Bókastaðir

Nú kemr Hǫskuldr heim af þingi ok spyrr þessi tíðendi. Honum líkar heldr þungliga; en með því at vandamenn hans áttu hlut í, þá sefaðiz hann ok lét vera kyrt. Þeim Óláfi byrjaði vel, ok tóku Nóreg. Ǫrn fýsir Óláf at fara til hirðar Haralds konungs, kvað hann gera til þeira góðan sóma, er ekki váru betr mentir, en Óláfr var. Óláfr kvaz þat mundu af taka. Fara þeir Óláfr ok Ǫrn nú til hirðarinnar ok fá þar góðar viðtǫkur. Vaknar konungr þegar við Óláf fyrir sakir frænda hans ok bauð honum þegar með sér at vera. Gunnhildr lagði mikil mæti á Óláf, er hon vissi, at hann var bróðurson Hrúts; en sumir menn kǫlluðu þat, at henni þœtti þó skemtan at tala við Óláf, þótt hann nyti ekki annarra at.

Óláfr ógladdiz, er á leið vetrinn. Ǫrn spyrr, hvat honum væri til ekka.

Óláfr svarar: "ferð á ek á hǫndum mér at fara vestr um haf, ok þœtti mér mikit undir, at þú ættir hlut í, at sú yrði farin sumarlangt."

Ǫrn bað Óláf þess ekki fýsaz, kvaz ekki vita vánir skipa þeira, er um haf vestr mundu ganga.

Gunnhildr gekk á tal þeira ok mælti: "nú heyri ek ykkr þat tala, sem eigi hefir fyrr við borit, at sinn veg þykkir hvárum." Óláfr fagnar vel Gunnhildi ok lætr eigi niðr falla talit. Síðan gengr Ǫrn á brott, en þau Gunnhildr taka þá tal; segir Óláfr þá ætlan sína, ok svá hvat honum lá við at koma fram ferðinni, kvez vita með sannindum, at Mýrkjartan konungr var móðurfaðir hans.

Þá mælti Gunnhildr: "ek skal fá þér styrk til ferðar þessar, at þú megir fara svá ríkuliga, sem þú vilt."

Óláfr þakkar henni orð sín.

Síðan lætr Gunnhildr búa skip ok fær menn til, bað Óláf á kveða, hvé marga menn hann vill hafa með sér vestr um hafit. En Óláfr kvað á sex tigu manna, ok kvaz þó þykkja miklu skipta, at þat lið væri líkara hermǫnnum en kaupmǫnnum. Hon kvað svá vera skyldu, ok er Grn einn nefndr með Óláfi til ferðarinnar. Þetta lið var allvel búit.

Haraldr konungr ok Gunnhildr leiddu Óláf til skips ok sǫgðuz mundu leggja til með honum hamingju sína með vingan þeiri annarri, er þau hǫfðu til lagt; sagði Haraldr konungr, at þat mundi auðvelt, því at þau kǫlluðu engan mann vænligra hafa komit af Íslandi á þeira dǫgum.

Þá spurði Haraldr konungr, hvé gamall maðr hann væri.

Óláfr svarar: "nú em ek átján vetra."

Konungr mælti: "miklir ágætismenn eru slíkt, sem þú ert, því at þú ert enn lítit af barns aldri, ok sœk þegar á várn fund, er þú kemr aptr."

Síðan bað konungr ok Gunnhildr Óláf vel fara. Stigu síðan á skip ok sigla þegar á haf.

Þeim byrjaði illa um sumarit; hafa þeir þokur miklar, en vinda lítla ok óhagstœða, þá sem váru; rak þá víða um hafit; váru þeir flestir innan borðs, at á kom hafvilla. Þat varð um síðir, at þoku hóf af hǫfði ok gerðuz vindar á; var þá tekit til segls. Tókz þá umrœða, hvert til Írlands mundi at leita, ok urðu menn eigi ásáttir á þat. Ǫrn var til móts; en mestr hluti manna mælti í gegn ok kváðu Ǫrn allan villaz ok sǫgðu þá ráða eiga, er fleiri váru.

Síðan var skotit til ráða Óláfs, en Óláfr segir:

"Þat vil ek, at þeir ráði, sem hygnari eru; því verr þykki mér, sem oss muni duga heimskra manna ráð, er þau koma fleiri saman."

Þótti þá ór skorit, er Óláfr mælti þetta, ok réð Ǫrn leiðsǫgu þaðan í frá. Sigla þeir þá nætr ok daga ok hafa jafnan byrlítit.

Þat var einhverja nótt, at varðmenn hljópu upp ok báðu menn vaka sem tíðast; kváðuz sjá land svá nær sér, at þeir stungu nær stafni at; en seglit var uppi ok alllítit veðrit at. Menn hlaupa þegar upp, ok bað Ǫrn beita á brott frá landinu, ef þeir mætti.

Óláfr segir: "ekki eru þau efni í um várt mál, því at ek sé, at boðar eru allt fyrir skutstafn, ok felli seglit sem tíðast, en gerum ráð vár, þá er ljóss dagr er ok menn kenna land þetta."

