Bókastaðir

Á skírdag snemmendis um morgininn býsk Þorkell til ferðar. Þorsteinn latti þess mjǫk, því at mér lízk veðr ótrúligt, segir hann.

Þorkell kvað veðr duga mundu it bezta, ok skaltu nú ekki letja mik, frǽndi, því at ek vil heim fyrir páskana.

Nú setr Þorkell fram ferjuna ok hlóð. Þorsteinn bar jafnskjótt af útan sem Þorkell hlóð ok þeir fǫrunautar hans.

Þá mǽlti Þorkell: Hǽttu nú, frǽndi, ok heft ekki ferð vára. Eigi fǽr þú nú ráðit þessu at sinni. Þorsteinn segir:

Sá okkarr mun nú ráða, er verr mun gegna, ok mun til mikils draga um ferð þessa.

Þorkell bað þá heila hittask.

Gengr Þorsteinn nú heim ok er ókátr mjǫk. Hann gengr til stofu ok biðr leggja undir hǫfuð sér, ok svá var gǫrt. Griðkonan sá, at tárin runnu ofan á hǿgendit ór augum honum. En litlu síðar kom vindsgnýr mikill á stofuna.

Þá mǽlti Þorsteinn: Þar megum vér nú heyra gnýja bana Þorkels frǽnda.

Nú er at segja frá ferð þeirra Þorkels. Þeir sigla um daginn út eftir Breiðafirði ok váru 10 á skipi. Veðrit tók at hvessa mjǫk, ok gerði inn mesta storm, áðr létti. Þeir sóttu knáliga ferðina, ok váru þeir menn inir rǫskustu. Þorkell hafði með sér sverðit Skǫfnung, ok var þat í stokki. Þeir Þorkell sigla, þar til er þeir kómu at Bjarnarey. Sá menn ferðina af hvárutveggja landinu. En er þeir váru þar komnir, þá laust hviðu í seglit, ok hvelfði skipinu. Þorkell drukknaði þar ok allir þeir menn, er með honum váru. Viðuna rak víða um eyjar. Hornstafina rak í þá ey, er Stafey heitir síðan. Skǫfnungr var festr við innviðuna í ferjunni. Hann hittisk við Skǫfnungsey En þat sama kveld, er þeir Þorkell hǫfðu drukknat um daginn, varð sá atburðr at Helgafelli, at Guðrún gekk til kirkju, þá er menn váru farnir í rekkjur, ok er hon gekk í kirkjugarðshliðit, þá sá hon draug standa fyrir sér.

Hann laut yfir hana ok mǽlti: Mikil tíðendi, Guðrún, sagði hann. Guðrún segir:

Þegi þú yfir þeim þá, armi.

Gekk Guðrún til kirkju, svá sem hon hafði áðr ǽtlat, ok er hon kom til kirkjunnar, þá þóttisk hon sjá, at þeir Þorkell váru heim komnir ok stóðu úti fyrir kirkju. Hon sá, at sjór rann ór klǽðum þeirra. Guðrún mǽlti ekki við þá ok gekk inn í kirkju ok dvalðisk þar slíka hríð, sem henni sýndisk. Gengr hon síðan inn til stofu, því at hon ǽtlaði, at þeir Þorkell mundu þangat gengnir. Ok er hon kom í stofuna, þá var þar ekki manna. Þá brá Guðrúnu mjǫk í brún um atburð þenna allan jafnsaman.

Fǫstudag inn langa sendi Guðrún menn sína at forvitnask um ferðir þeirra Þorkels, suma inn á strǫnd, en suma um eyjar. Var þá rekinn víða kominn um eyjarnar ok svá til hvárrartvegju strandar. Þváttdaginn fyrir páska spurðusk tíðendin ok þóttu vera mikil, því at Þorkell hafði verit mikill hǫfðingi. Þorkell hafði einn vetr ins fimmta tigar, þá er hann drukknaði, en þat var 4 vetrum fyrr en inn heilagi Óláfr konungr fell. Guðrúnu þótti mikit fráfall Þorkels, en þó bar skǫruliga af sér. Fátt eina náðisk af kirkjuviðinum.

Gellir var þá 14 vetra gamall. Hann tók þá til búsumsýslu með móður sinni ok tók við mannaforráði. Var þat brátt auðsǽtt á honum, at hann var vel til fallinn til fyrirmanns. Guðrún gerðisk trúkona mikil. Hon nam fyrst kvenna saltara á Íslandi. Hon var lǫngum um nǽtr at kirkju á bǿnum sínum. Herdís Bolladóttir fór jafnan með henni um nǽtrnar. Guðrún unni mikit Herdísi.

