Bókastaðir

Skírdag snemmendis um morguninn býz Þorkell til ferðar. Þorsteinn latti þess mjǫk, — "því at mér líz veðr ótrúligt," sagði hann.

Þorkell kvað veðr duga mundu et bezta, — "ok skaltu nú ekki letja mik, frændi! því at ek vil heim fyrir páskana." Nú setr Þorkell fram ferjuna ok hlóð. Þorsteinn bar jafnskjótt af utan, sem Þorkell hlóð ok þeir fǫrunautar hans.

Þá mælti Þorkell: "hættu nú, frændi! ok hept ekki ferð vára, eigi fær þú nú ráðit þessu at sinni."

Þorsteinn svarar: "sá okkarr mun nú ráða, er verr mun gegna, ok mun til mikils draga um ferð þessa."

Þorkell bað þá heila hittaz. Gengr Þorsteinn nú heim ok er ókátr mjǫk. Hann gengr til stufu ok biðr leggja undir hǫfuð sér, ok svá var gǫrt; griðkonan sá, at tárin runnu ofan á hœgindit ór augum honum.

En lítlu síðar kom vindsgnýr mikill á stufuna; þá mælti Þorsteinn: "þar megum vér nú heyra gnýja bana Þorkels frænda."

Nú er at segja frá ferð þeira Þorkels. Þeir sigla um daginn út eptir Breiðafirði ok váru tíu á skipi, veðrit tók at hvessa mjǫk, ok gerði enn mesta storm, áðr létti. Þeir sóttu knáliga ferðina, ok váru þeir menn enir rǫskustu. Þorkell hafði með sér sverðit Skǫfnung, ok var þat í stokki. Þeir Þorkell sigla, þar til er þeir kómu at Bjarnarey; sá menn ferðina af hvárutveggja landinu; en er þeir váru þar komnir, þá laust hviðu í seglit ok hvelfði skipinu. Þorkell druknaði þar ok allir þeir menn, er með honum váru. Viðuna rak víða um eyjar, hornstafina rak í þá ey, er Stafey heitir síðan. Skǫfnungr var festr við innviðuna í ferjunni, hann hittiz við Skǫfnungsey. En þat sama kveld, er þeir Þorkell hǫfðu druknat um daginn, varð sá atburðr at Helgafelli, at Guðrún gekk til kirkju, þá er menn váru farnir í rekkjur, ok er hon gekk í kirkjugarðshliðit, þá sá hon draug standa fyrir sér. Hann laut yfir hana ok mælti: "mikil tíðendi, Guðrún!" sagði hann.

Guðrún svarar: "þegi þú yfir þeim þá, armi!"

Gekk Guðrún til kirkju, svá sem hon hafði áðr ætlat, ok er hon kom til kirkjunnar, þá þóttiz hon sjá, at þeir Þorkell váru heim komnir ok stóðu úti fyrir kirkju. Hon sá, at sjár rann ór klæðum þeira. Guðrún mælti ekki við þá ok gekk inn í kirkju ok dvalðiz þar slíka hríð, sem henni sýndiz; gengr hon síðan inn til stufu, því at hon ætlaði, at þeir Þorkell mundu þangat gengnir; ok er hon kom í stufuna, þá var þar ekki manna. Þá brá Guðrúnu mjǫk í brún um atburð þenna allan jafnsaman. Fǫstudag enn langa sendi Guðrún menn sína at forvitnaz um ferðir þeira Þorkels, suma inn á strǫnd, en suma um eyjar; var þá rekinn víða kominn um eyjarnar ok svá til hvárrartveggju strandar. Þváttdaginn fyrir páska spurðuz tíðendin ok þóttu vera mikil, því at Þorkell hafði verit mikill hǫfðingi. Þorkell hafði átta vetr ens fimta tigar, þá er hann druknaði, en þat var fjórum vetrum fyrr, en enn heilagi Óláfr konungr fell. Guðrúnu þótti mikit fráfall Þorkels, en bar þó skǫruliga af sér. Fátt eina náðiz af kirkjuviðinum. Gellir var þá fjórtán vetra gamall; hann tók þá til bús umsýslu með móður sinni ok tók við manna forráði. Var þat brátt auðsætt á honum, at hann var vel til fallinn til fyrirmanns. Guðrún gerðiz trúkona mikil. Hon nam fyrst kvenna saltara á Íslandi. Hon var lǫngum um nætr at kirkju á bœnum sínum. Herdís Bolladóttir fór jafnan með henni um nætrnar. Guðrún unni mikit Herdísi.

