Bókastaðir

Þat rǿddu þeir fǫrunautar Halldórs, at Guðrúnu þǿtti lítit dráp Bolla, er hon slósk á leiðiorð við þá ok átti allt tal við þá, svá sem þeir hefði ekki at gǫrt, þat er henni vǽri í móti skapi. Þá segir Halldórr:

Ekki er þat mín ǽtlun, at Guðrúnu þykki lítit lát Bolla. Hygg ek, at henni gengi þat meirr til leiðiorðs við oss, at hon vildi vita, sem gǫrst, hverir menn hefði verit í þessi ferð. Er þat ok ekki ofmǽli, at Guðrún eigi mjǫk fyrir ǫðrum konum um allan skǫrungskap. Þat er ok eftir vánum, at Guðrúnu þykki mikit lát Bolla, því at þat er satt at segja, at eftir slíka menn er mestr skaði, sem Bolli var, þó at vit frǽndr bǽrim eigi giftu til samþykkis.

Eftir þetta ríða þeir heim í Hjarðarholt.

Þessi tíðendi spyrjask brátt víða ok þóttu mikil. Var Bolli it mesta harmdauði. Guðrún sendi þegar menn á fund Snorra goða, því at þar þóttusk þau Ósvífr eiga allt traust, er Snorri var. Snorri brá við skjótt orðsending Guðrúnar ok kom í Tungu við 60 manna. Guðrún varð fegin kvámu hans. Hann bauzk til at leita um sǽttir, en Guðrúnu var lítit um þat, at játa því fyrir hǫnd Þorleiks, at taka fé fyrir víg Bolla.

Þykki mér þú, Snorri, þat liðsinni mér mest veita, segir Guðrún, at þú skiftir bústǫðum við mik, svá at ek sitja eigi samtýnis við þá Hjarðhyltingr.

Í þenna tíma átti Snorri deilur miklar við þá Eyrbyggja. Snorri kvazk þetta mundu gera fyrir vinfengis sakir við Guðrúnu, en þó muntu, Guðrún, þessi misseri verða at búa í Tungu.

Býsk nú Snorri í brott ok gaf Guðrún honum virðuligar gjafir. Ríðr nú Snorri heim ok var kyrrt at kalla þau misseri.

Inn nǽsta vetr eftir víg Bolla fǿddi Guðrún barn. Þat var sveinn. Sá var Bolli nefndr. Hann var snemma mikill ok vǽnn. Guðrún unni honum mikit. ok er vetr sá líðr af ok vár kom, þá ferr fram kaup þat, sem rǿtt hafði verit, at þau myndi kaupa um lǫnd Snorri ok Guðrún. Rézk Snorri í Tungu ok bjó þar, meðan hann lifði. Guðrún ferr til Helgafells ok þau Ósvífr ok setja þar bú saman risuligt. Vaxa þar upp synir Guðrúnar, Þorleikr ok Bolli. Þorleikr var þá 4 vetra gamall, er Bolli var veginn. faðir hans.

Maðr hét Þorgils ok var Hǫllu son. En því var hann kenndr við móður sína, at hon lifði lengr en faðir hans. Hann hét Snorri ok var sonr Alfs ór Dǫlum. Halla, móðir Þorgils, var dóttir Gests Oddleifssonar. Þorgils bjó í Hǫrðadal á þeim bǿ, er í Tungu heitir. Þorgils var mikill maðr ok vǽnn ok inn mesti ofláti. Engi var hann kallaðr jafnaðarmaðr. Oft var heldr fátt með þeim Snorra goða. Þótti Snorra Þorgils hlutgjarn ok áburðarmikill. Þorgils gaf sér margt til ørenda út í sveitina. Hann kom jafnan til Helgafells ok bauð sik til umsýslu með Guðrúnu. Hon tók á því vel at eins ok lítit af ǫllu. Þorgils bauð heim Þorleiki, syni hennar, ok var hann lǫngum í Tungu ok nam lǫg at Þorgilsi, því at hann var lǫgkǿnn maðr.

