Bókastaðir

Drottníng.

Þá á því ári eptirfaranda kom Jörundr biskup út, ok herra Þorvarðr; var þá Laurentius vígðr til prests, sem fyrr gátum vær, ok hafði hann þá tvo vetr ok xx. Var hann þar prestr um iij ár ok var skólameistari. En þá er hann var hálfþrítogr, gaf herra Jörundr biskup Lafranzi beneficium norðr á Hálsi í [F] njóskadal; var hann þar eitt ár; gaf hann þá upp staðinn, þvíat honum vildi lítt til fjár í búnaðinum; var honum þá enn skipat aptr til Hóla.

Á öðru ári prestdóms sira Lafranz gjörðist þat til tíðinda, at Eirekr konúngr sendi Hrólf til Íslands, at leita Nýjalands. Jörundr Hólabiskup fór um sýslu Árna biskups at heimta aptr staði, at ráði Jörundar erkibiskups.

Á næsta ári eptirfaranda fór Jörundr biskup utan, ok var ij vetr í Noregi; var þá sira Halldór Grímsson officialis yfir Hóla biskupsdæmi, en sira Hafliði Steinsson ráðsmaðr á Hólum; var sira Hafliði hinn mesti forsjámaðr til veraldar ráða; hafði sira Hafliði áðr verit burt til Noregis, ok var kapelluprestr Eireks konúngs ok drottníngarinnar um nokkur ár. Lögðu þeir Laurentius ok sira Hafliði vináttu ok hinn mesta kompánaskap sín á meðal, sem Laurentius vottaði optsinnis síðan, at hann hefði honum verit traustastr maðr í vináttu.

Á þriðja ári prestdóms Laurentii krafði Hrólfr um Ísland menn til Nýjalands-ferðar. Þá hófst missætti millum Jörundar erkibiskups ok kórsbræðra í Niðarósi.

Á næsta ári eptirfaranda: útkvoma herra Jörundar biskups ok Árna biskups, herra Þórðar, Kristifori ok margra annarra með konúngsbréfum.Á næsta ári eptirfaranda: útkvoma herra Jörundar biskups ok Árna biskups, herra Þórðar, Kristifori ok margra annarra með konúngsbrèfum. Höf [u] st þá at nýju staðamál. Settist Sigurðr úr Hlíð á Möðruvöllu í Hörgárdal, ok þóttist eiga at halda jörðina at erfðum. Þetta mislíkaði herra Jörundi biskupi, ok gjörði honum margar áminníngar, ok gekk hann eigi af jörðunni því heldr en áðr. Kom þá svo, at hann var búinn at bannsetja hann. [Hann] bauð þá sira Laurentio at fara norðr til Möðruvalla með bannsetníngar bréf, hvert hann skyldi upp lesa fyrir Sigurði, ef hann vildi eigi af ganga staðnum; hafði Laurentius