Síðan kasta þeir akkerum, ok hrífa þau þegar við. Mikil er umrœða um nóttina, hvar þeir mundu at komnir. En er ljóss dagr var, kendu þeir, at þat var Írland.

Ǫrn mælti þá: "þat hygg ek, at vér hafim ekki góða atkvámu, því at þetta er fjarri hǫfnum þeim eða kaupstǫðum, er útlendir menn skulu hafa frið, því at vér erum nú fjaraðir uppi svá sem hornsíl; ok nær ætla ek þat lǫgum þeira Íra, þótt þeir kalli fé þetta, er vér hǫfum með at fara, með sínum fǫngum, því at heita láta þeir þat vágrek, er minnr er fjarat frá skutstafni."

Óláfr kvað ekki til mundu saka, — "en sét hefi ek, at mannsafnaðr er á land upp í dag, ok þeim Írum þykkir um vert skipkvámu þessa; hugða ek at í dag, þá er fjaran var, at hér gekk upp óss við nes þetta, ok fell þar óvandliga sjór út ór ósinum. En ef skip várt er ekki sakat, þá munum vér skjóta báti várum ok flytja skip várt þangat."

Leira var undir, þar er þeir hǫfðu legit um strengina, ok var ekki borð sakat í skipi þeira; flytjaz þeir Óláfr þangat ok kasta þar akkerum. En er á líðr daginn, þá drífr ofan mannfjǫlði mikill til strandar. Síðan fara tveir menn á báti til skipsins. Þeir spyrja, hverir fyrir ráði skipi þessu. Óláfr mælti ok svarar á írsku, sem þeir mæltu til. En er Írar vissu, at þeir váru norrœnir menn, þá beiðaz þeir laga, at þeir skyldu ganga frá fé sínu, ok mundi þeim þá ekki gǫrt til auvisla, áðr konungr ætti dóm á þeira máli. Óláfr kvað þat lǫg vera, ef engi væri túlkr með kaupmǫnnum, — "en ek kann yðr þat með sǫnnu at segja, at þetta eru friðmenn; en þó munu vér eigi upp gefaz at óreyndu."

Írar œpa þá heróp ok vaða út á sjóinn ok ætla at leiða upp skipit undir þeim; var ekki djúpara, en þeim tók undir hendr eða í bróklinda, þeim er stœrstir váru. Pollrinn var svá djúpr, þar er skipit flaut, at eigi kendi niðr. Óláfr bað þá brjóta upp vápn sín ok fylkja á skipinu allt á millum stafna. Stóðu þeir ok svá þykt, at allt var skarat með skjǫldum; stóð spjótsoddr út hjá hverjum skjaldarsporði. Óláfr gekk þá fram í stafninn ok var svá búinn, at hann var í brynju ok hafði hjálm á hǫfði gullroðinn. Hann var gyrðr sverði, ok váru gullrekin hjǫltin. Hann hafði krókaspjót í hendi hǫggtekit ok allgóð mál í. Rauðan skjǫld hafði hann fyrir sér, ok var dregit á leó með gulli. En er Írar sjá viðbúning þeira, þá skýtr þeim skelk í bringu, ok þykkir þeim eigi jafnauðvelt féfang, sem þeir hugðu til; hnekkja Írar nú ferðinni ok hlaupa saman í eitt þorp. Síðan kemr kurr mikill í lið þeira, ok þykkir þeim nú auðvitat, at þetta var herskip, ok muni vera miklu fleiri skipa ván; gera nú skyndiliga orð til konungs; var þat ok hœgt, því at konungr var þá skamt í brott þaðan á veizlum. Hann ríðr þegar með sveit manna þar til, sem skipit var. Eigi var lengra á millum landsins ok þess, er skipit flaut, en vel mátti nema tal millum manna. Opt hǫfðu Írar veitt þeim árásir með skotum, ok varð þeim Óláfi ekki mein at. Óláfr stóð með þessum búningi, sem fyrr var ritat, ok fannz mǫnnum mart um, hversu skǫruligr sjá maðr var, er þar var skipsforingi. En er skipverjar Óláfs sjá mikit riddaralið ríða til þeira, ok var et frœknligsta, þá þagna þeir, því at þeim þótti mikill liðsmunr við at eiga. En er Óláfr heyrði þenna kurr, sem í sveit hans gerðiz, bað hann þá herða hugina, — "því at nú er gott efni í váru máli, heilsa þeir Írar nú Mýrkjartani konungi sínum."

Síðan riðu þeir svá nær skipinu, at hvárir máttu skilja, hvat aðrir tǫluðu. Konungr spyrr, hverr skipi stýrði. Óláfr segir nafn sitt ok spurði, hverr sá væri enn vaskligi riddari, er hann átti þá tal við.

Sá svarar: "ek heiti Mýrkjartan."

Óláfr mælti: "hvárt ertu konungr Íra?"

