Bókastaðir

Þeir Óláfr ok Ósvífr heldu sinni vináttu, þó at nokkut vǽri þústr á með inum yngrum mǫnnum. Þat sumar hafði Óláfr heimboð hǫlfum mánaði fyrir vetr. Ósvífr hafði ok boð stofnat at vetrnáttum. Bauð þá hvárr þeirra ǫðrum til sín með svá marga menn, sem þá þǿtti hvárum mestr sómi at vera. Ósvífr átti þá fyrri boð at sǿkja til Óláfs, ok kom hann at ákveðinni stundu í Hjarðarholt. Í þeirri ferð var Bolli ok Guðrún ok synir Ósvífrs.

Um morgininn eftir rǿddi kona ein um, er þǽr gengu útar eftir skálanum, hversu konum skyldi skipa í sǽti. Þat bar saman ok Guðrún er komin gegnt rekkju þeirri, at Kjartan var vanr at liggja í. Kjartan var þá at ok klǽddisk ok steypti yfir sik skarlatskyrtli rauðum.

Þá mǽlti Kjartan til konu þeirrar, er um kvenna skipunina hafði rǿtt, því at engi var annarr skjótari til at svara, Hrefna skal sitja í ǫndvegi ok vera mest metin at gǫrvǫllu, á meðan ek em á lífi.

En Guðrún hafði þó áðr ávallt skipat ǫndvegi í Hjarðarholti ok svá annars staðar. Guðrún heyrði þetta ok leit til Kjartans ok brá lit, en svaraði engu.

Annan dag eftir mǽlti Guðrún við Hrefnu, at hon skyldi falda sér með motrinum ok sýna mǫnnum inn bezta grip, er komit hafði til Íslands. Kjartan var hjá ok þó eigi allnǽr ok heyrði, hvat Guðrún mǽlir.

Hann varð skjótari til at svara en Hrefna: Ekki skal hon falda sér með motri at þessu boði, því at meira þykki mér skifta, at Hrefna eigi ina mestu gǫrsemi, heldr en boðsmenn hafi nú augnagaman af at sinni.

Viku skyldi haustboð vera at Óláfs. Annan dag eftir rǿddi Guðrún í hljóði til Hrefnu, at hon skyldi sýna henni motrinn. Hon kvað svá vera skuldu. Um daginn eftir ganga þǽr í útibúr þat, er gripirnir váru í. Lauk Hrefna upp kistu ok tók þar upp guðvefjarpoka, en ór pokanum tók hon motrinn ok sýndi Guðrúnu. Hon rakti motrinn ok leit á um hríð ok rǿddi hvárki um lǫst né lof. Síðan hirði Hrefna motrinn, ok gengu þǽr til sǽtis síns. Eftir þat fór þar fram gleði ok skemmtun.

En þann dag, er boðsmenn skuldu í brott ríða, gekk Kjartan mjǫk um sýslur at annask mǫnnum hestaskifti, þeim er langt váru at komnir, ok slíkan fararbeina, sem hafa þurfti. Eigi hafði Kjartan haft sverðit konungsnaut í hendi, þá er hann hafði at þessu gengit. En þó var hann sjaldan vanr at láta þat hendi fyrir ganga. Síðan gekk hann til rúms síns, þar sem sverðit hafði verit, ok var þá á brottu. Hann gekk þegar at segja feðr sínum. Óláfr mǽlti:

Hér skulum vér fara með sem hljóðast, ok mun ek fá menn til njósnar í hvern flokk þeirra, er á brott ríða.

Ok svá gerði hann.

Án inn hvíti skyldi ríða með liði Ósvífrs ok hugleiða afhvarf manna eða dvalar. Þeir riðu inn hjá Ljárskógum ok hjá bǿjum þeim, er í Skógum heita, ok dvǫlðusk hjá Skógum ok stigu þar af baki. Þórolfr, sonr Ósvífrs, fór af bǿnum ok nokkurir aðrir menn með honum. Þeir hurfu í brott í hrískjǫrr nokkur á meðan þeir dvǫlðusk í Skógum. Án fylgði þeim til Laxár, er fellr ór Sǽlingsdal, ok kvazk hann þá mundu aftr hverfa. Eigi talði Þórolfr mein á því, þó at hann hefði hvergi farit. Þá nótt áðr hafði fallit lítil snjófǫlva, svá at sporrǽkt var. Án reið aftr til Skógar ok rakti spor Þórolfs til keldu einnar eða fens. Hann þreifaði þar niðr ok greip þar á sverðshjǫltum. Án vildi hafa til vitni með sér um þetta mál ok reið eftir Þórarni í Sǽlingsdalstungu, ok hann fór til með Áni at taka upp sverðit. Eftir þat fǿrði Án Kjartani sverðit. Kjartan vafði um dúki ok lagði niðr í kistu. Þar heitir Sverðskelda síðan. Þórolfr stakk þar í sverðinu konungsnaut. Var nú látit kyrrt yfir þessu, en umgerðin fannsk aldrigi síðan. Kjartan hafði jafnan minni mǽtur á sverðinu síðan en áðr. Þetta lét Kjartan á sik bíta ok vildi eigi hafa svá búit. Óláfr mǽlti:

Láttu þetta ekki á þik bíta. Hafa þeir sýnt ekki góðan prett, en þik sakar ekki. Látum eigi aðra eiga at því at hlǽja, at vér leggim slíkt til deilu, þar er til móts eru vinir ok frǽndr.

