Bókastaðir

Á skírdag snemmendis um morgininn býsk Þorkell til ferðar. Þorsteinn latti þess mjǫk, "því at mér lízk veðr ótrúligt," segir hann.

Þorkell kvað veðr duga mundu it bezta, "ok skaltu nú ekki letja mik, frændi, því at ek vil heim fyrir páskana."

Nú setr Þorkell fram ferjuna ok hlóð. Þorsteinn bar jafnskjótt af útan sem Þorkell hlóð ok þeir fǫrunautar hans.

Þá mælti Þorkell: "Hættu nú, frændi, ok heft ekki ferð vára. Eigi fær þú nú ráðit þessu at sinni." Þorsteinn segir:

"Sá okkarr mun nú ráða, er verr mun gegna, ok mun til mikils draga um ferð þessa."

Þorkell bað þá heila hittask.

Gengr Þorsteinn nú heim ok er ókátr mjǫk. Hann gengr til stofu ok biðr leggja undir hǫfuð sér, ok svá var gǫrt. Griðkonan sá, at tárin runnu ofan á hœgendit ór augum honum. En litlu síðar kom vindsgnýr mikill á stofuna.

Þá mælti Þorsteinn: "Þar megum vér nú heyra gnýja bana Þorkels frænda."

Nú er at segja frá ferð þeirra Þorkels. Þeir sigla um daginn út eftir Breiðafirði ok váru tíu á skipi. Veðrit tók at hvessa mjǫk, ok gerði inn mesta storm, áðr létti. Þeir sóttu knáliga ferðina, ok váru þeir menn inir rǫskustu. Þorkell hafði með sér sverðit Skǫfnung, ok var þat í stokki. Þeir Þorkell sigla, þar til er þeir kómu at Bjarnarey. Sá menn ferðina af hvárutveggja landinu. En er þeir váru þar komnir, þá laust hviðu í seglit, ok hvelfði skipinu. Þorkell drukknaði þar ok allir þeir menn, er með honum váru. Viðuna rak víða um eyjar. Hornstafina rak í þá ey, er Stafey heitir síðan. Skǫfnungr var festr við innviðuna í ferjunni. Hann hittisk við Skǫfnungsey En þat sama kveld, er þeir Þorkell hǫfðu drukknat um daginn, varð sá atburðr at Helgafelli, at Guðrún gekk til kirkju, þá er menn váru farnir í rekkjur, ok er hon gekk í kirkjugarðshliðit, þá sá hon draug standa fyrir sér.

Hann laut yfir hana ok mælti: "Mikil tíðendi, Guðrún," sagði hann. Guðrún segir:

"Þegi þú yfir þeim þá, armi."

Gekk Guðrún til kirkju, svá sem hon hafði áðr ætlat, ok er hon kom til kirkjunnar, þá þóttisk hon sjá, at þeir Þorkell váru heim komnir ok stóðu úti fyrir kirkju. Hon sá, at sjór rann ór klæðum þeirra. Guðrún mælti ekki við þá ok gekk inn í kirkju ok dvalðisk þar slíka hríð, sem henni sýndisk. Gengr hon síðan inn til stofu, því at hon ætlaði, at þeir Þorkell mundu þangat gengnir. Ok er hon kom í stofuna, þá var þar ekki manna. Þá brá Guðrúnu mjǫk í brún um atburð þenna allan jafnsaman.

Fǫstudag inn langa sendi Guðrún menn sína at forvitnask um ferðir þeirra Þorkels, suma inn á strǫnd, en suma um eyjar. Var þá rekinn víða kominn um eyjarnar ok svá til hvárrartvegju strandar. Þváttdaginn fyrir páska spurðusk tíðendin ok þóttu vera mikil, því at Þorkell hafði verit mikill hǫfðingi. Þorkell hafði einn vetr ins fimmta tigar, þá er hann drukknaði, en þat var fjórum vetrum fyrr en inn heilagi Óláfr konungr fell. Guðrúnu þótti mikit fráfall Þorkels, en þó bar skǫruliga af sér. Fátt eina náðisk af kirkjuviðinum.

Gellir var þá fjórtán vetra gamall. Hann tók þá til búsumsýslu með móður sinni ok tók við mannaforráði. Var þat brátt auðsætt á honum, at hann var vel til fallinn til fyrirmanns. Guðrún gerðisk trúkona mikil. Hon nam fyrst kvenna saltara á Íslandi. Hon var lǫngum um nætr at kirkju á bœnum sínum. Herdís Bolladóttir fór jafnan með henni um nætrnar. Guðrún unni mikit Herdísi.

Þat er sagt einhverja nótt, at meyna Herdísi dreymði, at kona kœmi at henni. Sú var í vefjarskikkju. Ekki sýndisk henni konan sviplig.

