Bókastaðir

The Icelandic Sagas, glossed
Chapter 6

Eftir þat gefr Unnr fleirum mǫnnum af landnámi sínu. Hǫrð gaf hon Hǫrðadal allan út til Skrámuhlaupsár. Hann bjó á Hǫrðabólstað ok var mikill merkismaðr ok kynsǽll. Hans sonr var Ásbjǫrn auðgi, er bjó í Ǫrnolfsdal á Ásbjarnarstǫðum. Hann átti Þorbjǫrgu, dóttur Miðfjarðar-Skeggja. Þeirra dóttir var Ingibjǫrg, er átti Illugi inn svarti. Þeirra synir váru þeir Hermundr ok Gunnlaugr ormstunga. Þat er kallat Gilbekkingakyn.

Unnr mǽlti við sína menn: Nú skuluð þér taka ǫmbun verka yðvarra. Skortir oss nú ok eigi fǫng til at gjalda yðr starf yðvart ok góðvilja. En yðr er þat kunnigt, at ek hefi frelsi gefit þeim manni, er Erpr heitir, syni Melduns jarls. Fór þat fjarri um svá stórǽttaðan mann, at ek vilda, at hann beri þrǽls nafn.

Síðan gaf Unnr honum Sauðafellslǫnd á millum Tunguár ok Miðár. Hans bǫrn váru þau Ormr ok Ásgeirr, Gunnbjǫrn ok Halldís, er átti Dala-Alfr. Sǫkkolfi gaf hon Sǫkkolfsdal, ok bjó hann þar til elli. Hundi hét lausingi hennar. Hann var skozkr at ǽtt. Honum gaf hon Hundadal.

Ósk hét hin fjórða dóttir Þorsteins rauðs. Hon var móðir Þorsteins surts ins spaka, er fann sumarauka. Þórhildr hét in 5 dóttir Þorsteins. Hon var móðir Alfs í Dǫlum. Telr margt manna kyn sitt til hans. Hans dóttir var Þorgerðr, kona Ara Márssonar á Reykjanesi, Atla sonar, Ulfs sonar ins skjalga ok Bjargar Eyvindardóttur, systur Helga ins magra. Þaðan eru komnir Reyknesingar. Vígdís hét in 6 dóttir Þorsteins rauðs. Þaðan eru komnir Hǫfðamenn í Eyjafirði

Chapter 7

Óláfr feilan var yngstr barna Þorsteins. Hann var mikill maðr ok sterkr, fríðr sýnum ok atgervimaðr inn mesti. Hann mat Unnr umfram alla menn ok lýsti því fyrir mǫnnum, at hon ǽtlaði Óláfi allar eignir eftir sinn dag í Hvammi. Unnr gerðisk þá mjǫk ellimóð.

Hon kallar til sín Óláf feilan ok mǽlti: Þat hefir mér komit í hug, frǽndi, at þú munir staðfesta ráð þitt ok kvǽnask.

Óláfr tók því vel ok kvezk hennar forsjá hlíta mundu um þat mál. Unnr mǽlti:

Svá hefi ek helzt ǽtlat, at boð þitt muni vera at áliðnu sumri þessu, því at þá er auðveldast at afla allra tilfanga, því at þat er nǽr minni ǽtlun, at vinir várir muni þá mjǫk fjǫlmenna, því at ek ǽtla þessa veizlu síðast at búa. Óláfr segir:

Þetta er vel mǽlt, en þeirrar einnar konu ǽtla ek at fá, at sú rǽni þik hvárki fé né ráðum.

Þat sama haust fekk Óláfr feilan Alfdísar. Þeirra boð var í Hvammi. Unnr hafði mikinn fékostnuð fyrir veizlunni, því at hon lét víða bjóða tignum mǫnnum ór ǫðrum sveitum. Hon bauð Birni bróður sínum ok Helga bróður sínum bjólan. Kómu þeir fjǫlmennir. Þar kom Dala-Kollr, mágr hennar, ok Hǫrðr ór Hǫrðr ór Hǫrðadal ok margt annat stórmenni. Boðit var allfjǫlmennt, ok kom þó hvergi nǽr svá margt manna, sem Unnr hafði boðit, fyrir því at Eyfirðingar áttu farveg langan.

Elli sótti þá fast at Unni, svá at hon reis ekki upp fyrir miðjan dag, en hon lagðisk snemma niðr. Engum manni leyfði hon at sǿkja ráð at sér þess á milli, er hon fór at sofa á kveldit, ok hins, er hon var klǽdd. Reiðuliga svaraði hon, ef nokkurr spurði at mǽtti hennar.

