Bókastaðir

Þann vetr tók Ósvífr sótt ok andaðisk. Þat þótti mannskaði mikill, því at hann hafði verit inn mesti spekingr. Ósvífr var grafinn at Helgafelli, því at Guðrún hafði þá látit gera kirkju.

Á þeim sama vetri fekk sótt Gestr Oddleifsson, ok er at honum leið sóttin, þá kallaði hann til sín Þórð lága, son sinn, ok mǽlti: Svá segir mér hugr um, at þessi sótt muni skilja vára samvistu. Ek vil mik láta fǿra til Helgafells, því at sá staðr mun verða mestr hér í sveitum. Þangat hefi ek oft ljós sét.

Eftir þetta andaðisk Gestr. Vetrinn hafði verit kulðasamr, ok váru íslǫg mikil ok hafði langt lagt út Breiðafjǫrð, svá at eigi mátti á skipum komask af Barðastrǫnd. Lík Gests stóð uppi 2 nǽtr í Haga. En þá sǫmu nótt gerði á veðr svá hvasst, at ísinn rak allan frá landi. En um daginn eftir var veðr gott ok lygnt. Þórðr tók skip ok lagði á lík Gests, ok fara þeir suðr um daginn yfir Breiðafjǫrð ok koma um kveldit til Helgafells. Var þar vel tekit við Þórði, ok er hann þar um nóttina. Um morgininn var niðr sett lík Gests, ok hvíldu þeir Ósvífr í einni grǫf. Kom nú fram spásagan Gests, at skemmra var í milli þeirra en þá, er annarr var á Barðastrǫnd en annarr í Sǽlingsdalstungu.

Þórðr inn lági ferr heim, þegar hann er búinn. Ina nǽstu nótt eftir gerði á ǿðiveðr. Rak þá ísinn allan at landi. Helt því lengi um vetrinn, at ekki mátti þar á skipum fara. Þóttu at þessu mikil merki, at svá gaf til at fara með lík Gests, at hvárki var fǿrt áðr né síðan.

Þórarinn hét maðr, er bjó í Langadal. Hann var goðorðsmaðr ok ekki ríkr. Sonr hans hét Auðgísl. Hann var fráligr maðr. Þorgils Hǫlluson tók af þeim feðgum goðorðit. Auðgísl fór á fund Snorra goða ok sagði honum þenna ójǫfnuð ok bað hann ásjá.

Snorri svaraði vel at einu ok tók lítinn af ǫllu ok mǽlti: Gerisk hann Hǫlluslappi nú framgjarn ok áburðarmikill. Hvárt mun Þorgils enga þá menn fyrir hitta, at eigi muni honum allt vilja þola? Er þat víst auðsǽtt, at hann er mikill maðr ok knáligr, en komit hefir orðit slíkum mǫnnum í hel, sem hann er.

Snorri gaf Auðgísli øxi rekna, er hann fór í brott.

Um várit fóru þeir Þorgils Hǫlluson ok Þorsteinn svarti suðr til Borgarfjarðar ok buðu bǿtr sonum Helga ok ǫðrum frǽndum hans. Var sǽzt á þat mál, ok var gǫr góð sǿmð. Galt Þorsteinn 2 hluti bóta vígsins, en Þorgils skyldi gjalda þriðjung, ok skyldi greiða á þingi.

Þetta sumar reið Þorgils til þings, ok er þeir kómu á hraunit at Vǫllum, sá þeir konu ganga í móti sér. Sú var mikil harðla. Þorgils reið í móti henni, en hon veik undan ok kvað þetta:

Síðan gekk hon leið sína.

Þá mǽlti Þorgils: Sjaldan fór svá, þá er vel vildi, at þú fǿrir þá af þingi, er ek fór til þings.

Þorgils ríðr nú á þingit ok til búðar sinnar, ok var kyrrt ǫndvert þingit.

Sá atburðr varð einnhvern dag um þingit, at fest váru út klǽði manna til þerris. Þorgils átti blá heklu. Hon var breidd á búðarvegginn.