Í þenna tíma var í fǫrum Þorkell Eyjolfsson. Hann var frǽgr maðr ok kynstórr, ok var hann mikill vinr Snorra goða. Hann var ok jafnan með Þorsteini Kuggasyni, frǽnda sínum, þá er hann var út hér.

Ok eitt sinn, er Þorkell var út hér ok átti skip uppi standanda í Vaðli á Barðastrǫnd, þá varð atburðr sá í Borgarfirði, at sonr Eiðs ór Ási var veginn af sonum Helgu frá Kroppi. Hét sá Grímr, er vegit hafði, en bróðir hans Njáll. Hann drukknaði í Hvítá litlu síðar. Grímr varð sekr skógarmaðr um vígit, ok lá hann úti á fjǫllum, er hann var í sekðinni. Hann var mikill maðr ok sterkr. Eiðr var þá mjǫk gamlaðr, er þetta var tíðenda. Varð af því at þessu gǫrr engi reki. Mjǫk lǫgðu menn til orðs Þorkeli Eyjolfssyni, er hann rak eigi þessa réttar.

Um várit eftir, þá er Þorkell hafði búit skip sitt, ferr hann suðr um Breiðafjǫrð ok fǽr sér þar hest ok ríðr einn saman ok léttir eigi ferðinni, fyrr en hann kemr í Ás til Eiðs, frǽnda síns. Eiðr tók við honum feginsamliga. Þorkell segir honum sitt ørendi, at hann vill leita til fundar við Grím, skógarmann hans. Spyrr þá Eið, ef hann vissi nokkut til, hvar bǿli hans mundi vera. Eiðr segir:

Ekki em ek þess fúss. Þykki mér þú miklu til hǽtta, hversu ferðin teksk, en at eiga við heljarmann slíkan, sem Grímr er. Ef þú vill fara, þá far þú við marga menn, svá at þú eigir allt undir þér.

Þat þykki mér engi frami, segir Þorkell, at draga fjǫlmenni at einum manni, en þat vilda ek, at þú léðir mér sverðit Skǫfnung, ok vǽnti ek þá, at ek skyla bera af einhleypingi einum, þó at hann sé vel at sér búinn.

Þú munt þessu ráða, segir Eiðr, en ekki kemr mér þat á óvart, þó at þú iðrisk eitthvert sinn þessa einrǽðis. En með því at þú þykkisk þetta gera fyrir mínar sakir, þá skal þér eigi þessa varna, er þú beiðir, því at ek ǽtla Skǫfnung vel niðr kominn, þó at þú berir hann. En sú er náttúra sverðsins, at eigi skal sól skína á hjǫltin, ok honum skal eigi bregða, svá at konur sé hjá. Ef maðr fǽr sár sár af sverðinu, þá má þat sár eigi grǿða, nema lyfsteinn sá sé riðinn við, er þar fylgir.

Þorkell kvazk þessa ǽtla vandliga at gǽta ok tekr við sverðinu. Eiðr kvazk þat helzt ǽtla, at Grímr ǽtti bǿli norðr á Tvídǿgru við Fiskivǫtn. Síðan ríðr Þorkell norðr á heiðina þá leið, er Eiðr vísaði honum, ok er hann sótti á heiðina mjǫk langt, sér hann hjá vatni einu miklu skála ok sǿkir þangat til.

Nú kemr Þorkell til skálans ok sér hann þá, hvar maðr sitr við vatnit við einn lǿkjaós ok dró fiska. Sá hafði feld á hǫfði. Þorkell stígr af baki ok bindr hestinn undir skálavegginum. Síðan gengr hann fram at vatninu, þar sem maðrinn sat. Grímr sá skuggann mannsins, er bar á vatnit, ok sprettr hann upp skjótt. Þorkell er þá kominn mjǫk svá at honum ok leggr til hans. Ok kom á hǫndina fyrir ofan ulflið, ok var þat ekki mikit sár. Grímr rann þegar á Þorkel, ok takask þeir fangbrǫgðum. Kenndi þar brátt aflsmunar, ok fell Þorkell, ok Grímr á hann ofan. Þá spurði Grímr, hverr þessi maðr vǽri. Þorkell kvað hann engu skifta. Grímr mǽlti:

Nú hefir ǫðruvís orðit en þú mundir ǽtlat hafa, því at nú mun þitt líf vera á mínu valdi.

