Bókastaðir

Þessi tíðendi spyrjask víða ok mǽlask illa fyrir. Þóttu þat ólífismenn, er slíka fjǫlkynngi frǫmðu, sem þau Kotkell hǫfðu þá lýst. Mikit þótti Guðrúnu at um líflát Þórðar, ok var hon þá eigi heil, ok mjǫk framat. Guðrún fǿddi svein. Sá var vatni ausinn ok kallaðr Þórðr.

Í þenna tíma bjó Snorri goði at Helgafelli. Hann var frǽndi Ósvífrs ok vinr. Áttu þau Guðrún þar mikit traust. Þangat fór Snorri goði at heimboði. Þá tjáði Guðrún þetta vandkvǽði fyrir Snorra, en hann kvazk mundu veita þeim at málum, þá er honum sýndisk, en bauð Guðrúnu barnfóstr til hugganar við hana. Þetta þá Guðrún ok kvazk hans forsjá hlíta mundu. Þessi Þórðr var kallaðr kǫttr, faðir Stúfs skálds.

Síðan ferr Gestr Oddleifsson á fund Hallsteins goða ok gerði honum 2 kosti, at hann skyldi reka í brott þessa fjǫlkunnigu menn, ella kvazk hann mundu drepa þá, ok er þó of seinat.

Hallsteinn kaus skjótt ok bað þau heldr í brott fara ok nema hvergi staðar fyrir vestan Dalaheiði ok kvað réttara, at þau vǽri drepin. Síðan fóru þau Kotkell í brott ok hǫfðu eigi meira fé en stóðhross 4. Var hestrinn svartr. Hann var bǽði mikill ok vǽnn ok reyndr at vígi. Ekki er getit um ferð þeirra, áðr þau koma á Kambsnes til Þorleiks Hǫskuldssonar. Hann falar at þeim hrossin, því at hann sá, at þat váru afreksgripir. Kotkell segir:

Gera skal þér kost á því. Tak við hrossunum, en fá mér bústað nokkurn hér í nánd þér. Þorleikr mǽlti:

Munu þá eigi heldr dýr hrossin, því at ek hefi þat spurt, at þér munuð eiga heldr sǫkott hér í heraði? Kotkell segir:

Þetta muntu mǽla til Laugamanna.

Þorleikr kvað þat satt vera.

Þat horfir þó nokkut annan veg við um sakir við Guðrúnu ok brǿðr hennar en þér hefir sagt verit. Hafa menn ausit hrópi á oss fyrir enga sǫk, ok þigg stóðhrossin fyrir þessar sakir. Ganga ok þǽr einar sǫgur frá þér, at vér munim eigi uppi orpin fyrir sveitarmǫnnum hér, ef vér hǫfum þitt traust.

Þorleikr slǽsk nú í málinu, ok þóttu honum fǫgr hrossin, en Kotkell flutti kǿnliga málit. Þá tók Þorleikr við hrossunum. Hann fekk þeim bústað á Leiðolfsstǫðum í Laxárdal. Hann byrgði þau þau þau ok um búfé. Þetta spyrja Laugamenn ok vilja synir Ósvífrs þegar gera til þeirra Kotkels ok sona hans. Ósvífr mǽlti:

Hǫfum vér nú ráð Snorra goða ok spǫrum þetta verk ǫðrum, því at skammt mun líða, áðr búar Kotkels munu eiga spánnýjar sakir við þá, ok mun, sem vert er, Þorleiki mest mein at þeim. Munu þeir margir hans óvinir af stundu, er hann hefir áðr haft stundun af. En eigi mun ek letja yðr at gera slíkt mein þeim Kotkeli, sem yðr glíkar, ef eigi verða aðrir til at elta þau ór heraði eða taka af lífi með ǫllu, um þat er 3 vetr eru liðnir.

Guðrún ok brǿðr hennar sǫgðu svá vera skuldu. Ekki unnusk þau Kotkell mjǫk fyrir, en hvárki þurftu þau um vetrinn at kaupa hey né mat, ok var sú byggð óvinsǽl. Eigi treystusk menn at raska kosti þeirra fyrir Þorleiki.

Þat var eitt sumar á þingi, er Þorleikr sat í búð sinni, at maðr einn mikill gekk í búðina inn. Sá kvaddi Þorleik, en hann tók kveðju þessa manns ok spurði, hverr hann vǽri eða hvat hann héti. Hann kvazk Eldgrímr heita ok búa í Borgarfirði, á þeim bǿ, er heita Eldgrímsstaðir, en sá bǿr er í dal þeim, er skersk vestr í fjǫll milli Múla ok Grísartungu. Sá er nú kallaðr Grímsdalr. Þorleikr segir:

Heyrt hefi ek þín getit at því, at þú sér ekki lítilmenni. Eldgrímr mǽlti:

Þat er ørendi mitt hingat, at ek vil kaupa at þér stóðhrossin þau in dýru, er Kotkell gaf þér í fyrra sumar. Þorleikr segir:

Eigi eru fǫl hrossin. Eldgrímr mǽlti:

Ek býð þér jafnmǫrg stóðhross við ok meðalauka nokkurn, ok munu margir mǽla, at ek bjóða við tvenn verð. Þorleikr mǽlti:

Engi em ek mangsmaðr, því at þessi hross fǽr þú aldrigi, þó at þú bjóðir við þrenn verð. Eldgrímr mǽlti:

Eigi mun þat logit, at þú munt vera stórr ok einráðr. Munda ek þat ok vilja, at þú hefðir órífligra verðit en nú hefi ek þér boðit, ok létir þú hrossin eigi at síðr.

