Bókastaðir

Þann vetr tók Ósvífr sótt ok andaðiz. Þat þótti mannskaði mikill, því at hann hafði verit enn mesti spekingr. Ósvífr var grafinn at Helgafelli, því at Guðrún hafði þar þá látit gera kirkju.

Á þeim sama vetri fekk sótt Gestr Oddleifsson, ok er at honum leið sóttin, þá kallaði hann til sín Þórð lága son sinn ok mælti: "svá segir mér hugr um, at þessi sótt muni skilja vára samvistu. Ek vil mik láta fœra til Helgafells, því at sá staðr mun verða mestr hér í sveitum; þangat hefi ek opt ljós sét." Eptir þetta andaðiz Gestr. Vetrinn hafði verit kuldasamr, ok váru íslǫg mikil, ok hafði langt lagt út Breiðafjǫrð, svá at eigi mátti á skipum komaz af Barðastrǫnd. Lík Gests stóð uppi tvær nætr í Haga; en þá sǫmu nótt gerði á veðr svá hvast, at ísinn rak allan frá landi; en um daginn eptir var veðr gott ok lygnt. Þórðr tók skip ok lagði á lík Gests, ok fara þeir suðr um daginn yfir Breiðafjǫrð ok koma um kveldit til Helgafells. Var þar vel tekit við Þórði, ok er hann þar um nóttina. Um morgininn var niðr sett lík Gests, ok hvíldu þeir Ósvífr í einni grǫf. Kom nú fram spásagan Gests, at skemra var í milli þeira en þá, er annarr var á Barðastrǫnd, en annarr í Sælingsdal. Þórðr enn lági ferr heim, þegar hann er búinn; ena næstu nótt eptir gerði á œðiveðr, rak þá ísinn allan at landi; helt því lengi um vetrinn, at ekki mátti þar á skipum fara. Þóttu at þessu mikil merki, at svá gaf til at fara með lík Gests, at hvárki var fœrt áðr né síðan.

Þórarinn hét maðr, er bjó í Langadal; hann var goðorðsmaðr ok ekki ríkr. Son hans hét Auðgísl; hann var fráligr maðr. Þorgils Hǫlluson tók af þeim feðgum goðorðit, ok þótti þeim þat en mesta svívirðing. Auðgísl fór á fund Snorra goða ok sagði honum þenna ójafnað ok bað hann ásjá.

Snorri svarar vel at einu ok tók lítinn af ǫllu ok mælti: "geriz hann Hǫlluslappi nú framgjarn ok áburðarmikill. Hvárt mun Þorgils enga þá menn fyrir hitta, at eigi muni honum allt vilja þola? Er þat víst auðsætt, at hann er mikill maðr ok knáligr; en komit hefir orðit slíkum mǫnnum í hel, sem hann er."

Snorri gaf Auðgísli øxi rekna, er hann fór í brott. Um várit fóru þeir Þorgils Hǫlluson ok Þorsteinn svarti suðr til Borgarfjarðar ok buðu bœtr sonum Helga ok ǫðrum frændum hans. Var sæz á þat mál, ok var gǫr góð sœmð. Galt Þorsteinn tvá hluti bóta vígsins; en Þorgils skyldi gjalda þriðjung, ok skyldi greiða á þingi. Þetta sumar reið Þorgils til þings; ok er þeir kómu á hraunit at vǫllum, sá þeir konu ganga í móti sér; sú var mikil harðla. Þorgils reið í móti henni; en hon veik undan ok kvað þetta:

Síðan gekk hon leið sína.

Þá mælti Þorgils: "sjaldan fór svá, þá er vel vildi, at þú fœrir þá af þingi, er ek fór til þings."

