Bókastaðir

Nú kemr Hǫskuldr heim af þingi ok spyrr þessi tíðendi. Honum glíkar heldr þungliga. En með því at vandamenn hans áttu hlut í, þá sefaðisk hann ok lét vera kyrrt.

Þeim Óláfi byrjaði vel ok tóku Noreg. Ǫrn fýsir Óláf at fara til hirðar Haralds konungs, kvað hann gera til þeirra góðan sóma, er ekki váru betr menntir en Óláfr var. Óláfr kvazk þat mundu af taka. Fara þeir Óláfr ok Ǫrn nú til hirðarinnar ok fá þar góðar viðtǫkur. Vaknar konungr þegar við Óláf fyrir sakir frænda hans ok bauð honum þegar með sér at vera. Gunnhildr lagði mikil mæti á Óláf, er hon vissi, at hann var bróðursonr Hrúts. En sumir menn kǫlluðu þat, at henni þœtti þó skemmtun at tala við Óláf, þó at hann nyti ekki annarra at. Óláfr ógladdisk, er á á leið vetrinn. Ǫrn spyrr, hvat honum væri til ekka. Óláfr segir:

"Ferð á ek á hǫndum mér at fara vestr um haf, ok þótti mér mikit undir, at þú ættir hlut í, at sú yrði farin sumarlangt."

Ǫrn bað Óláf þess ekki fýsask, kvazk ekki vita vánir skipa þeirra, er um haf vestr mundu ganga.

Gunnhildr gekk á tal þeirra ok mælti: "Nú heyri ek ykkr þat tala, sem eigi hefir fyrr við borit, at sinn veg þykkir hvárum."

Óláfr fagnar vel Gunnhildi ok lætr eigi niðr falla talit. Síðan gengr Ǫrn á brott, en þau Gunnhildr taka þá tal. Segir Óláfr þá ætlun sína ok svá, hvat honum lá við, at Myrkjartan konungr var móðurfaðir hans.

Þá mælti Gunnhildr: "Ek skal fá þér styrk til ferðar þessar, at þú megir fara svá ríkuliga þangat sem þú vilt."

Óláfr þakkar henni orð sín. Síðan lætr Gunnhildr búa skip ok fær menn til, bað Óláf á kveða, hvé marga menn hann vill hafa með sér vestr um hafit. En Óláfr kvað á sex tigu manna ok kvazk þó þykkja miklu skifta, at þat lið væri glíkara hermǫnnum en kaupmǫnnum. Hon kvað svá vera skuldu. Ok Ǫrn var nefndr ok Óláfr til ferðarinnar. Þetta lið var allvel búit. Haraldr konungr ok Gunnhildr leiddu Óláf til skips ok sǫgðusk mundu leggja til með honum hamingju sína með vingun þeirri annarri, er þau hǫfðu til lagt. Sagði Haraldr konungr, at þat mundi auðvelt, því at þau kǫlluðu engi mann vænligra hafa komit af Íslandi á þeirra dǫgum. Þá spurði Haraldr konungr hvé gamall maðr hann væri. Óláfr segir:

"Nú em ek átján vetra." Konungr mælti:

"Miklir ágætismenn eru slíkt sem þú ert, því at þú ert enn lítit af barns aldri, ok sœk þegar á várn fund, er þú kemr aftr."

Síðan bað konungr ok Gunnhildr Óláf vel fara.

Stigu síðan á skip ok sigla þegar á haf. Þeim byrjaði illa um sumarit. Hafa þeir þokur miklar, en vinda litla ok óhagstœða, þá sem váru. Rak þá víða um hafit. Váru þeir flestir innan borðs, at á kom hafvilla. Þat varð um síðir, at þoku hóf af hǫfði, ok gerðusk vindar á. Var þá tekit til segls. Tóksk þá umrœða, hvert til Írlands mundi at leita, ok urðu menn eigi ásáttir á þat. Ǫrn var til móts, en mestr hluti manna mælir í gegn, ok kváðu Ǫrn allan villask ok sǫgðu þá ráða eiga, er fleiri váru.

Síðan skutu þeir til ráða Óláfs, en Óláfr segir: "Þat vil ek, at þeir ráði, sem hyggnari eru. Því verr þykki mér sem oss muni duga heimskra brǫgð, er þau koma fleiri saman."

Þótti þá ór skorit, er Óláfr mælti þetta, ok réð Ǫrn leiðsǫgu þaðan í frá. Sigla þeir þá nætr ok daga ok hafa jafnan byrlítit.

Þat var einhverja nótt, at varðmenn hljópu upp ok báðu menn vaka sem tíðast. Kváðusk sjá land svá nær sér, at þeir stungu nær stafni at. En seglit var uppi ok alllítit veðrit at. Menn hlaupa þegar upp, ok bað Ǫrn beita á brott frá landinu, ef þeir mætti. Óláfr segir:

"Ekki eru þau efni í um várt mál, því at ek sé, at boðar eru á bæði borð ok allt fyrir skutstafn, ok felli seglit sem tíðast. En gerum ráð vár, þá er ljóss dagr er. Kenna þeir land þetta."