Ok við þessar fortǫlur Óláfs lét Kjartan kyrrt vera.

Eftir þetta bjósk Óláfr at sǿkja heimboð til Lauga at vetrnáttum ok rǿddi hann við Kjartan, at hann skyldi fara. Kjartan var trauðr til ok hét þó ferðinni at bǿn feðr síns. Hrefna skyldi ok fara ok vildi heima láta motrinn. Þorgerðr húsfreyja spurði:

Hvénǽr skaltu upp taka slíkan ágǽtisgrip, ef hann skal í kistum liggja, þá er þú ferr til boða? Hrefna segir:

Margir menn mǽla þat, at eigi sé ørvǽna, at ek koma þar, at ek eiga fǽri ǫfundarmenn en at Laugum. Þorgerðr segir:

Ekki leggjum vér mikinn trúnuð á þá menn, er slíkt tala hér í milli húsa.

En með því, at Þorgerðr fýsti ákaft, þá hafði Hrefna motrinn, en Kjartan mǽlti þá eigi í mót, er hann sá, hversu móðir hans vildi.

Eftir þetta ráðask þau til ferðar, ok koma þau til Lauga um kveldit, ok var þeim þar vel fagnat. Þorgerðr ok Hrefna selja klǽði sín til varðveizlu. En um morgininn, er konur skuldu taka búnuð sinn, þá leitar Hrefna at motrinum, ok var þá í brottu þaðan, sem hon hafði varðveitt, ok var þá víða leitat ok fannsk eigi. Guðrún kvað þat glíkast, at heima mundi eftir hafa orðit motrinn, eða hon mundi hafa búit um óvarliga ok fellt niðr. Hrefna segir nú Kjartani, at motrinn var horfinn. Hann svaraði ok kvað eigi hǿgt hlut í at eiga at gǽta til með þeim ok bað hana nú láta vera kyrrt, segir síðan fǫður sínum, um hvat at leika var. Óláfr segir:

Enn vilda ek sem fyrr, at þú létir vera ok hjá þér líða þetta vandrǽði. Mun ek leita eftir þessu í hljóði, því at þar til vilda ek allt vinna, at ykkr Bolla skilði eigi á. Er um heilt bezt at binda, frǽndi, segir hann. Kjartan segir:

Auðvitat er þat, faðir, at þú mundir unna ǫllum hér hér af góðs hlutar. En þó veit ek eigi, hvárt ek nenni at aka svá hǫllu fyrir Laugamǫnnum.

Þann dag, er menn skuldu á brott ríða frá boðinu, tekr Kjartan til máls ok segir svá: Þik kveð ek at þessu, Bolli frǽndi. Þú munt vilja gera til vár drengiligar heðan í frá en hingat til. Mun ek þetta ekki í hljóðmǽli fǿra, því at þat er nú at margra manna viti um hvǫrf þau, er hér hafa orðit, er vér hyggjum, at í yðvarn garð hafi runnit. Á hausti, er vér veittum veizlu veizlu í Hjarðarholti, var tekit sverð mitt. Nú kom þat aftr, en eigi umgerðin. Nú hefir hér enn horfit sá gripr er fémǽtr mun þykkja. Þó vil ek nú hafa hvárntveggja. Þá segir Bolli:

Eigi erum vér þessa valdir, Kjartan, er þú berr á oss. Mundi oss alls annars af þér vara en þat, at þú mundir oss stulð kenna. Kjartan segir:

Þá menn hyggjum vér hér í ráðum hafa verit um þetta, at þú mátt bǿtr á ráða, ef þú vill. Gangið þér þǫrfum meirr á fang við oss. Hǫfum vér lengi undan eirt fjándskap yðrum. Skal nú því lýsa, at eigi mun svá búit hlýða.

Þá svaraði Guðrún máli hans ok mǽlti: Þann seyði raufar þú þar, Kjartan, at betr vǽri, at eigi ryki. Nú þó at svá sé, sem þú segir, at þeir menn sé hér nokkurir, er ráð hafi til þess sett, at motrinn skyldi hverfa, þá virði ek svá, at þeir hafi at sínu gengit. Hafið þér nú þat fyrir satt þar um, sem yðr glíkar, hvat af motrinum er orðit. En eigi þykki mér illa, þó at svá sé fyrir honum hagat, at Hrefna hafi litla búningsbót af motrinum heðan í frá.