Hann kvað svá vera. Þá spyrr konungr almæltra tíðenda. Óláfr leysti vel ór þeim tíðendum ǫllum, er hann var spurðr.

Þá spurði konungr, hvaðan þeir hefði út látit, eða hverra menn þeir væri. Ok enn spyrr konungr vandligar um ætt Óláfs en fyrrum, því at konungr fann, at þessi maðr var ríklátr ok vildi eigi segja lengra, en hann spurði.

Óláfr segir: "Þat skal yðr kunnigt gera, at vér ýttum af Nóregi, en þetta eru hirðmenn Haralds konungs Gunnhildarsonar, er hér eru innanborðs. En yðr er þat frá ætt minni at segja, herra, at faðir minn býr á Íslandi, er Hǫskuldr heitir — hann er stórættaðr maðr —; en móðurkyn mitt vænti ek, at þér munið sét hafa fleira en ek, því at Melkorka heitir móðir mín, ok er mér sagt með sǫnnu, at hon sé dóttir þín, konungr, ok þat hefir mik til rekit svá langrar ferðar, ok liggr mér nú mikit við, hver svǫr þú veitir mínu máli."

Konungr þagnar ok á tal við menn sína; spyrja vitrir menn konung, hvat gegnast muni í þessu máli, er sjá maðr segir.

Konungr svarar: "auðsætt er þat á Óláfi þessum, at hann er stórættaðr maðr, hvárt sem hann er várr frændi eða eigi, ok svá þat, at hann mælir allra manna bezt írsku."

Eptir þat stóð konungr upp ok mælti: "nú skal veita svǫr þínu máli, at ek vil ǫllum yðr grið gefa, skipverjum, en um frændsemi þá, er þú telr við oss, munum vér tala fleira, áðr en ek veita því andsvǫr."

Síðan fara bryggjur á land, ok gengr Óláfr á land ok fǫrunautar hans af skipinu. Finnz þeim Írum nú mikit um, hversu vígligir þessir menn eru. Fagnar Óláfr þá konungi vel ok tekr ofan hjálminn ok lýtr konungi, en konungr tekr honum þá með allri blíðu. Taka þeir þá tal með sér; flytr Óláfr þá enn sitt mál af nýju ok talar bæði langt erendi ok snjalt. Lauk svá málinu, at hann kvaz þar hafa gull þat á hendi, er Melkorka seldi honum at skilnaði á Íslandi ok sagði svá, — "at þú, konungr, gæfir henni at tannfé." Konungr tók við ok leit á gullit, ok gerðiz rauðr mjǫk ásýndar.

Síðan mælti konungr: "sannar eru jartegnir, en fyrir engan mun eru þær ómerkiligri, er þú hefir svá mikit ættarbragð af móður þinni, at vel má þik þar af kenna. Ok fyrir þessa hluti þá vil ek at vísu við ganga þinni frændsemi, Óláfr, at þeira manna vitni, er hér eru hjá ok tal mitt heyra; skal þat ok fylgja, at ek vil þér bjóða til hirðar minnar með alla þína sveit; en sómi yðvarr mun þar við liggja, hvert mannkaup mér þykkir í þér, þá er ek reyni þik meir."

Síðan lætr konungr fá þeim hesta til reiðar, en hann setr menn til at búa um skip þeira ok annaz varnað þann, er þeir áttu. Konungr reið þá til Dyflinnar, ok þykkja mǫnnum þetta mikil tíðendi, er þar var dótturson konungs í fǫr með honum, þeirar er þaðan var fyrir lǫngu hertekin, fimtán vetra gǫmul. En þó brá fóstru Melkorku mest við þessi tíðendi, er þá lá í kǫr, ok sótti bæði at stríð ok elli; en þó gekk hon þá staflaust á fund Óláfs.

Þá mælti konungr til Óláfs: "hér er nú komin fóstra Melkorku, ok mun hon vilja hafa tíðenda sǫgn af þér um hennar hag."

Óláfr tók við henni báðum hǫndum ok setti kerlingu á kné sér ok sagði, at fóstra hennar sat í góðum kostum á Íslandi. Þá seldi Óláfr henni knífinn ok beltit, ok kendi kerling gripina, ok varð grátfegin, kvað þat bæði vera, at sonr Melkorku var skǫruligr, — "enda á hann til þess varit."

Var kerling hress þann vetr allan. Konungr var lítt í kyrsæti, því at þá var jafnan herskátt um vestrlǫnd. Rak konungr af sér þann vetr víkinga ok úthlaupsmenn. Var Óláfr með sveit sína á konungsskipi, ok þótti sú sveit heldr úrig viðskiptis, þeim er í móti váru. Konungr hafði þá tal við Óláf ok hans félaga ok alla ráðagerð, því at honum reyndiz Óláfr bæði vitr ok framgjarn í ǫllum mannraunum. En at áliðnum vetri stefndi konungr þing, ok varð allfjǫlment. Konungr stóð upp ok talaði. Hann hóf svá mál sitt:

"Þat er yðr kunnigt, at hér kom sá maðr í fyrra haust, er dótturson minn er, en þó stórættaðr í fǫðurkyn; virðiz mér Óláfr svá mikill atgervimaðr ok skǫrungr, at vér eigum eigi slíkra manna hér kost. Nú vil ek bjóða honum konungdóm eptir minn dag, því at Óláfr er betr til yfirmanns fallinn en mínir synir."