Þat er sagt einhverja nótt, at meyna Herdísi dreymði, at kona kǿmi at henni. Sú var í vefjarskikkju. Ekki sýndisk henni konan sviplig.

Hon tók til orða: Seg þú þat ǫmmu þinni, at mér hugnar illa við hana, því at hon brøltir allar nǽtr á mér ok fellir á mik dropa svá heita, at ek brenn af ǫll. En því segi ek þér til þessa, at mér glíkar til þín nokkuru betr, en þó svífr enn nokkut kynligt yfir þik. En þó munda ek við þik semja, ef mér þǿtti eigi meiri bóta vant, þar sem Guðrún er.

síðan vaknaði Herdís ok sagði Guðrúnu drauminn. Guðrúnu þótti góðr fyrirburðrinn. Um morgininn eftir lét Guðrún taka upp fjalar ór kirkjugolfinu, þar sem hon var vǫn at falla á knébeð. Hon lét grafa þar niðr í jǫrð. Þar fundusk undir bein. Þau váru blá ok illilig. Þar fannsk ok kinga ok seiðstaðr mikill. Þóttusk menn þá vita, at þar mundi verit hafa vǫluleiði nokkut. Váru þau bein fǿrð langt í brott, þar sem sízt var manna vegr.

Þá er 4 vetr váru liðnir frá drukknun Þorkels Eyjolfssonar, þá kom skip í Eyjafjǫrð. Þat átti Bolli Bollason. Váru þar á flestir norrǿnir hásetar. Bolli hafði mikit fé út ok marga dýrgripi, er hǫfðingjar hǫfðu gefit honum. Bolli var svá mikill skartsmaðr, er hann kom út ór fǫr þessi, at hann vildi engi klǽði bera nema skarlatsklǽði ok pellsklǽði, ok ǫll vápn hafði hann gullbúin. Hann var kallaðr Bolli inn prúði. Hann lýsti því fyrir skipverjum sínum, at hann ǽtlaði vestr til heraða sinna, ok fekk skip sitt ok vǫrnuð í hendr skipverjum sínum. Bolli ríðr frá skipi við 12 menn. Þeir váru allir í skarlatsklǽðum, fylgðarmenn Bolla, ok riðu í gyldum sǫðlum. Allir váru þeir listuligir menn, en þó bar Bolli af. Hann var í pellsklǽðum, er Garðskonungr hafði gefit honum. Hann hafði ýzta skarlatskápu rauða. Hann var gyrðr Fótbít, ok váru at honum hjǫlt gullbúin ok meðalkaflinn gulli vafinn. Hann hafði gylldan hjalm á hǫfði ok rauðan skjǫld á hlið, ok á dreginn riddari með gulli. Hann hafði glaðél í hendi, sem títt er í útlǫndum, ok hvar sem þeir tóku gistingar, þá gáðu konur engis annars en horfa á Bolla, ok skart hans ok þeirra félaga. Með slíkri kurteisi ríðr Bolli vestr í sveitir, allt þar til er hann kom til Helgafells með liði sínu. Var Guðrún allfegin Bolla syni sínum. Dvalðisk Bolli þar eigi lengi, áðr hann reið inn í Sǽlingsdalstungu ok hittir Snorra, mág sinn, ok Þórdísi, konu sína. Varð þar mikill fagnafundr. Snorri bauð Bolla til sín með svá marga menn, sem hann vildi. Bolli þekkisk þat, ok er hann með Snorra um vetrinn ok þeir menn, sem norðan riðu með honum. Bolli varð frǽgr af ferð þessi. Snorri lagði eigi minni stund nú á at veita Bolla með allri blíðu en fyrr, er hann var með honum.

En er Bolli hafði verit einn vetr á Íslandi, þá tók Snorri goði sótt. Sú sótt fór ekki ótt. Snorri lá mjǫk lengi, ok er sóttin óx, heimti Snorri til sín frǽndr sína ok nauðhleytamenn.

Þá mǽlti hann til Bolla: Þat er vili minn, at þú takir hér við búi ok mannaforrǽði eftir dag minn. Ann ek þér eigi verr virðingar en mínum sonum. Er sá ok nú minn sonr eigi hér á landi, er ek hygg, at þeirra verði mestr maðr, er Halldórr er.