Eftir þetta skilja þau heldr þungliga. Ríða þeir heim Hjarðhyltingar. Takask nú af heimboðin. Var þó kyrrt at kalla. Ekki spurðisk síðan til motrsins. Þat hǫfðu margir menn fyrir satt, at Þórolfr hefði brenndan motrinn í eldi at ráði Guðrúnar, systur sinnar.

Þann vetr ǫndverðan andaðisk Ásgeirr ǿðikollr. Tóku synir hans þar við búi ok fé.

Eftir jól um vetrinn safnar Kjartan at sér mǫnnum. Urðu þeir saman 60 manna. Ekki segir Kjartan fǫður sínum, hversu af stózk um ferð þessa. Spurði Óláfr ok lítt at. Kjartan hafði með sér tjǫld ok vistir. Ríðr Kjartan nú leið sína, þar til er hann kemr til Lauga. Hann biðr menn stíga af baki ok mǽlti, at sumir skuldu geyma hesta þeirra, en suma biðr hann reisa tjǫld. Í þann tíma var þat mikil tízka, at úti var salerni ok eigi allskammt frá bǿnum, ok svá var at Laugum. Kjartan lét þar taka dyrr allar á húsum ok bannaði ǫllum mǫnnum útgǫngu ok dreitti þau inni 3 nǽtr. Eftir þat ríðr Kjartan heim í Hjarðarholt ok hverr hans fǫrunauta til síns heimilis. Óláfr lǽtr illa yfir þessi ferð. Þorgerðr kvað eigi lasta þurfa ok sagði Laugamenn til slíks gǫrt hafa eða meiri svívirðingar.

Þá mǽlti Hrefna: Áttir þú, Kjartan, við nokkura menn tal at Laugum? Hann segir:

Lítit var bragð at því, segir hann, at þeir Bolli skiftusk við nokkurum orðum.

Þá mǽlti Hrefna ok brosti við: Þat er mér sannliga sagt, at þit Guðrún munið hafa við talazk, ok svá hefi ek spurt, hversu hon var búin, at hon hefði nú faldit sik við motrinum, ok sǿmði einkar vel.

Kjartan svarar ok roðnaði mjǫk við, var mǫnnum auðfynt, at hann reiddisk við, er hon hafði þetta í fleymingi:

Ekki bar mér þat fyrir augu, er þú segir frá, Hrefnu, segir Kjartan. Mundi Guðrún ekki þurfa at falda sér motri til þess at sama betr en allar konur aðrar.

Þá hǽtti Hrefna þessu tali.

Þeim Laugamǫnnum glíkar illa ok þótti þetta miklu miklu miklu meiri svívirðing ok verri en þó at Kjartan hefði drepit mann eða 2 fyrir þeim. Váru þeir synir Ósvífrs óðastir á þetta mál, en Bolli svafði heldr. Guðrún talaði hér fǽst um, en þó fundu menn þat á orðum hennar, at eigi vǽri víst, hvárt ǫðrum lǽgi í meira rúmi en henni. Gerisk nú fullkominn fjándskapr milli Laugamanna ok Hjarðhyltinga. Ok er á leið vetrinn, fǿddi Hrefna barn. Þat var sveinn ok var nefndr Ásgeirr.

Þórarinn búandi í Tungu lýsir því, at hann vildi selja Tunguland. Var þat bǽði at honum þurru lausafé, enda þótti honum mjǫk vaxa þústr milli manna í heraðinu, en honum var kǽrt við hváratveggju. Bolli þóttisk þurfa at kaupa sér staðfestu staðfestu, því at Laugamenn hǫfðu fá lǫnd, en fjǫlða fjár. Þau Bolli ok Guðrún riðu í Tungu at ráði Ósvífrs. Þótti þeim í hǫnd falla at taka upp land þetta hjá sér sjǫlfum, ok bað Ósvífr þau eigi láta smátt slíta. Síðan réðu þau Þórarinn um kaup þetta ok urðu ásátt, hversu dýrt vera skyldi, ok svá þat, er í móti skyldi vera, ok var mǽlt til kaups með þeim Bolla. En því var kaupit eigi váttum bundit, at eigi váru menn svá margir hjá, at þat þǿtti vera lǫgfullt. Ríða þau Bolli ok Guðrún heim eftir þetta.

En er Kjartan Óláfsson spyrr þessi tíðendi, ríðr hann þegar við tolfta mann ok kom í Tungu snemma dags. Fagnar Þórarinn honum vel ok bauð honum þar at vera. Kjartan kvazk heim mundu ríða um kveldit, en eiga þar dvǫl nokkura. Þórarinn frétti at um ørendi. Kjartan segir:

Þat er ørendi mitt hingat at rǿða um landkaup þat nokkut, er þér Bolli hafið stofnat, því at mér er þat í móti skapi, ef þú selr land þetta þeim Bolla ok Guðrúnu.