Hon tók til orða: "Seg þú þat ǫmmu þinni, at mér hugnar illa við hana, því at hon brøltir allar nætr á mér ok fellir á mik dropa svá heita, at ek brenn af ǫll. En því segi ek þér til þessa, at mér glíkar til þín nokkuru betr, en þó svífr enn nokkut kynligt yfir þik. En þó munda ek við þik semja, ef mér þœtti eigi meiri bóta vant, þar sem Guðrún er," síðan vaknaði Herdís ok sagði Guðrúnu drauminn. Guðrúnu þótti góðr fyrirburðrinn. Um morgininn eftir lét Guðrún taka upp fjalar ór kirkjugolfinu, þar sem hon var vǫn at falla á knébeð. Hon lét grafa þar niðr í jǫrð. Þar fundusk undir bein. Þau váru blá ok illilig. Þar fannsk ok kinga ok seiðstaðr mikill. Þóttusk menn þá vita, at þar mundi verit hafa vǫluleiði nokkut. Váru þau bein fœrð langt í brott, þar sem sízt var manna vegr.

Þá er fjórir vetr váru liðnir frá drukknun Þorkels Eyjolfssonar, þá kom skip í Eyjafjǫrð. Þat átti Bolli Bollason. Váru þar á flestir norrœnir hásetar. Bolli hafði mikit fé út ok marga dýrgripi, er hǫfðingjar hǫfðu gefit honum. Bolli var svá mikill skartsmaðr, er hann kom út ór fǫr þessi, at hann vildi engi klæði bera nema skarlatsklæði ok pellsklæði, ok ǫll vápn hafði hann gullbúin. Hann var kallaðr Bolli inn prúði. Hann lýsti því fyrir skipverjum sínum, at hann ætlaði vestr til heraða sinna, ok fekk skip sitt ok vǫrnuð í hendr skipverjum sínum. Bolli ríðr frá skipi við tólf menn. Þeir váru allir í skarlatsklæðum, fylgðarmenn Bolla, ok riðu í gyldum sǫðlum. Allir váru þeir listuligir menn, en þó bar Bolli af. Hann var í pellsklæðum, er Garðskonungr hafði gefit honum. Hann hafði ýzta skarlatskápu rauða. Hann var gyrðr Fótbít, ok váru at honum hjǫlt gullbúin ok meðalkaflinn gulli vafinn. Hann hafði gylldan hjalm á hǫfði ok rauðan skjǫld á hlið, ok á dreginn riddari með gulli. Hann hafði glaðél í hendi, sem títt er í útlǫndum, ok hvar sem þeir tóku gistingar, þá gáðu konur engis annars en horfa á Bolla, ok skart hans ok þeirra félaga. Með slíkri kurteisi ríðr Bolli vestr í sveitir, allt þar til er hann kom til Helgafells með liði sínu. Var Guðrún allfegin Bolla syni sínum. Dvalðisk Bolli þar eigi lengi, áðr hann reið inn í Sælingsdalstungu ok hittir Snorra, mág sinn, ok Þórdísi, konu sína. Varð þar mikill fagnafundr. Snorri bauð Bolla til sín með svá marga menn, sem hann vildi. Bolli þekkisk þat, ok er hann með Snorra um vetrinn ok þeir menn, sem norðan riðu með honum. Bolli varð frægr af ferð þessi. Snorri lagði eigi minni stund nú á at veita Bolla með allri blíðu en fyrr, er hann var með honum.

En er Bolli hafði verit einn vetr á Íslandi, þá tók Snorri goði sótt. Sú sótt fór ekki ótt. Snorri lá mjǫk lengi, ok er sóttin óx, heimti Snorri til sín frændr sína ok nauðhleytamenn.

Þá mælti hann til Bolla: "Þat er vili minn, at þú takir hér við búi ok mannaforræði eftir dag minn. Ann ek þér eigi verr virðingar en mínum sonum. Er sá ok nú minn sonr eigi hér á landi, er ek hygg, at þeirra verði mestr maðr, er Halldórr er."

Síðan andaðisk Snorri. Hann hafði þá sjau vetr ins sjaunda tigar. Þat var einum vetri eftir fall Óláfs konungs ins helga. Svá sagði Ari prestr inn fróði.

Snorri var í Tungu grafinn. Bolli ok Þórdís tóku við búi í Tungu, sem Snorri hafði mælt. Létu synir Snorra sér þat vel glíka. Varð Bolli mikilhæfr maðr ok vinsæll.