þessa ferð svo mæðiliga, at hann gekk norðr um Héðinsskarð ok einn maðr með honum;hafði Laurentius þessa ferð svo mæðiliga, at hann gekk norðr um Hèðinsskarð ok einn maðr með honum; kom hann til Möðruvalla ok talaði við Sigurð bónda, birtandi honum: ef hann vildi eigi hlýðnast ok ganga til sætta, mundi hann mæta þýngra áfelli. Tók Sigurðr þúngliga orðum Laurentii, segjandi sik ekki hirða hvat hann segði. Næsta dag þann, sem hátíð bar á, las sira Laurentius bréf biskups eptir guðspjall í messu, svo hátt ok skýrt, at Sigurðr ok allir, þeir er í kirkjunni vóru, heyrðu. Vóru þau bréf svo látandi, at Jörundr biskup lýsti banni yfir Sigurði, boðandi hann af samneyti kristinna manna. Fekk Laurentius af Sigurði ok hans mönnum mörg atyrði ok hótanarorð, svo viðr því var búit, at honum mundi varla óhætt at ganga út af kirkjunni.Fèkk Laurentius af Sigurði ok hans mönnum mörg atyrði ok hótanarorð, svo viðr því var búit, at honum mundi varla óhætt at ganga út af kirkjunni. Eptir þat brá Sigurðr bóndi þegar við, ok fór vestr til Hóla með fjölmenni. Talaði Sigurðr hart í fystu, at biskupi mundi eigi hlýða at þýngja svo konúngsins þegnum, eptirspyrjandi, hvort biskupinn meðkenndist, at hann hefði svo boðit Lafranzi presti fram fara. En biskupinn sagði hann öðruvís gjört hafa en hann hafði boðit honum. Kom svo, at þeir biskup ok Sigurðr sættust; lagði biskup Sigurði peninga, en kirkjan ok biskupinn skyldu hafa síðan frjálsan staðinn. Kom þá sira Laurentius aptr, ok var Sigurðr í burt riðinn af Hólum, ok fekk Laurentius af þessi ferð mæðu ok erfiði: meinyrði ok óvináttu af Sigurði, en litla blíðu af biskupi.Kom þá sira Laurentius aptr, ok var Sigurðr í burt riðinn af Hólum, ok fèkk Laurentius af þessi ferð mæðu ok erfiði: meinyrði ok óvináttu af Sigurði, en litla blíðu af biskupi. Var þetta undirrót til sundrþykkis millum Jörundar biskups ok Laurentii, því at Laurentius þóttist fá hit mesta aptrkast af því sendiboði, sem hann þóttist dyggliga gjöra, ok fyrir þat fýstist hann at fara burt af Íslandi, þvíat hann þóttist litla blíðu hafa af herra Jörundi biskupi; vóru ok mjök frændr biskups til áleitni við Laurentium.