Þorleikr roðnaði mjǫk við þessi orð ok mǽlti: Þurfa muntu, Eldgrímr, at ganga nǽr, ef þú skalt kúga af mér hrossin. Eldgrímr mǽlir:

Óglíkligt þykki þér þat, at þú munir verða halloki fyrir mér. En þetta sumar mun ek fara at sjá hrossin, hvárr okkarr sem þá hlýtr þau at eiga þaðan í frá. Þorleikr segir:

Ger, sem þú heitr, ok bjóð mér engi liðsmun.

Síðan skilja þeir talit.

Þat mǽltu menn, er heyrðu, at hér vǽri makliga um þeirra skifti. Síðan fóru menn heim af þingi, ok var allt tíðendalaust.

Þat var einn morgin snemma, at maðr sá út á Hrútsstǫðum at Hrúts bónda Herjolfs sonar. En er hann kom inn, spurði Hrútr tíðenda. Sá kvezk engi tíðendi kunna at segja ǫnnur en hann kvezk sjá mann ríða handan um vaðla ok þar til, er hross Þorleiks váru, ok sté maðrinn af baki ok hǫndlaði hrossin.

Hrútr spurði, hvar hrossin vǽri þá. Húskarl mǽlti:

Vel hǫfðu þau enn haldit haganum, þau stóðu í engjum þínum fyrir neðan garð. Hrútr segir:

Þat er satt, at Þorleikr frǽndi er jafnan ómeskinn um beitingar, ok enn þykki mér glíkara, at eigi sé at hans ráði hrossin rekin á brott.

Síðan spratt Hrútr upp í skyrtu ok línbrókum ok kastaði yfir sik grám feldi ok hafði í hendi bryntroll gullrekit, er Haraldr konungr gaf honum. Hann gekk út nokkut snúðigt ok sá, at maðr reið at hrossum fyrir neðan garð. Hrútr gekk í móti honum ok sá, at Eldgrímr rak hrossin. Hrútr heilsaði honum. Eldgrímr tók kveðju hans, ok heldr seint. Hrútr spurði, hvert hann skyldi reka hrossin. Eldgrímr segir:

Ekki skal þik því leyna. En veit ek frǽndsemi með ykkr Þorleiki. En svá em ek eftir hrossunum kominn, at ek ǽtla honum þau aldri síðan. Hefi ek ok þat efnt, sem ek hét honum á þingi, at ek hefi ekki með fjǫlmenni farit eftir hrossunum. Hann segir:

Engi er þat frami, þó at þú takir hross í brott, en Þorleikr liggi í rekkju sinni ok sofi. Efnir þú þat þá bezt, er þit urðuð á sáttir, ef þú hittir hann, áðr þú ríðr ór heraði með hrossin. Eldgrímr mǽlir:

Ger þú Þorleik varan við, ef þú vill, því at þú mátt sjá, at ek hefi svá heiman búizk, at mér þótti vel, at fund okkarn Þorleiks bǽri saman. Ok hristi krókaspjótit, er hann hafði í hendi.

Hann hafði ok hjalm á hǫfði ok var gyrðr sverði, skjǫld á hlið. Hann var í brynju. Hrútr mǽlir:

Heldr mun ek annars á leita en fara á Kambsnes, því at mér er fótr þungr. En eigi mun ek láta rǽna Þorleik, ef ek hefi fǫng á því, þó at eigi sé margt í frǽndsemi okkarri. Eldgrímr mǽlti:

Er eigi þat, at þú ǽtlir at taka af mér hrossin? Hrútr segir:

Gefa vil ek þér ǫnnur stóðhross til þess, at þú látir þessi laus, þó at þau sé eigi jafngóð sem þessi, Bezta talar þú. Hrútr, en með því, at ek hefi komit hǫndum á hrossin Þorleiks, þá muntu þau hvárki plokka af mér með mútugjǫfum né heitun. Þá segir Hrútr: Þat hygg ek, at þú kjósir þann hlut til handa báðum okkr, er verr muni gegna.

Eldgrímr vill nú skilja ok hrøkkvir hestinn. En er Hrútr sá þat, reiddi hann upp bryntrollit ok setr milli herða Eldgrími, svá at þegar slitnaði brynjan fyrir, en bryntrollit hljóp út um bringuna. Fell Eldgrímr dauðr af hestinum, sem ván var. Síðan hulði Hrútr hrǽ hans. Þar heitir Eldgrímsholt, suðr frá Kambsnesi.

Eftir þetta ríðr Hrútr ofan á Kambsnes ok segir Þorleiki þessi tíðendi. Hann brásk reiðr við ok þóttisk vera mjǫk svívirðr í þessu tilbragði. En Hrútr þóttisk hafa sýnt við hann mikinn vinskap. Þorleikr kvað þat bǽði vera, at honum hafði illt gengit, enda mundi eigi gott í móti koma. Hrútr kvað hann mundu því ráða. Skiljask þeir með engri blíðu. Hrútr var þá áttrǿðr, er hann drap Eldgrím, ok þótti hann mikit hafa vaxit af þessu verki. Ekki þótti Þorleiki Hrútr því betra af verðr, at hann vǽri miklaðr af þessu verki. Þóttisk hann gløggt skilja, at hann mundi hafa borit af Eldgrími, ef þeir hefði reynt með sér, svá lítit sem fyrir hann lagðisk.

Fór Þorleikr nú á fund landseta sinna, Kotkels ok Grímu, ok bað þau gera nokkurn hlut, þann er Hrúti vǽri svívirðing at. Þau tóku undir þetta léttliga ok kváðusk þess vera albúin. Síðan ferr Þorleikr heim.