Síðan kasta þeir akkerum ok hrífa þau þegar við. Mikil er umrœða um nóttina, hvar þeir mundu at komnir. En er ljóss dagr var, kenndu þeir, at þat var Írland.

Ǫrn mælti þá: "Þat hygg ek, at vér hafim ekki góða atkvámu, því at þetta er fjarri hǫfnum ok þeim kaupstǫðum, er útlendir menn skulu hafa frið, því at vér erum nú fjaraðir uppi svá sem hornsíl. Ok nær ætla ek þat lǫgum þeirra Íra, þó at þeir kalli fé þetta, er vér hǫfum með at fara, með sínum fǫngum, því at heita láta þeir þat vágrek, er minnr er fjarat frá skutstafni."

Óláfr kvað ekki til mundu saka, "en sét hefi ek, at mannsǫfnuðr er á land upp í dag, ok þeim Írum þykkir um vert skipkvámu þessa. Hugða ek at ok í dag, þá er fjaran var, at hér gekk upp óss við nes þetta, ok fell þar óvandliga sjórinn út ór ósinum, en ef skip várt er ekki sakat, þá munum vér skjóta báti várum ok flytja skip várt þangat."

Leira var undir, þar er þeir hǫfðu legit um strengina, ok var ekki borð sakat í skipi þeirra. Flytjask þeir Óláfr þangat ok kasta þar akkerum.

En er á líðr daginn, þá drífr ofan mannfjǫlði mikill til strandar. Síðan fara tveir menn á báti til kaupskipsins. Þeir spyrja, hverir fyrir ráði skipi þessu. Óláfr mælti ok svá á írsku, sem þeir mæltu til. En er Írar vissu, at þeir váru norrœnir menn, þá beiðask þeir laga, at þeir skuldu ganga frá fé sínu, ok mundi þeim þá ekki vera gǫrt til auvisla, áðr konungr ætti dóm á þeirra máli.

Óláfr kvað þat lǫg vera, ef engi væri tulkr með kaupmǫnnum, "en ek kann yðr þat með sǫnnu at segja, at þetta eru friðmenn. En þó munum vér eigi upp gefask at óreyndu."

Írar œpa þá heróp ok vaða út á sjóinn ok ætla at leiða upp skipit undir þeim. Var ekki djúpara en þeim tók undir hendr eða í bróklinda þeim, er stœrstir váru. Pollrinn var svá djúpr, þar er skipit flaut, ok eigi kenndi niðr. Óláfr bað þá brjóta upp vápn sín ok fylkja á skipinu allt á millum stafna. Stóðu ok svá þykkt, at allt var skarat með skjǫldum. Stóð spjótsoddr út hjá hjá hverjum skjaldarsporði.

Óláfr gekk þá fram í stafninn ok var svá búinn, at hann var í brynju ok hafði hjalm á hǫfði gullroðinn. Hann var gyrðr sverði, ok váru gullrekin hjǫltin. Hann hafði krókaspjót í hendi hǫggtekit ok allgóð mál í. Rauðan skjǫld hafði hann fyrir sér, ok var dregit á leó með gulli.

En er Írar sjá viðbúning þeirra, þá skýtr þeim skelk í bringu, ok þykkir þeim eigi jafnauðvelt féfang, sem þeir hugðu til. Hnekkjask Írar nú frá ok hlaupa saman í eitt þorp. Síðan kemr kurr mikill í lið þeirra, ok þykkir þeim nú auðvitat, at þetta var herskip, ok muni vera miklu fleiri skipa ván. Gera nú skyndiliga orð til konungs. Var þat ok hœgt, því at konungr var þá skammt í brott þaðan á veizlum. Hann ríðr þegar með sveit manna þar til, sem skipit var. Eigi var lengra á millum landsins ok þess, er skipit flaut, en vel mátti nema tal millum manna. Oft hǫfðu Írar veitt þeim árásir með skotum, ok varð þeim Óláfi ekki mein at.

Óláfr stóð með þessum búningi, sem fyrr var ritat, ok fannsk mǫnnum margt um, hversu skǫruligr sjá maðr var, er þar var skipsforingi. En er skipverjar Óláfs sjá mikit riddaralið ríða til þeirra, ok var it frœknligsta, þá þagna þeir, því at þeim þótti mikill liðsmunr við at eiga.

En er Óláfr heyrði þenna kurr, sem í sveit hans gerðisk, bað hann þá herða hugina, "því at nú er gott efni í váru máli. Heilsuðu þeir Írar nú Myrkjartani, konungi sínum."

Síðan riðu þeir svá nær skipinu, at hvárir máttu skilja, hvat aðrir tǫluðu. Konungr spyrr, hverr skipi stýrði. Óláfr segir nafn sitt ok spurði hverr sá væri inn vaskligi riddari, er hann átti þá tal við. Sá segir:

"Ek heiti Myrkjartan." Óláfr mælti:

"Hvárt ertu konungr Íra?"

