Bókastaðir

Þeir Óláfr ok Ósvífr heldu sinni vináttu, þótt nǫkkut væri þústr á með enum yngrum mǫnnum. Þat sumar hafði Óláfr heimboð hálfum mánaði fyrir vetr. Ósvífr hafði ok boð stofnat at vetrnóttum; bauð þá hvárr þeira ǫðrum til sín með svá marga menn, sem þá þœtti hvárum mestr sómi at vera. Ósvífr átti þá fyrri boð at sœkja til Óláfs, ok kom hann at ákveðinni stundu í Hjarðarholt. Í þeiri ferð var Bolli ok Guðrún ok synir Ósvífrs. Um morgininn eptir rœddi kona ein um, er þær gengu utar eptir skálanum, hversu konum skyldi skipa í sæti. Þat bar saman ok Guðrún er komin gegnt rekkju þeiri, at Kjartan var vanr at liggja í. Kjartan var þá at ok klæddiz ok steypði yfir sik skarlatskyrtli rauðum; þá mælti Kjartan til konu þeirar, er um kvenna skipunina hafði rœtt — því at engi var annarr skjótari til at svara —: "Hrefna skal sitja í ǫndvegi ok vera mest metin at gǫrvǫllu, á meðan ek em á lífi."

En Guðrún hafði þó áðr ávalt skipat ǫndvegi í Hjarðarholti ok annars staðar. Guðrún heyrði þetta ok leit til Kjartans ok brá lit, en svarar engu. Annan dag eptir mælti Guðrún við Hrefnu, at hon skyldi falda sér með motrinum ok sýna mǫnnum svá enn bezta grip, er komit hafði til Íslands. Kjartan var hjá ok þó eigi allnær ok heyrði, hvat Guðrún mælti. Hann varð skjótari til at svara en Hrefna: "ekki skal hon falda sér með motri at þessu boði, því at meira þykki mér skipta, at Hrefna eigi ena mestu gersemi, heldr en boðsmenn hafi nú augnagaman af at sinni." Viku skyldi haustboð vera at Ólafs. Annan dag eptir rœddi Guðrún í hljóði til Hrefnu, at hon skyldi sýna henni motrinn; hon kvað svá vera skyldu. Um daginn eptir ganga þær í útibúr þat, er griparnir váru í. Lauk Hrefna upp kistu ok tók þar upp guðvefjarpoka, en ór pokanum tók hon motrinn ok sýndi Guðrúnu. Hon rakði motrinn ok leit á um hríð ok rœddi hvárki um lǫst né lof. Síðan hirði Hrefna motrinn, ok gengu þær til sætis síns. Eptir þat fór þar fram gleði ok skemtan.

En þann dag er boðsmenn skyldu í brott ríða, gekk Kjartan mjǫk um sýslur at annaz mǫnnum hesta skipti, þeim er langt váru at komnir, ok slíkan fararbeina hverjum, sem hafa þurfti. Ekki hafði Kjartan haft sverðit konungsnaut í hendi, þá er hann hafði at þessu gengit, en þó var hann sjaldan vanr at láta þat hendi firr ganga. Síðan gekk hann til rúms síns, þar sem sverðit hafði verit, ok var þá á brottu. Hann gekk þegar at segja fǫðr sínum þessa svipan.

Óláfr mælti: "hér skulum vér fara með sem hljóðast, ok mun ek fá menn til njósnar í hvern flokk þeira, er á brott ríða;" ok svá gerði hann.

Án enn hvíti skyldi ríða með liði Ósvífrs ok hugleiða afhvarf manna eða dvalar. Þeir riðu inn hjá Ljárskógum ok hjá bœjum þeim, er í Skógum heita, ok dvǫlðuz hjá skóginum ok stigu þar af baki. Þórólfr, son Ósvífrs, fór af bœnum ok nǫkkurir aðrir menn með honum. Þeir hurfu í brott í hrískjǫrr nǫkkur, á meðan þeir dvǫlðuz hjá skóginum. Án fylgði þeim til Laxár, er fellr ór Sælingsdal, ok kvaz hann þá mundu aptr hverfa. Eigi taldi Þórólfr mein á því, þótt hann hefði hvergi farit. Þá nótt áðr hafði fallit lítil snæfǫlva, svá at sporrækt var. Án reið aptr til skógar ok rakði spor Þórólfs til keldu einnar eða fens. Hann þreifar þar í niðr, ok greip á sverðshjǫltum. Án vildi hafa til vitni með sér um þetta mál ok reið eptir Þórarni í Sælingsdalstungu, ok hann fór til með Ána at taka upp sverðit. Eptir þat fœrði Án Kjartani sverðit. Kjartan vafði um dúki ok lagði niðr í kistu. Þar heitir Sverðskelda síðan, er þeir Þórólfr hǫfðu fólgit konungsnaut. Var nú látit kyrt yfir þessu, en umgjǫrðin fannz aldregi síðan. Kjartan hafði jafnan minni mætur á sverðinu síðan en áðr.