Þann dag svaf Unnr í lengra lagi, en þó var hon á fótum, er boðsmenn kómu ok gekk á mót þeim ok fagnaði frǽndum sínum ok vinum með sǿmð. Kvað þá ástsamliga gǫrt hafa, er þeir hǫfðu sótt þangat langan veg. Nefni ek til þess Bjǫrn ok Helga ok ǫllum vil ek yðr þakka, er hér eruð komnir.

Síðan gekk Unnr inn í skála ok sveit mikil með henni. Ok er skálinn var alskipaðr, fannsk mǫnnum mikit um, hversu veizla sú var skǫrulig.

Þá mǽlti Unnr: Bjǫrn kveð ek at þessu, bróður minn, ok Helga ok aðra frǽndr vára ok vini. Bólstað þenna með slíkum búnaði, sem nú meguð þér sjá, sel ek í hendr Óláfi, frǽnda mínum, til eignar ok forráða.

Eftir þat stóð Unnr upp ok kvazk ganga mundu til þeirrar skemmu, sem hon var vǫn at sofa í; bað at þat skyldi hverr hafa at skemmtun, sem þá vǽri nǽst skapi, en mungát skyldi skemmta alþýðunni. Svá segja menn, at Unnr hafi bǽði verit há ok þreklig. Hon gekk hart útar eftir skálanum. Fundusk mǫnnum orð um, at konan var enn virðulig. Drukku menn um kveldit, þangat til at mǫnnum þótti mál at sofa.

En um daginn eftir gekk Óláfr feilan til svefnstofu Unnar, frǽndkonu sinnar, ok er hann kom í stofuna, sat Unnr upp við hógendin. Hon var þá ǫnduð. Gekk Óláfr eftir þat í skálann ok sagði tíðendi þessi. Þótti mǫnnum mikils um vert, hversu Unnr hafði haldit virðingu sinni til dauðadags. Var nú drukkit allt saman, brúðhlaup Óláfs ok erfi Unnar. Ok inn síðasta dag boðsins var Unnr flutt til haugs þess, er henni var búinn. Hon var lǫgð í skip í hauginum, ok mikit fé var í haug lagt hjá henni. Var eftir þat aftr kastaðr haugrinn.

Óláfr feilan tók þá við búi í Hvammi ok allri fjárvarðveizlu at ráði þeirra frǽnda sinna, þeirra er hann hǫfðu heim sótt. En er veizluna þrýtr, gefr Óláfr stórmannligar gjafir þeim mǫnnum, er þar váru mest verðir, áðr á brott fóru.

Óláfr gerðisk ríkr maðr ok hǫfðingi mikill. Hann bjó í Hvammi til elli. Bǫrn þeirra Óláfs ok Aldísar váru Þórðr gellir, er átti Hróðnýju, dóttur Miðfjarðar-Skeggja, þeirra synir váru Eyjolfr grái, Þórarinn fylsenni, Þorkell kuggi. Dóttir Óláfs feilans var Þóra, er átti Þorsteinn þorskabítr, sonr Þórolfs Mostrarskeggs. Þeirra synir váru Bǫrkr inn digri ok Þorgrímr, faðir Snorra goða. Helga hét ǫnnur dóttir Óláfs. Hana átti Gunnarr Hlífarson. Þeirra dǿtr váru Jófríðr, er átti Þóroddr sonr Tungu-Odds, en síðan Þorsteinn Egilsson. Þórunn hét enn dóttir hans. Hana átti Hersteinn, sonr Þorkels Blund-Ketilssonar. Þórdís hét hin 3 dóttir Óláfs. Hana átti Þórarinn Ragabróðir lǫgsǫgumaðr.

Í þenna tíma, er Óláfr bjó í Hvammi, tekr Dala-Kollr, mágr hans, sótt ok andaðisk.

Hǫskuldr, sonr Kolls, var á ungum aldri, er faðir hans andaðisk. Hann var fyrr fullkominn at hyggju en vetratǫlu. Hǫskuldr var vǽnn maðr ok gerviligr. Hann tók við fǫðurleifð sinni ok búi. Er sá bǿr við hann kenndr, er Kollr hafði búit á. Hann var kallaðr síðan á Hǫskuldsstǫðum. Brátt var Hǫskuldr vinsǽll í búi sínu, því at margar stoðar runnu undir, bǽði frǽndr ok vinir, er Kollr, faðir hans, hafði sér aflat.

En Þorgerðr Þorsteinsdóttir, móðir Hǫskulds, var þá enn ung kona ok in vǽnsta kona. Hon nam eigi ynði á Íslandi eftir dauða Kolls. Lýsir hon því fyrir Hǫskuldi, syni sínum, at hon vill fara útan með fjárhlut þann, sem hon hlaut. Hǫskuldr kvazk þat mikit þykkja, ef þau skulu skilja, en kvazk þó eigi mundu þetta gera at mót henni heldr en annat.