Hann kvað svá vera. Þá spyrr konungr almæltra tíðenda. Óláfr leysti vel ór þeim tíðendum ǫllum, er hann var spurðr. Þá spyrr konungr, hvaðan þeir hefði út látit, eða hverra menn þeir væri. Ok enn spyrr konungr vandliga um ætt Óláfs en fyrir, því at konungr fann, at þessi maðr var ríklátr ok vildi eigi segja lengra en hann var spurðr. Þá vildi hann eigi spyrja lengra at sinni. Óláfr segir:

"Þat skal ek yðr kunnigt gera, at vér ýttum af Noregi, en þetta eru hirðmenn Haralds konungs Gunnhildar sonar, er hér eru innan borðs. En yðr er þat frá ætt minni at segja, herra, at faðir minn býr á Íslandi, er Hǫskuldr heitir. Hann er stórættaðr maðr. En móðurkyn mitt vænti ek, at þér munið sét hafa fleira en ek, því at Melkorka heitir móðir mín, ok er mér sagt með sǫnnu, at hon sé dóttir þín, konungr, ok þat hefir mik til rekit svá langrar ferðar, ok liggr mér nú mikit við, hver svǫr þú veitir váru máli."

Konungr þagnar ok á tal við menn sína. Spyrja vitrir menn konung, hvat gegnask muni í þessu máli, er sjá maðr segir. Konungr segir:

"Auðsætt er þat á Óláfi þessum, at hann er stórættaðr maðr, hvárt sem hann er várr frændi eða eigi, ok svá þat at hann mælir allra manna bezt írsku."

Eftir þat stóð konungr upp ok mælti: "Nú skal veita svǫr þínu máli, at ek vil ǫllum yðr grið gefa skipverjum. En um frændsemi þá, er þú telr við oss, munum vér tala fleira, áðr en ek veita því andsvǫr."

Síðan fara bryggjur á land, ok gengr Óláfr á land ok fǫrunautar hans af skipinu. Finnsk þeim Írum nú mikit um, hversu virðuligr þessi maðr er ok vígligr. Fagnar Óláfr þá konungi vel ok tekr ofan hjalminn ok lýtr konungi. En konungr tekr honum þá með allri blíðu. Taka þeir þá tal með sér. Flytr Óláfr þá enn sitt mál af nýju ok talar bæði langt ørendi ok snjallt. Lauk svá málinu, at hann kvazk þar hafa gull þat á hendi, er Melkorka seldi honum at skilnaði á Íslandi. "Ok sagði svá, at þú, konungr, gæfir henni at tannfé."

Konungr tók við ok leit á gullit ok gerðisk rauðr mjǫk ásýndar.

Síðan mælti konungr: "Sannar eru jarteignir, en fyrir engi mun eru þær ómerkiligri, er þú hefir svá mikit ættarbragð af móður þinni, at vel má þik þar af kenna. Ok fyrir þessa hluti, þá vil ek at vísu við ganga þinni frændsemi, Óláfr, at þeirra manna vitni, er hér eru hjá ok tal mitt heyra, skal þat ok fylgja, at ek vil þér bjóða til hirðar minnar með alla þína sveit. En sómi yðvarr mun þar við liggja, hvert mannkaup mér þykkir í þér, þá er ek reyni þik meirr."

Síðan lætr konungr fá þeim hesta til reiðar, en hann setr menn til at setja upp skip þeirra eða búa um reiða þeirra ok annask vǫrnuð þann, er þeir áttu.

Konungr reið þá til Dyflinnar, ok þykkja mǫnnum þetta mikil tíðendi, er þar var dóttursonr konungs í fǫr með honum, þeirrar er þaðan var fyrir lǫngu hertekin, fimmtán vetra gǫmul. En þó brá fóstru Melkorku mest við þessi tíðendi, er þá lá í kǫr ok sótti bæði at stríð ok elli. En þó gekk hon þá staflaust á fund Óláfs.

Þá mælti konungr til Óláfs: "Hér er nú komin fóstra Melkorku, ok mun hon vilja hafa tíðendasǫgn af þér um hennar hag."

Óláfr tók við henni báðum hǫndum ok setti kerlingu á kné sér ok sagði, at fóstra hennar sat í góðum kostum á Íslandi. Þá seldi Óláfr henni knífinn ok beltit, ok kenndi kerling gripina ok varð grátfegin. Kvað þat bæði vera, at sonr Melkorku var skǫruligr, "enda á hann til þess varit."

Var kerling hress þann vetr allan.

Konungr var lítt í kyrrsæti þann vetr allan, því at þá var jafnan herskatt um Vestrlǫndin. Rak konungr af sér þann vetr víkinga ok úthlaupsmenn. Var Óláfr með sveit sína á konungsskipi, ok þótti sú sveit heldr úrig viðskiftis, þeim er í móti váru. Konungr hafði þá tal við Óláf ok hans félaga ok alla ráðagerð, því at honum reyndisk Óláfr bæði vitr ok framgjarn í ǫllum mannraunum.

En at áliðnum vetri stefndi konungr þing, ok varð allfjǫlmennt. Konungr stóð upp ok talaði.