Menn heyrðu, at heklan kvað þetta:

Þetta þótti it mesta undr.

Inn nǽsta dag eftir gekk Þorgils vestr yfir ána ok skyldi gjalda fé sonum Helga. Hann sezk niðr á hǫlknit fyrir ofan búðirnar. Með honum var Halldórr, fóstbróðir hans, ok fleiri váru þeir saman. Þeir synir Helga kómu til mótsins. Þorgils tekr nú at telja silfrit. Auðgísl Þórarinsson gekk þar hjá, ok í því er Þorgils nefndi ellifu, þá hjó Auðgísl til hans, ok allir þóttusk heyra, at hǫfuðit nefndi 11, er af fauk halsinum. Auðgísl hljóp til Vatnsfirðingabúðar, en Halldórr hljóp þegar eftir honum ok hjó hann í búðardyrunum til bana.

Þessi tíðendi kómu til búðar Snorra goða, at Þorgils Hǫlluson var veginn. Snorri segir:

Eigi mun þér skilizk hafa. Þorgils Hǫlluson mun vegit hafa. Maðrinn segir:

Enda fauk hǫfuðit af bolnum.

Þá má vera, at satt sé, segir Snorri.

Sǽzt var á víg þessi, sem í sǫgu Þorgils Hǫllusonar segir.

Þat sama sumar, er Þorgils Hǫlluson var veginn, kom skip í Bjarnarhǫfn. Þat átti Þorkell Eyjolfsson. Hann var þá svá auðigr maðr, at hann átti 2 knǫrru í fǫrum. Annarr kom í Hrútafjǫrð á Borðeyri, ok var hvárrtveggi viði hlaðinn. Ok er Snorri goði spurði útkvámu Þorkels, ríðr hann þegar til skips. Þorkell tók við honum með allri blíðu. Þorkell hafði ok mikinn drykk á skipi sínu. Var veitt allkappsamliga. Varð þeim ok margt talat. Spurði Snorri tíðenda af Noregi. Þorkell segir frá ǫllu vel ok merkiliga. Snorri segir í mót þau tíðendi, sem hér hǫfðu gǫrsk, meðan Þorkell hafði útan verit.

Sýndisk mér nú þat ráð, segir Snorri, sem ek rǿdda fyrir þér, áðr þú fórt útan, at þú tǿkir þik ór fǫrum ok settisk um kyrrt ok aflaðir þér kvánfangs þess ins sama, sem þá var orði á komit. Þorkell segir:

Skil ek, hvar þú ferr, ok allt er mér slíkt it sama nú í hug, sem þá rǿddum vit, því at eigi fyrirman ek mér ins bezta ráðs ok ins gǫfgasta, ef þat má við gangask. Snorri mǽlti:

Til þess skal ek boðinn ok búinn, at ganga með þeim málum fyrir þína hǫnd. Er nú ok af ráðinn hvárrtveggi hlutrinn, sá er þér þótti torsóttligastr, ef þú skyldir fá Guðrúnar, at Bolla er hefnt, enda er Þorgils frá ráðinn. Þorkell mǽlti:

Djúpt standa ráð þín, Snorri, ok at vísu vil ek at venda þessu máli.

Snorri var at skipi nokkurar nǽtr. Síðan tóku þeir skip teinǽrt, er þar flaut við kaupskipit, ok bjuggusk til ferðar, halfr þriði tǫgr manna. Þeir fóru til Helgafells. Guðrún tók við Snorra ágǽta vel. Var þeim veittr allgóðr beini.

