Bókastaðir

Nú er þar til at taka, at Laurentius var með Jörundi erkibiskupi í Niðarósi, ok studeraði jafnan í kirkjunnar lögum, er meistari Jóhannes flæmíngi las honum; vóru þeir ok miklir vinir sín í millum. Laurentio þótti mikil skemtan, at hann brauzt við at tala norrænu, en komst þó lítt at. Einn tíma mælti Jón flæmíngi við Laurentium: "ek vildi, at þú flyttir við minn herra, at hann veitti mér Maríukirkju hér í býnum, því at hún er nú vacans".Einn tíma mælti Jón flæmíngi við Laurentium: "ek vildi, at þú flyttir við minn herra, at hann veitti mèr Maríukirkju hèr í býnum, því at hún er nú vacans". Laurentius svarar: "hversu má þat vera, þar sem þér kunnit ekki norrænu at tala".Laurentius svarar: "hversu má þat vera, þar sem þèr kunnit ekki norrænu at tala".

"Kann ek, sem mér þarfar", sagði Jón, "ok þat sem mér liggr á at tala"."Kann ek, sem mèr þarfar", sagði Jón, "ok þat sem mèr liggr á at tala".

"Skipum nú þá", sagði Laurentius, "sem kominn sé föstuinngangr;"Skipum nú þá", sagði Laurentius, "sem kominn sè föstuinngangr; þá verðr at tala fyrir sóknarfólki yðru, hversu þat skal halda langaföstuna".

"Á þenna máta", sagði Jón flæmíngi: "nú er komin lentin, hvern mann kristin komi til kirkju, gjöri sina skrip [t] in, kasti burt konu sinni, maki enginn sukk — nonne sufficit domine?". Þá hló Laurentius ok mælti: "ekki skilr fólkit hvat lentin er". Sagði hann erkibiskupi, ok gjörðu þeir at mikit gaman, en fengu Jóni nokkurn afdeilíng sinnar beiðslu, þviat hann var mjök bráðlyndr, ef eigi var svo gjört sem hann vildi.

Einn tíma kómu mörg Íslandsför til Þrándheims, ok vóru á margir íslenzkir menn; vildi sira Laurentius þeim öllum nokkut til góða gjöra. Þar kom millum annarra sá maðr, er Klængr steypir hét, ok frændi Laurentii, ok honum heimuligr.Þar kom millum annarra sá maðr, er Klængr steypir hèt, ok frændi Laurentii, ok honum heimuligr. En sem Jón flæmíngi sá þat, vildi hann gjöra honum nokkut athvarf, ok talaði einn tíma við Laurentium á latínu, ok mælti: "kennit mér at heilsa á þenna yðar kompán uppá norrænu".En sem Jón flæmíngi sá þat, vildi hann gjöra honum nokkut athvarf, ok talaði einn tíma við Laurentium á latínu, ok mælti: "kennit mèr at heilsa á þenna yðar kompán uppá norrænu". Laurentio þótti mikit gaman at Jóni, ok sagði: "heilsaðu honum svo: fagnaðarlaus, kompán!".

"Ek undirstend", sagði Jón, "at þetta mun vera fögr heilsan, því gaudium er fögnuðr, en laus er lof"; gengr síðan at Klængi steypi, klappandi honum á hans herðar, ok mælti: "fagnaðarlaus kompán!". Hinn hvesti augun í móti, ok þótti heilsanin eigi vera svo fögr sem hinn ætlaði. Nú mælti Jón flæmíngi við Laurentium: "ek forstend nú, at þú hefir dárat mik, því at þessi maðr varð reiðr við mik". Jón flæmíngi hafði sér lagskonu, svo ljóta ok leiðinliga, at varla fannst ferligri ásjóna, en sú sem hún bar.Jón flæmíngi hafði sèr lagskonu, svo ljóta ok leiðinliga, at varla fannst ferligri ásjóna, en sú sem hún bar. Sira Laurentius sagði meistara Jóni einn tíma, hvar fyrir hann vildi hafa svo forljóta konu í bland við sik. Jón svarar: "ek er bráðlyndr maðr, ok þyldi ek eigi vel, ef nokkurr ginnti mína þjónustukonu frá mér, ok því tók ek þessa, at ek veit hennar girnistJón svarar: "ek er bráðlyndr maðr, ok þyldi ek eigi vel, ef nokkurr ginnti mína þjónustukonu frá mèr, ok því tók ek þessa, at ek veit hennar girnist

Enginn".