Þetta lét Kjartan á sik bíta ok vildi eigi hafa svá búit.

Óláfr mælti: "láttu þetta ekki á þik bíta; hafa þeir sýnt ekki góðan prett, en þik sakar ekki; látum eigi aðra eiga at því at hlæja, at vér leggim slíkt til deilu, þar er til móts eru vinir ok frændr."

Ok við þessar fortǫlur Óláfs lét Kjartan kyrt vera.

Eptir þetta bjóz Óláfr at sœkja heimboð til Lauga at vetrnóttum ok rœddi um við Kjartan, at hann skyldi fara. Kjartan var trauðr til ok hét þó ferðinni at bœn fǫður síns. Hrefna skyldi ok fara ok vildi heima láta motrinn.

Þorgerðr húsfreyja spurði: "hvé nær skaltu upp taka slíkan ágætisgrip, ef hann skal í kistum liggja, þá er þú ferr til boða?" Hrefna svarar: "margir menn mæla þat, at eigi sé ørvæna, at ek koma þar, at ek eiga færi ǫfundarmenn en at Laugum."

Þorgerðr segir: "ekki leggjum vér mikinn trúnað á þá menn, er slíkt láta fjúka hér í milli húsa."

En með því at Þorgerðr fýsti ákaft, þá hafði Hrefna motrinn; en Kjartan mælti þá eigi í mót, er hann sá, hversu móðir hans vildi. Eptir þetta ráðaz þau til ferðar, ok koma þau til Lauga um kveldit, ok var þeim þar vel fagnat. Þorgerðr ok Hrefna selja klæði sín til varðveizlu. En um morgininn, er konur skyldu taka búnað sinn, þá leitar Hrefna at motrinum, ok var þá í brottu þaðan, sem hon hafði varðveitt; ok var þá víða leitat ok fannz eigi. Guðrún kvað þat líkast, at heima mundi eptir hafa orðit motrinn, eða hon mundi hafa búit um óvarliga ok fellt niðr. Hrefna sagði nú Kjartani, at motrinn var horfinn. Hann svarar ok kvað eigi hœgt hlut í at eiga at gæta til með þeim ok bað hana nú láta vera kyrt, segir síðan fǫður sínum, um hvat at leika var.

Óláfr svarar: "enn vilda ek sem fyrr, at þú létir vera ok hjá þér líða þetta vandræði; mun ek leita eptir þessu í hljóði, því at þar til vilda ek allt vinna, at ykkr Bolla skilði eigi á; er um heilt bezt at binda, frændi," segir hann.

Kjartan svarar: "auðvitat er þat, faðir, at þú mundir unna ǫllum hér af góðs hlutar, en þó veit ek eigi, hvárt ek nenni at aka svá hǫllu fyrir Laugamǫnnum."

Þann dag, er menn skyldu á brott ríða frá boðinu, tekr Kjartan til máls ok segir svá: "þik kveð ek at þessu, Bolli frændi, þú munt vilja gera til vár drengiligar heðan í frá en hingat til; mun ek þetta ekki í hljóðmæli fœra, því at þat er nú at margra manna viti um hvǫrf þau, er hér hafa orðit, er vér hyggjum at í yðvarn garð hafi runnit. Á hausti, er vér veittum veizlu í Hjarðarholti, var tekit sverð mitt; nú kom þat aptr, en eigi umgjǫrðin. Nú hefir hér enn horfit sá gripr, er fémætr mun þykkja; þó vil ek nú hafa hvárntveggja."

Þá svarar Bolli: "eigi eru vér þessa valdir, Kjartan, er þú berr á oss; mundi oss alls annars af þér vara en þat, at þú mundir oss stulð kenna."

Kjartan segir: "þá menn hyggjum vér hér í ráðum hafa verit um þetta, at þú mátt bœtr á ráða, ef þú vill; gangi þér þǫrfum meir á fang við oss; hǫfum vér lengi undan eirt fjándskap yðrum; skal nú því lýsa, at eigi mun svá búit hlýða."

Þá svarar Guðrún máli hans ok mælti: "þann seyði raufar þú þar, Kjartan! at betr væri, at eigi ryki. Nú þó at svá sé, sem þú segir, at þeir menn sé hér nǫkkurir, er ráð hafi til þess sett, at motrinn skyldi hverfa, þá virði ek svá, at þeir hafi at sínu gengit; hafi þér nú þat fyrir satt þar um, sem yðr líkar, hvat af motrinum er orðit, en eigi þykki mér illa, þó at svá sé fyrir honum hagat, at Hrefna hafi lítla búningsbǫt af motrinum heðan í frá."