En litlu síðar gera þau heimanferð sína, Kotkell ok Gríma ok synir þeirra. Þat var um nótt. Þau fóru á bǿ Hrúts ok gerðu þar seið mikinn. En er seiðlǽtin kómu upp, þá þóttusk þeir eigi skilja, er inni váru, hverju gegna mundi. En fǫgr var sú kveðandi at heyra. Hrútr einn kenndi þessi lǽti ok bað engi mann út sjá á þeirri nótt, ok haldi hverr vǫku sinni, er má ok mun oss þá ekki til saka, ef svá er með farit.

En þó sofnuðu allir menn. Hrútr vakti lengst ok sofnaði þó.

Kári hét sonr Hrúts, er þá var 12 vetra gamall, ok var hann efniligastr sona Hrúts. Hann unni honum mikit. Kári sofnaði nǽr ekki, því at til hans var leikr gǫrr. Honum gerðisk ekki mjǫk vǽrt. Kári spratt upp ok sá út. Hann gekk á seiðinn ok fell þegar dauðr niðr.

Hrútr vaknaði um morgininn ok hans heimamenn ok saknaði sonar síns. Fannsk hann ørendr skammt frá dyrum. Þetta þótti Hrúti inn mesti skaði ok lét verpa haug eftir Kára. Síðan ríðr hann á fund Óláfs Hǫskuldssonar ok segir honum þau tíðendi, er þar hǫfðu gǫrsk. Óláfr varð óðr við þessi tíðendi ok segir verit hafa mikla vanhyggju, er þeir hǫfðu látit sitja slík illmenni it nǽsta sér, sem þau Kotkell váru. Sagði ok Þorleik hafa sér illan hlut af deilt af málum við Hrút. En kvað þó meira at orðit, en hann mundi vilja. Óláfr kvað þá þegar skuldu drepa þau Kotkel ok konu hans ok sonu, er þó of seinat nú.

Þeir Óláfr ok Hrútr fara með 15 menn. En er þau Kotkell sjá mannareið at bǿ sínum, þá taka þau undan í fjall upp. Þar varð Hallbjǫrn slíkisteinsauga tekinn ok dreginn belgr á hǫfuð honum, Þegar váru þá fengnir menn til gǽzlu við hann, en sumir sóttu eftir þeim Kotkeli ok Grímu ok upp á fjallit. Þau Kotkell ok Gríma urðu áhend á halsinum milli Haukadals ok Laxárdals. Váru þau þar barin grjóti í hel, ok var þar gǫr at þeim dys ór grjóti, ok sér þess merki, ok heitir þat Skrattavarði. Stígandi tók undan suðr af halsinum til Haukadals, ok þar hvarf hann þeim. Hrútr ok synir hans fóru til sjóvar með Hallbjǫrn. Þeir settu fram skip ok reru frá landi með hann. Síðan tóku þeir belg af hǫfði honum, en bundu stein við halsinn. Hallbjǫrn rak þá skyggnur á landit, ok var augnalag hans ekki gott.

Þá mǽlti Hallbjǫrn: Ekki var ok þat tímadagr, er vér frǽndr kómum á Kambsnes þetta til móts við Þorleik. Þat mǽli ek um, segir hann, at Þorleikr eigi þar fá skemmtanardaga heðan í frá, ok ǫllum verði þungbýlt, þeim sem í hans rúm setjask.

Mjǫk þykkir þetta atkvǽði á hafa hrinit.

Síðan drekktu þeir honum ok reru til lands.

Litlu síðar ferr Hrútr á fund Óláfs, frǽnda síns, ok segir honum, at hann vill eigi hafa svá búit við Þorleik, ok bað hann fá sér menn til at sǿkja heim Þorleik. Óláfr segir:

Þetta samir eigi, at þér frǽndr leggisk hendr á. Hefir þetta tekizk ógiftusamliga Þorleiki til handar. Viljum vér heldr leita um sǽttir með ykkr. Hefir þú oft þíns hluta beðit vel ok lengi. Hann segir:

Ekki er slíks at leita. Aldri mun um heilt með okkr gróa, ok þat munda ek vilja, at eigi byggim vér báðir lengi í Laxárdal heðan í frá. Óláfr segir:

Eigi mun þér þat verða hlýðisamt, at ganga framar á hendr Þorleiki en mitt leyfi er til. En ef þú gerir þat, þá er eigi óglíkligt, at mǿti dalr hóli.

Hrútr þykkisk nú skilja, at fast mun fyrir vera, ferr heim ok glíkar stórilla. Ok er kyrrt at kalla. Ok sitja menn um kyrrt þau misseri.

Nú er at segja frá Stíganda. Hann gerðisk útilegumaðr ok illr viðreignar. Þórðr hét maðr. Hann bjó í Hundadal. Hann var auðigr maðr ok ekki mikilmenni. Þat varð til nýlundu um sumarit í Hundadal, at fé nytjaðisk illa, en kona gǽtti fjár þar. Þat fundu menn, at hon varð gripaauðig, ok hon var lǫngum horfin, svá at menn vissu eigi, hvar hon var. Þórðr bóndi lǽtr henni nauðga til sagna, ok er hon verðr hrǽdd, þá segir hon, at maðr kemr til fundar við hana. Sá er mikill, segir hon, ok sýnisk mér vǽnligr.

Þá spyrr Þórðr, hversu brátt sá maðr mundi koma til fundar við hana. Hon kvazk vǽnta, at þat mundi brátt vera.

Eftir þetta ferr Þórðr á fund Óláfs ok segir honum, at Stígandi mun eigi langt þaðan í brott. Biðr hann til sín fara með sína menn ok ná honum. Óláfr bregðr við skjótt ok ferr í Hundadal. Er þá ambáttin heimt til tals við hann. Spyrr þá Óláfr, spyrr þá Óláfr hvar bǿli Stíganda vǽri. Hon kvazk þat eigi vita. Óláfr bauð at kaupa at henni, ef hon kǿmi Stíganda í fǿri við þá. Þessu kaupa þau saman.