Þorkell kvazk ekki mundu sér friðar biðja, því at mér hefir ógiftuliga tekizk Grímr sagði ǿrin sín óhǫpp, þó at þetta liði undan. Mun þér annarra forlaga auðit verða en deyja á okkrum fundi, ok vil ek þér líf gefa. En þú launa því, sem þú vill.

Standa þeir nú upp báðir ok ganga heim til skálans. Þorkell sér, at Grím mǿðir blóðrás. Tekr þá Skǫfnungsstein ok ríðr ok bindr við hǫnd Gríms, ok tók þegar allan sviða ok þrota ór sárinu.

Þeir váru þar um nóttina. Um morgininn býsk Þorkell í brott ok spyrr, ef Grímr vili fara með honum. Hann kvezk þat at vísu vilja. Þorkell snýr þegar vestr ok kemr ekki á fund Eiðs. Léttir eigi fyrr en hann kemr í Sǽlingsdalstungu. Snorri goði fagnar honum með mikilli blíðu. Þorkell sagði honum, at ferð sjá hafði illa tekizk.

Snorri kvað hafa vel orðit, lízk mér giftusamliga á Grím. Vil ek ok, segir hann, at þú leysir hann vel af hendi. Vǽri þat nú mitt ráð, segir Snorri, at þú létir af ferðum ok fengir þér staðfestu ok ráðakost ok gerisk hǫfðingi, sem þú átt kyn til. Þorkell segir:

Oft hafa mér vel gefizk yður ráð, ok spurði, ef hann hefði um hugsat, hverrar konu hann skyldi biðja. Snorri segir:

Þeirrar skaltu konu biðja, er beztr kostr er, en þat er Guðrún Ósvífrsdóttir.

Þorkell kvað þat satt vera, at ráðahagrinn var virðuligr, en mikit þykki mér á liggja, ofstǿki hennar, segir hann, ok stórrǽði. Hon mun vilja hefna láta Bolla, bónda síns. Þar þykkisk í ráðum vera með henni Þorgils Hǫlluson, ok má vera, at honum getisk lítt at þessu. En vel er mér Guðrún at skapi. Snorri mǽlir:

Ek mun í því bindask, at þér mun ekki mein verða at Þorgilsi, ok meiri ván þykki mér, at nokkur umskifti sé orðin um hefndina Bolla, áðr þessi misseri sé liðin. Þorkell segir:

Vera kann, at þetta sé eigi tóm orð, er þú talar nú. en um hefnd Bolla sé ek ekki glíkligra nú en fyrir stundu, nema þar snarisk nokkurir inir stǿrri menn í bragð. Snorri mǽlir:

Vel glíkar mér, at þú farir enn útan í sumar. Sjáum þá, hvat við berr.

Þorkell kvað svá vera skuldu, ok skiljask þeir við svá búit. Fór Þorkell vestr yfir Breiðafjǫrð ok til skips. Hann flutti Grím útan með sér. Þeim byrjaði vel um sumarit, ok tóku Noreg sunnarla.

Þá mǽlti Þorkell til Gríms: Kunnigr er þér málavǫxtr ok atburðir um félagsskap okkarn. Þarf þat ekki at tjá. En gjarna vilda ek, at hann seldisk með minnum vandrǽðum út en á horfðisk um hríð. En at hraustum manni hefi ek þik reynt, ok fyrir þat vil ek þik svá af hǫndum leysa, sem ek hafa aldri þungan hug á þér haft. Kaupeyri mun ek þér fá svá mikinn, at þú megir ganga í hraustra manna lǫg. En þú nem ekki stað hér í landi, því at frǽndr Eiðs eru margir í kaupfǫrum, þeir er þungan hug hafa á þér.