Þorgils ríðr nú á þingit ok til búðar sinnar, ok var kyrt ǫndvert þingit. Sá atburðr varð einnhvern dag um þingit, at fest váru út klæði manna til þerris. Þorgils átti blá heklu; hon var breidd á búðarvegginn. Menn heyrðu, at heklan kvað þetta:

Þetta þótti et mesta undr. Enn næsta dag eptir gekk Þorgils vestr yfir ána ok skyldi gjalda fé sonum Helga. Hann sez niðr á hǫlknit fyrir ofan búðirnar; með honum var Halldórr fóstbróðir hans, ok fleiri váru þeir saman, Þeir synir Helga kómu til mótsins. Þorgils tekr nú at telja silfrit. Auðgísl Þórarinsson gekk þar hjá, ok í því, er Þorgils nefndi tíu, þá hjó Auðgísl til hans, ok allir þóttuz heyra, at hǫfuðit nefndi ellifu, er af fauk hálsinum. Auðgísl hljóp til Vatnsfirðingabúðar, en Halldórr hljóp þegar eptir honum ok hjó hann í búðardurunum til bana. Þessi tíðendi kómu til búðar Snorra goða, at Þorgils Hǫlluson var veginn.

Snorri segir: "eigi mun þér skiliz hafa, Þorgils Hǫlluson mun vegit hafa."

Maðrinn svarar: "enda fauk hǫfuðit af bolnum."

"Þá má vera, at satt sé," segir Snorri.

Sæz var á víg þessi, sem í sǫgu Þorgils Hǫllusonar segir.

Þat sama sumar, er Þorgils Hǫlluson var veginn, kom skip í Bjarnarhǫfn. Þat átti Þorkell Eyjólfsson. Hann var þá svá auðigr maðr, at hann átti tvá knǫrru í fǫrum; annarr kom í Hrútafjǫrð á Borðeyri, ok var hvárrtveggi viði hlaðinn. Ok er Snorri goði spurði útkvámu Þorkels, ríðr hann þegar til skips. Þorkell tók við honum með allri blíðu. Þorkell hafði ok mikinn drykk á skipi sínu; var veitt allkappsamliga, varð þeim ok mart talat. Spurði Snorri tíðenda af Nóregi. Þorkell segir frá ǫllu vel ok merkiliga. Snorri segir í mót þau tíðendi, sem hér hǫfðu gǫrz, meðan Þorkell hafði utan verit.

"Sýndiz mér nú þat ráð," segir Snorri, "sem ek rœdda fyrir þér, áðr þú fórt utan, at þú tœkir þik ór fǫrum ok settiz um kyrt ok aflaðir þér kvánfangs þess ens sama, sem þá var orði á komit."

Þorkell svarar: "skil ek, hvar þú ferr; ok allt er mér slíkt et sama nú í hug, sem þá rœddum vit, því at eigi fyrirman ek mér ens gǫfgasta ráðs, ef þat má við gangaz."

Snorri mælti: "til þess skal ek boðinn ok búinn at ganga með þeim málum fyrir þína hǫnd; er nú ok af ráðinn hvárrtveggi hlutrinn, sá er þér þótti torsóttligastr, ef þú skyldir fá Guðrúnar, at Bolla er hefnt, enda er Þorgils frá ráðinn."

Þorkell mælti: "djúpt standa ráð þín, Snorri, ok at vísu vil ek at venda þessu máli."

Snorri var at skipi nǫkkurar nætr. Síðan tóku þeir skip teinært, er þar flaut við kaupskipit, ok bjugguz til ferðar hálfr þriði tøgr manna. Þeir fóru til Helgafells. Guðrún tók við Snorra ágæta vel; var þeim veittr allgóðr beini, ok er þeir hǫfðu verit þar eina nótt, þá kallar Snorri til tals við sik Guðrúnu ok mælti: "svá er mál með vexti, at ek hefi ferð þessa veitt Þorkatli Eyjólfssyni, vin mínum; er hann nú hér kominn, sem þú sér, en þat er erendi hans hingat at hefja bónorð við þik. Er Þorkell gǫfugr maðr; er þér ok allt kunnigt um ætt hans ok athæfi; skortir hann ok eigi fé. Þykkir oss hann nú einn maðr líkastr til hǫfðingja vestr hingat, ef hann vill sik til þess hafa. Hefir Þorkell mikinn sóma, þá er hann er út hér; en miklu er hann meira virðr, þá er hann er í Nóregi með tignum mǫnnum."