Um daginn ferr hon at fé sínu. Kemr þá Stígandi til móts við hana. Hon fagnar honum vel ok býðr at skoða í hǫfði honum. Hann leggr hǫfuðit í kné henni ok sofnar skjótliga. Þá skreiðisk hon undan hǫfði honum ok ferr til móts við þá Óláf ok segir þeim, hvar þá var komit. Fara þeir til Stíganda ok rǿða um með sér, at hann skal eigi fara sem bróðir hans, at hann skyldi þat margt sjá, er þeim yrði mein at. Taka nú belg ok draga nú á hǫfuð honum. Stígandi vaknaði við þetta ok bregðr nú engum viðbrǫgðum, því at margir menn váru nú um einn. Rauf var á belgnum ok getr Stígandi sét ǫðrum megin í hlíðina. Þar var fagrt landsleg ok grasloðit. En því var glíkast, sem hvirfilvindr komi at. Sneri um jǫrðunni, svá at aldrigi síðan kom þar gras upp. Þar heitir nú á Brennu. Síðan berja þeir Stíganda grjóti í hel, ok þar var hann dysjaðr. Óláfr efnir vel við ambáttina ok gaf henni frelsi, ok fór hon heim í Hjarðarholt.

Hallbjǫrn slíkisteinsauga rak upp ór brimi litlu síðar litlu síðar en honum var drekkt. þar heitir Knarrarnes, sem hann var kasaðr, ok gekk hann aftr mjǫk.

Sá maðr er nefndr, er Þorkell skalli hét. Hann bjó í Þykkvaskógi á fǫðurleifð sinni. Hann var fullhugi mikill ok rammr at afli. Eitt kveld var vant kýr í Þykkvaskógi. Fór Þorkell at leita ok húskarl hans með honum. Þat var eftir dagsetr, en tunglskin var á. Þorkell var einn saman staddr, þá þóttisk hann sjá á holtinu fyrir sér kú, ok er hann kemr at, þá var þat Slíkisteinsauga, en eigi kýr. Þeir runnusk á allsterkliga. Fór Hallbjǫrn undan, ok er Þorkel varði minnst, þá smýgr hann niðr í jǫrðina ór hǫndum honum. Eftir þat fór Þorkell heim. Húskarlinn var heim kominn, ok hafði hann fundit kúna. Ekki varð síðan mein at Hallbirni.

Þorbjǫrn skrjúpr var þá andaðr ok svá Melkorka. Þau liggja bǽði í kumli í Laxárdal, en Lambi, sonr þeirra, bjó þar eftir. Hann var garpr mikill ok hafði mikit fé. Meira var Lambi virðr af mǫnnum en faðir hans, fyrir sakir móðurfrǽnda sinna. Vel var í frǽndsemi þeirra Óláfs.

Líðr nú inn nǽsti vetr eftir. Um várit eftir hittusk þeir brǿðr, Óláfr ok Þorleikr. Spurði Óláfr dráp Kotkels, hvárt Þorleikr ǽtlaði at halda búi sínu. Þorleikr segir, at svá var. Óláfr mǽlti:

Hins vilda ek beiða yðr, frǽndi, at þér breytið ráðahag yðrum ok fǿrið útan. Muntu þar þykkja sómamaðr, sem þú kemr. En ek hygg um Hrút, frǽnda okkarn, at hann þykkisk kulða af kenna af skiftum yðrum. Er mér lítit um at hǽtta til lengr, at þit sitizk svá nǽr. Er Hrútr aflamikill, en synir hans ofsamenn einir ok garpar. Þykkjumk ek vant við kominn fyrir frǽndsemis sakir, ef þér deilið illdeildum, frǽndr mínir. Þorleikr mǽlti:

Ekki kvíði ek því, at ek geta eigi haldit mér réttum fyrir Hrúti ok sonum hans, ok mun ek eigi fyrir því af landi fara. En ef þér þykkir miklu máli skifta, frǽndi, þá vil ek gera fyrir þín orð, því at þá unda ek bezt mínu ráði, er ek var var útanlendis. Veit ek ok, at þú munt ekki at verr gera til Bolla, sonar míns, þó at ek sjá hvergi í nánd, ok honum ann ek mest manna. Óláfr segir:

Þá hefir þú vel af þessu máli, ef þú gerir eftir bǿn minni. Ǽtla ek mér þat at gera heðan í frá sem hingat til, er til Bolla kemr, ok vera til hans eigi verr en til minna sona.

Eftir þetta skilja þeir brǿðr með mikilli blíðu. Þorleikr selr nú jarðir sínar ok verr fénu til útanferðar. Hann kaupir skip, er uppi stóð í Dǫgurðarnesi. En er hann var búinn með ǫllu, sté hann á skip út ok kona hans ok annat skuldalið. Skip þat verðr vel reiðfara, ok taka Noreg um haustit. Þaðan ferr hann suðr til Danmerkr, því at hann festi ekki ynði í Noregi. Váru látnir frǽndr hans ok vinir, en sumir ór landi reknir. Síðan helt Þorleikr til Gautlands. Þat er flestra manna sǫgn, at Þorleikr ǽtti lítt við elli at fásk, ok þótti þó mikils verðr, meðan hann var uppi, Ok lúkum vér þar sǫgu frá Þorleiki.

Þat var þá jafnan tíðhjalat í Breiðafjarðardǫlum um skifti þeirra Hrúts ok Þorleiks, at Hrútr hefði þungt af fengit Kotkeli ok sonum hans. Þá mǽlti Ósvífr til Guðrúnar ok brǿðra hennar, bað þau á minnask, hvárt þá vǽri bǿtr ráðit at hafa þar lagit sjalfa sik í hǽttu við heljarmenn slíka, sem þau Kotkell váru. Guðrún mǽlti:

Eigi er sá ráðlauss, faðir, er þinna ráða á kost.