Eptir þetta skilja þau heldr þungliga. Ríða þeir heim Hjarðhyltingar. Takaz nú af heimboðin; var þó kyrt at kalla. Ekki spurðiz síðan til motrsins. Þat hǫfðu margir menn fyrir satt, at Þórólfr hefði brendan motrinn í eldi at ráði Guðrúnar systur sinnar. Þann vetr ǫndverðan andaðiz Ásgeirr œðikollr. Tóku synir hans þar við búi ok fé.

Eptir jól um vetrinn safnar Kjartan at sér mǫnnum; urðu þeir saman sex tigir manna. Ekki sagði Kjartan fǫður sínum, hversu af stóz um ferð þessa; spurði Óláfr ok lítt at. Kjartan hafði með sér tjǫld ok vistir. Ríðr Kjartan nú leið sína, þar til er hann kemr til Lauga. Hann biðr menn stíga af baki ok mælti, at sumir skyldu geyma hesta þeira, en suma biðr hann reisa tjǫld. Í þann tíma var þat mikil tízka, at úti var salerni ok eigi allskamt frá bœnum, ok svá var at Laugum. Kjartan lét þar taka dyrr allar á húsum ok bannaði ǫllum mǫnnum útgǫngu ok dreitti þau inni þrjár nætr. Eptir þat ríðr Kjartan heim í Hjarðarholt ok hverr hans fǫrunauta til síns heimilis. Óláfr lætr illa yfir þessi ferð. Þorgerðr kvað eigi lasta þurfa ok sagði Laugamenn til slíks gǫrt hafa eða meiri svívirðingar.

Þá mælti Hrefna: "áttir þú, Kjartan, við nǫkkura menn tal at Laugum?"

Hann svarar: "lítit var bragð at því;" segir hann, at þeir Bolli skiptuz við nǫkkurum orðum.

Þá mælti Hrefna ok brosti við: "þat er mér sannliga sagt, at þit Guðrún munið hafa við talaz, ok svá hefi ek spurt, hversu hon var búin, at hon hefði nú faldit sik við motrinum ok semði einkar vel."

Kjartan svarar ok roðnaði mjǫk við — var mǫnnum auðfynt, at hann reiddiz við, er hon hafði þetta í fleymingi —: "ekki bar mér þat fyrir augu, er þú segir frá, Hrefna," segir Kjartan; "mundi Guðrún ekki þurfa at falda sér motri til þess at sama betr en allar konur aðrar."

Þá hætti Hrefna þessu tali.

Þeim Laugamǫnnum líkar illa ok þótti þetta miklu meiri svívirðing ok verri, en þótt Kjartan hefði drepit mann eða tvá fyrir þeim. Váru þeir synir Ósvífrs óðastir á þetta mál, en Bolli svafði heldr. Guðrún talaði hér fæst um, en þó fundu menn þat á orðum hennar, at eigi væri víst, hvárt ǫðrum lægi í meira rúmi en henni. Geriz nú fullkominn fjándskapr milli Laugamanna ok Hjarðbyltinga. Ok er á leið vetrinn, fœddi Hrefna barn. Þat var sveinn, ok var nefndr Ásgeirr.

Þórarinn búandi í Tungu lýsir því, at hann vildi selja Tungu-land; var þat bæði, at honum þurru lausafé, enda þótti honum mjǫk vaxa þústr milli manna í heraðinu; en honum var kært við hváratveggju. Bolli þóttiz þurfa at kaupa sér staðfestu, því at Laugamenn hǫfðu fá lǫnd, en fjǫlða fjár. Þau Bolli ok Guðrún riðu í Tungu at ráði Osvífrs; þótti þeim í hǫnd falla at taka upp land þetta hjá sér sjálfum, ok bað Ósvífr þau eigi láta smátt slíta. Síðan réðu þau Þórarinn um kaup þetta ok urðu ásátt, hversu dýrt vera skyldi, ok svá þat, er í móti skyldi vera, ok var mælt til kaups með þeim Bolla. En því var kaupit eigi váttum bundit, at eigi váru menn svá margir hjá, at þat þœtti vera lǫgfullt. Ríða þau Bolli ok Guðrún heim eptir þetta. En er Kjartan Óláfsson spyrr þessi tíðendi, ríðr hann þegar við tólfta mann ok kom í Tungu snemma dags; fagnar Þórarinn honum vel ok bauð honum þar at vera. Kjartan kvaz heim mundu ríða um kveldit, en eiga þar dvǫl nǫkkura. Þórarinn frétti at um erendi.