Ok er þeir hǫfðu verit þar eina nótt, þá kallar Snorri til tals við sik Guðrúnu ok mǽlti: Svá er með vexti, at ek hefi ferð þessa veitt Þorkeli Eyjolfssyni, vin mínum. Er hann nú hér kominn, sem þú sér, en þat er ørendi hans hingat, at hafa bónorð við þik. Er Þorkell gǫfugr maðr. Er þér ok allt kunnigt um ǽtt hans ok athǿfi. Skortir hann ok eigi fé. Þykkir oss hann nú einn maðr glíkastr til hǫfðingja vestr hingat, ef hann vill sik til þess hafa. Hefir Þorkell mikinn sóma, þá er hann er út hér, en miklu er hann meira virðr, þá er hann er í Noregi með tignum mǫnnum. Þá segir Guðrún:

Synir mínir munu hér mestu af ráða, Þorleikr ok Bolli, en þú ert svá inn 3 maðr, Snorri, at ek mun mest þau ráð undir eiga, er mér þykkja allmiklu máli skifta, því at þú hefir lengi heilráðr verit.

Snorri kvazk einsǽtt þykkja at hnekkja Þorkeli eigi frá. Eftir þat lét Snorri kalla þangat sonu Guðrúnar. Hefir þá uppi við þá málit ok tjár, hversu mikill styrkr þeim mǽtti verða at Þorkeli fyrir sakir fjárafla hans ok forsjá, ok talði þar um mjúkliga. Þá segir Bolli:

Móðir mín mun þetta gløggast sjá kunna. Vil ek hér um hennar vilja samþykkja. En víst þykkir oss ráðligt at virða þat mikils, er þér flytið þetta mál, Snorri, því at þú hefir marga hluti stórvel gǫrt til vár.

Þá mǽlti Guðrún: Mjǫk munum vér hlíta forsjá Snorra um þetta mál, því at oss hafa þín ráð heil verit.

Snorri fýsti í hverju orði ok rézk þat af, at ráðahagr skyldi takask með þeim Guðrúnu ok Þorkeli. Bauð Snorri at hafa boð inni. Þorkeli glíkaði þat vel, því at mik skortir eigi fǫng til at leggja fram, svá sem yðr glíkar.

Þá mǽlti Guðrún: Þat er vili minn, at boð þetta sé hér at Helgafelli. Vex mér ekki þat fyrir augum, at hafa hér kostnuð fyrir. Mun ek hvárki til þess krefja Þorkel né aðra, at leggja starf á þetta.

Oft sýnir þú þat, Guðrún, segir Snorri, at þú ert inn mesti kvenskǫrungr.

Verðr nú þat af ráðit, at brúðhlaup skal vera at Helgafelli at 6 vikum sumars. Fara þeir Snorri ok Þorkell við þetta á brott. Fór Snorri heim, en Þorkell til skips. Er hann ýmist um sumarit í Tungu eða við skip. Líðr til boðsins. Guðrún hefir mikinn viðrbúnuð ok tilǫflun. Snorri goði sótti þessa veizlu með Þorkeli, ok hǫfðu þeir nǽr 60 manna, ok var þat lið mjǫk valit, því at flestir allir menn váru í litklǽðum. Guðrún hafði nǽr 100 fyrirboðsmanna. Þeir brǿðr, Bolli ok Þorleikr, gengu í mót þeim Snorra, ok með þeim fyrirboðsmenn. Er Snorra allvel fagnat ok hans fǫruneyti. Er nú tekit við hestum þeirra ok klǽðum. Var þeim fylgt í stofu. Skipuðu þeir Þorkell ok Snorri bekk annan, þann er ǿðri var, en boðsmenn Guðrúnar inn óǿðra bekk.

Þetta haust hafði Gunnarr Þiðrandabani verit sendr Guðrúnu til trausts ok halds. Hon hafði ok við honum tekit ok var leynt nafni hans. Gunnarr hafði sekr orðit um víg Þiðranda Geitissonar ór Krossavík, sem segir í sǫgu Njarðvíkinga. Fór hann mjǫk hulðu hǫfði, því at margir stórir menn veittu þar eftirsjár.