Óláfr sat nú í búi sínu með miklum sóma, ok eru þar allir synir hans heima ok svá Bolli, frǽndi þeirra ok fóstbróðir.

Kjartan var mjǫk fyrir sonum Óláfs. Þeir Kjartan ok Bolli unnusk mest. Fór Kjartan hvergi þess, er eigi fylgði Bolli honum. Kjartan fór oft til Sǽlingsdalslaugar. Jafnan bar svá til, at Guðrún var at laugu. Þótti Kjartani gott at tala við Guðrúnu, því at hon var bǽði vitr ok vǽn ok málsnjǫll. Þat var allra manna mál, at með þeim Kjartani ok Guðrúnu þǿtti vera mest jafnrǽði þá þeirra manna, er þá óxu upp. Vinátta var ok mikil með þeim Óláfi ok Ósvífri ok jafnan heimboð, ok ekki því minnr, at kǽrt gerðisk með inum yngrum mǫnnum.

Eitt sinn rǿddi Óláfr við Kjartan: Eigi veit ek, segir hann, hví mér er jafnan svá hugþungt, er þú ferr til Lauga ok talar við Guðrúnu. En eigi er þat fyrir því, at eigi þǿtti mér Guðrún fyrir ǫllum konum ǫðrum, ok hon ein er svá kvenna, at mér þykki þér fullkosta. Nú er þat hugboð mitt, en eigi vil ek þess spá, at vér berim eigi allsendis gǽfu til um vár skifti.

Kjartan kvazk eigi vilja gera í mót vilja feðr síns, þat er hann mǽtti við gera, en kvazk vǽnta, at þetta mundi betr takask en hann gat til. Heldr Kjartan teknum hǽtti um ferðir sínar. Fór Bolli jafnan með honum. Líða nú þau misseri.

Ásgeirr hét maðr ok var kallaðr ǿðikollr. Hann bjó at Ásgeirsá í Víðidal. Hann var sonr Auðunar skǫkuls. Hann kom fyrst sinna kynsmanna til Íslands. Hann nam Víðidal. Annarr sonr Auðunar hét Þorgrímr hǽrukollr. Hann var faðir Ásmundar, fǫður Grettis.

Ásgeirr ǿðikollr átti fimm bǫrn. Sonr hans hét Auðun, faðir Ásgeirs, fǫður Auðunar, fǫður Egils, er átti Ulfheiði, dóttur Eyjolfs ins halta. Þeirra sonr var Eyjolfr, er veginn var á alþingi. Annarr sonr Ásgeirs hét Þorvaldr. Hans dóttir Dalla, er átti Ísleifr byskup. Þeirra sonr var Gizurr byskup. Inn þriði sonr Ásgeirs hét Kalfr. Allir váru synir Ásgeirs vǽnligir menn. Kalfr Ásgeirsson var þann tíma í fǫrum ok þótti inn nýzti maðr.

Dóttir Ásgeirs hét Þuríðr. Hon var gift Þorkeli kugga, syni Þórðar gellis. Þeirra sonr var Þorsteinn. Ǫnnur dóttir Ásgeirs hét Hrefna. Hon var vǽnst kvenna norðr þar í sveitum ok vel vinsǽl, því at Ásgeirr var mikill maðr fyrir sér.

Þat er sagt eitt sinni, at Kjartan Óláfsson byrjaði ferð sína suðr til Borgarfjarðar til Borgar. Þar bjó þá Þorsteinn Egilsson, móðurbróðir. Bolli var í ferð með honum, því at svá var ástúðigt með þeim fóstbrǿðrum, at hvárrgi þóttisk nýta mega, at þeir vǽri eigi ásamt. Þorsteinn tók við Kjartani með allri blíðu. Kvazk þǫkk kunna, at hann vǽri þar lengr en skemmr. Kjartan dvelsk at Borg um hríð.

Þetta sumar stóð skip uppi í Gufuárósi. Þat skip átti Kalfr Ásgeirsson. Hann hafði verit um vetrinn á vist með Þorsteini Egilssyni. Kjartan segir Þorsteini í hljóði, at þat var mest ørendi hans suðr þangat, at hann vildi kaupa skip halft at Kalfi, er mér á því hugr at fara útan, ok spyrr Þorsteinn, hversu honum virðisk Kalfr.

Þorsteinn kvazk hyggja, at hann vǽri góðr drengr. Er þat várkunn mikil, frǽndi, segir Þorsteinn, at þik fýsi at kanna annarra manna siðu. Mun þín ferð verða merkilig með nokkuru móti. Eigu frǽndr þínir mikit í hǽttu, hversu þér teksk ferðin.

Kjartan kvað vel takask munu.

Síðan kaupir Kjartan skip halft at Kalfi, ok gera helmingarfélag. Skal Kjartan koma til skips, þá er 10 vikur eru af sumri. Gjǫfum var Kjartan út leiddr frá Borg. Ríða þeir Bolli heim síðan. En er Óláfr frétti þessa ráðabreytni, þá þótti honum Kjartan þessu hafa skjótt ráðit ok kvazk þó eigi bregða mundu.

Litlu síðar ríðr Kjartan til Lauga ok segir Guðrúnu útanferð sína. Guðrún mǽlti:

Skjótt hefir þú þetta ráðit, Kjartan.

Hefir hon þar um nokkur orð, þau er Kjartan mátti skilja, at Guðrún lét sér ógetit at þessu. Kjartan mǽlti:

Lát þér eigi þetta mislíka. Ek skal gera annan hlut, svá at þér þykki vel. Guðrún mǽlti:

Entu þetta, því at ek mun brátt yfir því lýsa.