Síðan andaðisk Snorri. Hann hafði þá 7 vetr ins sjaunda tigar. Þat var einum vetri eftir fall Óláfs konungs ins helga. Svá sagði Ari prestr inn fróði.

Snorri var í Tungu grafinn. Bolli ok Þórdís tóku við búi í Tungu, sem Snorri hafði mǽlt. Létu synir Snorra sér þat vel glíka. Varð Bolli mikilhǽfr maðr ok vinsǽll.

Herdís Bolladóttir óx upp at Helgafelli, ok var hon allra kvenna vǽnst. Hennar bað Ormr, sonr Hermundar Illugasonar, ok var hon gefin honum. Þeirra sonr var Koðran, er átti Guðrúnu Sigmundardóttur. Sonr Koðráns var Hermundr, er átti Ulfheiði dóttur Rúnolfs Ketilssonar byskups. Þeirra synir váru Ketill, er ábóti var at Helgafelli, ok Hreinn ok Koðrán ok Styrmir. Dóttir þeirra var Þórvǫr, er átti Skeggi Brandsson, ok er þaðan komit komit Skógverjakyn.

Óspakr hét sonr Bolla ok Þórdísar. Dóttir Óspaks var Guðrún, er átti Þórarinn Brandsson. Þeirra sonr var Brandr, er setti stað at Húsafelli. Hans sonr var Sighvatr prestr, er þar bjó lengi.

Gellir Þorkelsson kvángaðisk. Hann fekk Valgerðar dóttur Þorgils Arasonar af Reykjanesi. Gellir fór útan ok var með Magnúsi konungi inum góða ok þá af honum 12 aura gulls ok mikit fé annat. Synir Gellis váru þeir Þorkell ok Þorgils. Sonr Þorgils var Ari inn fróði. Sonr Ara hét Þorgils. Hans sonr var Ari inn sterki.

Nú tekr Guðrún mjǫk at eldask ok lifði við slíka harma, sem nú var frá sagt um hríð. Hon var fyrst nunna á Íslandi ok einsetukona. Er þat ok almǽli, at Guðrún hafi verit gǫfgust jafnborinna kvenna hér á landi.

Frá því er sagt eitthvert sinn, at Bolli kom til Helgafells, því at Guðrúnu þótti ávallt gott, er hann kom at finna hana. Bolli sat hjá móður sinni lǫngum ok varð þeim margt talat. Þá mǽlti Bolli:

Muntu segja mér þat, móðir, at mér er forvitni á at vita? Hverjum hefir þú manni mest unnt? Guðrún segir:

Þorkell var maðr ríkastr ok hǫfðingi mestr, en engi var maðr gerviligri en Bolli ok albetr at sér. Þórðr Ingunnarson var maðr þeirra vitrastr ok lagamaðr mestr. Þorvalds get ek at engu.

Þá segir Bolli: Skil ek þetta gǫrla, hvat þú segir mér frá því, hversu hverjum var farit bónda þinna, en hitt verðr enn ekki sagt hverjum þú unnir mest. Þarftu nú ekki at leyna því lengr. Guðrún segir:

Fast skorar þú þetta, sonr minn, segir Guðrún, en ef ek skal þat nokkurum segja, þá mun ek þik helzt velja til þess.

Bolli bað hana svá gera.

Þá mǽlti Guðrún: Þeim var ek verst, er ek unna mest.

Þat hyggjum vér, segir Bolli, at nú sé sagt alleinarðliga, ok kvað hana vel hafa gǫrt, er hon sagði þetta, er hann forvitnaði.

Guðrún varð gǫmul kona, ok er þat sǫgn manna, at hon yrði sjónlaus. Guðrún andaðisk at Helgafelli, ok þar hvílir hon. Er þat mál manna, at hon hafi verit it mesta gǫfugkvendi af eigi meiri ǽtt.

