Þá er almenniligri kristni guðs stýrði postuligr faðir Urbanus, hinn fjórði með því nafni, páfi í Rómaborg, en herra Hákon erkibiskup Niðaróss kirkju ok Jörundr biskup Þorsteinsson Hólakirkju valdi í Norðlendíngafjórðúngi á Íslandi, en meðr veraldligri stjórn rikti í Noregi virðuligr herra, herra Magnús konúngr Hákonarson: gjörðist þessi frásögn í upphafi, sem vér munum guði fulltíngjanda upp byrja, góðum mönnum til gleði ok skemtunar ok svo eigi síðr til fróðleiks ok nytsemdar, af herra Laurentio góðrar minníngar biskupi á Hólum.Þá er almenniligri kristni guðs stýrði postuligr faðir Urbanus, hinn fjórði með því nafni, páfi í Rómaborg, en herra Hákon erkibiskup Niðaróss kirkju ok Jörundr biskup Þorsteinsson Hólakirkju valdi í Norðlendíngafjórðúngi á Íslandi, en meðr veraldligri stjórn rikti í Noregi virðuligr herra, herra Magnús konúngr Hákonarson: gjörðist þessi frásögn í upphafi, sem vèr munum guði fulltíngjanda upp byrja, góðum mönnum til gleði ok skemtunar ok svo eigi síðr til fróðleiks ok nytsemdar, af herra Laurentio góðrar minníngar biskupi á Hólum. Var ek áminntr af honum sjálfum í minni halda hverja hluti hann sjálfr fram sagði, hverju fram hafði farit um hans æfi áðr hann varð biskup á Hólum. En síðan var þeim kunnigt, [sem] dagliga vóru í hans þjónustu ok herbergi nátt ok dag meðan hann var biskup á Íslandi, þar til hann andaðist; eru hér ok margir hlutir samansettir af ýmissum atburðum, sem fram hafa farit á ymsum löndum, eptir því sem annálar til vísa, hverir mestan fróðleik sýna, svo ok eru margir hlutir inn settir af biskupum ok öðrum veraldar höfðíngjum, sem samtíða hafa verit þessi frásögn;eru hèr ok margir hlutir samansettir af ýmissum atburðum, sem fram hafa farit á ymsum löndum, eptir því sem annálar til vísa, hverir mestan fróðleik sýna, svo ok eru margir hlutir inn settir af biskupum ok öðrum veraldar höfðíngjum, sem samtíða hafa verit þessi frásögn; ok þó at þat verði nokkut ónytsamligt starf, saman at setja þvílíka hluti, sem birtast ok auðsýnast má í þessu máli, er þó verra at heyra ok gaman henda at sögum heiðinna manna. Nú gefi guð þeim velferð til lífs ok sálu, sem með góðgirnd ok þolinmæði til hlýða, en þeir taki verðuga ombun, sem með öfund ok umlestri af færa ok vanvirða.
Faðir Laurentius biskups hét Kálfr, hann var systurson sæmiligs kennimanns, sira þórarins, er kaggi var kallaðr, hverr helt staðinn á Völlum í Svarfaðardal.Faðir Laurentius biskups hèt Kálfr, hann var systurson sæmiligs kennimanns, sira þórarins, er kaggi var kallaðr, hverr hèlt staðinn á Völlum í Svarfaðardal. Sira þórarinn kaggi var klerkr góðr ok hinn mesti nytsemdamaðr til letrs ok bókagjörða, sem enn mega auðsýnast margar bækr, sem hann hefir skrifat Hólakirkju ok svo Vallastað. Gaf sira þórarinn fátækum frændum sínum mikit góz, ok setti mörg kristfé í mörgum jörðum um Svarfaðardal ok svo annars staðar, þó at sum af þeim sé nú ekki ræktuð ok með gleymsku vanræktuð.Gaf sira þórarinn fátækum frændum sínum mikit góz, ok setti mörg kristfè í mörgum jörðum um Svarfaðardal ok svo annars staðar, þó at sum af þeim sè nú ekki ræktuð ok með gleymsku vanræktuð.