Hann hóf svá mál sitt: "Þat er yðr kunnigt, at hér kom sá maðr í fyrra haust, er dóttursonr minn er, en þó er stórættaðr í fǫðurkyn. Virðisk mér Óláfr svá mikill atgervimaðr ok skǫrungr, at vér eigum eigi slíkra manna hér kost. Nú vil ek bjóða honum konungdóm eftir minn dag, því at Óláfr er betr til yfirmanns fallinn en mínir synir."

Óláfr þakkar honum boð þetta með mikilli snilld ok fǫgrum orðum, en kvazk þó eigi mundu á hætta, hversu synir hans þylði þat, þá er Myrkjartans missti við, kvað betra vera at fá skjóta sœmð en langa svívirðing. Kvazk til Noregs fara vilja, þegar skipum væri óhætt at halda á millum landa, kvað móður sína mundu hafa lítit ynði, ef hann kœmi eigi aftr. Konungr bað Óláf ráða. Síðan var slitit þinginu.

En er Óláfr var albúinn, þá fylgir konungr Óláfi til skips ok gaf honum spjót gullrekit ok sverð búit ok mikit fé annat. Óláfr beiddisk at flytja fóstru Melkorku á brott með sér. Konungr kvað þess enga þǫrf, ok fór hon eigi. Stigu þeir Óláfr á skip sitt, ok skiljask þeir konungr með allmikilli vináttu.

Eftir þat sigla þeir Óláfr á haf. Þeim byrjaði vel ok tóku Noreg, ok er Óláfs fǫr allfræg. Setja nú upp skipit. Fær Óláfr sér hesta ok sœkir nú á fund Haralds konungs með sínu fǫruneyti.

Óláfr Hǫskuldsson kom nú til hirðar Haralds konungs ok tók konungr við honum vel, en Gunnhildr miklu betr. Þau buðu honum til sín ok lǫgðu þar mǫrg orð til. Óláfr þiggr þat, ok fara þeir Ǫrn báðir til konungs hirðar. Leggr konungr ok Gunnhildr svá mikla virðing á Óláf, at engi útlendr maðr hafði slíka virðing af þeim þegit. Óláfr gaf konungi ok Gunnhildi marga fáséna gripi, er hann hafði þegit á Írlandi vestr. Haraldr gaf Óláfi at jólum ǫll klæði skorin af skarlati. Sitr nú Óláfr um kyrrt um vetrinn.

Ok um várit, er á leið, taka þeir tal milli sín, konungr ok Óláfr.

Beiddisk Óláfr orlofs af konungi at fara út til Íslands um sumarit. "Á ek þangat at vitja," segir hann, "gǫfugra frænda." Konungr segir:

"Þat væri mér næst skapi, at þú staðfestisk hér með mér ok tœkir hér allan ráðakost, slíkan sem þú vilt sjalfr."

Óláfr þakkaði konungi þann sóma, er hann bauð honum, en kvazk þó gjarna vilja fara til Íslands, ef þat væri eigi at móti konungs vilja. Þá segir konungr:

"Eigi skal þetta gera óvinveitt við þik, Óláfr. Fara skaltu í sumar út til Íslands, því at ek sé, at hugir þínir standa til þess mjǫk. En enga ǫnn né starf skaltu hafa fyrir um búnuð þinn. Skal ek þat annask."

Eftir þetta skilja þeir talit.

Haraldr konungr lætr fram setja skip um várit. Þat var knǫrr. Þat skip var bæði mikit ok gott. Þat skip lætr konungr ferma með viði ok búa með ǫllum reiða.

Ok er skipit var búit, lætr konungr kalla á Óláf ok mælti: "Þetta skip skaltu eignask. Óláfr. Vil ek eigi, at þú siglir af Noregi þetta sumar svá, at þú sér annarra farþegi."

Óláfr þakkaði konungi með fǫgrum orðum sína stórmennsku.

Eftir þat býr Óláfr ferð sína, ok er hann er búinn ok byr gefr, þá siglir Óláfr á haf, ok skiljask þeir Haraldr konungr með hinum mesta kærleik. Óláfi byrjaði vel um sumarit. Hann kom skipi sínu í Hrútafjǫrð á Borðeyri.

Skipkváma spyrsk brátt ok svá þat, hverr stýrimaðr er. Hǫskuldr fagnar útkvámu Óláfs, sonar síns, ok verðr feginn mjǫk ok ríðr þegar norðr til Hrútafjarðar með nokkura menn. Verðr þar fagnafundr með þeim feðgum. Bauð Hǫskuldr Óláfi til sín. Hann kvazk þat þiggja mundu. Óláfr setr upp skip sitt, en fé hans er norðan flutt. En er þat er sýslat, ríðr Óláfr norðan við tólf mann ok heim á Hǫskuldsstaði. Hǫskuldr fagnar blíðliga syni sínum. Brœðr hans taka ok með blíðu við honum ok allir frændr hans. Þó var flest um með þeim Bárði.