Þórarinn kvað sér vanhenta annat, því at verðit skal bǽði rífligt, þat er Bolli hefir mér fyrir heitit landit, ok gjaldask skjótt. Kjartan mǽlti:

Ekki skal þik í skaða, þó at Bolli kaupi eigi landit, því at ek mun kaupa þvíglíku verði, ok ekki mun þér duga mjǫk í móti at mǽla því, sem ek vil vera láta, því at þat mun á finnask, at ek vil hér mestu ráða í heraði ok gera þó meirr eftir annarra manna skaplyndi en Laugamanna. Þórarinn segir:

Dýrt mun mér verða dróttins orð um þetta mál. En þat vǽri nǽst mínu skaplyndi, at kaup þetta vǽri kyrrt, sem vit Bolli hǫfum stofnat. Kjartan mǽlti:

Ekki kalla ek þat landkaup, er eigi er váttum bundit. Ger nú annat hvárt, at þú handsala mér þegar landit at þvíglíkum kostum, sem þú hefir ásáttr orðit við aðra, eða bú sjalfr á landi þínu ella.

Þórarinn kaus at selja honum landit. Váru nú þegar váttar at þessu kaupi. Kjartan reið heim eftir landkaup. Þetta spurðisk um alla Breiðafjarðardali. It sama kveld spurðisk þetta til Lauga.

Þá mǽlti Guðrún: Svá virðisk mér, Bolli, sem sem Kjartan hafi þér gǫrt 2 kosti, nokkuru harðari en hann gerði Þórarni, at þú munt láta verða herað þetta með litlum sóma eða sýna þik á einhverjum fundi ykkrum nokkuru óslǽra en þú hefir fyrr verit.

Bolli svaraði engu ok gekk þegar af þessu tali. Ok var nú kyrrt þat er eftir var langafǫstu.

Inn 3 dag páska reið Kjartan heiman við annan mann, fylgði honum Án svarti. Þeir koma í Tungu um daginn. Kjartan vill, at Þórarinn ríði með honum vestr til Saurbǿjar at játa þar skuldarstǫðum, því at Kjartan átti þar miklar fjárreiður. Þórarinn var riðinn á annan bǿ. Kjartan dvalðisk þar um hríð ok beið hans. Þann sama dag var þar komin Þórhalla málga. Hon spyrr Kjartan, hvert hann ǽtlaði at fara. Hann kvazk fara skuldu vestr til Saurbǿjar. Hon segir:

Hverja skaltu leið ríða? Kjartan segir:

Ek mun ríða vestr Sǽlingsdal, en vestan Svínadal.

Hon spyrr, hversu lengi hann mundi vera. Kjartan segir:

Þat er glíkast, at ek ríða vestan fimmtadaginn.

Muntu reka ørendi mitt? segir Þórhalla: Ek á frǽnda vestr fyrir Hvítadal í Saurbǿ. Hann hefir heitit mér halfri mǫrk vaðmáls. Vilda ek, at þú heimtir ok hefðir með þér vestan.

Kjartan hét þessu.

Síðan kemr Þórarinn heim ok rǽzk til ferðar með þeim. Ríða þeir vestr um Sǽlingsdalsheiði ok koma um kveldit á Hól til þeirra systkina. Kjartan fǽr þar góðar viðtǫkur, því at þar var in mesta vingun.

Þórhalla málga kom heim til Lauga um kveldit. Spyrja synir Ósvífrs, hvat hon hitti manna um daginn. Hon kvazk hafa hitt Kjartan Óláfsson. Þeir spurðu, hvert hann ǽtlaði. Hon sagði slíkt af, sem hon vissi, ok aldrigi hefir hann verit vaskligri en nú, ok er þat eigi kynligt, at slíkum mǫnnum þykki allt lágt hjá sér.

Ok enn mǽlti Þórhalla: Auðfynt þótti mér þat á, at Kjartani var ekki annat jafnlétt hjalat sem um landkaup þeirra Þórarins. Guðrún mǽlti:

Vel má Kjartan því allt gera djarfliga, þat er honum glíkar, því at þat er reynt, at hann tekr enga þá ósǿmð til, at neinn þori at skjóta skafti at móti honum.

Bǽði var hjá tali þeirra Guðrúnar Bolli ok synir Ósvífrs. Þeir svara fá ok heldr til áleitni við Bolla, sem jafnan var vant. Bolli lét sem hann heyrði eigi, sem jafnan, er Kjartani var hallmǽlt, því at hann var vanr því jafnan.