Síðan kaupir Hǫskuldr skip halft til handa móður sinni, er uppi stóð í Dǫgurðarnesi. Rézk Þorgerðr þar til skips með miklum fjárhlutum. En eftir þat siglir Þorgerðr á haf ok verðr skip þat vel reiðfara ok kemr við Noreg.

Þorgerðr átti í Noregi mikit ǽtterni ok marga gǫfga frǽndr. Þeir fǫgnuðu henni vel ok buðu henni alla kosti, þá sem hon vildi með þeim þiggja. Þorgerðr tók því vel, segir, at þat er hennar ǽtlun at staðfestask þar í landi.

Þorgerðr var eigi lengi ekkja, áðr maðr verði til at biðja hennar. Sá er nefndr Herjolfr. Hann var lendr maðr at virðingu, auðigr ok mikils virðr. Herjolfr var mikill maðr ok sterkr. Ekki var hann fríðr maðr sýnum ok þó inn skǫruligsti í yfirbragði. Allra manna var hann bezt vígr.

Ok er at þessum málum var setit, átti Þorgerðr svǫr at veita, er hon var ekkja. Ok með frǽnda sinna ráði veiksk hon eigi undan þessum ráðahag, ok giftisk Þorgerðr Herjolfi ok ferr heim til bús með honum. Takask með þeim góðar ástir. Sýnir Þorgerðr þat brátt af sér, at hon er inn mesti skǫrungr. Þykkir ráðahagr hans nú miklu betri en áðr ok virðuligri, er hann hefir fengit slíkrar konu, sem Þorgerðr var.

Chapter 8

Þau Herjolfr ok Þorgerðr hǫfðu eigi lengi ásamt verit, áðr þeim varð sonar auðit. Sá sveinn var vatni ausinn ok nafn gefit ok var kallaðr Hrútr. Hann var snemmendis mikill ok sterkr, er hann óx upp. Var hann ok hverjum manni betr í vexti, hár ok herðibreiðr, miðmjórr ok limaðr vel með hǫndum ok fótum. Hrútr var allra manna fríðastr sýnum eftir því, sem verit hǫfðu þeir Þorsteinn, móðurfaðir hans, eða Ketill flatnefr. Inn mesti var hann atgervimaðr fyrir allra hluta sakir.

Herjolfr tók sótt ok andaðisk. Þat þótti mǫnnum mikill skaði. Eftir þat fýstisk Þorgerðr til Íslands ok vildi vitja Hǫskulds, sonar síns, því at hon unni honum um alla menn fram, en Hrútr var eftir með frǽndum sínum vel settr.

Þorgerðr bjó ferð sína til Íslands ok sǿkir heim Hǫskuld, son sinn, í Laxárdal. Hann tók, sem hann kunni bezt, við móður sinni. Átti hon auð fjár ok var með Hǫskuldi til dauðadags. Nokkurum vetrum síðar tók Þorgerðr banasótt ok andaðisk ok var hon í haug sett, en Hǫskuldr tók fé allt, en Hrútr, bróðir hans, átti halft.

Chapter 9

Í þenna tíma réð Noregi Hákon Aðalsteinsfóstri. Hǫskuldr var hirðmaðr hans. Var hann nafnfrǽgr maðr, bǽði í Noregi ok á Íslandi.

Bjǫrn hét maðr. Hann bjó í Bjarnarfirði ok nam þar land. Við hann er kenndr fjǫrðr. Sá fjǫrðr skersk í land norðr frá Steingrímsfirði, ok gengr þar fram hals í milli. Bjǫrn var stórǽttaðr maðr ok auðigr at fé. Ljúfa hét kona hans. Þeirra dóttir var Jórunn. Hon var vǽn kona ok ofláti mikill. Hon var ok skǫrungr mikill í vitsmunum. Sá þótti þá kostr beztr í ǫllum Vestfjǫrðum.

Af þessi konu hefir Hǫskuldr fréttir ok þat með, at Bjǫrn var beztr bóndi á ǫllum Strǫndum. Hǫskuldr reið heiman með 10 menn ok sǿkir heim Bjǫrn bónda í Bjarnarfirði. Hǫskuldr fekk þar góðar viðtǫkur, því at Bjǫrn kunni góð skil á honum. Síðan vekr Hǫskuldr bónorð, en Bjǫrn svarar því vel ok kvazk þat hyggja, at dóttir hans mundi eigi vera betr gift, en veik þó til hennar ráða.

En er þetta mál var við Jórunni rǿtt, þá svaraði hon á þá leið: Þann einn spurdaga hǫfum vér til þín, Hǫskuldr, at vér viljum þessu vel svara, því at vér hyggjum, at fyrir þeirri konu sé vel sét, er þér er gift, en þó mun faðir minn mestu af ráða, því at ek mun því samþykkjask hér um, sem hann vill.