Þat er sagt einhverja nótt, at meyna Herdísi dreymði, at kona kœmi at henni; sú var í vefjarskikkju ok faldin hǫfuðdúki, ekki sýndiz henni konan sviplig.

Hon tók til orða: "seg þú þat ǫmmu þinni, at mér hugnar illa við hana, því at hon brǫltir allar nætr á mér ok fellir á mik dropa svá heita, at ek brenn af ǫll. En því segi ek þér til þessa, at mér líkar til þín nǫkkuru betr, en þó svífr enn nǫkkut kynligt yfir þik; en þó munda ek við þik semja, ef mér þœtti eigi meiri bóta vant, þar sem Guðrún er."

Síðan vaknaði Herdís ok sagði Guðrúnu drauminn. Guðrúnu þótti góðr fyrirburðrinn. Um morgininn eptir lét Guðrún taka upp fjalar ór kirkjugólfinu, þar sem hon var vǫn at falla á knébeð. Hon lét grafa þar niðr í jǫrð. Þar funduz undir bein, þau váru blá ok illilig; þar fannz ok kinga ok seiðstafr mikill. Þóttuz menn þá vita, at þar mundi verit hafa vǫluleiði nǫkkut. Váru þau bein fœrð langt í brott, þar sem sízt var manna vegr.

Þá er fjórir vetr váru liðnir frá druknun Þorkels Eyjólfssonar, þá kom skip í Eyjafjǫrð; þat átti Bolli Bollason; váru þar á flestir norrœnir hásetar. Bolli hafði mikit fé út ok marga dýrgripi, er hǫfðingjar hǫfðu gefit honum. Bolli var svá mikill skartsmaðr, er hann kom út ór fǫr þessi, at hann vildi engi klæði bera nema skarlatsklæði ok pellsklæði, ok ǫll vápn hafði hann gullbúin; hann var kallaðr Bolli enn prúði. Hann lýsti því fyrir skipverjum sínum, at hann ætlaði vestr til heraða sinna, ok fekk skip sitt ok varnað í hendr skipverjum sínum. Bolli ríðr frá skipi við tólfta mann, þeir váru allir í skarlatsklæðum fylgðarmenn Bolla ok ríðu í gyldum sǫðlum; allir váru þeir listuligir menn, en þó bar Bolli af. Hann var í pellsklæðum, er Garðskonungr hafði gefit honum; hann hafði yzta skarlatskápu rauða; hann var gyrðr Fótbít, ok váru at honum hjǫlt gullbúin ok meðalkaflinn gulli vafiðr; hann hafði gyldan hjálm á hǫfði ok rauðan skjǫld á hlið, ok á dreginn riddari með gulli; hann hafði glaðel í hendi, sem títt er í útlǫndum, ok hvar sem þeir tóku gistingar, þá gáðu konur engis annars en horfa á Bolla ok skart hans ok þeira félaga. Með slíkri kurteisi ríðr Bolli vestr í sveitir, allt þar til er hann kom til Helgafells með liði sínu; var Guðrún allfegin Bolla syni sínum. Dvalðiz Bolli þar eigi lengi, áðr hann reið inn í Sælingsdalstungu ok hittir Snorra mág sinn ok Þórdísi konu sína. Varð þar mikill fagnafundr. Snorri bauð Bolla til sín með svá marga menn, sem hann vildi. Bolli þekkiz þat, ek er hann með Snorra um vetrinn ok þeir menn, sem norðan riðu með honum. Bolli varð frægr af ferð þessi. Snorri lagði eigi minni stund nú á at veita Bolla með allri blíðu en fyrr, er hann var með honum.

En er Bolli hafði verit einn vetr á Íslandi, þá tók Snorri goði sótt. Sú sótt fór ekki ótt. Snorri lá mjǫk lengi, ok er sóttin óx, heimti Snorri til sín frændr sína ok nauðleytamenn.

Þá mælti hann til Bolla: "þat er vili minn, at þú takir hér við búi ok manna forræði eptir dag minn; ann ek þér eigi verr virðingar en mínum sonum; er sá ok nú minn sonr eigi hér á landi, er ek hygg, at þeira verði mestr maðr, er Halldórr er."