Kjartan sitr inn 3 dag páska á Hóli. Var þar in mesta skemmtun ok gleði. Um nóttina eftir lét Án illa í svefni, ok var hann vakinn. Þeir spurðu, hvat hann hefði dreymt. Hann segir:

Kona kom at mér, óþekkilig ok kippti mér á stokk fram. Hon hafði í hendi skalm ok hrís í annarri. Hon setti fyrir brjóst mér skalmina ok reist á mér kviðinn allan ok tók á brott innyflin ok lét koma í staðinn hrís. Eftir þat gekk hon út, segir Án.

Þeir Kjartan hlógu mjǫk at drauminum ok kváðu hann heita skuldu Án hrísmaga. Þrifu þeir til hans ok kváðusk leita skuldu, hvárt hrís vǽri í maganum. Þá mǽlti Auðr:

Eigi þarf at spotta þetta svá mjǫk. Er þat mitt tillag, at Kjartan geri annat hvárt, at hann dvelisk hér lengr, en ef hann vill ríða, þá ríði hann með meira lið heðan en hingat. Kjartan mǽlti:

Vera kann, at yðr þykki Án hrísmagi mjǫk merkimáll, þá er hann sitr á tali við yðr um dagana, er yðr þykkir allt sem vitrun sé. Ok fara mun ek, sem ek hefi áðr ǽtlat, fyrir þessum draum.

Kjartan býsk snemma fimmtadag í páskaviku, ok Þorkell hvelpr ok Knútr, bróðir hans, at ráði Auðar. Þeir riðu með Kjartani á leið alls 12 saman. Kjartan kemr fyrir Hvítadal ok heimti vaðmál Þórhǫllu málgu, sem hann hét. Síðan reið hann suðr Svínadal.

Þat var tíðenda at Laugum í Sǽlingsdal, at Guðrún var snemma á fótum, þegar er sólu var ofrat. Hon gekk þangat til, er brǿðr hennar sváfu. Hon tók á Óspaki. Hann vaknaði skjótt við ok svá þeir fleiri brǿðr. Ok er Óspakr kenndi þar systur sína, þá spurði hann, hvat hon vildi, er hon var svá snemma á fótum. Guðrún kvazk vildu vita, hvat þeir vildu at hafask um daginn. Óspakr kvazk mundu kyrru fyrir halda, ok er nú fátt til verknaðar. Guðrún mǽlti:

Gott skaplyndi hefðið þér þér fengit, ef þér vǽrið dǿtr einshvers bónda ok láta hvárki at yðr verða gagn né mein. En slíka svívirðing ok skǫmm, sem Kjartan hefir yðr gǫrt, þá sofið þér eigi at minna, at hann ríði hér hjá garði við annan mann, ok hafa slíkir menn mikit svínsminni. Þykki mér ok rekin ván, at þér þorið Kjartan heim at sǿkja, ef þér þorið eigi at finna hann nú, er hann ferr við annan mann eða einn saman, en þér sitið heima ok látið vǽnliga ok eruð ǽ helzti margir.

Óspakr kvað hana mikit af taka, en vera illt til mótmǽla, ok spratt hann upp þegar ok klǽddisk, ok hverr þeirra brǿðra at ǫðrum. Síðan bjuggusk þeir at sitja fyrir Kjartani. Þá bað Guðrún Bolla til ferðar með þeim. Bolli kvað sér eigi sama fyrir frǽndsemis sakir við Kjartan ok tjáði, hversu ástsamliga Óláfr hafði hann upp fǿddan. Guðrún segir:

Satt segir þú þat, en eigi muntu bera giftu til at gera svá, at ǫllum þykki vel, ok mun lokit okkrum samfǫrum, ef þú skersk undan fǫrinni.

Ok við fortǫlur Guðrúnar miklaði Bolli fyrir sér fjándskap allan á hendr Kjartani ok sakir ok vápnaðisk síðan skjótt, ok urðu 9 saman. Váru þeir 5 synir Ósvífrs: Óspakr ok Helgi, Vandráðr ok Torráðr, Þórolfr, Bolli inn 6, Guðlaugr inn 7, systursonr Ósvífrs ok manna vǽnligastr. Þar var Oddr ok Steinn, synir Þórhǫllu málgu. Þeir riðu til Svínadals ok námu staðar hjá gili því, er Hafragil heitir. Bundu þar hestana ok settusk niðr. Bolli var hljóðr um daginn ok lá uppi hjá gilsþreminum.

En er þeir Kjartan váru komnir suðr um Mjósyndi ok rýmask tekr dalrinn, mǽlti Kjartan, at þeir Þorkell mundu snúa aftr. Þorkell kvazk ríða mundu, þar til er þrýtr dalinn.

Ok þá er þeir kómu suðr um sel þau, er Norðrsel heita, þá mǽlti Kjartan til þeirra brǿðra, at þeir skuldu eigi ríða lengra, skal eigi Þórolfr, þjófrinn, at því hlǽja, at ek þora eigi at ríða leið mína fámennr. Þorkell hvelpr segir:

Þat munum vér nú veita þér, at ríða nú eigi lengra. En iðrask munum vér þess, ef vér erum eigi við staddir, ef þú þarft manna við í dag.