Óláfr varð frægr af ferð þessi. Þá var ok kunnigt gǫrt kynferði Óláfs, at hann var dóttursonr Myrkjartans Írakonungs. Spyrsk þetta um allt land ok þar með virðing sú, er ríkir menn hǫfðu á hann lagt, þeir er hann hafði heimsótt. Óláfr hafði ok mikit fé út haft ok er nú um vetrinn með feðr sínum.

Melkorka kom brátt á fund Óláfs, sonar síns. Óláfr fagnar henni með allri blíðu. Spyrr hon mjǫk margs af Írlandi, fyrst at feðr sínum ok ǫðrum frændum sínum. Óláfr segir slíkt, er hon spyrr. Brátt spurði hon, ef fóstra hennar lifði. Óláfr kvað hana at vísu lifa. Melkorka spyrr þá, hví hann vildi eigi veita henni eftirlæti at flytja hana til Íslands. Þá segir Óláfr:

"Ekki fýstu menn þess, móðir, at ek flytta fóstru þína af Írlandi."

"Svá má vera," segir hon.

Þat fannsk á, at henni þótti þetta mjǫk í móti skapi.

Þau Melkorka ok Þorbjǫrn áttu son einn, ok er sá nefndr Lambi. Hann var mikill maðr ok sterkr ok glíkr feðr sínum yfirlits ok svá at skaplyndi.

En er Óláfr hafði verit um vetr á Íslandi, ok er vár kom, þá rœða þeir feðgar um ráðagerðir sínar.

"Þat vilda ek, Óláfr," segir Hǫskuldr, "at þér væri ráðs leitat, ok tœkir síðan við búi fóstra þíns á Goddastǫðum. Er þar enn fjárafli mikill. Veittir síðan umsýslu um bú þat með minni umsjá." Óláfr segir:

"Lítt hefi ek þat hugfest hér til. Veit ek eigi, hvar sú kona sitr, at mér sé mikit happ í at geta. Máttu svá til ætla, at ek mun framarla á horfa um kvánfangit. Veit ek ok þat gǫrla, at þú munt þetta eigi fyrr hafa upp kveðit, en þú munt hugsat hafa, hvar þetta skal niðr koma." Hǫskuldr mælti:

"Rétt getr þú. Maðr heitir Egill. Hann er Skalla-Gríms son. Hann býr at Borg í Borgarfirði. Egill á sér dóttur, þá er Þorgerðr heitir. Þessarrar konu ætla ek þér til handa at biðja, því at þessi kostr er albeztr í ǫllum Borgarfirði, ok þó víðara væri. Er þat ok vænna, at þér yrði þá efling at mægðum við þá Mýramenn." Óláfr segir:

"Þinni forsjá mun ek hlíta hér um, ok vel er mér at skapi þetta ráð, ef við gengisk. En svá máttu ætla, faðir, ef þetta mál er upp borit ok gangisk eigi við, at mér mun illa glíka." Hǫskuldr segir:

"Til þess munum vér ráða, at bera þetta mál upp."

Óláfr biðr hann ráða.

Líðr nú til þings framan. Hǫskuldr býsk nú heiman ok fjǫlmennir mjǫk. Óláfr, sonr hans, er í fǫr með honum. Þeir tjalda búð sína. Þar var fjǫlmennt. Egill Skalla-Grímsson var á þingi. Allir menn hǫfðu á máli, er Óláf sá, hversu fríðr maðr hann var ok fyrirmannligr. Hann var vel búinn at vápnum ok klæðum.

Þat er sagt einn dag, er þeir feðgar, Hǫskuldr ok Óláfr, gengu frá búð ok til fundar við Egil. Egill fagnar þeim vel, því at þeir Hǫskuldr váru mjǫk málkunnir. Hǫskuldr vekr nú bónorðit fyrir hǫnd Óláfs ok biðr Þorgerðar. Hon var ok þar á þinginu.

Egill tók þessu máli vel, kvazk hafa góða frétt af þeim feðgum. "Veit ek ok, Hǫskuldr," segir Egill, "at þú ert ættstórr maðr ok mikils verðr, en Óláfr er frægr af ferð sinni. Er ok eigi kynligt, at slíkir menn ætli framarla til, því at hann skortir eigi ætt né fríðleika. En þó skal nú þetta við Þorgerði rœða, því at þat er engum manni at fá Þorgerðar án hennar vilja." Hǫskuldr mælti:

"Þat vil ek, Egill, at þú rœðir þetta við dóttur þína."

Egill kvazk svá vera skuldu.

Egill gekk nú til fundar við dóttur ok tóku þau tal saman.

Þá mælti Egill: "Maðr heitir Óláfr ok er Hǫskulds son, ok er hann nú frægstr maðr einnhverr. Hǫskuldr, faðir hans, hefir vakit bónorð fyrir hǫnd Óláfs ok beðit þín. Hefi ek því skotit mjǫk til þinna ráða. Vil ek nú vita svǫr þín. En svá lízk oss, sem slíkum málum sé vel fellt at svara, því at þetta gjaforð er gǫfugt." Þorgerðr segir:

"Þat hefi ek þik heyrt mæla, at þú ynnir mér mest barna þinna. En nú þykki mér þú þat ósanna, ef þú vill gifta mik ambáttarsyni, þó at hann sé vænn ok mikill áburðarmaðr." Egill segir:

"Eigi ertu um þetta jafnvitr sem um annat. Hefir þú eigi þat spurt, at hann er dóttursonr Myrkjartans Írakonungs? Er hann miklu betr borinn í móðurkyn en fǫðurætt, ok væri oss þat þó fullboðit."