Kjartan svarar: "þat er erendi mitt hingat at rœða um landkaup þat nǫkkut, er þér Bolli hafið stofnat, því at mér er þat í móti skapi, ef þú selr land þetta þeim Bolla ok Guðrúnu."

Þórarinn kvað sér vanhenta annat, — "því at verðit skal bæði rífligt, þat er Bolli hefir mér fyrir heitit landit, ok gjaldaz skjótt."

Kjartan mælti: "ekki skal þik í skaða, þó at Bolli kaupi eigi landit, því at ek mun kaupa þvílíku verði, ok ekki mun þér duga mjǫk í móti at mæla því, sem ek vil vera láta, því at þat mun á finnaz, at ek vil hér mestu ráða í heraði ok gera þó meir eptir annarra manna skaplyndi en Laugamanna."

Þórarinn svarar: "dýrt mun mér verða dróttins orð um þetta mál, en þat væri næst mínu skaplyndi, at kaup þetta væri kyrt, sem vit Bolli hǫfum stofnat."

Kjartan mælti: "ekki kalla ek þat landkaup, er eigi er váttum bundit. Ger nú annathvárt, at þú handsala mér þegar landit at þvílíkum kostum, sem þú hefir ásáttr orðit við aðra, eða bú sjálfr á landi þínu ella."

Þórarinn kaus at selja honum landit. Váru nú þegar váttar at þessu kaupi. Kjartan reið heim eptir landkaupit. Þetta spurðiz um alla Breiðafjarðardali. Et sama kveld spurðiz þetta til Lauga.

Þá mælti Guðrún: "svá virðiz mér, Bolli! sem Kjartan hafi þér gǫrt tvá kosti, nǫkkuru harðari en hann gerði Þórarni, at þú munt láta verða herað þetta með lítlum sóma eða sýna þik á einhverjum fundi ykkrum nǫkkuru óslæra, en þú hefir fyrr verit."

Bolli svarar engu ok gekk þegar af þessu tali; ok var nú kyrt þat er eptir var langafǫstu.

Enn þriðja dag páska reið Kjartan heiman við annan mann; fylgði honum Án svarti. Þeir koma í Tungu um daginn. Kjartan vill, at Þórarinn ríði með honum vestr til Saurbœjar at játa þar skuldarstǫðum, því at Kjartan átti þar miklar fjárreiður. Þórarinn var riðinn á annan bœ. Kjartan dvalðiz þar um hríð ok beið hans. Þann sama dag var þar komin Þórhalla málga. Hon spyrr Kjartan, hvert hann ætlaði at fara. Hann kvaz fara skyldu vestr til Saurbœjar.

Hon spyrr: "hverja skaltu leið ríða?"

Kjartan svarar: "ek mun ríða vestr Sælingsdal, en vestan Svínadal."

Hon spurði, hversu lengi hann mundi vera.

Kjartan svarar: "þat er líkast, at ek ríða vestan fimtadaginn."

"Mantu reka erendi mitt," sagði Þórhalla. "Ek á frænda vestr fyrir Hvítadal í Saurbœ; hann hefir heitit mér hálfri mǫrk vaðmáls; vilda ek, at þú heimtir ok hefðir með þér vestan."

Kjartan hét þessu. Síðan kemr Þórarinn heim ok ræz til ferðar með þeim. Ríða þeir vestr um Sælingsdalsheiði ok koma um kveldit á Hól til þeira systkina. Kjartan fær þar góðar viðtǫkur, því at þar var en mesta vingan. Þórhalla málga kom heim til Lauga um kveldit. Spyrja synir Ósvífrs, hvat hon hitti manna um daginn. Hon kvaz hafa hitt Kjartan Óláfsson. Þeir spurðu, hvert hann ætlaði. Hon sagði slíkt af, sem hon vissi, — "ok aldregi hefir hann verit vaskligri en nú, ok er þat eigi kynligt, at slíkum mǫnnum þykki allt lágt hjá sér."

Ok enn mælti Þórhalla: "auðfynt þótti mér þat á, at Kjartani var ekki annat jafnlétt hjalat sem um landkaup þeira Þórarins."

Guðrún mælti: "vel má Kjartan því allt gera djarfliga, þat er honum líkar, því at þat er reynt, at hann tekr enga þá óscemð til, at neinn þori at skjóta skapti at móti honum."

Bæði var hjá tali þeira Guðrúnar Bolli ok synir Osvífrs. Þeir Óspakr svara fá ok heldr til áleitni við Kjartan, sem jafnan var vant. Bolli lét, sem hann heyrði eigi, sem jafnan er Kjartani var hallmælt, því at hann var vanr at þegja eða mæla í móti.

Kjartan sitr enn fjórða dag páska á Hóli; var þar en mesta skemtan ok gleði. Um nóttina eptir lét Án illa í svefni, ok var hann vakiðr. Þeir spurðu, hvat hann hefði dreymt.