Á næsta sumri eptir fardaga kom út herra Pétr af Eiði á Knerrinum;Á næsta sumri eptir fardaga kom út herra Pètr af Eiði á Knerrinum; var honum skipat af konúnginum allr Norðlendíngafjórðúngr til sýslu; bauð herra Jörundr biskup honum til Hóla, ok sat hann þar um vetrinn; kom sira Laurentius sér í kærleika ok vinátiu viðr herra Pétr;kom sira Laurentius sèr í kærleika ok vinátiu viðr herra Pètr; réð hann sér ok far með honum at sumrinu;rèð hann sèr ok far með honum at sumrinu; talaði hann ok spurði margra hluta hann með skemtan. Einn tíma spurði Laurentius herra Pétr: hversu þeir menn ' væri í vexti eðr yfirbragði, sem illr væri sjór.Einn tíma spurði Laurentius herra Pètr: hversu þeir menn ' væri í vexti eðr yfirbragði, sem illr væri sjór. "Ýmisliga er þat," sagði Pétr, "segir ek þér þar ekki meira af at sinni.""Ýmisliga er þat," sagði Pètr, "segir ek þèr þar ekki meira af at sinni."

Um sumarit eptir reið sira Laurentius suðr í Skálholt; er þat merkjanda, at herra Árni biskup þorláksson, sem þar var þá stjórnandi, tók Laurentium svo merkiliga, at hann skipaði honum sér hit næsta.er þat merkjanda, at herra Árni biskup þorláksson, sem þar var þá stjórnandi, tók Laurentium svo merkiliga, at hann skipaði honum sèr hit næsta. Undruðust þat margir menn, at hann skipaði fátækum presti sess fyrir framandi mönnum; en biskupinn sagði þar koma mundu, at hann mundi eigi hinn síðasta sess hafa; sagði ok þat eigi rangt, at setja þá framarr, sem meira fagnat kunna. Kallaði herra biskup Laurentium síðan í sitt studium, ok setti fram fyrir hann lectara ok þar á kirkju-lögbækr; bað hann þar skemta sér viðr.bað hann þar skemta sèr viðr. Laurentius talaði þá til biskupsins: "Minn góði herra, guð omboni yðr fyrir yðvart lítilæti, sem þér sýnit á mér fátækum ok ókunnum."Laurentius talaði þá til biskupsins: "Minn góði herra, guð omboni yðr fyrir yðvart lítilæti, sem þèr sýnit á mèr fátækum ok ókunnum." Biskupinn svaraði: "Ef þú hefir eigi áðr fullnumit kirkjunnar lög, skaltú nú þat iðna heðan af;Biskupinn svaraði: "Ef þú hefir eigi áðr fullnumit kirkjunnar lög, skaltú nú þat iðna hèðan af; muntu ok margar þrautir þola verða, áðr þínir dagar eru endaðir." Sagði svo Laurentius, at hann þóttist á tveim mönnum hafa séð heilags manns yfirbragð einkanligt: á Árna biskupi þorlákssyni ok Bjarna ábóta á þíngeyrum.Sagði svo Laurentius, at hann þóttist á tveim mönnum hafa sèð heilags manns yfirbragð einkanligt: á Árna biskupi þorlákssyni ok Bjarna ábóta á þíngeyrum. Skildust þeir Árni biskup ok Laurentius með vináttu. Fór Laurentius þat sama sumar utan á Gáseyri með herra Petro áðrnefndum, at fengnu áðr orlofi af Jörundi biskupi. Svo sem þeir kvómu í sjó, hafði Laurentius mikla pínu af sjósótt. þá kom herra Pétr til hans ok mælti með kallzi: "þú, prestr, spurðir mik í vetr á Hólum, hversu þeir menn væri í skapan, sem illr væri sjórinn;Svo sem þeir kvómu í sjó, hafði Laurentius mikla pínu af sjósótt. þá kom herra Pètr til hans ok mælti með kallzi: "þú, prestr, spurðir mik í vetr á Hólum, hversu þeir menn væri í skapan, sem illr væri sjórinn; nú mun ek úr leysa þinni spurníngu: sá er gráleitr ok þunnleitr-sem þú ert, sira Lafranz." Hafði Laurentius nú tvífalda pínu, af gabbi herra Pétrs ok í sjóverkinum.Hafði Laurentius nú tvífalda pínu, af gabbi herra Pètrs ok í sjóverkinum. Byrjaði þeim vel, ok tóku Noreg með heilu ok höldnu. — þat gjörðist til tíðinda á þeim misserum, at landskjálfti mikill varð á Íslandi fyrir sunnan fyrir Gregoriusmessu, svo at hús fellu niðr í nokkurum stöðum.Byrjaði þeim vel, ok tóku Noreg með heilu ok höldnu. — þat gjörðist til tíðinda á þeim misserum, at landskjálfti mikill varð á Íslandi fyrir sunnan fyrir Gregoriusmessu, svo at hús fèllu niðr í nokkurum stöðum. Ófriðr í Róma ok drepnir menn í Pétrskirkju.Ófriðr í Róma ok drepnir menn í Pètrskirkju.