Þat er nú sagt, at missætti Jörundar erkibiskups ok kórsbræðra gekk svo í vöxt, at þat snerist upp í fullt hatr; vóru þessir fremstir í mótgangi við hann: Sighvatr landi ok sira Eilífr, er síðan varð erkibiskup í Niðarósi, ok sira Auðunn rauðr, er síðan varð biskup at Hólum á Íslandi. Appelleruðu þeir til Bonifacium páfa; kom svo, at Jörundr erkibiskup var stefndr til páfans; fór ok Jörundr erkibiskup ok kom út í Paris; tók hann þar sótt, ok fór eigi lengra; gjörði hann þaðan sendiboð til páfans, fekk hann þá aptr sinn heiðr.gjörði hann þaðan sendiboð til páfans, fèkk hann þá aptr sinn heiðr. Var hann þá í burtu eitt ár, kom hann aptr til Niðaróss. Þenna tíma var Laurentius í Niðarósi, ok hafði Ólafskirkju, sem vér fyrri gátum;Þenna tíma var Laurentius í Niðarósi, ok hafði Ólafskirkju, sem vèr fyrri gátum; varð hann feginn er erkibiskupinn kom heim aptr; skipaði erkibiskupinn sira Laurentio þá at geyma offrs þess, er gafst hinum heilaga Ólafi konúngi, ok at vera pœnitentiarius; lagði erkibiskupinn þá enn meiri metorð á hann en áðr, því honum þótti hann hafa röskliga framgengit í hans erendum ok kirkjunnar á meðan hann var burtu.

Á því ári sálaðist Árni biskup Þorláksson, ok [var] jarðaðr at Múnklífi í Björgvin. Á næsta ári eptirfaranda andaðist konúngr Eirekr Magnússon sexto idus Julii. Gefit Hákoni bróður hans konúngs nafn, ok kórónaðr í Þrándheimi af Jörundi erkibiskupi með konúngsvígslu; kómu þar þá allir hinir fremstu menn í Noregi, ok víða annarsstaðar af löndum; mátti þar sjá hinn mesta múg sem verða kunni á Norðrlöndum; var á engu at ganga utan af Eyrum ok fram til Kristskirkju utan á dúnklæðum, pelli ok baldikinn. Veitti Hákon konúngr ágæta veizlu ok gaf mörg privilegia ok réttarbætr heilagri kirkju;Veitti Hákon konúngr ágæta veizlu ok gaf mörg privilegia ok rèttarbætr heilagri kirkju; þá gjörði Hákon konúngr þá erkibiskupinn ok kórsbræðr sátta, þó at þat heldist stuttan tíma, þvíat þegar Hákon konúngr var í burt úr býnum, hófst upp hin sama deila ok þræta sem áðr þeirra á meðal;þá gjörði Hákon konúngr þá erkibiskupinn ok kórsbræðr sátta, þó at þat hèldist stuttan tíma, þvíat þegar Hákon konúngr var í burt úr býnum, hófst upp hin sama deila ok þræta sem áðr þeirra á meðal; stóð þat þá enn um eitt ár; fór erkibiskupinn þá fram í móti þeim fyrst með áminníngum, ok vildu [þeir] eigi hlýðnast. Bundust þá í með þeim allr bæjarlýðr, skólinn allr ok ábótinn or Hólmi. Kom þá svo, at enginn lærðra manna þorði eða vildi frambera nokkurn erkibiskupsins boðskap, þann sem kórsbræðrum var í móti.