Kjartan bað hana svá gera. Guðrún mǽlti:

Þá vil ek fara útan með þér í sumar, ok hefir þú þá yfir bǿtt við mik þetta bráðrǽði, því at ekki ann ek Íslandi.

Þat má eigi vera, segir Kjartan. Brǿðr þínir eru óráðnir, en faðir þinn gamall, ok eru þeir allri forsjá sviftir, ef þú ferr af landi á brott, ok bíð mín 3 vetr.

Guðrún kvazk um þat mundu engu heita, ok þótti sinn veg hváru þeirra, ok skilðu með því. Reið Kjartan heim.

Óláfr reið til þings um sumarit. Kjartan reið með feðr sínum vestan ór Hjarðarholti ok skilðusk í Norðrárdal. Þaðan reið Kjartan til skips, ok Bolli, frǽndi hans, var í fǫr með honum. 10 váru þeir íslenzkir menn saman alls, er engi vildi skiljask við Kjartan fyrir ástar sakir. Ríðr Kjartan til skips við þetta fǫruneyti. Kalfr Ásgeirsson fagnar þeim vel. Mikit fé hǫfðu þeir útan, Kjartan ok Bolli. Halda þeir nú á búnaði sínum, ok þegar ok byr gaf, sigla þeir út eftir Borgarfirði léttan byr ok góðan ok síðan í haf. Þeim byrjaði vel, tóku Noreg norðarla ok halda inn til Þrándheims, ok hittu þar menn at máli ok spurðu tíðenda. Þeim var sagt, at hǫfðingjaskifti var orðit í landinu. Var Hákon jarl frá fallinn, en Óláfr konungr Tryggva son til kominn, ok hafði allr Noregr fallit í hans vald. Óláfr konungr bauð siðaskifti í Noregi. Gengu menn allmisjafnt undir þat. Þeir Kjartan lǫgðu inn til Niðaróss skipi sínu.

Í þenna tíma váru margir menn íslenzkir í Noregi, þeir er virðingamenn váru. Lágu þar fyrir bryggjunum 3 skip, er íslenzkir menn áttu ǫll. Eitt skip átti Brandr inn ǫrvi, sonr Vermundar Þorgrímssonar. Annat skip átti Hallfreðr vandrǽðaskáld. 3 skip áttu brǿðr 2. Hét annarr Bjarni, en annarr Þórhallr. Þeir váru synir Breiðár-Skeggja austan ór Fljótshlíð. Þessir menn allir hǫfðu ǽtlat um sumarit út til Íslands, en konungr hafði lagt farbann fyrir skip þessi ǫll, því at þeir vildu eigi taka við sið þeim. er hann bauð. Allir íslenzkir menn fagna vel Kjartani, en þó Brandr bezt, því at þeir váru mjǫk kunnir áðr. Báru nú Íslendingar saman ráð sín, ok kom þat ásamt með þeim, at níta sið þeim, er konungr bauð, ok hǫfðu þessir allir samband, þeir sem fyrr váru nefndir. Þeir Kjartan lǫgðu nú skipinu við bryggjur ok ruddu skipit ok stǫfuðu fyrir fé sínu. Óláfr konungr var í bǿnum. Hann spyrr skipkvámu þessa ok þat með, at þar munu þeir menn margir á skipi, er mikilhǽfir eru.

Þat var um haustit einn góðan veðrdag, at menn fóru ór bǿnum til sunds á ána Nið. Þeir Kjartan sjá þetta. Þá mǽlti Kjartan til sinna félaga, at þeir mundu fara til sundsins at skemmta sér um daginn. Þeir gera svá. Einn maðr lék þar miklu bezt. Þá spyrr Kjartan Bolla, ef hann vili freista sunds við bǿjarmanninn. Bolli segir:

Ekki ǽtla ek þat mitt fǿri.

Eigi veit ek, hvar kapp þitt er nú komit, segir Kjartan, ok skal þá til. Bolli segir:

Þat máttu gera, ef þér glíkar.

Kjartan fleygir sér nú út á ána ok at þessum manni, er bezt er sundfǿrr, ok fǿrir niðr þegar ok heldr niðri um hríð. Lǽtr Kjartan þenna upp. Ok er þeir hafa eigi lengi uppi verit, þá þrífr sá maðr til Kjartans ok keyrir hann niðr, ok eru niðri ekki skemmr en Kjartani þótti hóf at. Koma enn upp. Engi hǫfðusk þeir orð við. It þriðja sinn fara þeir niðr, ok eru þeir þá miklu lengst niðri. Þykkisk Kjartan nú eigi skilja, hversu sjá leikr mun fara, ok þykkisk Kjartan aldri komit hafa í jafnrakkan stað fyrr. Þar kemr at lyktum, at þeir koma upp ok leggjask til lands.

Þá mǽlti bǿjarmaðrinn: Hverr er þessi maðr?

Kjartan sagði nafn sitt. Bǿjarmaðr mǽlti:

Þú ert sundfǿrr vel, eða ertu at ǫðrum íþróttum jafnvel búinn sem at þessi?

Kjartan svaraði ok heldr seint: Þat var orð á, þá er ek var á Íslandi, at þar fǿri aðrar eftir. En nú er lítils um þessa vert. Bǿjarmaðr mǽlti:

Þat skiftir nokkuru, við hvern þú hefir átt, eða hví spyrr þú mik engis? Kjartan mǽlti:

Ekki hirði ek um nafn þitt. Bǿjarmaðr segir:

Bǽði er, at þú ert gerviligr maðr, enda lǽtr þú allstórliga. En eigi því síðr skaltu vita nafn mitt, eða við hvern þú hefir sundit þreytt. Hér er Óláfr konungr Tryggva son.