It fyrsta kveld veizlunnar, er menn gengu til vatns, stóð þar maðr mikill hjá vatninu. Sá var herðimikill ok bringubreiðr. Sá maðr hafði hatt á hǫfði. Þorkell spurði, hverr hann vǽri. Sá nefndisk svá, sem honum sýndisk. Þorkell segir:

Þú munt segja eigi satt. Vǽrir þú glíkari Gunnari Þiðrandabana. Ok ef þú ert svá mikil kempa, sem aðrir segja, þá muntu eigi vilja leyna nafni þínu. Þá segir Gunnarr:

Allkappsamliga mǽlir þú til þessa. Ǽtla ek mik ok ekki þurfa at dyljask fyrir þér. Hefir þú rétt kenndan manninn, eða hvat hefir þú mér hugat at heldr?

Þorkell kvazk þat vilja mundu, at hann vissi þat brátt. Hann mǽlti til sinna manna, at þeir skuldu handtaka hann. en Guðrún sat innar á þverpalli ok þar konur hjá henni ok hǫfðu lín á hǫfði. En þegar hon verðr vǫr við, stígr hon af brúðbekkinum ok heitr á sína menn at veita Gunnari lið. Hon bað ok engum manni eira, þeim er þar vildu óvísu lýsa. Hafði Guðrún lið miklu meira. Horfðisk þar til annars en ǽtlat hafði verit.

Snorri goði gekk þar í milli manna ok bað lǽgja storm þenna. Er þér Þorkeli einsǽtt at leggja ekki svá mikit kapp á þetta mál. Máttu sjá, hversu mikill skǫrungr Guðrún er, ef hon berr okkr báða ráðum.

Þorkell lézk því hafa heitit nafna sínum, Þorkeli Geitissyni, at hann skyldi drepa Gunnar, ef hann kǿmi vestr á sveitir ok er hann inn mesti vinr minn. Snorri mǽlti:

Miklu er þér meiri vandi á at gera eftir várum vilja. Er þér ok þetta sjǫlfum hǫfuðnauðsyn, því at þú fǽr aldri slíkrar konu, sem Guðrún er, þó at þú leitir víða.

Ok við umtǫlur Snorra ok þat með, at hann sá, at hann mǽlti satt, þá sefaðisk Þorkell, en Gunnari var í brott fylgt um kveldit.

Veizla fór þar vel fram ok skǫruliga. Ok er boði var lokit, búask menn í brott. Þorkell gaf Snorra allfémiklar gjafir ok svá ǫllum virðingamǫnnum. Snorri bauð heim Bolla Bollasyni ok bað hann vera með sér ǫllum þeim stundum, er honum þǿtti þat betra. Bolli þiggr þat ok ríðr heim í Tungu. Þorkell settisk nú at Helgafelli ok tekr þar við búsumsýslu. Þat mátti sjá brátt, at honum var þat eigi verr hent en kaupferðir. Hann lét þegar um haustit taka ofan skála, ok varð upp gǫrr at vetri, ok var hann mikill ok risuligr. Ástir takask miklar með þeim Þorkeli ok Guðrúnu. Líðr fram vetrinn.

Um várit eftir spyrr Guðrún, hvat hann vili sjá fyrir Gunnari Þiðrandabana.

Þorkell kvað hana mundu fyrir því ráða. Hefir þú tekit þat svá fast, at þér mun ekki at getask, nema hann sé sǿmiliga af hǫndum leystr.

Guðrún kvað hann rétt geta: Vil ek, segir hon, at þú gefir honum skipit ok þar með þá hluti, sem hann má eigi missa at hafa.

Þorkell svaraði ok brosti við: Eigi er þér lítit í hug um margt, Guðrún, segir hann, ok er þér eigi hent at eiga vesalmenni. Er þat ok ekki við þitt ǿði. Skal þetta gera eftir þínum vilja.

Ferr þetta fram. Gunnarr tók við gjǫfinni allþakksamliga: Mun ek aldri svá langhendr verða, at ek fá yðr launat þann sóma allan, sem þit veitið mér.

Fór Gunnarr útan ok kom við Noreg. Eftir þat fór hann til búa sinna. Gunnarr var stórauðigr ok it mesta mikilmenni ok góðr drengr.