Hann svarar: "kona kom at mér, óþekkilig, ok kipði mér á stokk fram; hon hafði í hendi skálm ok trog í annarri; hon setti fyrir brjóst mér skálmina ok reist á mér kviðinn allan ok tók á brott innyflin ok lét koma í staðinn hrís. Eptir þat gekk hon út," segir Án.

Þeir Kjartan hlógu mjǫk at drauminum ok kváðu hann heita skyldu An hrísmaga; þrifu þeir til hans ok kváðuz leita skyldu, hvárt hrís væri í maganum.

Þá mælti Auðr: "eigi þarf at spotta þetta svá mjǫk; er þat mitt tillag, at Kjartan geri annathvárt, at hann dveliz hér lengr, en ef hann vill ríða, þá ríði hann með meira lið heðan en hingat."

Kjartan mælti: "vera kann, at yðr þykki Án hrísmagi mjǫk merkimáll, þá er hann sitr á tali við yðr um dagana, er yðr þykkir allt, sem vitran sé, þat er hann dreymir; ok fara mun ek, sem ek hefi áðr ætlat, fyrir þessum draum."

Kjartan býz snimma fimtadag í páskaviku, ok Þorkell hvelpr ok Knútr bróðir hans at ráði Auðar. Þeir riðu með Kjartani á leið alls tólf saman. Kjartan kemr fyrir Hvítadal ok heimti vaðmál Þórhǫllu málgu, sem hann hét. Síðan reið hann suðr Svínadal.

Þat var tíðenda at Laugum í Sælingsdal, at Guðrún var snemma á fótum, þegar er sólu var ofrat. Hon gekk þangat til, er brœðr hennar sváfu; hon tók á Óspaki. Hann vaknaði skjótt við ok svá þeir fleiri brœðr. Ok er Óspakr kendi þar systur sína, þá spurði hann, hvat hon vildi, er hon var svá snemma á fótum. Guðrún kvaz vildu vita, hvat þeir vildu at hafaz um daginn. Óspakr kvaz mundu kyrru fyrir halda, — "ok er nú fátt til verknaðar."

Guðrún mælti: "gott skaplyndi hefðið þér fengit, ef þér værið dœtr einshvers bónda, ok láta hvárki at yðr verða gagn né mein; en slíka svívirðing ok skǫmm, sem Kjartan hefir yðr gǫrt, þá sofi þér eigi at minna, at hann ríði hér hjá garði við annan mann, ok hafa slíkir menn mikit svínsminni; þykki mér ok rekin ván, at þér þorið Kjartan heim at sœkja, ef þér þorið eigi at finna hann nú, er hann ferr við annan mann eða þriðja, en þér sitið heima ok látið vænliga ok eruð æ hølzti margir."

Óspakr kvað hana mikit af taka, en vera illt til mótmæla, ok spratt hann upp þegar ok klæddiz ok hverr þeira brœðra at ǫðrum. Síðan bjugguz þeir at sitja fyrir Kjartani. Þá bað Guðrún Bolla til ferðar með þeim. Bolli kvað sér eigi sama fyrir frændsemis sakir við Kjartan ok tjáði, hversu ástsamliga Óláfr hafði hann upp fœddan.

Guðrún svarar: "satt segir þú þat, en eigi muntu bera giptu til at gera svá, at ǫllum þykki vel, ok mun lokit okkrum samfǫrum, ef þú skerz undan fǫrinni."

Ok við fortǫlur Guðrúnar miklaði Bolli fyrir sér fjándskap allan á hendr Kjartani ok sakir ok vápnaðiz síðan skjótt, ok urðu níu saman. Váru þeir fimm synir Ósvífrs Óspakr ok Helgi, Vandráðr ok Torráðr, Þórólfr, Bolli enn sétti, Guðlaugr enn sjaundi, systurson Ósvífrs ok manna vænligastr. Þar var Oddr ok Steinn, synir Þórhǫllu málgu. Þeir riðu til Svínadals ok námu staðar hjá gili því, er Hafragil heitir; bundu þar hestana ok settuz niðr. Bolli var hljóðr um daginn ok lá uppi hjá gilsþreminum.

En er þeir Kjartan váru komnir suðr um Mjósyndi, ok rýmaz tekr dalrinn, mælti Kjartan, at þeir Þorkell mundu snúa aptr. Þorkell kvaz ríða mundu, þar til er þrýtr dalinn. Ok þá er þeir kómu suðr um sel þau, er Norðrsel heita, þá mælti Kjartan til þeira brœðra, at þeir skyldu eigi ríða lengra, — "skal eigi Þórólfr, þjófrinn, at því hlæja, at ek þora eigi at ríða leið mína fámennr."