Móðir Laurentius hét þorgríma Einarsdóttir;Móðir Laurentius hèt þorgríma Einarsdóttir; taldi hún ætt sína ok svo Laurentius sína til prests sem Illugi hét, en öðru nafni Ilarius, sem segir í sögu Jóns Hólabiskups at einn varð til at gefa upp sína eignarjörð, landit at Hólum í Hjaltadal, at hinn heilagi Jón biskup skyldi þar biskupsstól setja, sem síðan hefir haldizt;taldi hún ætt sína ok svo Laurentius sína til prests sem Illugi hèt, en öðru nafni Ilarius, sem segir í sögu Jóns Hólabiskups at einn varð til at gefa upp sína eignarjörð, landit at Hólum í Hjaltadal, at hinn heilagi Jón biskup skyldi þar biskupsstól setja, sem síðan hefir haldizt; fór sá sami Ilarius síðan í Vestrhóp til Breiðabólstaðar, ok hvílir hans líkami þar, en öndin með guði í eilífum fagnaði. Bar þat ok svo til síðan, þá er Laurentius var mest fyrirlagðr af sínum óvinum ok sviptr öllu sínu gózi, at hans kærasti vinr, sira Haflíði, veitti þessi góðu konu þorgrímu allt til dauðadags, ok hennar líkami hvílir ok í sögðum stað á Breiðabólstað, ok Laurentius gaf þangat til kirkjunnar firir hennar sál messuklæði þau sæmiligustu sem þar eru. Marga merkiliga drauma dreymdi þessa þorgrímu, þá er hún gekk með Laurentium; munum vér einn setja af þessum: Hana dreym [d] i at hún þóttist vera komin til Hólastaðar einnhvern hátíðisdag, er mikil sókn var til staðarins;munum vèr einn setja af þessum: Hana dreym [d] i at hún þóttist vera komin til Hólastaðar einnhvern hátíðisdag, er mikil sókn var til staðarins; þóttist hún varla inn komast í kirkjudyrnar fyrir mannaþröng. þá þótti henni einn merkiligr maðr ganga úr kirkjunni ok taka í hönd henni, ok leiddi hana innar fyrir háaltarit, ok þessi maðr seldi henni í hönd hina hægri nokkut hart í einum línklút, svo mælandi til hennar: "þetta skaltu eiga, þorgríma, ok geyma vandliga". þá hvarf þessi maðr frá henni, en hún þóttist þenna grip sýna sira þórarni á Völlum, frænda sínum, ok leysti klútinn, ok var þar i stórt biskups innsigli með þeim inngreftri sem biskups líkneskja er á, ok þóttist hún geyma síðan, ok þótti vænt um.
Þá er þau Kálfr ok Þorgríma bjuggu í Efra-Ási í Hjaltadal, var Þorgrímu langt yfir liðit þat er tími var henni barn at fæða; bauð sira Þórarinn Þorgrímu mágkonu sinni norðr heim á Völlu til sín. Tók henni at þýngja, svo at hún gat varla borit sik, ok fyrir Laurentiusmessu tók hún sótt; lá hún á gólfi ok gat eigi fædt; var heitið fyrir henni mörgu, ok skipaðist henni eigi viðr. Á Laurentius messudag fyrir messu gekk sira Þórarinn inn til hennar, ok söng yfir henni, ok með guðs vilja fæddi hún sveinbarn; sá engi maðr meðr þessu barni lífsmark. Þá hét sira Þórarinn, at þessi piltr skyldi Laurentius heita, ok ef hinn heilagi Laurentius gæfi þessum pilti líf, skyldi hann æfinliga vatnfasta fyrir Laurentiusmessu, ef hann hefði aldr til ok heilsu.Þá hèt sira Þórarinn, at þessi piltr skyldi Laurentius heita, ok ef hinn heilagi Laurentius gæfi þessum pilti líf, skyldi hann æfinliga vatnfasta fyrir Laurentiusmessu, ef hann hefði aldr til ok heilsu. Ok eptir þetta heit staðfest ok uppsagt af sira Þórarni, sást lífsmark þegar með piltinum; var þá sveinninn skírðr með Laurentius nafni. Fylldi hann þat heit er hann var megandi maðr, svo síðan hann var biskup á Hólum helt hann hátíðliga Laurentiusmessu, sjálfr fyrirsýngjandi í messu, haldandi veizludag, ok gjörandi margar ölmusur á þann sama dag.Fylldi hann þat heit er hann var megandi maðr, svo síðan hann var biskup á Hólum hèlt hann hátíðliga Laurentiusmessu, sjálfr fyrirsýngjandi í messu, haldandi veizludag, ok gjörandi margar ölmusur á þann sama dag.
Þat gjörðist þá tíðinda í öðrum löndum á þeim misserum sem Laurentius var fæddr, at þá andaðist Hákon erkibiskup í Niðarósi ok júnkære Ólafr. Karl konúngr at Púli var krossaðr til Jórsala ok Hlöðver Frakkakonúngr bróðir hans. Þá birtist Marie Magdalena ok lögð í skrín ad sanctum Maximinum.