Kjartan svarar engu ok snýr þegar í brott skikkjulauss. Hann var í skarlatskyrtli rauðum. Konungr var þá mjǫk klǽddr. Hann kallar á Kjartan ok bað hann eigi svá skjótt fara. Kjartan víkr aftr ok heldr seint. Þá tekr konungr af herðum sér skikkju góða ok gaf Kjartani. Kvað hann eigi skikkjulausan skuldu ganga til sinna manna. Kjartan þakkar konungi gjǫfina ok gengr til sinna manna ok sýnir þeim skikkjuna. Ekki létu hans menn vel yfir þessu. Þóttu Kjartan mjǫk hafa gengit á konungs vald. Ok er nú kyrrt.

Veðráttu gerði harða um haustit. Váru frost mikil ok kulðar. Heiðnir menn segja þat eigi undarligt, at veðrátta léti illa um haustit: Geldr at nýbreytni konungs ok þessa ins nýja siðar, er goðin hafa reizk.

Íslendingar váru allir saman um vetrinn í bǿnum. Var Kjartan mjǫk fyrir þeim. Veðrátta batnar, ok kómu menn fjǫlmennt þá þá til bǿjarins at orðsendingu Óláfs konungs. Margir menn hǫfðu við kristni tekit í Þrándheimi, en hinir váru þó miklu fleiri, er í móti váru.

Einnhvern dag átti konungr þing í bǿnum út á Eyrum ok talaði trú fyrir mǫnnum, langt ørendi ok snjallt. Þrǿndir hǫfðu hǫfðu her manns ok buðu konungi bardaga í mót. Konungr kvað þá vita skuldu, at hann þóttisk átt hafa við meira ofrefli en berjask þar við þorpara í Þrándheimi. Skaut þá bóndum skelk í bringu ok lǫgðu allt á konungs vald, ok var margt folk þá skírt. En síðan var slitit þinginu.

Þetta sama kveld sendir konungr menn til herbergis Íslendinga ok bað þá verða vísa, hvat þeir talaði. Þeir gera svá. Var þar inn at heyra glaumr mikill.

Þá tók Kjartan til orða ok mǽlti til Bolla: Hversu fúss ertu, frǽndi, at taka við trú þeirri, er konungr býðr?

Ekki em ek þess fúss, segir Bolli, því at mér lízk siðr þeirra veikligr mjǫk. Kjartan segir: Þótti yðr konungrinn í engum hótum hafa við þá, er eigi vildu undir ganga hans vilja? Bolli segir:

At vísu þótti oss konungr ganga ór skugga berliga um þat, at þeir mundu miklum afarkostum mǿta af honum.

Engis manns nauðungarmaðr vil ek vera, segir Kjartan, meðan ek má upp standa ok vápnum valda. Þykki mér þat ok lítilmannligt, at vera tekinn sem lamb ór stekk eða melrakki ór gildru. Þykki mér hinn kostr miklu betri, ef maðr skal þó deyja, at vinna þat nokkut áðr, er lengi sé uppi haft síðan. Bolli segir:

Hvat villtu gera?

Ekki mun ek því leyna, segir Kjartan, brenna konunginn inni.

Ekki kalla ek þetta lítilmannligt, segir Bolli, en eigi mun þetta framgengt verða, at því er ek hygg. Mun konungr vera giftudrjúgr ok hamingjumikill. Hann hefir ok ørugg varðhǫld dag ok nótt.

Kjartan kvað árǽðit flestum bila, þó at allgóðir karlmenn vǽri. Bolli kvað þat vant at sjá, hverjum hugar þyrfti at frýja. En margir tóku undir, at þetta vǽri þarfleysutal. Ok er konungsmenn hǫfðu þessa varir orðit, þá fóru þeir í brott ok segja konungi þetta tal allt.

Um morgininn eftir vill konungr þing hafa. Er nú til stefnt ǫllum íslenzkum mǫnnum. Ok er þingit var sett, þá stóð konungr upp ok þakkaði mǫnnum þangatkvámu, þeim er hans vinir vildu vera ok við trú hǫfðu tekit. Hann heimti til tals við sik Íslendinga. Konungr spyrr, ef þeir ef þeir vildi skírn taka. Þeir rǿma þat lítt. Konungr segir, at þeir myndi þann kost velja sér til handa, er þeim gegndi verr, eða hverjum yðrum þótti þat ráðligast, at brenna mik inni? Þá segir Kjartan:

Þat munuð þér ǽtla, at sá muni eigi einurð til hafa við at ganga, er þat hefir mǽlt. En hér máttu þann sjá.

Sjá má ek þik, segir konungr, ok eigi smáráðan. En eigi mun þér þess auðit verða, at standa yfir hǫfuðsvǫrðum mínum, ok ǿrna hefir þú sǫk til þess, þó at þú heitaðisk eigi við fleiri konunga inni at brenna fyrir þá sǫk, er þér vǽri it betra kennt. En fyrir þat, er ek vissa eigi, hvárt hugr fylgði máli þínu, en drengiliga við gengit, þá skal þik eigi af lífi taka fyrir þessa sǫk. Kann ok vera, at þú haldir því betr truna, sem þú mǽlir meirr í móti henni en aðrir. Kann ek ok þat at skilja, at þat mun skipshǫfnum skifta, at þann dag munu við trú taka, er þú lǽtr ónauðigr skírask. Þykki mér ok á því glíkendi, at frǽndr yðrir ok vinir muni mjǫk á þat hlýða, hvat þér talið fyrir þeim, er þér komið út til Íslands. Er þat ok nǽr mínu hugboði, at þú, Kjartan, hafir betra sið er þú siglir af Noregi, en þá er þú komt hingat. Farið nú í friði ok í griðum, hvert er þér vilið af þessum fundi. Skal eigi pynda yðr til kristni at sinni, því at guð mǽlir svá, at hann vill, at engi komi nauðigr til hans.