Þorkell hvelpr svarar: "þat munu vér nú veita þér at ríða nú eigi lengra, en iðraz munu vér þess, ef vér erum eigi viðstaddir, ef þú þarft manna við í dag."

Þá mælti Kjartan: "eigi mun Bolli frændi minn slá banaráðum við mik; en ef þeir Ósvífrssynir sitja fyrir mér, þá er eigi reynt, hvárir frá tíðendum eiga at segja, þó at ek eiga við nǫkkurn liðsmun."

Síðan riðu þeir brœðr vestr aptr.

Nú ríðr Kjartan suðr eptir dalnum ok þeir þrír saman, Án svarti ok Þórarinn. Þorkell hét maðr, er bjó at Hafratindum í Svínadal. Þar er nú auðn. Hann hafði farit til hrossa sinna um daginn ok smalasveinn hans með honum. Þeir sá hváratveggju, Laugamenn í fyrirsátinni ok þá Kjartan, er þeir riðu eptir dalnum þrír saman. Þá mælti smalasveinn, at þeir mundu snúa til móts við þá Kjartan, kvað þeim þat mikit happ, ef þeir mætti skirra vandræðum svá miklum, sem þá var til stefnt.

Þorkell mælti: "þegi skjótt," segir hann, "mun fóli þinn nǫkkurum manni líf gefa, ef bana verðr auðit? Er þat ok satt at segja, at ek spari hváriga til, at þeir eigi nú svá illt saman, sem þeim líkar. Sýniz mér þat betra ráð, at vit komim okkr þar, at okkr sé við engu hætt, en vit megim sem gǫrst sjá fundinn, ok hafim gaman af leik þeira, því at þat ágæta allir, at Kjartan sé vígr hverjum manni betr; væntir mik ok, at hann þurfi nú þess, því at okkr er þat kunnigt, at œrinn er liðsmunr."

Ok varð svá at vera, sem Þorkell vildi.

Þeir Kjartan ríða fram at Hafragili. En í annan stað gruna þeir Ósvífrssynir, hví Bolli mun sér hafa þar svá staðar leitat, er hann mátti vel sjá, þá er menn riðu vestan. Þeir gera nú ráð sitt, ok þótti sem Bolli mundi þeim eigi vera trúr, ganga at honum upp í brekkuna ok brugðu á glímu ok á glens ok tóku í fœtr honum ok drógu hann ofan fyrir brekkuna. En þá Kjartan bar brátt at, er þeir riðu hart, ok er þeir kómu suðr yfir gilit, þá sá þeir fyrirsátina ok kendu mennina. Kjartan spratt þegar af baki ok sneri í móti þeim Ósvífrssonum. Þar stóð steinn einn mikill. Þar bað Kjartan þá við taka. En áðr þeir mœttiz, skaut Kjartan spjótinu, ok kom í skjǫld Þórólfs fyrir ofan mundriðann ok bar at honum skjǫldinn við. Spjótit gekk í gegnum skjǫldinn ok handlegginn fyrir ofan ǫlboga, ok tók þar í sundr aflvǫðvann; lét Þórólfr þá lausan skjǫldinn, ok var honum ónýt hǫndin um daginn. Síðan brá Kjartan sverðinu ok hafði eigi konungsnaut. Þórhǫllusynir runnu á Þórarin, því at þeim var þat hlutverk ætlat. Var sá atgangr harðr, því at Þórarinn var ramr at afli; þeir váru ok vel knáir; mátti þar ok varla í milli sjá, hvárir þar mundu drjúgari verða. Þá sóttu þeir Ósvífrssynir at Kjartani ok Guðlaugr; váru þeir fimm, en þeir Kjartan ok Án tveir. Án varðiz vel ok vildi æ ganga fram fyrir Kjartan. Bolli stóð hjá með Fótbít. Kjartan hjó stórt, en sverðit dugði illa; brá hann því jafnan undir fót sér; urðu þá hvárirtveggju sárir, Ósvífrssynir ok Án, en Kjartan var þá enn ekki sárr. Kjartan barðiz svá snart ok hraustliga, at þeir Ósvífrssynir hopuðu undan ok sneru þá þar at, sem Án var. Þá fell Án ok hafði hann þó bariz um hríð, svá at úti lágu iðrin. Í þessi svipan hjó Kjartan fót af Guðlaugi fyrir ofan kné, ok var honum sá áverki œrinn til bana. Þá sœkja þeir Ósvífrssynir fjórir Kjartan, ok varðiz hann svá hraustliga, at hvergi fór hann á hæl fyrir þeim.