Grímr þakkaði honum þessi orð ok kvazk eigi beiða mundu kunna jafnframarla sem hann bauð. At skilnaði gaf hann Grími góðan kaupeyri. Tǫluðu þat margir, at þetta vǽri gǫrt allstórmannliga. Síðan fór Grímr í Vík austr ok staðfestisk þar. Hann þótti mikill maðr fyrir sér, ok endask þar frá Grími at segja.

Þorkell var í Noregi um vetrinn ok þótti vera mikils háttar maðr. Hann var stórauðigr at fé ok inn mesti ákafamaðr. Nú verðr þar frá at hverfa um stund, en taka til út á Íslandi ok heyra, hvat þar gerisk til tíðenda, meðan Þorkell er útan.

Guðrún Ósvífrsdóttir fór um sumarit inn í Dali. Hon reið í Þykkvaskóg. Þorleikr var þá ýmist í Þykkvaskógi með þeim Ármóðs sonum, Halldóri ok Ǫrnolfi, stundum var hann í Tungu með Þorgilsi. Sǫmu nótt sendi Guðrún mann Snorra goða, at hon vill finna hann þegar um daginn eftir. Snorri brá skjótt við ok reið þegar við annan mann, þar til at hann kom til Haukadalsár. Hamarr stendr fyrir norðan ána, er Hǫfði heitir. Þat er í Lǿkjarskógs landi. Í þeim stað hafði Guðrún á kveðit, at þau Snorri skuldu finnask. Þau kómu þar mjǫk jafnsnemma. Fylgði ok einn maðr Guðrúnu. Var þat Bolli Bollason. Hann var þá 12 vetra gamall, en fullkominn var hann at afli ok hyggju, svá at þeir váru margir, er eigi biðu meira þroska, þó at alrosknir vǽri. Hann bar þá ok Fótbít.

Þau Snorri ok Guðrún tóku þegar tal, en Bolli ok fǫrunautr Snorra sátu á hamrinum ok hugðu at mannaferðum um heraðit. Ok er þau Snorri ok Guðrún hǫfðu spurzk almǽltra tíðenda, þá frétti Snorri at ørendum, hvat þá hefði nýliga við borit, er hon sendi svá skyndiliga orð. Guðrún mǽlti:

Þat er satt, at mér er þessi atburðr spánnýrr, er ek mun nú upp bera, en þó varð hann fyrir 12 vetrum, því at um hefndina Bolla mun ek nokkut rǿða. Má þér þat ok ekki at óvǫrum koma, því at ek hefi þik áminnt stundum. Mun ek þat ok fram bera, at þú hefir þar til heitit mér nokkurum styrk, ef ek bíða með þolinmǽði. En nú þykki mér rekin ván, at þú munir gaum at gefa váru máli. Nú hefi ek beðit þá stund, er ek fǽ mér skap til. En þó vilda ek hafa heil ráð af yðr, hvar hefnd þessi skal niðr koma.

Snorri spurði, hvar hon hefði helzt ǽtlat. Guðrún mǽlti:

Þat er minn vili, at þeir haldi eigi allir heilu Óláfs synir.

Snorri kvazk þat banna mundu, at fara á hendr þeim mǫnnum, er mest váru virðir í heraði, en náfrǽndr þeirra, er nǽr munu ganga hefndunum, ok er allt mál, at ǽttvíg þessi takisk af. Guðrún mǽlti:

Þá skal fara at Lamba ok drepa hann. Er þá af einn sá, er illfúsastr er. Snorri segir:

Er sǫk við Lamba, þó at hann vǽri drepinn, en eigi þykki mér Bolla hefnt at heldr, ok eigi mun þeirra Bolla slíkr munr gǫrr í sǽttum, sem vert er, ef þeim vígum er saman jafnat. Guðrún mǽlti:

Vera kann, at vér fáim ekki jafnmǽli af þeim Laxdǿlunum, en gjalda skal nú einnhverr í hverjum dal sem hann býr. Skal nú þar at snúa, er Þorsteinn svarti er, því at engi hefir sér verra hlut af deilt þessum málum en hann. Snorri mǽlti:

Slíkt er Þorsteinn í sǫkum við yðr, sem þeir menn, er í tilfǫr váru vígs Bolla ok unnu ekki á honum. En þú lǽtr þá menn sitja hjá kyrra, er mér þykkir, sem í meira lagi sé hefnd í, en hafi þó borit banorð af Bolla, er Helgi er Harðbeins son. Guðrún mǽlti:

Satt er þat, en eigi má ek vita, at þessir menn siti um kyrrt allir, er ek hefi áðr þenna fjándskap miklat á hendr. Snorri segir:

Ek sé þar gott ráð til. Þeir Lambi ok Þorsteinn skulu vera í ferð með sonum þínum, ok er þeim Lamba þat makligt friðkaup. En ef þeir vilja eigi þat, þá mun ek ekki mǽla þá undan, at eigi skapið þér þeim slíkt víti, sem yðr glíkar. Guðrún mǽlti:

Hvernig skal at fara at koma þessum mǫnnum til ferðar, er þú hefir upp nefnt?

Þat verða þeir at annask, er fyrir skulu vera ferðinni. Guðrún mǽlir:

Þar munum vér hafa þína forsjá á því, hverr ferðinni skal stjórna ok fyrir vera.

Þá brosti Snorri ok mǽlir: Hér hefir þú kørit mann til. Guðrún mǽlir:

Þetta muntu tala til Þorgils.

Snorri segir svá vera. Guðrún mǽlir:

Rǿtt hefi ek þetta áðr við Þorgils, ok er, sem því sé lokit, því at hann gerði þann einn kost á, er ek vilda ekki á líta. En ekki fór Þorgils undan at hefna Bolla, ef hann nǽði ráðahag við mik. En þess er borin ván, ok mun ek því ekki biðja hann til þessarrar ferðar. Snorri mǽlti:

Hér mun ek gefa ráð til, fyrir því at ek fyrirman Þorgilsi ekki þessar ferðar. Honum skal at vísu heita ráðahag ok gera þat þó með undirmálum þeim, at þú sér engum manni samlendum gift ǫðrum en Þorgilsi, ok þat skal enda, því at Þorkell Eyjolfsson er nú eigi hér á landi, en ek hefi honum ǽtlat þenna ráðahag. Guðrún mǽlti:

Sjá mun hann þenna krók. Snorri segir:

Sjá mun hann víst eigi, því at Þorgils er meirr reyndr at ákafa en vitsmunum. Ger þenna máldaga við fárra manna vitni. lát hjá vera Halldór, fóstbróður hans, en eigi Ǫrnolf, því at hann er vitrari, ok kenn mér ef eigi dugir.

Eftir þetta skilja þau Guðrún talit, ok bað hvárt þeirra annat vel fara. Reið Snorri heim, en Guðrún í Þykkvaskóg. Um morgininn eftir ríðr Guðrún ór Þykkvaskógi ok synir hennar með henni, ok er þau ríða út eftir Skógarstrǫnd, sjá þau, at menn ríða eftir þeim. Þeir ríða hvatan ok koma skjótt eftir, ok var þar Þorgils Hǫlluson. Fagna þar hvárir ǫðrum vel ok sǿmiliga. Ríða nú ǫll saman um daginn út til Helgafells

Fám nóttum síðar en Guðrún hafði heim komit, heimti hon sonu sína til máls við sik í laukagarð sinn. en er þeir koma þar, sjá þeir, at þar váru breidd niðr línklǽði, skyrta ok línbrǿkr. Þau váru blóðug mjǫk. Þá mǽlti Guðrún:

Þessi sǫmu klǽði, er þit sjáið hér, frýja ykkr fǫðurhefnda. Nú mun ek ekki hafa hér um mǫrg orð, því at ekki er ván, at þit skipizk af framhvǫt orða, ef þit íhugið ekki við slíkar bendingar ok áminningar.

Þeim brǿðrum brá mjǫk við þetta, er Guðrún mǽlti, en svǫruðu þó á þá leið, at þeir hafa verit ungir til hefnda at leita ok forystulausir. Kváðusk hvárki kunna ráð gera fyrir sér né ǫðrum, ok muna mǽttim vit, hvat vit hǫfum látit.