Einn dag lét erkibiskupinn kalla Laurentium til sín, svo segjandi: "hér er bréf, er Jón [flæmíngi] hefir gjört eptir voru boði, þetta bréf skalt þú upp lesa yfir kór í Kristskirkju á morgin, þvíat þá er mikill hátíðisdagr".Einn dag lèt erkibiskupinn kalla Laurentium til sín, svo segjandi: "hèr er brèf, er Jón [flæmíngi] hefir gjört eptir voru boði, þetta brèf skalt þú upp lesa yfir kór í Kristskirkju á morgin, þvíat þá er mikill hátíðisdagr". Laurentius svarar: "dýrt er drottins orð; skal ek þat gjöra ok fram bera sem þér vilit, meðan ek er í yðarri þjónustu;skal ek þat gjöra ok fram bera sem þèr vilit, meðan ek er í yðarri þjónustu; en veit ek, at svo lítt sem kórsbræðrum líkar til mín áðr, mun þat þó áaukast". Um morgininn eptir svo sem í hámessu, sem kórsbræðr vóru í kór, ok þá varði minnst, gekk sira Laurentius upp á kór eptir boði erkibiskups ok las bréf: "Rumor pestiferus";Um morgininn eptir svo sem í hámessu, sem kórsbræðr vóru í kór, ok þá varði minnst, gekk sira Laurentius upp á kór eptir boði erkibiskups ok las brèf: "Rumor pestiferus"; var í bréfinu því sá skilníngr haldandi, at fyrir margar sakir ok stórar, er hann ánefndi, boðaði hann bannsetta kórsbræðr: Eilíf, Auðun rauð, Sighvat landa;var í brèfinu því sá skilníngr haldandi, at fyrir margar sakir ok stórar, er hann ánefndi, boðaði hann bannsetta kórsbræðr: Eilíf, Auðun rauð, Sighvat landa; skyldi ok niðr falla messuembætti, ef þeir gengi eigi frá. Las Laurentius svo hátt ok snjallt, at þeir heyrðu gjörla. Þá svaraði Sighvatr landi, svo segjandi: "eigi þarftú, Íslendíngr, svo hátt at æpa, því vér heyrum hvat þú segir".Þá svaraði Sighvatr landi, svo segjandi: "eigi þarftú, Íslendíngr, svo hátt at æpa, því vèr heyrum hvat þú segir". Gengu þeir allir heim í sín herbergi. Frá þeim degi mátti sira Laurentius aldri út ganga svo at honum væri óhætt fyrir kórsbræðrum.

Á þessu ári gjörðist þat til tíðinda á Íslandi, at eldr kom upp úr Heklufelli, með svo miklu afli, at fjallit rifnaði, svo at sjá mun mega meðan Ísland er bygt. Í þeim eldi léku laus björg stór, sem kol á afli, svo at í þeirra samkomu urðu brestir svo stórir, at heyrði norðr um land ok víða annarsstaðar.Í þeim eldi lèku laus björg stór, sem kol á afli, svo at í þeirra samkomu urðu brestir svo stórir, at heyrði norðr um land ok víða annarsstaðar. Þaðan sló vikr svo mikil á bæinn í Næfraholti, at brann þak af húsum. Vindr var af landsuðri, sá er bar norðr yfir landit sand svo þykkvan á meðal Vatnsskarðs ok Öxarfjarðarheiðar, með svo miklu myrkri, at engi maðr vissi hvort var nótt eða dagr, úti eða inni, meðan niðr rigndi sandinum á jörðina, ok huldi svo alla jörðina af sandinum. Annan dag eptir fauk svo sandrinn, at menn fátu trautt leiða [r] sinna [r] í sumum stöðum. Þessa tvo daga þorðu menn eigi á sjó at róa fyrir myrkri fyrir norðan land. Þetta gjörðist iijo idus Julii. Á þeim tíma kom upp eldr í Sikiley, ok brenndi ij biskupsdæmi. Item settu nátt jóla varð landskjálfti svo mikill fyrir sunnan land, at jörðin skalf víða.Item sèttu nátt jóla varð landskjálfti svo mikill fyrir sunnan land, at jörðin skalf víða. Fell bær í Skarði hinu eystra;Fèll bær í Skarði hinu eystra; þar í kirkjunni var mikill málmpottr festr viðr brúnásinn kirkjunnar, honum barði svo viðr ráfit kirkjunnar af skjálftanum, at pottinn braut; kistur tvær stóðu í andyrinu í Næfrholti, þeim barði saman svo af landskjálftanum, at [báðar] brotnuðu í smán mola; ok votta svo allir annálar, at þá var liðit frá híngatburð vors herra Jesú Christi í heiminn ok þar til x hundruð ok iij hundruð ára.