Ekki lét Þorgerðr sér þat skiljask.

Nú skilja þau talit ok þykkir nokkut sinn veg hváru.

Annan dag eftir gengr Egill til búðar Hǫskulds, ok fagnar Hǫskuldr honum vel. Taka nú tal saman. Spyrr Hǫskuldr, hversu gengit hafi bónorðsmálin. Egill lét lítt yfir, segir allt, hversu farit hafði. Hǫskuldr kvað fastliga horfa, "en þó þykki mér þér vel fara."

Ekki var Óláfr við tal þeirra. Eftir þat gengr Egill á brott. Fréttir Óláfr nú, hvat líði bónorðsmálum. Hǫskuldr kvað seinliga horfa af hennar hendi. Óláfr mælti:

"Nú er, sem ek sagða þér, faðir, at mér mundi illa glíka, ef ek fenga nokkur svívirðingarorð at móti. Réttu meirr, er þetta var upp borit. Nú skal ek ok því ráða, at eigi skal hér niðr falla. Er þat ok satt, at sagt er, at ulfar eta annars ørendi. Skal nú ok ganga þegar til búðar Egils."

Hǫskuldr bað hann því ráða.

Óláfr var búinn á þá leið, er hann var í skarlatsklæðum, er Haraldr konungr hafði gefit honum. Hann hafði hjalm hjalm gullroðinn ok sverð búit í hendi, er Myrkjartan konungr hafði gefit honum.

Nú ganga þeir Hǫskuldr ok Óláfr til búðar Egils. Gengr Hǫskuldr fyrir, en Óláfr þegar eftir. Egill fagnar þeim vel, ok sezk Hǫskuldr niðr hjá honum. En Óláfr stóð upp ok litaðisk um. Hann sá, hvar kona sat á pallinum í búðinni. Sú kona var væn ok stórmannlig ok vel búin. Vita þóttisk hann, at þar mundi vera Þorgerðr, dóttir Egils. Óláfr gengr at pallinum ok sezk niðr hjá henni. Þorgerðr heilsar þessum manni ok spyrr, hverr hann sé. Óláfr segir nafn sitt ok fǫður síns. "Mun þér þykkja djarfr gerask ambáttarsonrinn, er hann þorir at sitja hjá þér ok ætlar at tala við þik." Þorgerðr segir:

"Þat muntu hugsa, at þú munt þykkjask hafa gǫrt meiri þoranraun en tala við konur."

Síðan taka þau mál milli sín ok tala þann dag allan. Ekki heyra aðrir menn til tals þeirra. Ok áðr þau slíti talinu, er til heimtr Egill ok Hǫskuldr, teksk þá af nýju rœða um bónorðsmálit Óláfs. Víkr Þorgerðr þá til ráða fǫður síns. Var þá þetta mál auðsótt, ok fóru þá þegar festar fram. Varð þeim þá unnt af metorða Laxdœlum, því at þeim skyldi fœra heim konuna. Var ákveðin brúðhlaupsstefna á Hǫskuldsstǫðum at sjau vikum sumars. Eftir þat skilja þeir Egill ok Hǫskuldr, ok ríða þeir feðgar heim á Hǫskuldsstaði ok eru heima um sumarit, ok er allt kyrrt.

Síðan var stofnat til boðs á Hǫskuldsstǫðum ok ekki til sparat, en œrin váru efni. Boðsmenn koma at ákveðinni stefnu. Váru þeir Borgfirðingar allfjǫlmennir. Var þar Egill ok Þorsteinn, sonr hans. Þar var ok brúðr í fǫr ok valit lið ór heraðinu. Hǫskuldr hafði ok fjǫlmennt fyrir. Veizla var allskǫrulig. Váru menn með gjǫfum á brott leiddir. Þá gaf Óláfr Agli sverðit Myrkjartansnaut, ok varð Egill allléttbrúnn við gjǫfina. Allt var þar tíðendalaust, ok fara menn heim.

Þau Óláfr ok Þorgerðr váru á Hǫskuldsstǫðum, ok takask þar ástir miklar. Auðsætt var þat ǫllum mǫnnum, at hon var skǫrungr mikill, en fáskiftin hversdagliga. En þat varð fram at koma, er Þorgerðr vildi, til hvers sem hon hlutaðisk. Óláfr ok Þorgerðr váru ýmist þann vetr á Hǫskuldsstǫðum, eða með fóstra hans. Um várit tók Óláfr við búi á Goddastǫðum. Þat sumar tók Þórðr goddi sótt þá, er hann leiddi til bana. Óláfr lét verpa haug eftir hann í nesi því, er gengr fram í Laxá, er Drafnarnes heitir. Þar er garðr hjá ok heitir Haugsgarðr. Síðan drífa menn at Óláfi ok gerðisk hann hǫfðingi mikill. Hǫskuldr ǫfundaði þat ekki, því at hann vildi jafnan, at Óláfr væri at kvaddr ǫllum stórmálum. Þat var bú risuligast í Laxárdal, er Óláfr átti. Þeir váru brœðr tveir með Óláfi, er er hvárrtveggi hét Án. Var annarr kallaðr Án inn hvíti, en annarr Án svarti. Beinir inn sterki var inn þriði. Þessir váru sveinar Óláfs ok allir hraustir menn. Þorgerðr ok Óláfr áttu dóttur, er Þuríðr hét.