Á öðru ári aldrs Laurentii var vígðr herra Jón til erkibiskups til Niðaróss. Sigraðr Konráðr af Karli konúngi út við Arams, hann flýði til Benevent ok þar hálshöggvinn. Þá andaðist Gizurr jarl ok Sigvarðr biskup í Skálholti ok Gauti biskup Færeyjum.
Á þriðja [ári] aldrs Laurentii játuðu Íslendíngar þegngildi Magnúsi konúngi. Vígðr Árni biskup til Skálholts ok Erlendr til Færeyja.
Á fjórða ári aldrs Laurentii tóku Íslendíngar viðr lögum Magnús konúngs. Hlöðver konúngr skattgildi Karl konúng. Þessir konúngar týndust af eitri, því er í brunna var kastað: Sultan af Tunis, Theobaldus konúngr af Navare. Jakob fór til Jórsala. Andaðist Margrét drottning ok Pétr biskup af Björgvin.Andaðist Margrèt drottning ok Pètr biskup af Björgvin.
Á v. ári aldrs Laurentii: kórónaðr Philippus Frakkakonúngr. Kómu norræn lög í land.
Á vj. ári [aldrs] Laurentii: var páfalaust um fjögr ár firirfarandi. Var Clemens páfi næst eptir Urbanum.
Á vij. ári aldrs Laurentii varð Gregorius páfi hinn setti með því nafni.Á vij. ári aldrs Laurentii varð Gregorius páfi hinn sètti með því nafni. Magnús konúngr ok Valdimar Svíakonúngr fundust. Jörundr biskup fór utan, en þeir Árni biskup, Rafn ok Þorvarðr kómu út; vóru þá kærur um staðamál. Andaðist Heinrekr Englakonúngr.
Á átta ári aldrs Laurentii hafði Gregorius páfi þíng í Leons ok bætti trú Grikkja; þá andaðist Jacobus erkibiskup af Lund í Danmörk. Játvarðr Englakonúngr kórónaðr. Jón erkibiskup kom í land; kom einn hlutr af þyrniskórónu drottins vors Jesu Christi, er Magnúsi konúngi var sent af Philippus konúngi af Franz.
Á níunda ári aldrs Laurentii kom Eirekr son Birgis hertoga af Danmörk með liði, ok stríddi við Valdemar bræðr sinn með styrk Magnús hertoga bræðr þeirra, ok flýði Valdimar konúngr í Noreg. Þá kom svo mikit hagl úr skýjum Lafranzvökudag sumum stöðum í þrændalögum, at haglsteinar stærstu stóðu xv aura.
Á x. ári aldrs Laurentii andaðist Gregorius páfi ok Innocentius páfi ok Adrianus páfi; hann var eigi prestr, ok hét Octobonus, hann var mesthättar af cardinalibus.hann var eigi prestr, ok hèt Octobonus, hann var mesthättar af cardinalibus. Var Johannes páfi xxus primus. Gaf Magnús konúngr í Túnsbergi jarlsnafn Magnúsi, syni Magnús jarls af Orkneyjum.
Nú þó at vér hafim getið þeirra hluta, sem vér uppbyrjuðum, var Laurentius ýmist með Þórarni presti frænda sínum á Völlum, eðr með feðr sínum ok móður, þar sem þau áttu búnað, ok var honum þá kennt;Nú þó at vèr hafim getið þeirra hluta, sem vèr uppbyrjuðum, var Laurentius ýmist með Þórarni presti frænda sínum á Völlum, eðr með feðr sínum ok móður, þar sem þau áttu búnað, ok var honum þá kennt; birtist skjótt, at hann var fúss til at nema gott.