Þorkell Eyjolfsson gerðisk hǫfðingi mikill. Helt hann sér mjǫk til vinsǽlða ok virðingar. Hann var maðr heraðríkr ok málamaðr mikill. Þingdeilda hans er hér þó ekki getit. Þorkell var ríkastr maðr í Breiðafirði, meðan hann lifði, þegar er Snorra leið. Þorkell sat vel bǿ sinn. Hann lét gera ǫll hús at Helgafelli stór ok rammlig. Hann markaði ok grundvǫll til kirkju ok lýsti því, at hann ǽtlaði sér at sǿkja kirkjuviðinn. Þau Þorkell ok Guðrún áttu son. Sá er nefndr Gellir. Hann var snemma inn efniligasti. Bolli Bollason var ýmist í Tungu eða at Helgafelli. Var Snorri til hans allvel. Þorleikr bróðir hans var at Helgafelli. Váru þeir brǿðr miklir menn ok inir knáligstu, ok hafði Bolli allt fyrir. Vel var Þorkell til stjúpbarna sinna. Bolli var nú 16 vetra en Þorleikr 20.

Þá rǿddi Þorleikr við Þorkel ok móður sína, at hann vildi útan fara: Leiðisk mér at sitja heima sem konum. Vilda ek, at mér vǽri fengin fararefni. Þorkell segir:

Ekki þykkjumk ek verit hafa mótgerðasamr ykkr brǿðrum, síðan er tengðir várar tókusk. Þykki mér þetta in mesta várkunn, at þik fýsi at kanna siðu annarra manna, því at ek vǽnti, at þú þykkir vaskr maðr, hvar sem þú kemr með dugandi mǫnnum.

Þorleikr kvazk ekki mundu hafa mikit fé, því at ósýnt er, hversu mér gǽtisk til. Em ek ungr ok í mǫrgu óráðinn.

Þorkell bað hann hafa, svá sem hann vildi. Síðan kaupir Þorkell í skipi til handa Þorleiki, er uppi stóð í Dǫgurðarnesi. Fylgir Þorkell honum til skips ok bjó hann at ǫllu vel heiman. Fór Þorleikr útan um sumarit. Sem hann kemr til Noregs, var þá lands hǫfðingi Óláfr konungr inn helgi. Þorleikr ferr þegar á fund Óláfs konungs. Hann tók vel við honum ok kannaðisk við kynferði hans ok bauð honum til sín. Þorleikr þekkðisk þat. Er hann með konungi um vetrinn ok gerðisk hirðmaðr hans. Virði konungr hann vel. Þótti Þorleikr inn vaskasti maðr, ok var hann með Óláfi konungi, svá at vetrum skifti.

Nú er at segja frá Bolla Bollasyni. Þá er hann var 18 vetra gamall um várit, rǿddi hann við Þorkel, mág sinn, ok þau móður sína, at hann vill, at þau leysi fǫðurarf hans. Guðrún spyrr, hvat hann ǽtlaðisk fyrir, er hann kallaði til fjár í hendr þeim. Bolli segir:

Þat er vili minn, at konu sé beðit til handa mér. Vilda ek, Þorkell mágr, segir Bolli, at þú vǽrir mér þar um flutningsmaðr, at þat gengi fram.

Þorkell spyrr, hverrar konu hann vildi biðja. Bolli segir:

Kona heitir Þórdís. Hon er dóttir Snorra goða. Hon er svá kvenna, at mér er mest um at eiga, ok ekki mun ek ek kvángask í bráð, ef ek nái eigi þessu ráði. Þykki mér ok mikit undir, at þetta gangi fram. Þorkell segir:

Heimilt er þat, mágr, at ek ganga með máli þessu, ef þér þykkir þat máli skifta. Vǽnti ek at þetta mál verði auðsótt við Snorra, því at hann mun sjá kunna, at honum er vel boðit, þar er þú ert. Guðrún mǽlti:

Þat er skjótt at segja, Þorkell, at ek vil til þess láta engi hlut spara, at Bolli fái þann ráðakost, sem honum glíkar. Er þat bǽði, at ek ann honum mest, enda hefir hann øruggastr verit í því minna barna, at gera at mínum vilja.