Lendur þær er Hrappr hafði átt, lágu í auðn, sem fyrr var ritat. Óláfi þóttu þær vel liggja. Rœddi fyrir feðr sínum eitt sinn, at þeir myndi gera menn á fund Trefils með þeim ørendum, at Óláfr vill kaupa at honum lǫndin á Hrappsstǫðum ok aðrar eignir, þær er þar fylgja. Þat var auðsótt, ok var þessu kaupi slungit, því at Trefill sá þat, at honum var betri ein kráka í hendi en tvær í skógi. Var þat at kaupi með þeim, at Óláfr skyldi reiða þrjár merkr silfrs fyrir lǫndin, en þat var þó ekki jafnaðarkaup jafnaðarkaup, því at þat váru víðar lendur ok fagrar ok mjǫk gagnauðgar. Miklar laxveiðar ok selveiðar fylgðu þar. Váru þar ok skógar miklir. Nokkuru ofar en Hǫskuldsstaðir eru, fyrir norðan Laxá, þar var hǫggvit rjóðr í skóginum, ok þar var náliga til gǫrsk at ganga, at þar safnaðisk safnaðisk saman fé Óláfs, hvárt sem veðr váru betri eða verri.

Þat var á einu hausti, at í því sama holti lét Óláfr bœ reisa ok af þeim viðum, er þar váru hǫggnir í skóginum, en sumt hafði hann af rekastrǫndum. Þessi bœr var risuligr. Húsin váru auð um vetrinn.

Um várit eftir fór Óláfr þangat byggðum ok lét áðr saman reka fé sitt, ok var þat mikill fjǫlði orðinn, því at engi maðr var þá auðgari at kvikfé í Breiðafirði. Óláfr sendir nú orð feðr sínum, at hann stœði úti ok sæi ferð hans, þá er hann fór á þenna nýja bœ, ok hefði orðheill fyrir. Hǫskuldr kvað svá vera skuldu.

Óláfr skipar nú til, lætr reka undan fram sauðfé þat, er skjarrast var. Þá fór búsmali þar næst. Síðan váru rekin geldneyti. Klyfjahross fóru í síðarra lagi. Svá var skipat mǫnnum með fé þessu, at þat skyldi engi krók rísta. Var þá ferðarbroddrinn kominn á á þenna bœ inn nýja, er Óláfr reið ór garði af Goddastǫðum, ok var hvergi hlið í milli. Hǫskuldr stóð úti með heimamenn sína.

Þá mælti Hǫskuldr, at Óláfr, sonr hans, skyldi þar velkominn ok með tíma á þenna inn nýja bólstað, "ok nær er þat mínu hugboði, at þetta gangi eftir, at lengi sé hans nafn uppi." Jórunn húsfreyja segir:

"Hefir ambáttarsonr sjá auð til þess, at uppi sé hans nafn."

Þat var mjǫk jafnskjótt at húskarlar hǫfðu ofan tekit klyfjar af hrossum, ok þá reið Óláfr í garð.

Þá tekr hann til orða: "Nú skal mǫnnum skeyta forvitni um þat, er jafnan hefir verit um rœtt í vetr, hvat sjá bœr skal heita. Hann skal heita í Hjarðarholti."

Þetta þótti mǫnnum vel til fundit af þeim atburðum, er þar hǫfðu orðit.

Óláfr setr nú bú saman í Hjarðarholti. Þat varð brátt risuligt. Skorti þar ok engi hlut. Óxu nú mjǫk metorð Óláfs. Báru til þess margir hlutir. Var Óláfr manna vinsælstr, því at þat er hann skifti sér af um mál manna, þá undu allir vel við sinn hlut. Faðir hans helt honum mjǫk til virðingar. Óláfi var ok mikil efling at tengðum við Mýramenn. Óláfr þótti gǫfgastr sona Hǫskulds.

Þann vetr, er Óláfr bjó fyrst í Hjarðarholti, hafði hann margt hjóna ok vinnumanna. Var skift verkum með húskǫrlum. Gætti annarr geldneyta, en annarr kúneyta. Fjósit var brott í skóg eigi allskammt frá bœnum.

Eitt kveld kom sá maðr at Óláfi, er geldneyta gætti, ok bað hann fá til annan mann at gæta nautanna, "en ætla mér ǫnnur verk." Óláfr segir:

"Þat vil ek, at þú hafir in sǫmu verk þín."