Sá atburðr gjörðist einn tíma á Völlum, at kennslupiltar gjörðu sukk í kirkjunni þar á Völlum; varð svo, at nokkut þat sem Laurentius kastaði kom á líkneski vorrar frú, ok brotnaði af laufit af rikisvendi þeim er hún helt á.varð svo, at nokkut þat sem Laurentius kastaði kom á líkneski vorrar frú, ok brotnaði af laufit af rikisvendi þeim er hún hèlt á. Ok svo sem sira Þórarinn kom til kirkju um kveldit, sögðu piltarnir honum, hvat Laurentius hafði hent; varð hann mjök styggr með, heitandi honum húðláti ok barsmíð hinn næsta dag eptir. Svo sem Laurentius vissi at þetta mundi fram koma sem honum var heitið, leitaði hann þangat fulltíngs sem nóg var til, kastar sér niðr á gólfit fyrir líkneski vorrar frú með tárum, ok biðr sér hjálpar ok fyrirlátníngar af henni, ok einkanliga, at hugr frænda hans mýkist nokkut til hans.Svo sem Laurentius vissi at þetta mundi fram koma sem honum var heitið, leitaði hann þangat fulltíngs sem nóg var til, kastar sèr niðr á gólfit fyrir líkneski vorrar frú með tárum, ok biðr sèr hjálpar ok fyrirlátníngar af henni, ok einkanliga, at hugr frænda hans mýkist nokkut til hans. Um morgininn eptir kallar Þórarinn prestr Laurentius frænda sinn, spyrjandi, hvort hann hefði nokkuru heitið, at hann skyldi eigi vera barðr. Hann sagðist heitið hafa á Maríu drottníngu. "Þat grunar mik," sagði sira Þórarinn, "því at mér var svo vitrað í nátt, at vor frú vildi, at ek berði þik ekki hér fyrir, en ek skyldi láta bæta þat sem þú hefir brotið.""Þat grunar mik," sagði sira Þórarinn, "því at mèr var svo vitrað í nátt, at vor frú vildi, at ek berði þik ekki hèr fyrir, en ek skyldi láta bæta þat sem þú hefir brotið." Mátti á slíku marka, at hans ákall ok bænir mundi guði síðar meir þægiligar ok hans sætu móður, er svo var á barns aldri.
Eptir fráfall ok andlát sira Þórarins fekk Kálfi svo mikils, at hann gat varla borit sik, ok sálaðist nokkru síðar;Eptir fráfall ok andlát sira Þórarins fèkk Kálfi svo mikils, at hann gat varla borit sik, ok sálaðist nokkru síðar; vóru eptir litlir peníngar ok óhægir, höfðu þau Þorgríma þó búit lengi á löndum staðarins á Hólum. Bauð herra Jörundr biskup piltinum Laurentius heim til sín á Hólastað, ok setti hann til bóknáms; sagðist hann þat hyggja, at þessi piltr Laurentius mundi fá mikit hugvit til bóknæmis ok fræði. Fór svo vetr frá vetri, at Laurentius þróaðist til bókvits ok klerkdóms, at hann var fremstr af öllum skólaklerkum hans jafnöldrum. Var sira Óblauðr Hallvarðsson þá skólameistari; lagði hann svo góðan þokka til þessa únga manns Laurentius, at hann lét [hann] jafnan vera í skóla ok spyrja aðra klerka, þá er hann var í samsæti ok drykkju hjá herra Jörundi biskupi;lagði hann svo góðan þokka til þessa únga manns Laurentius, at hann lèt [hann] jafnan vera í skóla ok spyrja aðra klerka, þá er hann var í samsæti ok drykkju hjá herra Jörundi biskupi; var sira Óblauðr áðrnefndr náskyldr herra biskupi, ok hafði hann áðr verit utan ok harðla kærr erkibiskupi í Niðarósi, en herra Jörundr biskup elskaði mjök sira Óblauð frænda sinn. Optsinnis þá er aðrir klerkar vóru at leikum ok öðru gáleysi, þá var Laurentius at námi sínu ok studera í bókum eða kenna öðrum. Á þessu lék öðrum klerkum mikil öfund, segjandi, at þar færi biskupsefni, ok höfðu mjök í kallzi ok dáruskap viðr hann;Á þessu lèk öðrum klerkum mikil öfund, segjandi, at þar færi biskupsefni, ok höfðu mjök í kallzi ok dáruskap viðr hann; en hann fylgdi æ því framar at sínu námi. Vígslur hans fóru fram eptir setníngu ok skipan, ok því fljótara sem hann var betr kunnandi en aðrir. Ok svo sem hann var vígðr infra sacrum officium var hann skipaðr heim at Hólum ok var hann þar djákni. Svo sem Laurentius hafði ij vetr ok xx, var hann vígðr til prests af herra Jörundi biskupi; helt hann þá skóla.hèlt hann þá skóla. Svo gjörðist hann þá framr í klerkdómi at dikta ok versa, at hann gjörði svo skjótt vers, sem maðr talaði skjótast latínu.