Þá svarar Guðrún: "synir mínir munu hér mestu af ráða, Þorleikr ok Bolli; en þú ert svá enn þriði maðr, Snorri! at ek mun mest þau ráð undir eiga, er mér þykkja allmiklu máli skipta, því at þú hefir mér lengi heilráðr verit."

Snorri kvaz einsætt þykkja at hnekkja Þorkatli eigi frá. Eptir þat lét Snorri kalla þangat sonu Guðrúnar; hefir þá uppi við þá málit ok tjár, hversu mikill styrkr þeim mætti verða at Þorkatli fyrir sakir fjárafla hans ok forsjá, ok talði þar um mjúkliga.

Þá svarar Bolli: "móðir mín mun þetta glǫggvast sjá kunna; vil ek hér um hennar vilja samþykkja; en víst þykkir oss ráðligt at virða þat mikils, er þér flytið þetta mál, Snorri! því at þú hefir marga hluti stórvel gǫrt til vár."

Þá mælti Guðrún: "mjǫk munum vér hlíta forsjá Snorra um þetta mál, því at oss hafa þín ráð heil verit." Snorri fýsti í hverju orði, ok réz þat af, at ráðahagr skyldi takaz með þeim Guðrúnu ok Þorkatli. Bauð Snorri at hafa boð inni.

Þorkatli líkaði þat vel, — "því at mik skortir eigi fǫng til at leggja fram, svá sem yðr líkar."

Þá mælti Guðrún: "þat er vili minn, at boð þetta sé hér at Helgafelli; vex mér ekki þat fyrir augum at hafa hér kostnað fyrir. Mun ek hvárki til þess krefja Þorkel né aðra at leggja starf á þetta."

"Opt sýnir þú þat Guðrún," segir Snorri, "at þú ert enn mesti kvennskǫrungr."

Verðr nú þat af ráðit, at brullaup skal vera at Helgafelli at sex vikum sumars. Fara þeir Snorri ok Þorkell við þetta á brott; fór Snorri heim, en Þorkell til skips; er hann ýmist um sumarit í Tungu eða við skip. Líðr til boðsins. Guðrún hefir mikinn viðrbúnað ok tilǫflun. Snorri goði sótti þessa veizlu með Þorkatli, ok hǫfðu þeir nær sex tigu manna, ok var þat lið mjǫk valit, því at flestir menn váru í litklæðum. Guðrún hafði nær hundrað fyrirboðsmanna. Þeir brœðr Bolli ok Þorleikr gengu í mót þeim Snorra ok með þeim fyrirboðsmenn. Er Snorra allvel fagnat ok hans fǫruneyti. Er nú tekit við hestum þeira ok klæðum. Var þeim fylgt í stufu; skipuðu þeir Þorkell ok Snorri bekk annan, þann er œðri var, en boðsmenn Guðrúnar enn óœðra bekk.

Þetta haust hafði Gunnarr Þiðrandabani verit sendr Guðrúnu til trausts ok halds; hon hafði ok við honum tekit, ok var leynt nafni hans. Gunnarr hafði sekr orðit um víg Þiðranda Geitissonar ór Krossavík, sem segir í sǫgu Njarðvíkinga. Fór hann mjǫk hulðu hǫfði, því at margir stórir menn veittu þar eptirsjár. Et fyrsta kveld veizlunnar, er menn gengu til vatns, stóð þar maðr mikill hjá vatninu; sá var herðimikill ok bringubreiðr; sá maðr hafði hatt á hǫfði. Þorkell spurði, hverr hann væri. Sá nefndiz svá, sem honum sýndiz.