Herdís Bolladóttir óx upp at Helgafelli, ok var hon allra kvenna vænst. Hennar bað Ormr, sonr Hermundar Illugasonar, ok var hon gefin honum. Þeirra sonr var Koðran, er átti Guðrúnu Sigmundardóttur. Sonr Koðráns var Hermundr, er átti Ulfheiði dóttur Rúnolfs Ketilssonar byskups. Þeirra synir váru Ketill, er ábóti var at Helgafelli, ok Hreinn ok Koðrán ok Styrmir. Dóttir þeirra var Þórvǫr, er átti Skeggi Brandsson, ok er þaðan komit komit Skógverjakyn.

Óspakr hét sonr Bolla ok Þórdísar. Dóttir Óspaks var Guðrún, er átti Þórarinn Brandsson. Þeirra sonr var Brandr, er setti stað at Húsafelli. Hans sonr var Sighvatr prestr, er þar bjó lengi.

Gellir Þorkelsson kvángaðisk. Hann fekk Valgerðar dóttur Þorgils Arasonar af Reykjanesi. Gellir fór útan ok var með Magnúsi konungi inum góða ok þá af honum tólf aura gulls ok mikit fé annat. Synir Gellis váru þeir Þorkell ok Þorgils. Sonr Þorgils var Ari inn fróði. Sonr Ara hét Þorgils. Hans sonr var Ari inn sterki.

Nú tekr Guðrún mjǫk at eldask ok lifði við slíka harma, sem nú var frá sagt um hríð. Hon var fyrst nunna á Íslandi ok einsetukona. Er þat ok almæli, at Guðrún hafi verit gǫfgust jafnborinna kvenna hér á landi.

Frá því er sagt eitthvert sinn, at Bolli kom til Helgafells, því at Guðrúnu þótti ávallt gott, er hann kom at finna hana. Bolli sat hjá móður sinni lǫngum ok varð þeim margt talat. Þá mælti Bolli:

"Muntu segja mér þat, móðir, at mér er forvitni á at vita? Hverjum hefir þú manni mest unnt?" Guðrún segir:

"Þorkell var maðr ríkastr ok hǫfðingi mestr, en engi var maðr gerviligri en Bolli ok albetr at sér. Þórðr Ingunnarson var maðr þeirra vitrastr ok lagamaðr mestr. Þorvalds get ek at engu."

Þá segir Bolli: "Skil ek þetta gǫrla, hvat þú segir mér frá því, hversu hverjum var farit bónda þinna, en hitt verðr enn ekki sagt hverjum þú unnir mest. Þarftu nú ekki at leyna því lengr." Guðrún segir:

"Fast skorar þú þetta, sonr minn," segir Guðrún, "en ef ek skal þat nokkurum segja, þá mun ek þik helzt velja til þess."

Bolli bað hana svá gera.

Þá mælti Guðrún: "Þeim var ek verst, er ek unna mest."

"Þat hyggjum vér," segir Bolli, "at nú sé sagt alleinarðliga," ok kvað hana vel hafa gǫrt, er hon sagði þetta, er hann forvitnaði.

Guðrún varð gǫmul kona, ok er þat sǫgn manna, at hon yrði sjónlaus. Guðrún andaðisk at Helgafelli, ok þar hvílir hon. Er þat mál manna, at hon hafi verit it mesta gǫfugkvendi af eigi meiri ætt.

Gellir Þorkelsson bjó at Helgafelli til elli ok er margt merkiligt frá honum sagt, hann kemr ok við margar sǫgur, þó at hans sé hér lítt getit. Hann lét gera kirkju at Helgafelli virðuliga mjǫk, svá sem Arnórr jarlaskáld váttar í erfidrápu þeirri, er hann orti um Gelli, ok kveðr þar skýrt á þetta. Ok er Gellir var nokkut hniginn á inn efra aldr, þá býr hann ferð sína af Íslandi. Hann kom til Noregs ok dvalðisk þar eigi lengi, ferr þegar af landi á brott ok gengr suðr til Róms, sœkir heim inn helga Pétr postula. Hann dvelsk í þeirri ferð mjǫk lengi. Ferr síðan sunnan ok kemr í Danmǫrk. Þá tekr hann sótt ok lá mjǫk lengi ok fekk alla þjónustu. Síðan andaðisk hann ok hvílir í Hróiskeldu. Gellir hafði haft Skǫfnung með sér, ok náðisk hann ekki síðan. En hann hafði verit tekinn ór haugi Hrolfs kraka. Ok er andlát Gellis spurðisk til Íslands, þá tók Þorkell, sonr hans, við fǫðurleifð sinni at Helgafelli, en Þorgils, annarr sonr Gellis, drukknaði ungr á Breiðafirði ok allir þeir, er á skipi váru með honum. Þorkell Gellisson var it mesta nýtmenni ok var sagðr manna fróðastr.