Óláfr þakkar honum boð þetta með mikilli snild ok fǫgrum orðum, en kvaz þó eigi mundu á hætta, hversu synir hans þyldi þat, þá er Mýrkjartans misti við, kvað betra vera at fá skjóta sœmð en langa svívirðing; kvaz til Nóregs fara vilja, þegar skipum væri óhætt at halda á millum landa; kvað móður sína mundu hafa lítit ynði, ef hann kœmi eigi aptr. Konungr bað Óláf ráða. Síðan var slitit þinginu. En er skip Óláfs var albúit, þá fylgir konungr Óláfi til skips ok gaf honum spjót gullrekit ok sverð búit ok mikit fé annat. Óláfr beiddiz at flytja fóstru Melkorku á brott með sér. Konungr kvað þess enga þǫrf, ok fór hon eigi. Stigu þeir Óláfr á skip sitt, ok skiljaz þeir konungr með allmikilli vingan. Eptir þat sigla þeir Óláfr á haf. Þeim byrjaði vel ok tóku Nóreg, ok er Óláfs fǫr allfræg; setja nú upp skipit. Fær Óláfr sér hesta ok sœkir nú á fund Haralds konungs með sínu fǫruneyti.

Óláfr Hǫskuldsson kom nú til hirðar Haralds konungs, ok tók konungr honum vel, en Gunnhildr miklu betr. Þau buðu honum til sín ok lǫgðu þar mǫrg orð til. Óláfr þiggr þat, ok fara þeir Ǫrn báðir til konungs hirðar. Leggr konungr ok Gunnhildr svá mikla virðing á Óláf, at engi útlendr maðr hafði slíka virðing af þeim þegit. Óláfr gaf konungi ok Gunnhildi marga fáséna gripi, er hann hafði þegit á Írlandi vestr. Haraldr konungr gaf Óláfi at jólum ǫll klæði skorin af skarlati. Sitr nú Óláfr um kyrt um vetrinn. Ok um várit, er á leið, taka þeir tal milli sín konungr ok Óláfr; beiddiz Óláfr orlofs af konungi at fara út til Íslands um sumarit, — "á ek þangat at vitja," segir hann, "gǫfugra frænda."

Konungr svarar: "þat væri mér næst skapi, at þú staðfestiz með mér ok tœkir hér allan ráðakost slíkan, sem þú vilt sjálfr."

Óláfr þakkaði konungi þann sóma, er hann bauð honum, en kvaz þó gjarna vilja fara til Íslands, ef þat væri eigi at móti konungs vilja.

Þá svarar konungr: "eigi skal þetta gera óvinveitt við þik, Óláfr. Fara skaltu í sumar út til Íslands, því at ek sé, at hugir þínir standa til þess mjǫk; en ǫngva ǫnn né starf skaltu hafa fyrir um búnað þinn, skal ek þat annaz."

Eptir þetta skilja þeir talit. Haraldr konungr lætr fram setja skip um várit; þat var knǫrr; þat skip var bæði mikit ok gott. Þat skip lætr konungr ferma með viði ok búa með ǫllum reiða. Ok er skipit var búit, lætr konungr kalla á Óláf ok mælti: "þetta skip skaltu eignaz, Óláfr. Vil ek eigi, at þú siglir af Nóregi þetta sumar, svá at þú sér annarra farþegi." Óláfr þakkaði konungi með fǫgrum orðum sína stórmensku. Eptir þat býr Óláfr ferð sína. Ok er hann er búinn, ok byr gefr, þá siglir Óláfr á haf, ok skiljaz þeir Haraldr konungr með enum mesta kærleik. Óláfi byrjaði vel um sumarit. Hann kom skipi sínu í Hrútafjǫrð á Borðeyri.

Skipkváma spyrz brátt, ok svá þat, hverr stýrimaðr er. Hǫskuldr fregn útkvámu Óláfs sonar síns ok verðr feginn mjǫk ok ríðr þegar norðr til Hrútafjarðar með nǫkkura menn. Verðr þar fagnafundr með þeim feðgum. Bauð Hǫskuldr Óláfi til sín. Hann kvaz þat þiggja mundu. Óláfr setr upp skip sitt, en fé hans er norðan flutt. En er þat er sýslat, ríðr Óláfr norðan við tólfta mann ok heim á Hǫskuldsstaði. Hǫskuldr fagnar blíðliga syni sínum. Brœðr hans taka ok með blíðu við honum ok allir frændr hans; þó var flest um með þeim Bárði. Óláfr varð frægr af ferð þessi. Þá var ok kunnigt gǫrt kynferði Óláfs, at hann var dótturson Mýrkjartans Írakonungs. Spyrz þetta um allt land ok þar með virðing sú, er ríkir menn hǫfðu á hann lagt, þeir er hann hafði heimsótt.