Nú er þar til at taka, at herra Pétr ok sira Laurentius kvómu til Noregs;Nú er þar til at taka, at herra Pètr ok sira Laurentius kvómu til Noregs; sat þá Eirekr konúngr í B [j] örgvin. Tók konúngrinn herra Pétr með mesta blíðskap, þvíat hann var kærr vin konúngsins.Tók konúngrinn herra Pètr með mesta blíðskap, þvíat hann var kærr vin konúngsins. Vakti herra Pétr bónorð viðr skylda fræn [d] konu konúngsins;Vakti herra Pètr bónorð viðr skylda fræn [d] konu konúngsins; var hún austr í Vík; beid [d] ist hann, at konúngrinn skrifaði henni til. Bað hann herra Pétr láta skrifa ok dikta bréfit, en sagðist mundu gefa fyrir innsiglit.Bað hann herra Pètr láta skrifa ok dikta brèfit, en sagðist mundu gefa fyrir innsiglit. Þá kallaði herra Pétr Laurentium til sín, ok bað hann dikta ok skrifa þetta bréf á latínu, sem hann kunni bezt.Þá kallaði herra Pètr Laurentium til sín, ok bað hann dikta ok skrifa þetta brèf á latínu, sem hann kunni bezt. Sira Lafranz mæltist undan, sagðist ekki færr til þessa: "en þó at ek sé lítt til færr at gjöra þetta, þá em ek þó", sagði hann, "skyldugr at gjöra hvat þér vilit".Sira Lafranz mæltist undan, sagðist ekki færr til þessa: "en þó at ek sè lítt til færr at gjöra þetta, þá em ek þó", sagði hann, "skyldugr at gjöra hvat þèr vilit". Næsta dag eptir sýndi hann herra Petri bréfit, skrifat ok diktat.Næsta dag eptir sýndi hann herra Pètri brèfit, skrifat ok diktat. Gekk herra Pétr þá til konúngsins með bréfit ok sýndi honum.Gekk herra Pètr þá til konúngsins með brèfit ok sýndi honum. Konúngrinn lofaði mjök letr ok diktan bréfsins, eptir spyrjandi, hverr gjört hefði.Konúngrinn lofaði mjök letr ok diktan brèfsins, eptir spyrjandi, hverr gjört hefði. Hann svarar honum, at íslenzkr prestr einn hafði gjört, hvern hann flutti af Íslandi. Konúngrinn bað hann segja honum prestinum, at hann veri í boði hans um daginn; gjörði ok Laurentius svo; var honum skipat at sitja fyrir öðrum boðsmönnum; át konúngrinn ok drakk til hans um daginn. Annan dag eptir kom konúngsins smásveinn til sira Laurentii, ok sagði honum at konúngrinn kallaði hann. Hann gekk til konúngsins í hans málstofu ok gaf honum góðan dag. Konúngrinn tók honum blíðliga, ok spurði hvort hann veri sá prestr, sem herra Petri hafði diktað bréfið.Konúngrinn tók honum blíðliga, ok spurði hvort hann veri sá prestr, sem herra Pètri hafði diktað brèfið. Hann segir svo vera mundu. Konúngrinn sagði honum til reiðu at vera í sinni þjónustu. Sira Laurentius þakkaði konúnginum sitt boð, en segist hafa lofat sinni pílagrímsferð til sancte Ólafs í Niðarós.

"Kom til vor", segir konúngrinn, "sem þú ferr aptr, en ver í boði voru um jól ok allar hátíðir, ok þá tíma sem þér líkar"."Kom til vor", segir konúngrinn, "sem þú ferr aptr, en ver í boði voru um jól ok allar hátíðir, ok þá tíma sem þèr líkar". Var hann ok um vetrinn í höllinni með konúnginum, en stundum uppá kost herra Pétrs.Var hann ok um vetrinn í höllinni með konúnginum, en stundum uppá kost herra Pètrs. Vóru þá með konúngi Eireki margir mikilshátar menn af ýmisum löndum, þeir sem margs vóru kunnandi, millum hverra var einn maðr, Þrándr fisiler at nafni, ok kunni mart klókt at leika, meir með náttúrligri list en með nokkurs kyns galdr; var hann flæmskr at kyni. Viðr þenna mann lagði sira Laurentius kærleika; sagði hann honum marga hluti, þvíat hann fór mjök eptir at nema fróðleik meðan hann var úngr, en fór þó aldri með galdr eðr forneskju. Í jólum lék Þrándr fisiler herbrest;Í jólum lèk Þrándr fisiler herbrest; hann verðr svo skjallr, at fáir einir menn standast at heyra hann; með konum leysist burðr, þeim sem með barni eru ok heyra hann, en karlmenn falla úr sætum á gólf niðr, eðr verða ýmislig viðbrögð. Segir Þrándr Laurentio, at hann skyldi stinga fíngrum í eyru sér þá er brestrinn yrði.Segir Þrándr Laurentio, at hann skyldi stinga fíngrum í eyru sèr þá er brestrinn yrði. Stóðust margir eigi í höllinni, sem hann gjörði brestinn. Sýndi Þrándr Laurentio hvat til þurfti at hafa at gjöra brestinn, en þat eru iiij hlutir: eldr, brennisteinn, bókfell ok strý. En menn gjöra til þess herbrest opt í stríði, at þeir sem ekki vita vonir í, flýja víðsvegar.