Þá mælti Kjartan: "Bolli frændi, hví fórtu heiman, ef þú vildir kyrr standa hjá? ok er þér nú þat vænst at veita ǫðrumhvárum ok reyna nú, hversu Fótbítr dugi." Bolli lét, sem hann heyrði eigi. Ok er Óspakr sá, at þeir mundu eigi bera af Kjartani, þá eggjar hann Bolla á alla vega, kvað hann eigi mundu vilja vita þá skǫmm eptir sér at hafa heitit þeim vígsgangi ok veita nú ekki, — "ok var Kjartan oss þá þungr í skiptum, er vér hǫfðum eigi jafnstórt til gǫrt; ok ef Kjartan skal nú undan rekaz, þá mun þér, Bolli, svá sem oss, skamt til afarkosta."

Þá brá Bolli Fótbít ok snýr nú at Kjartani.

Þá mælti Kjartan til Bolla: "víst ætlar þú nú, frændi, níðingsverk at gera, en miklu þykki mér betra at þiggja banorð af þér, frændi, en veita þér þat."

Síðan kastaði Kjartan vápnum ok vildi þá eigi verja sik, en þó var hann lítt sárr, en ákafliga vígmóðr. Engi veitti Bolli svǫr máli Kjartans, en þó veitti hann honum banasár. Bolli settiz þegar undir herðar honum, ok andaðiz Kjartan í knjám Bolla. Iðraðiz Bolli þegar verksins ok lýsti vígi á hendr sér. Bolli sendi þá Ósvífrssonu til heraðs, en hann var eptir ok Þórarinn hjá líkunum. Ok er þeir Ósvífrssynir kómu til Lauga, þá sǫgðu þeir tíðendin. Guðrún lét vel yfir, ok var þá bundit um hǫndina Þórólfs, greri hon seint, ok varð honum aldregi meinlaus. Lík Kjartans var fœrt heim í Tungu. Síðan reið Bolli heim til Lauga. Guðrún gekk í móti honum ok spurði, hversu framorðit væri. Bolli kvað þá vera nær nóni dags þess.

Þá mælti Guðrún: "mikil verða hermðarverk, ek hefi spunnit tólf alna garn, en þú hefir vegit Kjartan."

Bolli svarar: "þó mætti mér þat óhapp seint ór hug ganga, þóttu mintir mik ekki á þat."

Guðrún mælti: "ekki tel ek slíkt með óhǫppum; þótti mér, sém þú hefðir meiri metorð þann vetr, er Kjartan var í Nóregi, en nú, er hann trað yðr undir fótum, þegar hann kom til Íslands. En ek tel þat þó síðast, er mér þykkir mest vert, at Hrefna mun eigi ganga hlæjandi at sænginni í kveld."

Þá segir Bolli ok var mjǫk reiðr: "ósýnt þykki mér, at hon fǫlni meir við þessi tíðendi en þú, ok þat grunar mik, at þú brygðir þér minnr við, þó at vér lægim eptir á vígvellinum, en Kjartan segði frá tíðendum."

Guðrún fann þá, at Bolli reiddiz, ok mælti: "haf ekki slíkt við, því at ek kann þér mikla þǫkk fyrir verkit; þykki mér nú þat vitat, at þú vill ekki gera í móti skapi mínu."

Síðan gengu þeir Ósvífrssynir í jarðhús þat, er þeim var búit á laun, en þeir Þórhǫllusynir váru sendir út til Helgafells at segja Snorra goða þessi tíðendi ok þat með, at þau báðu hann senda sér skjótan styrk til liðveizlu á móti Óláfi ok þeim mǫnnum, er eptirmál áttu eptir Kjartan.

Þat varð til tíðenda í Sælingsdalstungu þá nótt, er vígit hafði orðit um daginn, at Án settiz upp, er allir hugðu, at dauðr væri. Urðu þeir hræddir, er vǫkðu yfir líkunum, ok þótti þetta undr mikit.

Þá mælti Án til þeira: "ek bið yðr í guðs nafni, at þér hræðiz mik eigi, því at ek hefi lifat ok haft vit mitt allt til þeirar stundar, at rann á mik ómeginshǫfgi. Þá dreymði mik en sama kona ok fyrr, ok þótti mér hon nú taka hrísit ór maganum, en lét koma innyflin í staðinn, ok varð mér gott við þat skipti."

Síðan váru bundin sár þau, er Án hafði, ok varð hann heill, ok var síðan kallaðr Án hrísmagi. En er Óláfr Hǫskuldsson spurði þessi tíðendi, þá þótti honum mikit at um víg Kjartans, en þó bar hann drengiliga. Þeir synir hans vildu þegar fara at Bolla ok drepa hann.