Hann kvazk heldr brott vilja.

"Ábóta þykki þér þá vant," segir Óláfr: "Nú mun ek fara í kveld með þér, er þú bindr inn naut, ok ef mér þykkir nokkur várkunn til þessa, þá mun ek ekki at telja. Ella muntu finna á þínum hlut í nokkuru."

Óláfr tekr í hǫnd sér spjótit gullrekna, konungsnaut, gengr nú heiman ok húskarl með honum. Snjór var nokkurr á jǫrðu. Koma þeir til fjóssins ok var þat opit. Rœddi Óláfr, at húskarl skyldi inn ganga, "en ek mun reka at þér nautin, en þú bitt eftir."

Húskarl gengr at fjósdyrunum.

Óláfr finnr eigi, fyrr en hann hleypr í fang honum. Spyrr Óláfr, hví hann fœri svá. Hann segir:

"Hrappr stendr í fjósdyrunum ok vildi falma til mín, en ek em saddr á fangbrǫgðum við hann."

Óláfr gengr þá at dyrunum ok leggr spjótinu til hans. Hrappr tekr hǫndum báðum um fal spjótsins ok snarar af út, svá at þegar brotnar skaftit. Óláfr vill þá renna á Hrapp, en Hrappr fór þar niðr, sem hann var kominn. Skilr þar með þeim. Hafði Óláfr skaft, en Hrappr spjótit. Eftir þetta binda þeir Óláfr inn nautin ok ganga heim síðan. Óláfr sagði nú húskarli, at hann mun honum eigi sakir á gefa þessi orðasemi.

Um morgininn eftir ferr Óláfr heiman ok þar til, er Hrappr hafði dysjaðr verit, ok lætr þar til grafa. Hrappr var þá enn ófúinn. Þar finnr Óláfr spjót sitt. Síðan lætr hann gera bál. Er Hrappr brenndr á báli, ok er aska hans flutt á sjó út. Heðan frá verðr verðr engum manni mein at aftrgǫngu Hrapps.

Nú er at segja frá sonum Hǫskulds. Þorleikr Hǫskuldsson var með tignum mǫnnum, þá er hann var í kaupferðum, áðr hann settisk í bú, ok þótti merkiligr maðr. Verit hafði hann ok í víkingu ok gaf þar góða raun fyrir karlmennsku sakir.

Bárðr Hǫskuldsson hafði ok verit farmaðr ok var vel metinn, hvar sem hann kom, því at hann var inn bezti drengr ok hófsmaðr um allt. Bárðr kvángaðisk ok fekk breiðfirzkrar konu, er Ástríðr hét. Var hon kyngóð. Sonr Bárðar hét Þórarinn, en dóttir hans Guðný, er átti Hallr, sonr Víga-Styrs, ok er frá þeim kominn mikill áttbogi.

Hrútr Herjolfsson gaf frelsi þræli sínum, þeim er Hrolfr hét, ok þar með fjárhlut nokkurn ok bústað at landamœri þeirra Hǫskulds, ok lágu svá nær landamerkin, at þeim Hrýtlingum hafði yfir skotizk um þetta, ok hǫfðu þeir settan lausingjann í land Hǫskulds. Hann grœddi þar brátt mikit fé.

Hǫskuldi þótti þetta mikit í móti skapi, er hann hafði sett lausingjann við eyra honum. Bað lausingjann gjalda sér fé fyrir jǫrðina, þá er hann bjó á, "því at þat er mín eign."

Lausinginn ferr til Hrúts ok segir honum allt tal þeirra. Hrútr bað hann engi gaum at gefa ok gjalda ekki fé Hǫskuldi. "Veit eigi," segir hann, "hvárr átt hefir land þetta." Ferr nú heim ok sitr í búi sínu rétt sem áðr.

Litlu síðar ferr Þorleikr Hǫskuldsson at ráði fǫður síns með nokkura menn á bœ lausingjans, taka hann ok drepa, en Þorleikr eignaði sér fé þat allt ok fǫður sínum, er lausinginn hafði grœtt. Þetta spurði Hrútr ok glíkar illa ok sonum hans. Þeir váru margir þroskaðir, ok þótti sá frændabǫlkr óárenniligr. Hrútr leitaði laga um mál þetta, hversu fara ætti. Ok er þetta mál var rannsakat af lǫgmanni, þá gekk þeim Hrúti lítt í hag, ok mátu menn þat mikils, er Hrútr hafði sett lausingjann niðr á óleyfðri jǫrðu Hǫskulds, ok hafði hann grœtt þar fé. Hafði Þorleikr drepit hann á eignum þeirra feðga. Undi Hrútr illa við sinn hlut.

Eftir þetta lætr Þorleikr bœ gera at landamœri þeirra Hrúts ok Hǫskulds, ok heitir þat á Kambsnesi. Þar bjó Þorleikr um hríð, sem fyrr var sagt. Þorleikr gat son við konu sinni. Sá sveinn var vatni ausinn, ok nafn gefit, ok kallaðr Bolli, var hann inn vænligsti maðr snemma.