Óláfr hafði ok mikit fé út haft ok er nú um vetrinn með feðr sínum.

Melkorka kom brátt á fund Óláfs sonar síns. Óláfr fagnar henni með allri blíðu; spyrr hon mjǫk margs af Írlandi, fyrst at feðr sínum ok ǫðrum frændum sínum. Óláfr segir slíkt, er hon spyrr. Brátt spurði hon, ef fóstra hennar lifði. Óláfr kvað hana at vísu lifa. Melkorka spyrr þá, hví hann vildi eigi veita henni eptirlæti þat at flytja hana til Íslands.

Þá svarar Óláfr: "ekki fýstu menn þess, móðir, at ek flytta fóstru þína af Írlandi."

"Svá má vera," segir hon. Þat fannz á, at henni þótti þetta mjǫk í móti skapi.

Þau Melkorka ok Þorbjǫrn áttu son einn, ok er sá nefndr Lambi. Hann var mikill maðr ok sterkr ok glíkr feðr sínum yfirlits ok svá at skaplyndi.

En er Óláfr hafði verit um vetr á Íslandi, ok er vár kom, þá rœða þeir feðgar um ráðagerðir sínar.

"Þat vilda ek, Óláfr," segir Hǫskuldr, "at þér væri ráðs leitat, ok tœkir síðan við búi fóstra þíns á Goddastǫðum; er þar enn fjárafli mikill; veittir síðan umsýslu um bú þat með minni umsjá."

Óláfr svarar: "lítt hefi ek þat hugfest hér til; veit ek eigi, hvar sú kona sitr, er mér sé mikit happ í at geta; máttu svá til ætla, at ek mun framarla á horfa um kvánfangit; veit ek ok þat gǫrla, at þú munt þetta eigi fyrr hafa upp kveðit, en þú munt hugsat hafa, hvar þetta skal niðr koma."

Hǫskuldr mælti: "rétt getr þú. Maðr heitir Egill; hann er Skallagrímsson; hann býr at Borg í Borgarfirði. Egill á sér dóttur þá, er Þorgerðr heitir. Þessarrar konu ætla ek þér til handa at biðja, því at þessi kostr er albeztr í ǫllum Borgarfirði ok þó at víðara væri; er þat ok vænna, at þér yrði þá efling at mægðum við þá Mýramenn."

Óláfr svarar: "þinni forsjá mun ek hlíta hér um, ok vel er mér at skapi þetta ráð, ef við gengiz, en svá máttu ætla, faðir, ef þetta mál er upp borit ok gangiz eigi við, at mér mun illa líka."

Hǫskuldr segir: "til þess munum vér ráða at bera þetta mál upp."

Óláfr biðr hann ráða.

Líðr nú til þings framan. Hǫskuldr býz nú heiman ok fjǫlmennir mjǫk. Óláfr son hans er í fǫr með honum. Þeir tjalda búð sína. Þar var fjǫlment. Egill Skallagrímsson var á þingi. Allir menn hǫfðu á máli, er Óláf sá, hversu fríðr maðr hann var ok fyrirmannligr. Hann var vel búinn at vápnum ok klæðum.

Þat er sagt einn dag, er þeir feðgar Hǫskuldr ok Óláfr gengu frá búð ok til fundar við Egil. Egill fagnar þeim vel, því at þeir Hǫskuldr váru mjǫk málkunnir. Hǫskuldr vekr nú bónorðit fyrir hǫnd Óláfs ok biðr Þorgerðar. Hon var ok þar á þinginu. Egill tók þessu máli vel, kvaz hafa góða frétt af þeim feðgum; "veit ek ok, Hǫskuldr," segir Egill, "at þú ert ættstórr maðr ok mikils verðr, en Óláfr er frægr af ferð sinni; er ok eigi kynligt, at slíkir menn ætli framarla til, því at hann skortir eigi ætt né fríðleika; en þó skal nú þetta við Þorgerði rœða, því at þat er engum manni fœri at fá Þorgerðar án hennar vilja."

Hǫskuldr mælti: "þat vil ek, Egill, at þú rœðir þetta við dóttur þína."

Egill kvað svá vera skyldu. Egill gekk nú til fundar við dóttur sína, ok tóku þau tal saman.

Þá mælti Egill: "maðr heitir Óláfr ok er Hǫskuldsson, ok er hann nú frægstr maðr einnhverr. Hǫskuldr faðir hans hefir vakit bónorð fyrir hǫnd Óláfs ok beðit þín. Hefi ek því skotit mjǫk til þinna ráða; vil ek nú vita svǫr þín, en svá líz oss, sem slíkum málum sé vel felt at svara, því at þetta gjaforð er gǫfugt."

Þorgerðr svarar: "þat hefi ek þik heyrt mæla, at þú ynnir mér mest barna þinna, en nú þykki mér þú þat ósanna, ef þú vill gipta mik ambáttarsyni, þótt hann sé vænn ok mikill áburðarmaðr."