Óláfr segir: "þat skal fjarri fara; er mér ekki sonr minn at bœttri, þó at Bolli sé drepinn, ok unna ek Kjartani um alla menn fram, en eigi mátta ek vita mein Bolla; en sé ek yðr makligri sýslu; fari þér til móts við Þórhǫllusonu, er þeir eru sendir til Helgafells at stefna liði at oss; vel líkar mér, þótt þér skapið þeim slíkt víti, sem yðr líkar."

Síðan snaraz þeir til ferðar Óláfssynir ok gengu á ferju, er Óláfr átti; váru þeir sjau saman; róa út eptir Hvammsfirði ok sœkja knáliga ferðina. Þeir hafa veðr lítit ok hagstœtt. Þeir róa undir seglinu, þar til er þeir koma undir Skorey, ok eigu þar dvǫl nǫkkura ok spyrjaz þar fyrir um ferðir manna. Ok lítlu síðar sjá þeir skip róa vestan um fjǫrðinn; kendu þeir brátt mennina; váru þar Þórhǫllusynir. Leggja þeir Halldórr þegar at þeim. Þar varð engi viðtaka, því at þeir Óláfssynir hljópu þegar út á skipit at þeim. Urðu þeir Steinn handteknir og hǫggnir fyrir borð. Þeir Óláfssynir snúa aptr, ok þótti þeira ferð allskǫrulig vera.

Óláfr fór í móti líki Kjartans. Hann sendi menn suðr til Borgar at segja Þorsteini Egilssyni þessi tíðendi ok þat með, at hann vildi hafa styrk af honum til eptirmáls; ef stórmenni slœgiz í móti með Ósvífrssonum, þá kvaz hann allt vildu eiga undir sér. Slík orð sendi hann norðr í Víðidal til Guðmundar mágs síns ok þeira Ásgeirssona, ok þat með, at hann hafði lýst vígi Kjartans á hendr ǫllum mǫnnum, þeim er í tilfǫr hǫfðu verit, nema Óspaki Ósvífrssyni — hann var áðr sekr um konu þá, er Aldís hét, hon var dóttir Hǫlmgǫngu-Ljóts af Ingjaldssandi. Þeira son var Úlfr, er síðan var stallari Haralds konungs Sigurðarsonar; hann átti Jórunni Þorbergsdóttur. Þeira son var Jón, faðir Erlends hímalda, fǫður Eysteins erkibyskups. Óláfr hafði lýst vígsǫkinni til Þórsnessþings. Hann lét flytja heim lík Kjartans ok tjalda yfir, því at þá var engi kirkja gǫr í Dǫlum. En er Óláfr spurði, at Þorsteinn hafði skjótt við brugðit ok hafði tekit upp mikit fjǫlmenni, ok svá þeir Víðdœlir, þá lætr Óláfr safna mǫnnum fyrir um alla Dali; var þat mikit fjǫlmenni. Síðan sendi Óláfr lið þat allt til Lauga ok mælti svá: "þat er minn vili, at þér verið Bolla, ef hann þarf, eigi verr en þér fylgið mér, því at nær er þat minni ætlan, at þeir þykkiz nǫkkut eiga eptir sínum hlut at sjá við hann, utanheraðsmennirnir, er nú munu brátt koma á hendr oss."

Ok er þessu var skipat með þessum hætti, þá kómu þeir Þorsteinn ok svá Víðdœlir, ok váru þeir enir óðustu. Eggjaði Hallr Guðmundarson mest ok Kálfr Ásgeirsson at ganga skyldi at Bolla ok leita Ósvífrssona, þar til er þeir fyndiz, ok sǫgðu, at þeir mundu hvergi ór heraði farnir. En með því at Óláfr latti mjǫk at fara, þá váru bórin á milli sáttmál, ok var þat auðsótt við Bolla, því at hann bað Óláf einn ráða fyrir sína hǫnd; en Ósvífr sá engi sín efni at mæla í móti, því at honum kom ekki lið frá Snorra. Var þá lagðr sættarfundr í Ljárskógum; kómu mál ǫll óskoruð undir Óláf; skyldi koma fyrir víg Kjartans, svá sem Óláfi líkaði, fé ok mannsekðir. Síðan var slitit sættarfundi. Eigi kom Bolli til sættarfundarins, ok réð Óláfr því. Gerðum skyldi upp lúka á Þórsnessþingi. Nú riðu þeir Mýramenn ok Víðdœlir í Hjarðarholt. Þorsteinn Kuggason bauð Ásgeiri syni Kjartans til fóstrs til hugganar við Hrefnu, en Hrefna fór norðr með brœðrum sínum ok var mjǫk harmþrungin; en þó bar hon sik kurteisliga, því at hon var við hvern mann létt í máli. Engan tók Hrefna mann eptir Kjartan. Hon lifði litla hríð, síðan er hon kom norðr, ok er þat sǫgn manna, at hon hafi sprungit af stríði.