Síðan andaðiz Snorri. Hann hafði þá sjau vetr ens sjaunda tigar. Þat var einum vetri eptir fall Oláfs konungs ens helga; svá sagði Ari prestr enn fróði. Snorri var í Tungu grafinn. Bolli ok Þórdís tóku við búi í Tungu, sem Snorri hafði mælt; létu synir Snorra sér þat vel líka. Varð Bolli mikilhæfr maðr ok vinsæll. Herdís Bolladóttir óx upp at Helgafelli, ok var hon allra kvenna vænst; hennar bað Ormr, son Hermundar Illugasonar, ok var hon gefin honum; þeira son var Koðrán, er átti Guðrúnu Sigmundardóttur. Sonr Koðráns var Hermundr, er átti Úlfeiði, dóttur Rúnólfs Ketilssonar biskups; þeira synir váru Ketill, er ábóti var at Helgafelli, ok Reinn ok Koðrán ok Styrmir; dóttir þeira var Þórvǫr, er átti Skeggi Brandsson, ok er þaðan komit Skógverjakyn. Óspakr hét son Bolla ok Þórdísar. Dóttir Óspaks var Guðrún, er átti Þórarinn Brandsson; þeira son var Brandr, er setti stað at Húsafelli; hans son var Sighvatr prestr, er þar bjó lengi. Gellir Þorkelsson kvángaðiz; hann fekk Valgerðar, dóttur Þorgils Arasonar af Reykjanesi. Gellir fór utan ok var með Magnúsi konungi enum góða ok þá af honum tólf aura gulls ok mikit fé annat. Synir Gellis váru þeir Þorkell ok Þorgils; sonr Þorgils var Ari enn fróði; son Ara hét Þorgils, hans son var Ari enn sterki. Nú tekr Guðrún mjǫk at eldaz ok lifði við slíka harma, sem nú var frá sagt, um hríð. Hon var fyrst nunna á Íslandi ok einsetukona; er þat ok almæli, at Guðrún hafi verit gǫfgust jafnborinna kvenna hér á landi. Frá því er sagt eitthvert sinn, at Bolli kom til Helgafells, því at Guðrúnu þótti ávalt gott, er hann kom at finna hana. Bolli sat hjá móður sinni lǫngum, ok varð þeim mart talat.

Þá mælti Bolli: "muntu segja mér þat, móðir, at mér er forvitni á at vita? hverjum hefir þú manni mest unt?"

Guðrún svarar: "Þorkell var maðr ríkastr ok hǫfðingi mestr, en engi var maðr gerviligri en Bolli ok albetr at sér; Þórðr Ingunnarson var maðr þeira vitrastr ok lagamaðr mestr; Þorvalds get ek at engu."

Þá segir Bolli: "skil ek þetta gørla, hvat þú segir mér frá því, hversu hverjum var farit bœnda þinna, en hitt verðr enn ekki sagt, hverjum þú unnir mest. Þarftu nú ekki at leyna því lengr."

Guðrún svarar: "fast skorar þú þetta, sonr minn," segir Guðrún, "en ef ek skal þat nǫkkurum segja, þá mun ek þik helzt velja til þess."

Bolli bað hana svá gera.

Þá mælti Guðrún: "þeim var ek verst, er ek unna mest."

"Þat hyggjum vér," svarar Bolli, "at nú sé sagt alleinarðliga," ok kvað hana vel hafa gǫrt, er hon sagði þetta, er hann forvitnaði.

Guðrún varð gǫmul kona, ok er þat sǫgn manna, at hon yrði sjónlaus. Guðrún andaðiz at Helgafelli, ok þar hvílir hon.

Gellir Þorkelsson bjó at Helgafelli til elli, ok er mart merkiligt frá honum sagt; hann kemr ok við margar sǫgur, þótt hans sé hér lítt getit. Hann lét gera kirkju at Helgafelli virðuliga mjǫk, svá sem Arnórr jarlaskáld váttar í erfidrápu þeiri, er hann orti um Gelli, ok kveðr þar skýrt á þetta. Ok er Gellir var nǫkkut hniginn á enn efra aldr, þá býr hann ferð sína af Íslandi. Hann kom til Nóregs ok dvalðiz þar eigi lengi, ferr þegar af landi á brott ok gengr suðr til Róms, sœkir heim enn helga Pétr postola. Hann dvelz í þeiri ferð mjǫk lengi, ferr síðan sunnan ok kemr í Danmǫrk; þá tekr hann sótt ok lá mjǫk lengi ok fekk alla þjónostu. Síðan andaðiz hann ok hvílir í Róiskeldu. Gellir hafði haft Skǫfnung með sér, ok náðiz hann ekki síðan; en hann hafði verit tekinn ór haugi Hrólfs kraka. Ok er andlát Gellis spurðiz til Íslands, þá tók Þorkell son hans við fǫðurleifð sinni at Helgafelli; en Þorgils, annarr son Gellis, druknaði ungr á Breiðafirði ok allir þeir, er á skipi váru með honum. Þorkell Gellisson var et mesta nytmenni ok var sagðr manna fróðastr.