Gellir Þorkelsson bjó at Helgafelli til elli ok er margt merkiligt frá honum sagt. hann kemr ok við margar sǫgur, þó at hans sé hér lítt getit. Hann lét gera kirkju at Helgafelli virðuliga mjǫk, svá sem Arnórr jarlaskáld váttar í erfidrápu þeirri, er hann orti um Gelli, ok kveðr þar skýrt á þetta. Ok er Gellir var nokkut hniginn á inn efra aldr, þá býr hann ferð sína af Íslandi. Hann kom til Noregs ok dvalðisk þar eigi lengi, ferr þegar af landi á brott ok gengr suðr til Róms, sǿkir heim inn helga Pétr postula. Hann dvelsk í þeirri ferð mjǫk lengi. Ferr síðan sunnan ok kemr í Danmǫrk. Þá tekr hann sótt ok lá mjǫk lengi ok fekk alla þjónustu. Síðan andaðisk hann ok hvílir í Hróiskeldu. Gellir hafði haft Skǫfnung með sér, ok náðisk hann ekki síðan. En hann hafði verit tekinn ór haugi Hrolfs kraka. Ok er andlát Gellis spurðisk til Íslands, þá tók Þorkell, sonr hans, við fǫðurleifð sinni at Helgafelli, en Þorgils, annarr sonr Gellis, drukknaði ungr á Breiðafirði ok allir þeir, er á skipi váru með honum. Þorkell Gellisson var it mesta nýtmenni ok var sagðr manna fróðastr.

Í þann tíma, er Bolli Bollason bjó í Tungu ok nú var áðr frá sagt, þá bjó norðr í Skagafirði á Miklabǿ Arnórr kerlingarnef, sonr Bjarnar Þórðarsonar frá Hǫfða.

Þórðr hét maðr, er bjó á Marbǿli. Guðrún hét kona hans. Þau váru vel at sér ok hǫfðu gnótt fjár. Sonr þeirra hét Óláfr, ok var hann ungr at aldri ok allra manna efniligastr. Guðrún, kona Þórðar, var náskyld Bolla Bollasyni. Var hon systrungr hans. Óláfr, sonr þeirra Þórðar, var heitinn eftir Óláfi pá í Hjarðarholti.

Þórðr ok Þorvaldr Hjalta synir bjuggu at Hofi í Hjaltadal. Þeir váru hǫfðingjar miklir.

Maðr hét Þórolfr ok var kallaðr stertimaðr. Hann bjó í Þúfum. Hann var óvinveittr í skapi ok ǿðimaðr mikill. Hann átti griðung grán, olman. Þórðr af Marbǿli var í fǫrum með Arnóri. Þórolfr stǿrimaðr átti frǽndkonu Arnórs, en hann var þingmaðr maðr Hjalta sona. Hann átti illt við búa sína ok lagði þat í vanða sinn. Kom þat mest til þeirra Marbǿlinga. Graðungr hans gerði mǫnnum margt mein, þá er hann kom ór afréttum. Meiddi hann fé manna, en gekk eigi undan grjóti. Hann braut ok andvirki ok gerði margt illt.

Þórðr af Marbǿli hitti Þórolf at máli ok bað hann varðveita graðung sinn: Viljum vér eigi þola honum ofríki.

Þórolfr lézk eigi mundu sitja at fé sínu. Ferr Þórðr heim við svá búit.

Eigi miklu síðar getr Þórðr at líta, hvar graðungrinn hefir brotit niðr torfstakka hans. Þórðr hleypr þá til ok hefir spjót í hendi, ok er boli sér þat, veðr hann jǫrð, svá at upp tekr um klaufir. Þórðr leggr til hans, svá at hann fellr dauðr á jǫrð. Þórðr hitti Þórolf ok sagði honum, at boli var dauðr.

Þetta var lítit frǽgðarverk, segir Þórolfr: en gera munda ek þat vilja, er þér þǿtti eigi betr.

Þórolfr var málóði ok heitaðisk í hverju orði.

Þórðr átti heimanferð fyrir hǫndum. Óláfr, sonr hans, var þá 7 vetra eða 8. Hann fór af bǿnum með leik sínum ok gerði sér hús, sem bǫrnum er títt, en Þórolfr kom þar at honum. Hann lagði sveininn í gegnum með spjóti. Síðan fór hann heim ok sagði konu sinni. Hon segir:

Þetta er illt verk ok ómannligt. Mun þér þetta illu reifa.

En er hon tók á honum þungt, þá fór hann í brott þaðan ok létti eigi, fyrr en hann kom á Miklabǿ til Arnórs. Fréttusk þeir tíðenda.

Þórolfr segir honum víg Óláfs, sé ek þar nú til trausts, sem þér eruð sakir mágsemðar.

Eigi ferr þú sjándi eftir um þenna hlut, at ek muna virða meira mágsemð við þik en virðing mína ok sǿmð, ok ásjá áttu hér engrar ván af mér.

