Bókastaðir

Í þann tíma, er Bolli Bollason bjó í Tungu, ok nú var áðr frá sagt, þá bjó norðr í Skagafirði á Miklabœ Arnórr kerlingarnef, son Bjarnar Þórðarsonar frá Hǫfða.

Þórðr hét maðr, er bjó á Marbœli. Guðrún hét kona hans; þau váru vel at sér ok hǫfðu gnótt fjár; son þeira hét Óláfr, ok var hann ungr at aldri ok allra manna efniligastr.

Guðrún, kona Þórðar, var náskyld Bolla Bollasyni, var hon systrungr hans; Óláfr, son þeira Þórðar, var heitinn eptir Óláfi þá í Hjarðarholti.

Þórðr ok Þorvaldr Hjaltasynir bjuggu at Hofi í Hjaltadal, þeir váru hǫfðingjar miklir.

Maðr hét Þórólfr ok var kallaðr stertimaðr, hann bjó í Þúfum; hann var óvinveittr í skapi ok œðimaðr mikill; hann átti griðung grán, ólman. Þórðr af Marbœli var í fǫrum með Arnóri. Þórólfr stœrimaðr átti frændkonu Arnórs, en hann var þingmaðr Hjaltasona; hann átti illt við búa sína ok lagði þat í vanda sinn; kom þat mest til þeira Marbœlinga.

Graðungr hans gerði mǫnnum mart mein, þá er hann kom ór afréttum; meiddi hann fé manna, en gekk eigi undan grjóti; hann braut ok andvirki ok gerði mart illt. Þórðr af Marbœli hitti Þórólf at máli ok bað hann varðveita graðung sinn, — "viljum vér eigi þola honum ofríki."

Þórólfr léz eigi mundu sitja at fé sínu; ferr Þórðr heim við svá búit. Eigi miklu síðar getr Þórðr at líta, hvar graðungrinn hefir brotit niðr torfstakka hans. Þórðr hleypr þá til ok hefir spjót í hendi, ok er boli sér þat, veðr hann í jǫrð, svá at upp tekr um klaufir. Þórðr leggr til hans, svá at hann fellr dauðr á jǫrð. Þórðr hitti Þórólf ok sagði honum, at boli var dauðr.

"Þetta var lítit frægðarverk," svarar Þórólfr, "en gera munda ek þat vilja, er þér þœtti eigi betr."

Þórólfr var málóði ok heitaðiz í hverju orði.

Þórðr átti heimanferð fyrir hǫndum. Óláfr sonr hans var þá sjau vetra eða átta; hann fór af bœnum með leik sínum ok gerði sér hús, sem bǫrnum er títt, en Þórólfr kom þar at honum; hann lagði sveininn í gegnum með spjóti. Síðan fór hann heim ok sagði konu sinni.

Hon svarar: "þetta er illt verk ok ómannligt; mun þér þetta illu reifa."

En er hon tók á honum þungt, þá fór hann í brott þaðan ok létti eigi, fyrr en hann kom á Miklabœ til Arnórs.

Fréttuz þeir tíðenda. Þórólfr segir honum víg Óláfs, — "sé ek þar nú til trausts, sem þér eruð sakir mágsemðar."

"Eigi ferr þú sjándi eptir um þenna hlut," sagði Arnórr, "at ek muna virða meira mágsemð við þik en virðing mína ok sœmð, ok ásjá áttu hér engrar ván af mér."

Fór Þórólfr upp eptir Hjaltadal til Hofs ok fann þá Hjaltasonu ok sagði þeim, hvar komit var hans máli, — "ok sé ek hér nú til ásjá, sem þit eruð."

Þórðr svarar: "slíkt eru níðingsverk, ok mun ek enga ásjá veita þér um þetta efni."

Þorvaldr varð um fár. Fær Þórólfr ekki af þeim at sinni; reið hann í brott ok upp eptir Hjaltadal til Reykja, fór þar í laug; en um kveldit reið hann ofan aptr ok undir virkit at Hofi ok rœddiz við einn saman, svá sem annarr maðr væri fyrir ok kveddi hann ok frétti, hverr þar væri kominn.

"Ek heiti Þórólfr," kvað hann.

"Hvert vartu farinn, eða hvat er þér á hǫndum?" spyrr launmaðrinn.

Þórólfr segir tilfelli þessi ǫll, eptir því sem váru; "bað ek Hjaltasonu ásjá," segir hann, "sakir nauðsynja minna."

Þessi svarar, er fyrir skyldi vera: "gengit er nú þaðan, er þeir gerðu erfit þat et fjǫlmenna, er tólf hundruð manna sátu at, ok ganga slíkir hǫfðingjar mjǫk saman, er nú vilja eigi veita einum manni nǫkkura ásjá."

Þorvaldr var úti staddr ok heyrði talit. Hann gengr þangat til ok tók í tauma hestsins ok bað hann af baki stíga, — "en þó er eigi virðingarvænligt við þik at eiga fyrir sakir fólsku þinnar."