Þorkell lézk þat ǽtla fyrir sér, at leysa Bolla vel af hendi. Er þat fyrir margs sakir makligt, því at ek vǽnti þess, at gott verði mannkaup í Bolla.

Litlu síðar fara þeir Þorkell ok Bolli ok váru saman mjǫk margir menn. Fara þar til, er þeir koma í Tungu. Snorri tók vel við þeim ok blíðliga. Eru þar inar mestu ǫlvǽrðir af Snorra hendi. Þórdís Snorradóttir var heima með feðr sínum. Hon var vǽn kona ok merkilig. Ok er þeir hǫfðu fár nǽtr verit í Tungu, þá berr Þorkell upp bónorðsmálin ok mǽlir til mǽgðar við Snorra fyrir hǫnd Bolla, en til samfara við Þórdísi, dóttur hans.

Slíkra mála er vel leitat, sem mér er at þér ván. Vil ek þessu máli vel svara, því at mér þykkir Bolli inn mannvǽnsti maðr, ok sú kona þykki mér vel gift, er honum er gift. En þat mun þó mestu um stýra, hversu Þórdísi er um gefit, því at hon skal þann einn mann eiga, at henni sé vel at skapi.

Þetta mál kemr fyrir Þórdísi, en hon svarar á þá leið, at hon mundi þar um hlíta forsjá fǫður síns. Kvazk fúsari at giftask Bolla í sinni sveit en ókunnum manni lengra í brott. Ok er Snorri fann, at henni var ekki þetta í móti skapi, at ganga með Bolla, þá er þetta at ráði gǫrt, ok fóru festar fram. Skal Snorri hafa boð þat inni, ok skal vera at miðju sumri. Við þetta ríða þeir Þorkell ok Bolli heim til Helgafells, ok er nú Bolli heima, þar til er at brúðhlaupsstefnu kemr.

Búask þeir nú heiman Þorkell ok Bolli, ok þeir menn með þeim, er til þess váru ǽtlaðir. Var þar fjǫlmenni mikit ok it skǫruligsta lið. Ríða nú leið sína ok koma í Tungu. Eru þar allgóðar viðtǫkur. Var þar mikit mikit fjǫlmenni ok veizla in virðuligsta. Ok er veizluna þrýtr, búask menn í brott. Snorri gaf Þorkeli gjafar sǿmiligar ok þeim Guðrúnu báðum. Bolli var í Tungu, ok tókusk brátt góðar ástir með þeim Þórdísi. Snorri lagði ok mikla stund á at veita Bolla vel ok var til hans hvar betr en til sinna barna. Bolli þekkðisk þat vel ok er þau misseri í Tungu í góðu yfirlǽti.

Um sumarit eftir kom skip af hafi í Hvítá. Þat skip átti halft Þorleikr Bollason, en halft áttu norrǿnir menn. Ok er Bolli spyrr þat, ríðr hann þegar suðr til skips. Verðr hvárr þeirra brǿðra ǫðrum feginn. Er Bolli þar svá at nóttum skiftir. Síðan ríða þeir báðir brǿðr vestr til Helgafells. Þorkell tekr við þeim með allri blíðu, ok þau Guðrún bǽði, ok buðu Þorleiki þar at vera um vetrinn. Ok þat þiggr hann. Þorleikr dvelsk at Helgafelli um hríð. Ríðr síðan til Hvítár ok lǽtr setja upp skipit, en flytja vestr vǫrnuð sinn. Þorleiki hafði gott orðit til fjár ok virðingar, því at hann hafði gǫrsk handgenginn inum tignasta konungi Óláfi Haraldssyni. Var hann nú at Helgafelli um vetrinn, en Bolli í Tungu.