Fór Þórolfr upp eftir Hjaltadal til Hófs ok fann þá Hjalta sonu ok sagði þeim, hvar komit var hans máli, ok sé ek hér nú til ásjá, sem þit eruð. Þórðr segir:

Slíkt eru níðingsverk ok mun ek enga ásjá veita þér um þetta efni.

Þorvaldr varð um fár. Fǽr Þórolfr ekki af þeim at sinni.

Reið hann í brott ok upp eftir Hjaltadal til Reykja. Fór þar í laug. En um kveldit reið hann ofan aftr ok undir virkit at Hofi ok rǿddisk við einn saman, svá sem annarr maðr vǽri fyrir ok kveddi hann ok frétti, hverr þar vǽri kominn.

Ek heiti Þórolfr, kvað hann.

Hvert vartu farinn, eða hvat er þér á hǫndum? segir launmaðrinn.

Þórolfr segir tilfelli þessi ǫll, eftir því sem váru, bað ek Hjalta sonu, segir hann, sakir nauðsynja minna.

Þessi segir, er fyrir skyldi vera: Gengit er nú þaðan, er þeir gerðu erfit þat it fjǫlmenna, er 12 hundruð manna sátu at, ok ganga slíkir hǫfðingjar mjǫk saman, er nú vilja eigi veita einum manni nokkura ásjá.

Þorvaldr var úti staddr ok heyrði talit. Hann gengr þangat til ok tók í tauma hestsins ok bað hann af baki stíga, en þó er eigi virðingarvǽnligt við þik at eiga fyrir sakir fólsku þinnar.

Nú er at segja frá Þórði, er hann kom heim ok frá víg sonar síns ok harmaði þat mjǫk.

Guðrún, kona hans, mǽlti: Þat er þér ráð at lýsa vígi sveinsins á hǫnd Þórolfi, en ek mun ríða suðr til Tungu ok finna Bolla, frǽnda minn, ok vita, hvern styrk hann vill veita okkr til eftirmáls.

Þau gerðu svá. Ok er Guðrún kom í Tungu, fǽr hon þar viðtǫkur góðar. Hon segir Bolla víg Óláfs, sonar síns, ok beiddi, at hann tǿki við eftirmálinu. Hann segir:

Eigi þykki mér þetta svá hǿgligt, at seilask til sǿmðar í hendr þeim Norðlendingum. Fréttisk mér ok svá til, sem maðrinn muni þar niðr kominn, at ekki muni hǿgt eftir at leita.

Bolli tók þó við málinu um síðir, ok fór Guðrún norðr ok kom heim. Hon sagði Þórði, bónda sínum, svá sem nú var komit, ok líðr nú svá fram um hríð.

Eftir jól um vetrinn var lagðr fundr í Skagafirði at Þverá, ok stefndi Þorvaldr þangat Guðdala-Starra. Hann var vinr þeirra brǿðra. Þorvaldr fór til þingsins við sína menn, ok er þeir kómu fyrir Urðskriðuhóla, þá hljóp ór hlíðinni ofan at þeim maðr. Var þar Þórolfr, rézk hann í ferð með þeim Þorvaldi.

Ok er þeir áttu skammt til Þverár, þá mǽlti Þorvaldr við Þórolf: Nú skaltu hafa með þér 3 merkr silfrs ok sitja hér upp frá bǿnum at Þverá. Haf þat at marki, at ek mun snúa skildi mínum ok at þér holinu, ef þér er frítt, ok máttu þá fram ganga. Skjǫldrinn er hvítr innan.

Ok er Þorvaldr kom til þingsins, hittusk þeir Starri ok tóku tal saman. Þorvaldr mǽlti:

Svá er með vexti, at ek vil þess beiða, at þú takir við Þórolfi stǿrimanni til varðveizlu ok trausts. Mun ek fá þér þrjár merkr silfrs ok vináttu mína.

Þar er sá maðr, segir Starri, er mér þykkir ekki vinsǽll, ok óvíst, at honum fylgi hamingja. En sakir okkars vinskapar þá vil ek við honum taka.

Þá gerir þú vel, segir Þorvaldr.

Sneri hann þá skildinum ok frá sér hvalfinu, ok er Þórolfr sér þat, gengr hann fram, ok tók Starri við honum. Starri átti jarðhús í Guðdǫlum, því at jafnan váru með honum skógarmenn. Átti hann ok nokkut sǫkott.