Þorkell segir: "þú munt segja eigi satt; værir þú líkari at frásǫgn Gunnari Þiðrandabana; ok ef þú ert svá mikil kempa, sem aðrir segja, þá muntu eigi vilja leyna nafni þínu."

Þá svarar Gunnarr: "allkappsamliga mælir þú til þessa; ætla ek mik ok ekki þurfa at dyljaz fyrir þér; hefir þú rétt kendan manninn, eða hvat hefir þú mér hugat at heldr?"

Þorkell kvaz þat vilja mundu, at hann vissi þat brátt; hann mælti til sinna manna, at þeir skyldu handtaka hann.

En Guðrún sat innar á þverpalli ok þar konur hjá henni ok hǫfðu lín á hǫfði; en þegar hon verðr vǫr við, stígr hon af brúðbekkinum ok heitr á sína menn at veita Gunnari lið; hon bað ok engum manni eira, þeim er þar vildu óvísu lýsa.

Hafði Guðrún lið miklu meira; horfðiz þar til annars, en ætlat hafði verit.

Snorri goði gekk þar í milli manna ok bað lægja storm þenna, — "er þér, Þorkell! einsætt at leggja ekki svá mikit kapp á þetta mál. Máttu sjá, hversu mikill skǫrungr Guðrún er, ef hon berr okkr báða ráðum."

Þorkell léz því hafa heitit nafna sínum Þorkatli Geitissyni, at hann skyldi drepa Gunnar, ef hann kœmi vestr á sveitir, — "ok er hann enn mesti vinr minn."

Snorri mælti: "miklu er þér meiri vandi á at gera eptir várum vilja; er þér ok þetta sjálfum hǫfuðnauðsyn, því at þú fær aldri slíkrar konu, sem Guðrún er, þótt þú leitir víða."

Ok við umtǫlur Snorra ok þat með, at hann sá, at hann mælti satt, þá sefaðiz Þorkell, en Gunnari var í brott fylgt um kveldit. Veizla fór þar vel fram ok skǫruliga, ok er boði var lokit, búaz menn í brott. Þorkell gaf Snorra allfémiklar gjafir ok svá ǫllum virðingamǫnnum. Snorri bauð heim Bolla Bollasyni ok bað hann vera með sér ǫllum þeim stundum, er honum þœtti þat betra. Bolli þiggr þat ok ríðr heim í Tungu. Þorkell settiz nú at Helgafelli ok tekr þar við búsumsýslu; þat mátti brátt sjá, at honum var þat eigi verr hent en kaupferðir. Hann lét þegar um haustit taka ofan skála, ok varð upp gǫrr at vetri, ok var hann mikill ok risuligr. Ástir takaz miklar með þeim Þorkatli ok Guðrúnu. Líðr fram vetrinn. Um várit eptir spyrr Guðrún, hvat hann vili sjá fyrir Gunnari Þiðrandabana.

Þorkell kvað hana mundu fyrir því ráða, — "hefir þú tekit þat svá fast, at þér mun ekki at getaz, nema hann sé sœmiliga af hǫndum leystr."

Guðrún kvað hann rétt geta.

"Vil ek," segir hon, "at þú gefir honum skipit ok þar með þá hluti, sem hann má eigi missa at hafa."

Þorkell svarar ok brosti við: "eigi er þér lítit í hug um mart, Guðrún," segir hann, "ok er þér eigi hent at eiga vesalmenni; er þat ok ekki við þitt œði; skal þetta gera eptir þínum vilja."

Ferr þetta fram. Gunnarr tók við gjǫfinni allþakksamliga, — "mun ek aldri svá langhendr verða, at ek fá yðr launat þann sóma allan, sem þit veitið mér."

Fór Gunnarr utan ok kom við Nóreg. Eptir þat fór hann til búa sinna. Gunnarr var stórauðigr ok et mesta mikilmenni ok góðr drengr.