Egill segir: "eigi ertu um þetta jafnfréttin sem um annat; hefir þú eigi þat spurt, at hann er dótturson Mýrkjartans Írakonungs? Er hann miklu betr borinn í móðurkyn en fǫðurætt, ok væri oss þat þó fullboðit." Ekki lét Þorgerðr sér þat skiljaz. Nú skilja þau talit, ok þykkir nǫkkut sinn veg hváru. Annan dag eptir gengr Egill til búðar Hǫskulds, ok fagnar Hǫskuldr honum vel; taka nú tal saman; spyrr Hǫskuldr, hversu gengit hafi bónorðsmálin. Egill lét lítt yfir, segir allt, hversu farit hafði, kvað fastliga horfa.

Hǫskuldr sannar þat, — "en þó þykki mér þér vel fara." Ekki var Óláfr við tal þeira. Eptir þat gengr Egill á brott. Fréttir Óláfr nú, hvat líði bónorðsmálum. Hǫskuldr kvað seinliga horfa af hennar hendi.

Óláfr mælti: "nú er, sem ek sagða þér, faðir, at mér mundi illa líka, ef ek fenga nǫkkur svívirðingarorð at móti. Réttu meir, er þetta var upp borit. Nú skal ek ok því ráða, at eigi skal hér niðr falla; er þat ok satt, at sagt er, at úlfar eta annars erendi; skal nú ok ganga þegar til búðar Egils."

Hǫskuldr bað hann því ráða.

Óláfr var búinn á þá leið, at hann var í skarlatsklæðum, er Haraldr konungr hafði gefit honum. Hann hafði á hǫfði hjálm gullroðinn ok sverð búit í hendi, er Mýrkjartan konungr hafði gefit honum. Nú ganga þeir Hǫskuldr ok Óláfr til búðar Egils; gengr Hǫskuldr fyrir, en Óláfr þegar eptir. Egill fagnar þeim vel, ok sez Hǫskuldr niðr hjá honum, en Óláfr stóð upp ok litaðiz um. Hann sá, hvar kona sat á pallinum í búðinni; sú kona var væn ok stórmannlig ok vel búin. Vita þóttiz hann, at þar mundi vera Þorgerðr, dóttir Egils. Óláfr gengr at pallinum ok sez niðr hjá henni. Þorgerðr heilsar þessum manni ok spyrr, hverr hann sé. Óláfr segir nafn sitt ok fǫður síns, — "mun þér þykkja djarfr geraz ambáttarsonrinn, er hann þorir at sitja hjá þér ok ætlar at tala við þik."

Þorgerðr svarar: "þat muntu hugsa, at þú munt þykkjaz hafa gǫrt meiri þoranraun en tala við konur."

Síðan taka þau tal milli sín ok tala þann dag allan. Ekki heyra aðrir menn til tals þeira. Ok áðr þau sliti talinu, er til heimtr Egill ok Hǫskuldr. Tekz þá af nýju rœða um bónorðsmálit Óláfs. Víkr Þorgerðr þá til ráða fǫður síns. Var þá þetta mál auðsótt, ok fóru þá þegar festar fram. Varð þeim þá unnt af metorða, Laxdœlum, því at þeim skyldi fœra heim konuna; var á kveðin brullaupsstefna á Hǫskuldsstǫðum at sjau vikum sumars. Eptir þat skilja þeir Egill ok Hǫskuldr, ok ríða þeir feðgar heim á Hǫskuldsstaði ok eru heima um sumarit, ok er allt kyrt. Síðan var stofnat til boðs á Hǫskuldsstǫðum ok ekki til sparat, en œrin váru efni. Boðsmenn koma at ákveðinni stefnu; váru þeir Borgfirðingar allfjǫlmennir. Var þar Egill ok Þorsteinn son hans. Þar var ok brúðr í fǫr ok valit lið ór heraðinu. Hǫskuldr hafði ok fjǫlmennt fyrir. Veizla var allskǫrulig; váru menn með gjǫfum á brott leiddir. Þá gaf Óláfr Agli sverðit Mýrkjartansnaut, ok varð Egill allléttbrúnn við gjǫfina. Allt var þar tíðendalaust, ok fara menn heim.

Þau Óláfr ok Þorgerðr váru á Hǫskuldsstǫðum, ok takaz þar ástir miklar. Auðsætt var þat ǫllum mǫnnum, at hon var skǫrungr mikill, en fáskiptin hversdagliga; en þat varð fram at koma, er Þorgerðr vildi, til hvers sem hon hlutaðiz. Óláfr ok Þorgerðr váru ýmist þann vetr á Hǫskuldsstǫðum eða með fóstra hans. Um várit tók Óláfr við búi á Goddastǫðum. Þat sumar tók Þórðr goddi sótt þá, er hann leiddi til bana. Óláfr lét verpa haug eptir hann í nesi því, er gengr fram í Laxá, er Drafnarnes heitir. Þar er garðr hjá ok heitir Haugsgarðr. Síðan drífa menn at Óláfi, ok gerðiz hann hǫfðingi mikill. Hǫskuldr ǫfundaði þat ekki, því at hann vildi jafnan, at Óláfr væri at kvaddr ǫllum stórmálum. Þar var bú risuligast í Laxárdal, er Óláfr átti. Þeir váru brœðr tveir með Óláfi, er hvárrtveggi hét Án; var annarr kallaðr Án enn hvíti, en annarr Án svarti. Beinir enn sterki var enn þriði. Þessir váru smiðar Óláfs ok allir hraustir menn. Þorgerðr ok Óláfr áttu dóttur, er Þuríðr hét.