Nú er at segja frá Þórði, er hann kom heim ok frá víg sonar síns ok harmaði þat mjǫk.

Guðrún kona hans mælti: "þat er þér ráð at lýsa vígi sveinsins á hǫnd Þórólfi, en ek mun ríða suðr til Tungu ok finna Bolla frænda minn ok vita, hvern styrk hann vill veita okkr til eptirmáls."

Þau gerðu svá, ok er Guðrún kom í Tungu, fær hon þar viðtǫkur góðar. Hon segir Bolla víg Óláfs sonar síns ok beiddi, at hann tœki við eptirmálinu.

Hann svarar: "eigi þykki mér þetta svá hœgligt, at seilaz til sœmðar í hendr þeim Norðlendingum; fréttiz mér ok svá til, sem maðrinn muni þar niðr kominn, at ekki muni hœgt eptir at leita."

Bolli tók þó við málinu um síðir, ok fór Guðrún norðr ok kom heim. Hon sagði Þórði bónda sínum, svá sem nú var komit, ok líðr nú svá fram um hríð.

Eptir jól um vetrinn var lagðr fundr í Skagafirði at Þverá, ok stefndi Þorvaldr þangat Guðdala-Starra; hann var vinr þeira brœðra. Þorvaldr fór til þingsins við sína menn, ok er þeir kómu fyrir Urðskriðuhóla, þá hljóp ór hlíðinni ofan at þeim maðr; var þar Þórólfr, réz hann í ferð með þeim Þorvaldi.

Ok er þeir áttu skamt til Þverár, þá mælti Þorvaldr við Þórólf: "nú skaltu hafa með þér þrjár merkr silfrs ok sitja hér upp frá bœnum at Þverá; haf þat at marki, at ek mun snúa skildi mínum ok at þér holinu, ef þér er fritt, ok máttu þá fram ganga. Skjǫldrinn er hvítr innan."

Ok er Þorvaldr kom til þingsins, hittuz þeir Starri ok tóku tal saman.

Þorvaldr mælti: "svá er mál með vexti, at ek vil þess beiða, at þú takir við Þórólfi stœrimanni til varðveizlu ok trausts. Mun ek fá þér þrjár merkr silfrs ok vináttu mína."

"Þar er sá maðr," svarar Starri, "er mér þykkir ekki vinsæll, ok óvíst, at honum fylgi hamingja; en sakir okkars vinskapar þá vil ek við honum taka."

"Þá gerir þú vel", segir Þorvaldr.

Sneri hann þá skildinum ok frá sér hválfinu, ok er Þórólfr sér þat, gengr hann fram, ok tók Starri við honum. Starri átti jarðhús í Guðdǫlum, því at jafnan váru með honum skógarmenn; átti hann ok nǫkkut sǫkótt.

Bolli Bollason býr til vígsmálit Óláfs; hann býz heiman ok ferr norðr til Skagafjarðar við þrjá tigi manna. Hann kemr á Miklabœ, ok er honum þar vel fagnat; segir hann, hversu af stóð um ferðir hans, — "ætla ek at hafa fram vígsmálit nú á Hegranessþingi á hendr Þórólfi stœrimanni; vilda ek, at þú værir mér um þetta mál liðsinnaðr."

Arnórr svarar: "ekki þykki mér þú, Bolli! vænt stefna út, er þú sœkir norðr hingat, við slíka ójafnaðarmenn sem hér er at eiga. Munu þeir þetta mál meir verja með kappi en réttindum, en œrin nauðsyn þykki mér þér á vera; munu vér ok freista, at þetta mál gangi fram."

Arnórr dregr at sér fjǫlmenni mikit, ríða þeir Bolli til þingsins. Þeir brœðr fjǫlmenna mjǫk til Hegranessþings; þeir hafa frétt um ferðir Bolla, ætla þeir at verja málit. Ok er menn koma til þingsins, hefir Bolli fram sakir á hendr Þórólfi, ok er til varna var boðit, gengu þeir til Þorvaldr ok Starri við sveit sína ok hugðu at eyða málinu fyrir Bolla með styrk ok ofríki.

En er þetta sér Arnórr, gengr hann í milli með sína sveit ok mælti: "þat er mǫnnum einsætt, at fœra hér eigi svá marga góða menn í vandræði, sem á horfiz, at menn skyli eigi ná lǫgum um mál sín; er ok ófallit at fylgja Þórólfi um þetta mál; muntu, Þorvaldr! ok óliðdrjúgr verða, ef reyna skal."

Þeir Þorvaldr ok Starri sá nú, at málit mundi fram ganga, því at þeir hǫfðu ekki liðsafla við þeim Arnóri, ok léttu þeir frá. Bolli sekði Þórólf stœrimann þar á Hegranessþingi um víg Ólafs frænda síns ok fór við þat heim. Skilðuz þeir Arnórr með kærleikum. Sat Bolli í búi sínu.

Þorgrímr hét maðr, hann átti skip uppi standanda í Hrútafirði; þangat reið Starri ok Þórólfr við honum.