Víkjum vær enn aptr til þeirra hluta, sem fram fóru hér á landi ok annars staðar: — Á xj. ári aldrs Laurentii: Andlát Johannis páfa.Víkjum vær enn aptr til þeirra hluta, sem fram fóru hèr á landi ok annars staðar: — Á xj. ári aldrs Laurentii: Andlát Johannis páfa. Magnús konúngr gaf lendum mönnum barónanöfn. Gjörðist Hrafn riddari. Gjörðu þeir Magnús konúngr ok Jón erkibiskup æfinliga skipan millum kirkjunnar ok krúnunnar, ok staðfestu með sínum bréfum ok innsiglum.Gjörðu þeir Magnús konúngr ok Jón erkibiskup æfinliga skipan millum kirkjunnar ok krúnunnar, ok staðfestu með sínum brèfum ok innsiglum.
Á xij. ári aldrs Laurentii: krafði Magnús konúngr leiðangr til Elfar. Sættust þeir Árni biskup ok Jörundr biskup. Bein Odds Þórarinssonar vóru flutt til kirkju í Skálholti.
Á næsta ári þar eptir faranda fóru biskupar Jörundr ok Ár [n] i utan. Hrafn kom út ok Loðinn af Bakka með lögsögn. [Andlát] Vermundar ábóta á Þíngeyrum.
Á því eptirfaranda ári: [Andlát] Nicholai páfa; þá andaðist ok Magnús konúngr Hákonarson. Eirekr konúngr kórónaðr. Útkoma Jörundar biskups ok Árna biskups, Loðins lepps ok Jóns lögmanns með nýja lögbók. Vígðr Bjarni ábóti til Þíngeyra.
Á næsta ári var vígðr Martínus páfi. Utanför Loðins lepps, Eirekr Noregskonúngr fekk Margrétu drottníngar, dóttur Alexandri Skotakonúngs.Utanför Loðins lepps, Eirekr Noregskonúngr fèkk Margrètu drottníngar, dóttur Alexandri Skotakonúngs.
Þá enn á næsta ári brunnu bæir í Niðarósi. Andaðist herra Jón erkibiskup austr í Skörum. Á sama ári varð hann landflótta af Noregi.
Þá enn á næsta ári eptirfaranda kom út herra Hrafn ok herra Erlendr lögmaðr, ok hófu tilkall til erfðastaða á Íslandi. Þá fór mikil sótt yfir Ísland.
Þá enn á því ári næsta hófst ófriðr á milli Hrafns ok Árna biskups ok þeirra manna sem á staði settust. Fjárfellir, ok dóu margir menn af sulti á Íslandi, ok auðn margra bæja.
Þá enn á næsta ári var gefit jarls nafn herra Álfi ok Auðunni hestakorn.
Þá enn á næsta ári sendi Eirekr konúngr sira Guðmund Hallsson til Íslands, at krefja menn í leiðangr. Sá sami Guðmundr fór út með klæði þat, sem Eirekr konúngr gaf hinum heilaga Jóni biskupi á Hólum. Kom þat svo til, at Eirekr konúngr fór til konúngastefnu ok byrjaði honum eigi; var á marga helga menn heitið, ok gaf eigi at heldr. Þá kom sira Guðmundr til konúngsins: "heitið, minn herra," [segir hann], "á hinn heilaga Jón Hólabiskup, hann er mjök skjótr í áheitum, ok gefit honum pellsklæði yður hinu beztu." — "Svo skal vera, sira," sagði konúngrinn, "ok sýni hann þat, at hann sé nú eigi seinlátr, sem Íslendíngar eru vanir."Þá kom sira Guðmundr til konúngsins: "heitið, minn herra," [segir hann], "á hinn heilaga Jón Hólabiskup, hann er mjök skjótr í áheitum, ok gefit honum pellsklæði yður hinu beztu." — "Svo skal vera, sira," sagði konúngrinn, "ok sýni hann þat, at hann sè nú eigi seinlátr, sem Íslendíngar eru vanir." Þá fell í logn;Þá fèll í logn; bað sira Guðmundr þegar upp draga seglit; þá kom þegar blásandi byr ok hagstæðr; kom konúngrinn fram á fjórum dægrum í þá höfn sem hann kaus, ok heiðraði jafnan síðan hinn heilaga Jón Hólabiskup. En af klæðinu vóru gjörvar á Hólum dalmatikur.
Þá enn á eptirfaranda ári kom Jörundr erkibiskupsefni til Niðaróss. Drepinn Hallkell krækidanz. Varð Álfr landflótti ok útlægr. Þá andaðist ok Íngibjörg