Lendur þær, er Hrappr hafði átt, lágu í auðn, sem fyrr var ritat. Óláfi þóttu þær vel liggja; rœddi fyrir feðr sínum eitt sinn, at þeir mundi gera menn á fund Trefils með þeim erendum, at Óláfr vill kaupa at honum lǫndin á Hrappsstǫðum ok aðrar eignir, þær er þar fylgja. Þat var auðsótt, ok var þessu kaupi slungit, því at Trefill sá þat, at honum var betri ein kráka í hendi en tvær í skógi. Var þat at kaupi með þeim, at Óláfr skyldi reiða þrjár merkr silfrs fyrir lǫndin, en þat var þó ekki jafnaðarkaup, því at þat váru víðar lendur ok fagrar ok mjǫk gagnauðgar; miklar laxveiðar ok selveiðar fylgðu þar; váru þar ok skógar miklir.

Nǫkkuru ofar en Hǫskuldsstaðir eru, fyrir norðan Laxá, þar var hǫggvit rjóðr í skóginum, ok þar var náliga til gǫrs at ganga, at þar safnaðiz saman fé Óláfs, hvárt sem veðr váru betri eða verri. Þat var á einu hausti, at í því sama holti lét Óláfr bœ reisa ok af þeim viðum, er þar váru hǫggnir í skóginum, en sumt hafði hann af rekastrǫndum. Þessi bœr var risuligr. Húsin váru auð um vetrinn. Um várit eptir fór Óláfr þangat bygðum ok lét áðr saman reka fé sitt, ok var þat mikill fjǫlði orðinn, því at engi maðr var þá auðgari at kvikfé í Breiðafirði. Óláfr sendir nú orð feðr sínum, at hann stœði úti ok sæi ferð hans, þá er hann fór á þenna nýja bœ, ok hefði orðheill fyrir. Hǫskuldr kvað svá vera skyldu. Óláfr skipar nú til, lætr reka undan fram sauðfé þat, er skjarrast var; þá fór búsmali þar næst. Síðan váru rekin geldneyti; klyfjahross fóru í síðara lagi. Svá var skipat mǫnnum með fé þessu, at þat skyldi engan krók rísta. Var þá ferðarbroddrinn kominn á þenna bœ enn nýja, er Óláfr reið ór garði af Goddastǫðum, ok var hvergi hlið í milli. Hǫskuldr stóð úti með heimamenn sína. Þá mælti Hǫskuldr, at Óláfr son hans skyldi þar velkominn ok með tíma á þenna enn nýja bólstað, — "ok nær er þat mínu hugboði, at þetta gangi eptir, at lengi sé hans nafn uppi."

Jórunn húsfreyja segir: "hefir ambáttarson sjá auð til þess, at uppi sé hans nafn."

Þat var mjǫk jafnskjótt, at húskarlar hǫfðu ofan tekit klyfjar af hrossum, ok þá reið Óláfr í garð.

Þá tekr hann til orða: "nú skal mǫnnum skeyta forvitni um þat, er jafnan hefir verit um rœtt í vetr, hvat sjá bœr skal heita. Hann skal heita í Hjarðarholti."

Þetta þótti mǫnnum vel til fundit af þeim atburðum, er þar hǫfðu orðit.

Óláfr setr nú bú saman í Hjarðarholti. Þat varð brátt risuligt; skorti þar ok engi hlut. Óxu nú mjǫk metorð Óláfs. Báru til þess margir hlutir; var Óláfr manna vinsælstr, því at þat, er hann skipti sér af um mál manna, þá unðu allir vel við sinn hlut. Faðir hans helt honum mjǫk til virðingar. Óláfi var ok mikil efling at tengðum við Mýramenn. Óláfr þótti gǫfgastr sona Hǫskulds.

Þann vetr, er Óláfr bjó fyrst í Hjarðarholti, hafði hann mart hjóna ok vinnumanna; var skipt verkum með húskǫrlum; gætti annarr geldneyta, en annarr kúneyta. Fjósit var brott í skóg, eigi allskamt frá bœnum. Eitt kveld kom sá maðr at Óláfi, er geldneyta gætti, ok bað hann fá til annan mann at gæta nautanna, — "en ætla mér ǫnnur verk."

Óláfr svarar: "þat vil ek, at þú hafir en sǫmu verk þín."

Hann kvaz heldr brott vilja.