Guðrún kvazk ǽtla, at þeir mundu meirr hugsa um hestavíg eða leika.

Eftir þetta gengu þeir í brott.

Um nóttina eftir máttu þeir brǿðr eigi sofa. Þorgils varð þess varr ok spurði, hvat þeim vǽri. Þeir segja honum allt tal þeirra mǿðgina ok þat með, at þeir megu eigi bera lengr harm sinn ok frýju móður sinnar, viljum vér til hefnda leita, segir Bolli, ok hǫfum vit brǿðr nú þann þroska, at menn munu mjǫk á leita við okkr, ef vit hefjum eigi handa.

Um daginn eftir taka þau tal með sér. Þorgils ok Guðrún, en Guðrún hóf svá mál sitt: Svá þykki mér, Þorgils, sem synir mínir nenni eigi kyrrsetu þessi lengr, svá at þeir leiti eigi til hefnda eftir fǫður sinn. En þat hefir mest dvalit hér til, at mér þóttu þeir Þorleikr ok Bolli of ungir hér til at standa í mannráðum. En ǿrin hefir nauðsyn til verit at minnask þess nokkuru fyrr. Þorgils segir:

Því þarftu þetta mál ekki við mik at rǿða, at þú hefir þvert tekit at ganga með mér. En allt er mér þat samt í hug ok fyrr, þá er vit hǫfum þetta átt at tala. Ef ek nái ráðahag við þik, þá vex mér ekki í augu at stinga af einnhvern þeirra eða báða 2, þá er nǽst gengu vígi Bolla. Guðrún mǽlti:

Svá þykki mér, sem Þorleiki virðisk engi jafnvel til fallinn at vera fyrirmaðr, ef þat skal nokkut vinna, er til harðrǽða sé. En þik er ekki því at leyna, at þeir sveinarnir ǽtla at stefna at Helga Harðbeinssyni, berserkinum, er sitr í Skorradal at búi sínu ok uggir ekki at sér. Þorgils mǽlir:

Aldrigi hirði ek, hvárt hann heitir Helgi eða ǫðru nafni, því at hvárki þykki mér ofrefli at eiga við Helga eða einnhvern annan. Er um þetta mál allt rǿtt fyrir mína hǫnd, ef þú heitr með váttum at giftask mér, ef ek kem hefndum fram með sonum þínum.

Guðrún kvazk þat efna mundu allt, er hon yrði á sátt, þó at þat vǽri við fárra manna vitni gǫrt, ok sagði hon, at þetta mundi at ráði gǫrt. Guðrún bað þangat kalla Halldór, fóstbróður hans, ok þá sonu sína. Þorgils bað ok Ǫrnolf við vera.

Guðrún kvað þess enga þǫrf, eru mér meiri grunir á um trúleika Ǫrnolfs við þik en ek ǽtla þér vera.

Þorgils bað hana ráða.

Nú koma þeir brǿðr á fund Guðrúnar ok Þorgils. Þar var Halldórr í tali með þeim.

Guðrún segir þeim nú skyn á, at, Þorgils hefir heitit at gerask fyrirmaðr ferðar þeirrar, at veita heimferð at Helga Harðbeinssyni með sonum mínum at hefna Bolla. Hefir Þorgils þat til mǽlt ferðarinnar, at hann nǽði ráðahag við mik. Nú skírskota ek því við vitni yðru, at ek heit Þorgilsi at giftask engum manni ǫðrum samlendum en honum. En ek ǽtla ekki at giftask í ǫnnur lǫnd.

Þorgilsi þykkir nú þetta vel mega fyrir bíta, ok sér hann ekki í þetta. Slíta þau nú þessu tali. Þetta ráð er nú fullgǫrt, at Þorgils skal til ferðar ráðask. Býsk hann frá Helgafelli ok með honum synir Guðrúnar. Ríða þeir inn í Dali ok fyrst heim í Tungu.