Þorkell Eyjólfsson gerðiz hǫfðingi mikill. Helt hann sér mjǫk til vinsælda ok virðingar. Hann var maðr heraðríkr ok málamaðr mikill; þingdeilda hans er hér þó ekki getit. Þorkell var ríkastr maðr í Breiðafirði, meðan hann lifði, þegar er Snorra leið. Þorkell sat vel bœ sinn, hann lét gera ǫll hús at Helgafelli stór ok ramlig; hann markaði ok grundvǫll til kirkju ok lýsti því, at hann ætlaði sér at sœkja kirkjuviðinn. Þau Þorkell ok Guðrún áttu son, sá er nefndr Gellir, hann var snemma enn efniligsti maðr. Bolli Bollason var ýmist í Tungu eða at Helgafelli; var Snorra til hans allvel. Þorleikr bróðir hans var at Helgafelli. Váru þeir brœðr miklir menn ok enir knáligstu, ok hafði Bolli allt fyrir. Vel var Þorkatli til stjúpbarna sinna. Guðrún unni Bolla mest allra barna sinna. Bolli var nú sextán vetra, en Þorleikr tuttugu. Þá rœddi Þorleikr við Þorkel stjúpfǫður sinn ok móður sína, at hann vildi utan fara, — "leiðiz mér at sitja heima sem konum; vilda ek, at mér væri fengin fararefni."

Þorkell svarar: "ekki þykkjumz ek verit hafa mótgerðasamr ykkr brœðrum, síðan er tengðir várar tókuz. Þykki mér þetta en mesta várkunn, at þik fýsi at kanna siðu annarra manna, því at ek vænti, at þú þykkir vaskr maðr, hvar sem þú kemr með dugandi mǫnnum."

Þorleikr kvaz ekki mundu hafa mikit fé, — "því at ósýnt er, hversu mér gætiz til, em ek ungr ok í mǫrgu óráðinn."

Þorkell bað hann hafa, svá sem hann vildi. Síðan kaupir Þorkell í skipi til handa Þorleiki, er uppi stóð í Dǫgurðarnesi; fylgir Þorkell honum til skips ok bjó hann at ǫllu vel heiman. Fór Þorleikr utan um sumarit. Skip þat kemr til Nóregs, var þá lands hǫfðingi Óláfr konungr enn helgi. Þorleikr ferr þegar á fund Óláfs konungs. Hann tók vel við honum ok kannaðiz við kynferði hans ok bauð honum til sín. Þorleikr þekðiz þat; er hann með konungi um vetrinn ok gerðiz hirðmaðr hans, virði konungr hann vel. Þótti Þorleikr enn vaskasti maðr, ok var hann með Óláfi konungi, svá at vetrum skipti.

Nú er at segja frá Bolla Bollasyni. Þá er hann var átján vetra gamall um várit, rœddi hann við Þorkel mág sinn ok þau móður sína, at hann vill, at þau leysi fǫðurarf hans. Guðrún spyrr, hvat hann ætlaðiz fyrir, er hann kallaði til fjár í hendr þeim.

Bolli svarar: "þat er vili minn, at konu sé beðit til handa mér. Vilda ek, Þorkell mágr!" segir Bolli, "at þú værir mér þar um flutningsmaðr, at þat gengi fram."

Þorkell spurði, hverrar konu hann vildi biðja.

Bolli svarar: "kona heitir Þórdís, hon er dóttir Snorra goða; hon er svá kvenna, at mér er mest um at eiga, ok ekki mun ek kvángaz í bráð, ef ek nái eigi þessu ráði. Þykki mér ok mikit undir, at þetta gangi fram."

Þorkell svarar: "heimolt er þér, mágr! at ek ganga með máli þessu, ef þér þykkir þat máli skipta. Vænti ek, at þetta mál verði auðsótt við Snorra, því at hann mun sjá kunna, at honum er vel boðit, þar er þú ert."