Þá mǽlti Kjartan: Eigi mun Bolli, frǽndi minn, slá banaráðum um mik. En ef þeir Ósvífrs synir sitja fyrir mér, þá er eigi reynt, hvárir frá tíðendum eigu at segja, þó at ek eiga við nokkurn liðsmun.

Síðan riðu þeir brǿðr vestr aftr.

Nú ríðr Kjartan suðr eftir dalnum ok þeir 3 saman, Án svarti ok Þórarinn.

Þorkell hét maðr, er bjó at Hafratindum í Svínadal. Þar er nú auðn. Hann hafði farit til hrossa sinna um daginn ok smalasveinn hans með honum. Þeir sá hváratveggju Laugamenn í fyrirsátinni ok þá Kjartan, er þeir riðu eftir dalnum 3 saman. Þá mǽlti smalasveinn, at þeir mundu snúa til móts við þá Kjartan, kvað þeim þat mikit happ, ef þeir mǽtti skirra vandrǽðum svá miklum, sem þá var til stefnt. Þorkell mǽlti:

Þegi skjótt, segir hann: Mun fóli þinn nokkurum manni líf gefa, ef bana verðr auðit? Er þat ok satt at segja, at ek spari hváriga til, at þeir eigi nú svá illt saman, sem þeim glíkar. Sýnisk mér þat betra ráð, at vit komim okkr þar, at okkr sé við engu hǽtt, en vit megim þó sem gǫrst sjá fundinn ok hafim gaman af leik þeirra, því at þat ágǽta allir, at Kjartan sé vígr hverjum manni betr. Vǽntir mik ok, at hann þurfi nú þess, því at okkr er þat kunnigt, at ǿrinn er liðsmunr.

Ok varð svá at vera, sem Þorkell vildi.

Þeir Kjartan ríða fram at Hafragili.

En í annan stað gruna þeir Ósvífrs synir, hví Bolli mun sér hafa þar svá staðar leitat, er hann mátti vel sjá, þá er menn riðu vestan. Þeir gera nú nú ráð sitt, ok þótti sem Bolli mundi þeim eigi vera trúr, ganga at honum upp í brekkuna ok brugðu á glímu ok á glens ok tóku í fǿtr honum ok drógu hann ofan fyrir brekkuna.

En þá Kjartan bar brátt at, er þeir riðu hart, ok er þeir kómu suðr yfir gilit, þá sá þeir fyrirsátina ok kenndu mennina. Kjartan spratt þegar af baki ok sneri í móti þeim Ósvífrs sonum. Þar stóð steinn einn mikill. Þar bað Kjartan þá við taka. En áðr þeir mǿttisk, skaut Kjartan spjótinu, ok kom í skjǫld Þórolfs fyrir ofan mundriðann, ok bar af honum skjǫldinn við. Spjótit gekk í gegnum skjǫldinn ok handlegginn fyrir ofan ǫlboga ok tók þar í sundr aflvǫðvann. Lét Þórolfr þá lausan skjǫldinn, ok var honum ónýt hǫndin um daginn. Síðan brá Kjartan sverðinu ok hafði eigi konungsnaut. Þórhǫllu synir runnu á Þórarin, því at þeim var þat hlutverk ǽtlat. Var sá atgangr harðr, því at Þórarinn var rammr at afli. Mátti þar ok varla í milli sjá, hvárir þar mundu drjúgari verða. Þá sóttu þeir Ósvífrs synir at Kjartani ok Guðlaugr. Váru þeir 6 en þeir Kjartan ok Án 2. Án varðisk vel ok vildi ǽ ganga fram fyrir Kjartan. Bolli stóð hjá með Fótbít. Kjartan hjó stórt, en sverðit dugði illa. Brá hann því jafnan undir fót sér. Urðu þá hvárirtveggju sárir, Ósvífrs synir ok Án, en Kjartan var þá enn ekki sárr. Kjartan barðisk svá snart ok hraustliga, at þeir Ósvífrs synir hopuðu undan ok sneru þá þar at, sem Án var. Þá fell Án ok hafði hann þó barizk um hríð svá, at úti lágu iðrin. Í þessi svipun hjó Kjartan fót af Guðlaugi fyrir ofan kné, ok var honum sá áverki ǿrinn til bana. Þá sǿkja þeir Ósvífrs synir 4 Kjartan, ok varðisk hann svá hraustliga, at hvergi fór hann á hǽl fyrir þeim. Þá mǽlti Kjartan:

Bolli frǽndi, hví fórtu heiman, ef þú vildir kyrr standa hjá? Ok er þér nú þat vǽnst, at veita ǫðrum hvárum ok reyna nú, hversu Fótbítr dugi.