Nú er þar til at taka at fyr var frá horfit, at sira Laurentio voru margar umsátir veittar. Einn tíma bar svo til, at skólaklerkar hlupu at honum úti, ok vildu fanga hann; ok síðan hann sá þat, tók hann til fóta, ok hljóp upp til Kristskirkju, gat hann tekit í burðarhrínginn kirkjunnar. Þá hlupu þeir eptir honum; var þá allt senn, at þeir rifu af honum kyrtilinn, ok ætluðu at. grípa hann í burt af kirkjunni, [ok] sveinar erkibiskups kómu at hjálpa honum, þvíat hann kallaði til bjargar sér.var þá allt senn, at þeir rifu af honum kyrtilinn, ok ætluðu at. grípa hann í burt af kirkjunni, [ok] sveinar erkibiskups kómu at hjálpa honum, þvíat hann kallaði til bjargar sèr. Einn tíma bar ok svo til, at ein mikilsháttar hústrú í býnum í Ólafs kirkju sókn [andaðist]; vóru súngnar sálutíðir, sem siðvani var til; vóru þar blys með kertum; söng sira Laurentius sálutíðirnar með sínum kompánum. Þar kvómu skólaklerkar margir saman, ok gripu vaxblysin með kertunum; hafði hann eigi aft til at verja, því þeir vóru yfirsterkari. Sendi erkibiskupinn honum sveina sína um morgininn eptir, svo hann gat súngit messuna ok niðr sett líkamann. Svo margar meingjörðir, athlátr ok mótgang þoldi sira Laurentius síðan hann las bréfit yfir kórsbræðrum áðrnefnt, af skólaklerkum ok öllum þeirra kompánum, [at] langt er at tína ok telja.Svo margar meingjörðir, athlátr ok mótgang þoldi sira Laurentius síðan hann las brèfit yfir kórsbræðrum áðrnefnt, af skólaklerkum ok öllum þeirra kompánum, [at] langt er at tína ok telja. Nú er þat at segja, at Jörundr erkibiskup var í mikilli blíðu herra Hákonar konúngs; skrifaði erkibiskupinn til hans, birtandi honum, hvílík þýngsl ok óróa kórsbræðr gjörði honum, biðjandi, at hann sjálfr mundi til koma, ok typta þá með konúngligu valdi. Gjörði ok svo herra Hákon konúngr, at hann kom til Þrándheims með miklu fjölmenni lærðra ok leik [r] a, ok setti þíng, bjóðandi erkibiskupinum ok kórsbræðrum, þeim sem í mótgangi vóru við hann, ok öllum framandi mönnum í býnum, þar koma. Var þíngit sett í sumarhallinni. Var með Hákoni konúngi mikilsháttar meistari, er Áki hét, ok hafði verit í útlöndum at studium, snjallr ok framr [klerkr];Var með Hákoni konúngi mikilsháttar meistari, er Áki hèt, ok hafði verit í útlöndum at studium, snjallr ok framr [klerkr]; var hann til fenginn af konúngsins álfu at tala; var settr fyrir hann stóll; stóð hann framm [i] fyrir hásæti konúngsins; var svo skipat, at konúngrinn ok erkibiskup sátu báðir saman, en út af konúnginum riddarar ok mesthátttar menn ríkisins, en út af erkibiskupinum lýðbiskupar ok ábótar, ok kórsbræðr út af þeim; prestar ok alþýðisfólk sátu á gólfi; var þar þá sira Lafranz meðal annarra kompána erkibiskups. Gjörði herra Áki signum til at fólkit skyldi til hlýða, kallandi með hárri röddu. Tók hann fyrst at tala snjalla latínu, segjandi, hversu höfðíngjum hæfði fram fara, bæði í andligum ok veraldligum völdum; gekk sú hans tala lengi; þá sneri hann tölunni, framberandi með skýrum ok snjöllum norrænu orðum, þat efni haldandi, hversu undirmönnum hæfði at halda hlýðni við sína formenn, eigi at eins við góða eðr réttláta, heldr jafnvel við þá, sem flekkóttir eru í sínum framferðum, sem Páll postuli segir, birtandi, hversu þúngr glæpr var at hafa samblástr í móti sínum formönnum, jafnandi þat við skúrgoða villu.þá sneri hann tölunni, framberandi með skýrum ok snjöllum norrænu orðum, þat efni haldandi, hversu undirmönnum hæfði at halda hlýðni við sína formenn, eigi at eins við góða eðr rèttláta, heldr jafnvel við þá, sem flekkóttir eru í sínum framferðum, sem Páll postuli segir, birtandi, hversu þúngr glæpr var at hafa samblástr í móti sínum formönnum, jafnandi þat við skúrgoða villu. Tók þá at harðna tala hans, segjandi ljósliga, hversu mikla óhæfu þeir kórsbræðr höfðu í rataðr, at veita mótgang sínum herra erkibiskupinum, segjandi ljósliga, at þeir vóru pínandi líkamliga, ok at brachium seculare átti at þeim at ganga með konúngs sverði ok valdi; ok svo talaði þessi maðr snjallt ok hart, at mörgum skaut skelk í bríngu af þeim kórsbræðrum ok þeirra fylgjorum.