Guðrún mælti: "þat er skjótt at segja, Þorkell, at ek vil til þess láta engan hlut spara, at Bolli fái þann ráðakost, sem honum líkar; er þat bæði, at ek ann honum mest, enda hefir hann øruggastr verit í því minna barna, at gera at mínum vilja."

Þorkell léz þat ætla fyrir sér at leysa Bolla vel af hendi, — "er þat fyrir margs sakir makligt, því at ek vænti þess, at gott verði mannkaup í Bolla."

Lítlu síðar fara þeir Þorkell ok Bolli ok váru saman mjǫk margir menn; fara, þar til er þeir koma í Tungu. Snorri tók vel við þeim ok blíðliga, eru þar enar mestu ǫlværðir af Snorra hendi. Þórdís Snorradóttir var heima með feðr sínum, hon var væn kona ok merkilig; ok er þeir hǫfðu fár nætr verit í Tungu, þá berr Þorkell upp bónorðsmálin ok mælir til mægðar við Snorra fyrir hǫnd Bolla, en til samfara við Þórdísi dóttur hans.

Þá svarar Snorri: "slíkra mála er vel leitat, sem mér er at þér ván; vil ek þessu máli vel svara, því at mér þykkir Bolli enn mannvænsti maðr, ok sú kona þykki mér vel gipt, er honum er gipt; en þat mun þó mestu um stýra, hversu Þórdísi er um gefit, því at hon skal þann einn mann eiga, at henni sé vel at skapi."

Þetta mál kemr fyrir Þórdísi, en hon svarar á þá leið, at hon mundi þar um hlíta forsjá fǫður síns, kvaz fúsari at giptaz Bolla í sinni sveit en ókunum manni lengra í brott. Ok er Snorri fann, at henni var ekki þetta í móti skapi, at ganga með Bolla, þá er þetta at ráði gǫrt, ok fóru festar fram. Skal Snorri hafa boð þat inni, ok skal vera at miðju sumri. Við þetta ríða þeir Þorkell ok Bolli heim til Helgafells, ok er nú Bolli heima, þar til er at brullaupsstefnu kemr. Búaz þeir nú heiman Þorkell ok Bolli ok þeir menn með þeim, er til þess váru ætlaðir; var þar fjǫlmenni mikit ok et skǫruligsta lið. Ríða nú leið sína ok koma í Tungu; eru þar allgóðar viðtǫkur. Var þar mikit fjǫlmenni ok veizla en virðuligsta, ok er veizluna þrýtr, búaz menn í brott. Snorri gaf Þorkatli gjafar sœmiligar ok þeim Guðrúnu báðum, slíkt sama ǫðrum sínum vinum ok frændum; ríðr nú hverr heim til síns heimilis þeira manna, er þetta boð hafa sótt. Bolli var í Tungu, ok tókuz brátt góðar ástir með þeim Þórdísi. Snorri lagði ok mikla stund á at veita Bolla vel ok var til hans hvar betr en til sinna barna. Bolli þekðiz þat vel ok er þau missari í Tungu í góðu yfirlæti.

Um sumarit eptir kom skip at hafi í Hvítá. Þat skip átti hálft Þorleikr Bollason, en hálft áttu norrœnir menn. Ok er Bolli spyrr útkvámu bróður síns, ríðr hann þegar suðr til Borgarfjarðar ok til skips; verðr hvárr þeira brœðra ǫðrum feginn; er Bolli þar, svá at nóttum skiptir; síðan ríða þeir báðir brœðr vestr til Helgafells. Þorkell tekr við þeim með allri blíðu ok þau Guðrún bæði, ok buðu Þorleiki þar at vera um vetrinn, ok þat þiggr hann. Þorleikr dvelz at Helgafelli um hríð, ríðr síðan til Hvítár ok lætr setja upp skipit, en flytja vestr varnað sinn. Þorleiki hafði gott orðit til fjár ok virðingar, því at hann hafði gǫrz handgenginn enum tígnasta manni, Óláfi konungi. Var hann nú at Helgafelli um vetrinn, en Bolli í Tungu.