Um vorit eptir fór Laurentius norðr til Þrándheims; sat Jörundr erkibiskup þar; var missætti mikit millum kórsbræðra ok hans. Jörundr erkibiskup var mikill höfðingi, klerkr góðr, vinfastr ok stórgjöfull við sína menn; manna sæmiligastr at sjá til hans. Var þá kominn fyrir litlu klerkr einn mikill, Jón flæmíngi; hafði hann lengi til París staðit ok í Orliens at studium, var hann svo mikill juristi, at enginn var þá í Noregi hans líki; hafði ok erkibiskupinn þar við at styðjast sem hann var, þvíat allir mesthláttar kórsbræðr vóru honum mótstaðligir. Appelleruðu þeir iðuliga til páfans, ok fengu bréf mörg af páfagarði erkibiskupi til þúnga;Appelleruðu þeir iðuliga til páfans, ok fengu brèf mörg af páfagarði erkibiskupi til þúnga; vildi ok erkibiskupinn gjarna fá klerka hvar sem hann kunni. Mátti því Jón flæmíngi miðr gagna erkibiskupi í deilum þeirra kórsbræðra, at hann kunni ekki norrænu at tala, ok skildi alþýðan ekki mál hans, því at hann talaði allt á latínu, fransisku eðr flæmsku. Í þenna tíma kom sira Laurentius til Þrándheims; beiddist hann orlofs at tala með Jörund erkibiskup; ok at því fengnu, sýndi hann honum orlofsbréf af Jörundi biskupi á Hólum, hvert [er] birti, at hann gaf sira Laurentio orlof til erkibiskups, um svo langan tíma, sem honum líkaði hann bjá sér at hafa;ok at því fengnu, sýndi hann honum orlofsbrèf af Jörundi biskupi á Hólum, hvert [er] birti, at hann gaf sira Laurentio orlof til erkibiskups, um svo langan tíma, sem honum líkaði hann bjá sèr at hafa; varð erkibiskupinn mjök glaðr við þetta, svo talandi: "mikla þökk kunnum vér Jörundi biskupi fyrir þat, er hann sendi þik til vor;varð erkibiskupinn mjök glaðr við þetta, svo talandi: "mikla þökk kunnum vèr Jörundi biskupi fyrir þat, er hann sendi þik til vor; skaltú vera guði velkominn með oss; en kom til vor á morgin ok sýn oss letr þitt ok ef þú kannt nokkut at dikta". Næsta dag eptir kom sira Laurentius til erkibiskups, haldandi á einni rollu. Erkibiskupinn leit á ok lofaði letrið ok mælti: "les fyrir oss þat er þú hefir diktað". Hann las þar af vers, er hann hafði gjört til frú Hallberu abbadísar at Stað. "Er hún góð kona?" sagði erkibiskupinn, "er þú hefir svo lofat hana".

"Þat halda menn satt á Íslandi", sagði Laurentius. "Legg af heðan af versagjörð", sagði erkibiskupinn, "ok studera heldr í kirkjunnar lögum, eðr veiztu eigi quod: "versificatura, nihil est nisi falsa figura"."Legg af hèðan af versagjörð", sagði erkibiskupinn, "ok studera heldr í kirkjunnar lögum, eðr veiztu eigi quod: "versificatura, nihil est nisi falsa figura".