Bolli lét, sem hann heyrði eigi.

Ok er Óspakr sá, at þeir mundu eigi bera af Kjartani, þá eggjar hann Bolla á alla vega, kvað hann eigi mundu vilja vita þá skǫmm eftir sér, at hafa heitit þeim vígsgangi ok veita nú ekki, ok var Kjartan oss þá þungr í skiftum, er vér hǫfðum eigi jafnstórt til gǫrt. Ok ef Kjartan skal nú undan rekask, þá mun þér, Bolli, svá sem oss, skammt til afarkosta.

Þá brá Bolli Fótbít ok snýr nú at Kjartani.

Þá mǽlti Kjartan til Bolla: Víst ǽtlar þú nú, frǽndi, níðingsverk at gera, en miklu þykki mér betra at þiggja banorð af þér, frǽndi, en veita þér þat.

Síðan kastaði Kjartan vápnum ok vildi þá eigi verja sik, en þó var hann lítt sárr, en ákafliga vígmóðr. Engi veitti Bolli svǫr máli Kjartans, en þó veitti hann honum banasár. Bolli settisk þegar undir herðar honum, ok andaðisk Kjartan í knjám Bolla. Iðraðisk Bolli þegar verksins ok lýsti vígi á hendr sér. Bolli sendi þá Ósvífrs sonu til heraðs, en hann var eftir ok Þórarinn hjá líkunum.

Ok er þeir Ósvífrs synir kómu til Lauga, þá sǫgðu þeir tíðendin. Guðrún lét vel yfir, ok var þá bundit um hǫndina Þórolfs, ok varð honum aldrigi meinlaus. Lík Kjartans var fǿrt heim í Tungu. Síðan reið Bolli heim til Lauga. Guðrún gekk í móti honum ok spurði, hversu framorðit vǽri. Bolli kvað þá vera nǽr nóni dags þess.

Þá mǽlti Guðrún: Mikil verða hermðarverk. Ek hefi spunnit 12 alna garn, en þú hefir vegit Kjartan. Bolli segir:

Þó mǽtti mér þat óhapp seint ór hug ganga, þó at þú minntir mik ekki á þat. Guðrún mǽlti:

Ekki tel ek slíkt með óhǫppum. Þótti mér, sem þú hefðir meiri metorð þann vetr, er Kjartan var í Noregi, en nú, er hann trað yðr undir fótum, þegar hann kom til Íslands. En ek tel þat þó síðast, er mér þykkir mest vert, at Hrefna mun eigi ganga hlǽjandi at sǽnginni í kveld.

Þá segir Bolli ok var mjǫk reiðr: Ósýnt þykki mér, at hon fǫlni meirr við þessi tíðendi en þú, ok þat grunar mik, at þú brygðir þér minnr við, þó at vér lǽgim eftir á vígvellinum, en Kjartan segði frá tíðendum.

Guðrún fann þá, at Bolli reiddisk, ok mǽlti: Haf ekki slíkt við, því at ek kann þér mikla þǫkk fyrir verkit. Þykki mér nú þat vitat, at þú vill ekki gera í móti skapi mínu.

Síðan gengu þeir Ósvífrs synir í jarðhús þat, er þeim var búit á laun, en þeir Þórhǫllu synir váru sendir út til Helgafells at segja Snorra goða þessi tíðendi, ok þat með, at þau báðu hann senda sér skjótan styrk til liðveizlu á móti Óláfi ok þeim mǫnnum, er eftirmál áttu eftir Kjartan.

Þat varð til tíðenda í Sǽlingsdalstungu þá nótt, er vígit hafði orðit um daginn, at Án settisk upp, er allir hugðu, at dauðr vǽri. Urðu þeir hrǽddir, er vǫktu yfir líkinu, ok þótti þetta undr mikit.

Þá mǽlti Án til þeirra: Ek bið yðr í guðs nafni, at þér hrǽðizk mik eigi, því at ek hefi lifat ok haft vit mitt allt til þeirrar stundar, at rann á mik ómeginshǫfgi. Þá dreymði mik in sama kona ok fyrr, ok þótti mér hon nú taka hrísit ór maganum, en lét koma innyflin í staðinn, ok varð mér gott við þat skifti.

Síðan váru bundin sár þau, er Án hafði, ok varð hann heill ok var síðan kallaðr Án hrísmagi.

En er Óláfr Hǫskuldsson spurði þessi tíðendi, þá þótti honum mikit at um víg Kjartans, en þó bar hann drengiliga. Þeir synir hans vildu þegar fara at Bolla ok drepa hann. Óláfr segir:

Þat skal fjarri fara. Er mér ekki sonr minn at bǿttri, þó at Bolli sé drepinn, ok unna ek Kjartani um alla menn fram, en eigi mátta ek vita mein Bolla. En sé ek yðr makligri sýslu. Farið þér til móts við Þórhǫllu sonu, er þeir eru sendir til Helgafells at stefna liði at oss, Vel glíkar mér, þó at þér skapið þeim slíkt víti, sem yðr glíkar.