"Ábóta þykki þér þá vant," segir Óláfr; "nú mun ek fara í kveld með þér, er þú bindr inn naut, ok ef mér þykkir nǫkkur várkunn til þessa, þá mun ek ekki at telja, ella muntu finna á þínum hlut í nǫkkuru."

Óláfr tekr í hǫnd sér spjótit gullrekna, konungsnaut; gengr nú heiman ok húskarl með honum. Snjór var nǫkkurr á jǫrðu. Koma þeir til fjóssins, ok var þat opit; rœddi Óláfr, at húskarl skyldi inn ganga, — "en ek mun reka at þér nautin, en þú bitt eptir." Húskarl gengr at fjósdurunum. Óláfr finnr eigi fyrr, en hann hleypr í fang honum; spyrr Óláfr, hví hann fœri svá fæltiliga.

Hann svarar: "Hrappr stendr í fjósdurunum ok vildi fálma til mín, en ek em saddr á fangbrǫgðum við hann."

Óláfr gengr þá at durunum ok leggr spjótinu til hans. Hrappr tekr hǫndum báðum um fal spjótsins ok snarar af út, svá at þegar brotnar skaptit. Óláfr vill þá renna á Hrapp, en Hrappr fór þar niðr, sem hann var kominn. Skilr þar með þeim; hafði Óláfr skapt, en Hrappr spjótit. Eptir þetta binda þeir Óláfr inn nautin ok ganga heim síðan. Óláfr sagði nú húskarli, at hann mun honum eigi sakir á gefa þessi orðasemi. Um morgininn eptir ferr Óláfr heiman ok þar til, er Hrappr hafði dysjaðr verit, ok lætr þar til grafa. Hrappr var þá enn ófúinn. Þar finnr Óláfr spjót sitt. Síðan lætr hann gera bál; er Hrappr brendr á báli, ok er aska hans flutt á sjá út. Heðan frá verðr engum manni mein at aptrgǫngu Hrapps.

Nú er at segja frá sonum Hǫskulds. Þorleikr Hǫskuldsson hafði verit farmaðr mikill ok var með tignum mǫnnum, þá er hann var í kaupferðum, áðr hann settiz í bú, ok þótti merkiligr maðr; verit hafði hann ok í víkingu ok gaf þar góða raun fyrir karlmennsku sakir.

Bárðr Hǫskuldsson hafði ok verit farmaðr ok var vel metinn, hvar sem hann kom, því at hann var enn bezti drengr ok hófsmaðr um allt. Bárðr kvángaðiz ok fekk breiðfirzkrar konu, er Ástríðr hét; var hon kyngóð. Son Bárðar hét Þórarinn, en dóttir hans Guðný, er átti Hallr son Víga-Styrs, ok er frá þeim kominn mikill áttbogi.

Hrútr Herjólfsson gaf frelsi þræli sínum, þeim er Hrólfr hét, ok þar með fjárhlut nǫkkurn ok bústað at landamœri þeira Hǫskulds, ok lágu svá nær landamerkin, at þeim Hrýtlingum hafði yfir skotiz um þetta, ok hǫfðu þeir settan lausingjann í land Hǫskulds. Hann grœddi þar brátt mikit fé. Hǫskuldi þótti þetta mikit í móti skapi, er Hrútr hafði sett lausingjann við eyra honum, bað lausingjann gjalda sér fé fyrir jǫrðina, þá er hann bjó á, — "því at þat er mín eign."

Lausinginn ferr til Hrúts ok segir honum allt tal þeira. Hrútr bað hann engan gaum at gefa ok gjalda ekki fé Hǫskuldi; "veit ek eigi," segir hann, "hvárr okkarr átt hefir land þetta."

Ferr nú lausinginn heim ok sitr í búi sínu rétt sem áðr. Lítlu síðar ferr Þorleikr Hǫskuldsson at ráði fǫður síns með nǫkkura menn á bœ lausingjans, taka hann ok drepa, en Þorleikr eignaði sér fé þat allt ok fǫður sínum, er lausinginn hafði grœtt. Þetta spurði Hrútr ok líkar illa ok sonum hans. Þeir váru margir þroskaðir, ok þótti sá frændabálkr óárenniligr. Hrútr leitaði laga um mál þetta, hversu fara ætti. Ok er þetta mál var rannsakat af lǫgmǫnnum, þá gekk þeim Hrúti lítt í hag, ok mátu menn þat mikils, er Hrútr hafði sett lausingjann niðr á óleyfðri jǫrðu Hǫskulds, ok hafði hann grœtt þar fé; hafði Þorleikr drepit hann á eignum þeira feðga. Unði Hrútr illa við sinn hlut, ok var þó samt. Eptir þetta lætr Þorleikr bœ gera at landamœri þeira Hrúts ok Hǫskulds, ok heitir þat á Kambsnesi. Þar bjó Þorleikr um hríð, sem fyrr var sagt. Þorleikr gat son við konu sinni. Sá sveinn var vatni ausinn, ok nafn gefit, ok kallaðr Bolli; var hann enn vænligsti maðr snemma.