Starri mælti við stýrimann: "hér er maðr, at ek vil, at þú takir við ok flytir utan, ok hér eru þrjár merkr silfrs, er þú skalt hafa ok þar með vináttu mína."

Þorgrímr mælti: "á þessu þykki mér nǫkkurr vandi, hversu af hendi verðr leyst; en við áskoran þína mun ek við honum taka; en þó þykki mér þessi maðr vera ekki giptuvænligr."

Þórólfr réz nú í sveit með kaupmǫnnum, en Starri ríðr heim við svá búit. Nú er at segja frá Bolla. Hann hugsar nú efni þeira Þórólfs, ok þykkir eigi verða mjǫk með ǫllu fylgt, ef Þórólfr skal sleppa. Frétti hann nú, at hann er til skips ráðinn. Bolli býz heiman; setr hann hjálm á hǫfuð sér, skjǫld á hlið, spjót hafði hann í hendi, en gyrðr sverðinu Fótbít. Hann ríðr norðr til Hrútafjarðar ok kom í þat mund, er kaupmenn váru albúnir. Var þá ok vindr á kominn. Ok er Bolli reið at búðardurunum, gekk Þórólfr út í því ok hafði húðfat í fangi sér. Bolli bregðr Fótbít ok leggr í gegnum hann. Fellr Þórólfr á bak aptr í búðina inn, en Bolli hleypr á hest sinn. Kaupmenn hljópu saman ok at honum.

Bolli mælti: "hitt er yðr ráðligast, at láta nú vera kyrt, því at yðr mun ofstýri verða at leggja mik við velli; en vera má, at ek kvista einnhvern yðvarn eða alla tvá, áðr ek em feldr."

Þorgrímr svarar: "ek hygg, at þetta sé satt."

Létu þeir vera kyrt, en Bolli reið heim ok hefir sótt mikinn frama í þessi ferð. Fær hann af þessu virðing mikla, ok þótti mǫnnum farit skǫruliga, hefir sekðan manninn í ǫðrum fjórðungi, en síðan riðit einn saman í hendr óvinum sínum ok drepit hann þar.

Um sumarit á alþingi funduz þeir Bolli ok Guðmundr enn ríki ok tǫluðu mart. Þá mælti Guðmundr: "því vil ek lýsa, Bolli! at ek vil við slíka menn vingaz, sem þér eruð. Ek vil bjóða þér norðr til mín til hálfs mánaðar veizlu, ok þykki mér betr, at þú komir."

Bolli svarar, at vísu vill hann þiggja sœmðir at slíkum manni, ok hét hann ferðinni. Þá urðu ok fleiri menn til at veita honum þessi vinganar mál. Arnórr kerlingarnef bauð Bolla ok til veizlu á Miklabœ. Maðr hét Þorsteinn, hann bjó at Hálsi, hann var sonr Hellu-Narfa; hann bauð Bolla til sín, er hann fœri norðan, ok Þórðr af Marbœli bauð Bolla. Fóru menn af þinginu, ok reið Bolli heim.

Þetta sumar kom skip í Dǫgurðarnes ok settiz þar upp. Bolli tók til vistar í Tungu tólf kaupmenn; váru þeir þar um vetrinn, ok veitti Bolli þeim allstórmannliga. Sátu þeir um kyrt fram yfir jól, en eptir jól ætlar Bolli at vitja heimboðanna norðr, ok lætr hann þá járna hesta ok býr ferð sína, váru þeir átján í reið, váru kaupmenn allir vápnaðir. Bolli reið í blári kápu ok hafði í hendi spjótit konungsnaut et góða. Þeir ríða nú norðr ok koma á Marbœli til Þórðar; var þar allvel við þeim tekit; sátu þrjár nætr í miklum fagnaði. Þaðan riðu þeir á Miklabœ til Arnórs, ok tók hann ágætliga vel við þeim; var þar veizla en bezta.

Þá mælti Arnórr: "vel hefir þú gǫrt, Bolli! er þú hefir mik heimsótt; þykki mér þú hafa lýst í því við mik mikinn félagskap. Skulu eigi eptir betri gjafir með mér, en þú skalt þiggja mega; mín vinátta skal þér ok heimol vera, en nǫkkurr grunr er mér á, at þér sé eigi allir menn vinhollir í þessu heraði; þykkjaz sviptir vera sœmðum. Kemr þat mest til þeira Hjaltasona. Mun ek nú ráðaz til ferðar með þér norðr á Heljardalsheiði, þá er þér farið heðan."

Bolli svarar: "þakka vil ek yðr, Arnórr bóndi, alla sœmð, er þér gerið til mín nú ok fyrrum; þykki mér ok þat bœta várn flokk, at þér ríðið með oss; en allt hugðum vér at fara með spekð um þessi heruð; en ef aðrir leita á oss, þá má vera, at vér leikim þá enn nǫkkut í mót."

Síðan ræz Arnórr til ferðar með þeim, ok ríða nú veg sinn.