Síðan snarask þeir til ferðar, Óláfs synir, ok gengu á ferju, er Óláfr átti. Váru þeir 7 saman. Róa út eftir Hvammsfirði ok sǿkja knáliga ferðina. Þeir hafa veðr lítit ok hagstǿtt. Þeir róa, þar til er þeir koma undir Skorey, ok eigu þar dvǫl nokkura ok spyrjask þar fyrir um ferðir manna. Ok litlu síðar sjá þeir skip róa vestan um fjǫrðinn, kenndu þeir brátt mennina. Váru þar Þórhǫllu synir. Leggja þeir Halldórr þegar at þeim. Þar varð engi viðtaka, því at þeir Óláfs synir hljópu þegar út á skipit at þeim. Urðu þeir Steinn handteknir ok hǫggnir fyrir borð. Þeir Óláfs synir snúa aftr, ok þótti þeirra ferð allskǫrulig vera.

Óláfr fór í móti líki Kjartans. Hann sendi menn suðr til Borgar at segja Þorsteini Egilssyni, ok þat með, at hann vildi hafa styrk af honum til eftirmáls, ef stórmenni slǿgisk í móti með Ósvífrs sonum, þá kvazk hann allt vildu eiga undir sér. Slík orð sendi hann norðr í Víðidal til Guðmundar, mágs síns, ok þeirra Ásgeirs sona, ok þat með, at hann hafði lýst vígi Kjartans á hendr ǫllum mǫnnum, þeim er í tilfǫr hǫfðu verit, nema Óspaki Ósvífrssyni. Hann var áðr sekr um konu þá, er Aldís hét. Hon var dóttir Holmgǫngu-Ljóts af Ingjaldssandi. Þeirra sonr var Ulfr, er síðan var stallari Haralds konungs Sigurðar sonar. Hann átti Jórunni Þorbergsdóttur. Þeirra sonr var Jón, faðir Erlends hímalda, fǫður Eysteins erkibyskups.

Óláfr hafði lýst vígsǫkinni til Þórsnessþings.

Hann lét flytja heim lík Kjartans ok tjalda yfir, því at þá var engi kirkja gǫr í Dǫlum. En er Óláfr spurði, at Þorsteinn hafði skjótt við brugðit ok hafði mikit fjǫlmenni, ok svá þeir Víðdǿlir, þá lǽtr Óláfr safna mǫnnum fyrir um alla Dali. Var þat mikit fjǫlmenni.

Síðan sendi Óláfr lið þat allt til Lauga ok mǽlti svá: Þat er minn vili, at þér verið Bolla, ef hann þarf, eigi verr en þér fylgið mér, því at nǽr er þat minni ǽtlun, at þeir þykkisk nokkut eiga eftir sínum hlut at sjá við hann útanheraðsmenninir, er nú munu brátt koma á hendr oss.

Ok er þessu var skipat með þessum hǽtti, þá kómu þeir Þorsteinn ok svá Víðdǿlir, ok váru þeir inir óðustu. Eggjaði Hallr Guðmundarson mest ok Kalfr Ásgeirsson at ganga skyldi at Bolla ok leita Ósvífrs sona, þar til er þeir fyndisk, ok sǫgðu, at þeir mundu hvergi ór heraði farnir. En með því at Óláfr latti mjǫk at fara, þá váru borin á milli sáttmál, ok var þat auðsótt við Bolla, því at hann bað Óláf einn ráða fyrir sína hǫnd. En Ósvífr sá engi sín efni at mǽla í móti, því at honum kom ekki lið frá Snorra. Var þá lagðr sǽttarfundr í Ljárskógum. Kómu mál ǫll óskoruð undir Óláf. Skyldi koma fyrir víg Kjartans svá sem Óláfi glíkaði, fé ok mannsekðir. Síðan var slitit sǽttarfundi. Eigi kom Bolli til sǽttarfundarins, ok réð Óláfr því. Gerðum skyldi upp lúka á Þórsnessþingi.

Nú riðu þeir Mýramenn ok Víðdǿlir í Hjarðarholt. Þorsteinn Kuggason bauð Ásgeiri, syni Kjartans, til fóstrs til hugganar við Hrefnu. En Hrefna fór norðr með brǿðrum sínum ok var mjǫk harmþrungin. En þó bar hon svá kurteisliga sinn harm, því at hon var við hvern mann létt í máli. Engi tók Hrefna mann eftir Kjartan. Hon lifði litla hríð, síðan er hon kom norðr, ok er þat sǫgn manna, at hon hafi sprungit af stríði.