"Vita munu þér ok, [sagði Laurentius], quod: "versificatura nihil est nisi maxima cura"."Vita munu þèr ok, [sagði Laurentius], quod: "versificatura nihil est nisi maxima cura". Þá lét erkibiskupinn kalla Jón flæmíngja, ok mælti til hans: "þenna mann, sira Laurentium, felum vér þér á hendi, bjóðandi, at þú leggir alla stund á at kenna honum kirkjunnar lög;Þá lèt erkibiskupinn kalla Jón flæmíngja, ok mælti til hans: "þenna mann, sira Laurentium, felum vèr þèr á hendi, bjóðandi, at þú leggir alla stund á at kenna honum kirkjunnar lög; skulum vér þér þat góðu launa.skulum vèr þèr þat góðu launa. Eðr hvar fyrir berr þú rauð klæði?" sagði hann til sira Laurentius, "þar sem þau eru klerkum fyrirboðin at bera".

"Því", sagði hann, "at ek hefi engin önnur til". Þá mælti hann við einn sinn svein hljótt; gekk sá burt, ok kom inn litlu síðar með brún klæði sæmilig, er erkibiskupinn hafði sjálfr borit. Hann mælti þá til Laurentii: "ber þessi klæði hátíðisdaga en tak í hjá ráðsmanni vorum á garðinum peninga til at kaupa yðr með blátt klæði, at bera dagliga, en gefit þessi rauðu klæði yðrum sveini; sitið til borðs á ráðsmanns stóli, hjá Jóni flæmíngja".

Þat er nú at segja, at sira Laurentius er kominn til Jörundar erkibiskups, ok gekk dagliga til studium at læra kirkjunnar lög, þess í milli at erkibiskupinn sendi hann at gjöra sín boð í deilum þeirra kórsbræðra, sem þá stóð [u] yfir; varð Laurentius skjótt hinn kærasti erkibiskupinum, því at honum virðist hann vitr ok ráðugr, en einarðr ok snjallr í framburðinum. Um vetrinn eptirfaranda í langaföstu, in dominica Lætare Jerusalem, lét erkibiskupinn kalla Laurentium í kapellu sína um messu.Um vetrinn eptirfaranda í langaföstu, in dominica Lætare Jerusalem, lèt erkibiskupinn kalla Laurentium í kapellu sína um messu. "Með því", sagði hann, "at nú er merkiligr sunnudagr, viljum vér gefa yðr Ólafs kirkju hér í býnum, þvíat hún er nú laus"."Með því", sagði hann, "at nú er merkiligr sunnudagr, viljum vèr gefa yðr Ólafs kirkju hèr í býnum, þvíat hún er nú laus". Laurentius þakkaði honum fyrir alla velgjörð sér veitta.Laurentius þakkaði honum fyrir alla velgjörð sèr veitta. Má af slíku marka, hvílíkan kærleika erkibiskupinn hafði til hans, er hann minntist sjálfr á at veita honum kirkjuna óbeðit, en margir vildu þiggja hana.

Á þessum árum, sem nú hefir verit frá sagt, var vígðr Adrianus heremita til páfa Sancti spiritus dag, ok kallaðr Celestinus; þar vóru hjáverandi x líkþráir menn, ok fengu allir fulla heilsu með guðs miskunn. Celestinus var eigi allt til Jónsvöku ok resigneraði papatui, aptr farandi í sína einsetu. Þá var kosinn ok vígðr einn af cardinalibus, Benedictus, ok kallaðr Bonifacius. Eirekr Danakonúngr ok hertogi Christoforus tóku erkibiskup af Lund, ok köstuðu í myrkvastofu. Danmörk í banni. Jörundr biskup á Hólum setti kanúkaklaustr á Möðruvöllum í Hörgárdal. Þá andaðist Ljótr ábóti á Múnka-þverá. Þá var hvalrekstr hinn mikli fyrir norðan land á Íslandi. Þenna tíma setti ok Jörundr biskup systraklaustr at Stað í Reynisnesi.

Ári síðar skipaði Jörundr biskup Teit prior á Möðruvöllu. Fór bólnasótt mikil um Ísland. Sóru xij bændr kirkjueignir í Skálholts biskupsdæmi.