Var góðr rómr gǫrr at máli konungs, ok þó mest af kristnum mǫnnum. En heiðnir menn mátu við Kjartan, at hann skyldi svara, sem hann vildi. Þá mǽlti Kjartan:

Þakka viljum vér yðr, konungr, er þér gefið oss góðan frið, ok þannig máttu oss mest teygja at taka við trunni, at gefa oss upp stórsakir, en mǽlir til alls í blíðu, þar sem þér hafið þann dag allt ráð várt í hendi, er þér vilið, ok þat ǽtla ek mér, at taka því at eins við trú í Noregi, at ek meta lítils Þór inn nǽsta vetr, er ek kem til Íslands.

Þá segir konungr ok brosti at: Þat sér á yfirbragði Kjartans, at hann þykkisk eiga meira traust undir afli sínu ok vápnum heldr en þar sem er Þórr ok Óðinn.

Síðan var slitit þinginu.

Margir menn eggjuðu konung, er stund var í milli, at nauðga þeim Kjartani til trúarinnar, ok þótti óráðligt at hafa svá marga heiðna menn nǽr sér. Konungr svaraði reiðuliga. Kvazk þat hyggja, at margir myndi þeir kristnir, er eigi mundu þeir jafnháttagóðir sem Kjartan eða sveit hans: ok skal slíkra manna lengi bíða.

Konungr lǽtr margt nytsamligt vinna þann vetr. Lǽtr hann kirkju gera ok auka mjǫk kaupstaðinn. Sú kirkja var gǫr at jólum. Þá mǽlir Kjartan, at þeir myndi at þeir myndi svá nǽr kirkju, at þeir mǽtti sjá atferði siðar þess, er kristnir menn hǫfðu. Tóku margir undir ok sǫgðu þeir vera mundu mikla skemmtun. Gengr Kjartan nú með sína sveit ok Bolli. Þar er ok Hallfreðr í fǫr ok margt manna af Islendingum. Konungr talaði trú fyrir mǫnnum, bǽði langt ørendi ok snjallt, ok gerðu kristnir menn góðan róm at hans máli. En er þeir Kjartan váru gengnir í herbergi sín, teksk umrǿða mikil, hvernig þeim hefði á litizk konunginn nú, er kristnir menn kalla nǽst menn kalla nǽst inni mestu hátíð, því at konungr segir, svá at vér máttum heyra, at sá hǫfðingi hafi í nótt borinn verit, er vér skulum nú á trúa, ef vér gerum eftir því, sem konungr býðr oss. Kjartan segir:

Svá leizk mér vel á konung it fyrsta sinn, er ek sá hann, at ek fekk þat þegar skilt, at hann var inn mesti ágǽtismaðr, ok þat hefir haldizk jafnan síðan, er ek hefi hann á mannfundum sét. En miklu bezt leizk mér þó í dag á hann, ok ǫll ǽtla ek oss þar við liggja vár málskifti, at vér trúim þann vera sannan guð, sem konungr býðr, ok fyrir engi mun má konungi nú tíðara til vera, at ek taka við trunni, en mér er at láta skírask, ok þat eina dvelr, er ek geng nú eigi þegar á konungs fund, er framorðit er dags, því at nú mun konungr yfir borðum vera, en sá dagr mun dveljask, er vér sveitungar látum allir skírask.

Bolli tók vel undir þetta ok bað Kjartan einn ráða þeirra máli. Viðrǿðu þeirra Kjartans hafði konungr fyrri spurt en borðin vǽri í brottu, því at hann átti trúnuð í hvers þeirra herbergi inna heiðnu manna.

Konungrinn verðr allglaðr við þetta ok mǽlti: Sannat hefir Kjartan orðskviðinn, at hátíðir eru til heilla beztar.

Ok þegar um morgininn snemma, er konungr gekk til kirkju, mǿtti Kjartan honum á strǽtinu með mikilli sveit manna. Kjartan kvaddi konung með mikilli blíðu ok kvazk eiga skyld ørendi við hann. Konungr tók vel kveðju hans ok kvazk hafa spurt af it ljósasta um hans ørendi, ok mun þér þetta mál auðsótt.

Kjartan bað þá ekki dvala við at leita at vatninu, ok kvað þó mikils mundu við þurfa.

Konungr svaraði ok brosti við: Já, Kjartan, segir hann, eigi mundi okkr hér um harðfǿri skilja, þó at þú vǽrir nokkuru kaupdyrri.

Síðan váru þeir Kjartan ok Bolli skírðir ok ǫll skipshǫfn þeirra ok fjǫlði annarra manna. Þetta var annan dag jóla fyrir tíðir. Síðan bauð konungr Kjartani í jólaboð sitt ok svá Bolla, frǽnda hans. Þat er sǫgn flestra manna, at Kjartan hafi þann dag gǫrsk handgenginn Óláfi konungi, er hann var fǿrðr ór hvítaváðum, ok þeir Bolli báðir. Hallfreðr var eigi skírðr þann dag, því at hann skilði þat til, at konungr sjalfr skyldi halda honum undir skírn. Konungr lagði þat til annan dag eftir.

Kjartan ok Bolli váru með Óláfi konungi, þat er eftir var vetrarins. Konungr mat Kjartan umfram alla menn fyrir sakir ǽttar sinnar ok atgervi, ok er þat alsagt, at Kjartan vǽri þar svá vinsǽll, at hann átti sér engi ǫfundarmann innan hirðar. Var þat ok allra manna mál, at engi hefði slíkr maðr komit af Íslandi sem Kjartan. Bolli var ok inn vaskasti maðr ok metinn vel af góðum mǫnnum. Líðr nú vetr sjá. Ok er várar, búask menn ferða sinna, svá hverr sem ǽtlaði.