þat til at til at láta. Hefi ek annat nokkut heldr fyrir því ǽtlat. Máttu þat ok varla tala, at beiðask vápns ór hendi mér. Tak heldr annat fé svá mikit, at þú þykkisk vel haldinn af.

Fjarri ferr þat, segir Helgi, er þat ok bezt, at þér svarið slíku fyrir, sem þér hafið til gǫrt Síðan hóf Helgi upp stefnu ok stefndi Bolla um þjófnuð ok lét varða skóggang. Bolli stóð ok heyrði til ok brosti við lítinn þann.

En er Helgi hafði lokit stefnunni, mǽlti hann: Nǽr fórtu heiman?

Bolli segir honum.

Þá mǽlti bóndi: Þá tel ek þik hafa á ǫðrum alizk meirr en halfan mánuð.

Helgi hefr þá upp aðra stefnu ok stefnir Bolla um verðgang.

Ok er því var lokit, þá mǽlti Bolli: Þú hefir mikit við, Helgi, ok mun betr fallit at leika nokkut í móti við þik.

Þá hefr Bolli upp stefnu ok stefndi Helga um illmǽli við sik ok annarri stefnu um brekráð til fjár síns. Þeir mǽltu, fǫrunautar hans, at drepa skyldi skelmi þann. Bolli kvað þat eigi skuldu. Bolli lét varða skóggang.

Hann mǽlir eftir stefnuna: Þér skuluð fǿra heim húsfreyju Helga kníf ok belti, er ek sendi henni, því at mér er sagt, at hon hafi gott eina lagt til várra haga.

Bolli ríðr nú í brott, en Helgi er þar eftir. Þeir Bolli koma til Þorsteins á Hals ok fá þar góðar viðtǫkur. Er þar búin veizla fríð.

Nú er at segja frá Helga, at hann kemr heim á Skeið ok segir húsfreyju sinni, hvat þeir Bolli hǫfðu við ázk.

Þykkjumk ek eigi vita, segir hann, hvat mér verðr til ráðs at eiga við slíkan mann, sem Bolli er, en ek em málamaðr engi. Á ek ok ekki marga þá, er mér muni at málum veita. Sigríðr húsfreyja segir:

Þú ert orðinn mannfóli mikill. Hefir átt við ina gǫfgustu menn ok gǫrt þik at undri. Mun þér ok fara, sem makligt er, at þú munt hér fyrir upp gefa allt fé þitt ok sjalfan þik.

Helgi heyrði á orð hennar ok þóttu ill vera, en grunaði þó, at satt mundi vera, því at honum var svá farit, at hann var vesalmenni, ok þó skapillr ok heimskr. Sá hann sik engi fǿri hafa til leiðréttu, en mǽlt sik í ófǿru. Barsk hann heldr illa af fyrir þetta allt jafnsaman.

Sigríðr lét taka sér hest ok reið at finna Þorstein, frǽnda sinn, Narfa son, ok váru þeir Bolli þá komnir. Hon heimti Þorstein á mál ok sagði honum, í hvert efni komit var.

Þó hefir slíkt illa til tekizk, segir Þorsteinn.

Hon segir ok, hversu vel Bolli hafði boðit, eða hversu heimskliga Helga fór.

Bað hon Þorstein eiga í allan hlut, at þetta mál greiddisk. Eftir þat fór hon heim, en Þorsteinn kom at máli við Bolla:

Hvat er um, vinr, segir hann, hvárt hefir Helgi af Skeiði sýnt fólsku mikla við þik? Vil ek biðja, at þér leggið niðr fyrir mín orð ok virðið þat engis, því at ómǽt eru þar afglapa orð. Bolli segir:

Þat er víst, at þetta er engis vert. Mun ek mér ok ekki um þetta gefa.

Þá vil ek, segir Þorsteinn, at þér gefið honum upp þetta fyrir mína skyld ok hafið þar fyrir mína vináttu.

Ekki mun þetta til neins váða horfa. Lét ek mér fátt um finnask, ok bíðr þat várdaga. Þorsteinn mǽlti:

Þat mun ek sýna, at mér þykkir máli skifta, at þetta gangi eftir mínum vilja. ek vil gefa þér hest þann, er beztr er hér í sveitum, ok eru 12 saman hrossin. Bolli segir:

Slíkt er allvel boðit, en eigi þarftu at leggja hér svá mikla stund á. Ek gaf mér lítit um slíkt. Mun ok lítit af verða, þá er í dóm kemr.

Þat er sannast, segir Þorsteinn, at ek vil selja þér sjalfdǿmi fyrir málit. Bolli segir:

Þat ǽtla ek sannast, at ekki þurfi um at leitask, því at ek vil ekki sǽttask á þetta mál.

Þá kýstu þat, er ǫllum oss gegnir verst. segir Þorsteinn. Þó at Helgi sé lítils verðr, þá er hann þó í venzlum bundinn við oss. Þá munum vér hann eigi upp gefa undir vápn yður, síðan þú vill engis mín orð virða. En at þeim atkvǽðum, at Helgi hafði í stefnu við þik, lízk mér þat engi skemmðarauki, þó at þat sé á þing borit.

Skilðu þeir Þorsteinn ok Bolli heldr fáliga. Ríðr hann í brott ok hans félagar, ok er ekki getit, at hann sé með gjǫfum í brott leystr.