En hvárt sem at þessum málum var setit lengr eða skemmr, þá varð þat af ráðit, at Jórunn var fǫstnuð Hǫskuldi með miklu fé. Skyldi brúðhlaup þat vera á Hǫskuldsstǫðum.

Ríðr Hǫskuldr nú í brott við svá búit ok heim til bús síns ok er nú heima til þess, er boð þetta skyldi vera. Sǿkir Bjǫrn norðan til boðsins með fríðu fǫruneyti. Hǫskuldr hefir ok marga fyrirboðsmenn, bǽði vini sína ok frǽndr, ok er veizla þessi hin skǫruligsta. En er veizluna þraut, þá ferr hverr heim til sinna heim til sinna heimkynna með góðri vináttu ok sǿmiligum gjǫfum.

Jórunn Bjarnardóttir sitr eftir á Hǫskuldsstǫðum ok tekr við búsumsýslu með Hǫskuldi. Var þat brátt auðsǽtt á hennar hǫgum, at hon mundi vera vitr ok vel at sér ok margt vel kunnandi ok heldr skapstór jafnan. Vel var um samfarar þeirra Hǫskulds ok ekki margt hversdagliga.

Hǫskuldr gerisk nú hǫfðingi mikill. Hann var ríkr ok kappsamr ok skortir eigi fé. Þótti hann í engi stað minni fyrir sér en Kollr, faðir hans. Hǫskuldr ok Jórunn hǫfðu eigi lengi ásamt verit, áðr þeim varð barna auðit. Sonr þeirra var nefndr Þorleikr. Hann var elztr barna þeirra. Annarr hét Bárðr. Dóttir þeirra hét Hallgerðr langbrók. Ǫnnur dóttir þeirra hét Þuríðr. Ǫll váru bǫrn þeirra efnilig. Þorleikr var mikill maðr ok sterkr ok inn sýniligsti, fálátr ok óþýðr. Þótti mǫnnum, sem hann mundi verða engi jafnaðarmaðr. Hǫskuldr sagði þat jafnan, at hann mundi mjǫk glíkjask í ǽtt þeirra Strandamanna. Bárðr var skǫruligr maðr sýnum ok vel sterkr. Þat bragð hafði hann á sér, sem hann mundi glíkari verða fǫðurfrǽndum sínum. Bárðr var hǿgr maðr í uppvexti sínum ok vinsǽll maðr. Hǫskuldr unni honum mest allra barna sinna.

Stóð nú ráðahagr Hǫskulds með miklum blóma ok virðingu.

Þenna tíma gifti Hǫskuldr Gró, systur sína, Véleifi gamla. Þeirra sonr var Holmgǫngu-Bersi

Chapter 10

Hrappr hét maðr, er bjó í Laxárdal fyrir norðan ána. Sá bǿr hét síðan á Hrappsstǫðum. Þar er nú auðn. Hrappr var Sumarliða son ok kallaðr Víga-Hrappr. Hann var skozkr at fǫðurǽtt, en móðurkyn hans var allt í Suðreyjum, ok þar var hann fǿðingi. Mikill maðr var hann ok sterkr. Ekki vildi hann láta sinn hlut, þó at mannamunr vǽri nokkurr. Ok fyrir þat, er hann var ódǽll, sem ritat var, en vildi ekki bǿta þat, er hann misgerði, þá flýði hann vestan um haf ok keypti sér þá jǫrð, er hann bjó á. Kona hans hét Vígdís ok var Hallsteins dóttir. Sonr þeirra hét Sumarliði. Bróðir hennar hét Þorsteinn surtr, er þá bjó í Þórsnesi, sem fyrr var ritat. Var þar Sumarliði at fóstri ok var inn efniligsti maðr.

Þorsteinn hafði verit kvángaðr. Kona hans var þá ǫnduð. Dǿtr átti hann 2. Hét ǫnnur Guðríð, en ǫnnur Ósk. Þorkell trefill átti Guðríði, er bjó í Svignaskarði. Hann var hǫfðingi mikill ok vitringr. Hann var Rauða-Bjarnar sonr. En Ósk, dóttir Þorsteins, var gefin breiðfirzkum manni. Sá hét Þórarinn. Hann var hraustr ok vinsǽll ok var með Þorsteini, mági sínum, því at Þorsteinn var þá hniginn ok þurfti umsýslu þeirra mjǫk.

Hrappr var flestum mǫnnum ekki skapfelldr. Var hann ágangssamr við nábúa sína. Veik hann á þat stundum fyrir þeim, at þeim mundi þungbýlt verða í nánd honum, ef þeir heldi nokkurn annan fyrir betra mann en hann. En bǿndr allir tóku eitt ráð, at þeir fóru til Hǫskulds ok sǫgðu honum sín vandrǽði. Hǫskuldr bað sér segja, ef Hrappr gerir þeim nokkut mein, því hvárki skal hann rǽna mik mǫnnum né fé.