Bókastaðir

Hér hefjask upp landnám í Sunnlendinga fjórðungi, er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir ok hǫfðingja þeira er þar hafa bygt, bæði lærðir ok ólærðir.

Austfirðir bygðusk fyrst á Islandi, enn á millum Hornafjarðar ok Reykjaness varð seinast albygt; þar réð veðr ok brim landtǫku manna fyrir hafnleysis sakir ok öræfis. Sumir þeir er fyrstir kómu út bygðu næstir fjǫllum, ok merkðu at því landskostina, at kvikféit fýstisk frá sjónum til fjallanna. Þeim mǫnnum er síðar kómu út þóttu hinir numit hafa of víða land er fyrri kómu, enn á þat sætti Haraldr konungr þá hinn hárfagri, at engi skyldi víðara nema enn hann mætti eldi yfir fara á degi með skipverjum sínum. Menn skyldu elda gera, þá er sól væri í austri; þar skyldi gera aðra reyki, svá at hvára sæi frá ǫðrum, enn þeir eldar, er gervir váru þá er sól var í austri, skyldi brenna til nætr; síðan skyldu þeir ganga til þess er sól væri í vestri, ok gera þar aðra elda.

Þrasi hét maðr, son Þórólfs (Herjólfssonar?) hornabrjóts; hann fór af Hǫrðalandi til Íslands, ok nam land milli Kaldaklofsár ok Jǫkulsár; hann bjó í Skógum enum eystrum; hann var rammaukinn mjǫk, ok átti deilur við Loðmund enn gamla, sem áðr er ritat. Sonr Þrasa var Geirmundr, faðir Þorbjarnar, fǫður Brands í Skógum, [fǫður Skeggja í Skógum, fǫður Bolla í Skógum, fǫður Skeggja, fǫður Hildar, er átti Njáll í Skógum Sigmundarson; þeirra son Skeggi, faðir Eyjólfs, fǫður Brands, er nú býr í Skógum].

Hrafn enn heimski hét maðr, son Valgarðs Vémundar sonar orðlokars, Þórólfs sonar váganefs, Hrœreks sonar slǫngvandbauga, Haralds sonar hilditannar Danakonungs; hann fór ór Þrándheimi til Íslands, ok nam land milli Kaldaklofsár ok Lambafellsár; hann bjó at Rauðafelli enu eystra ok var et mesta gǫfigmenni; hans bǫrn váru þau Jǫrundr goði ok Helgi bláfauskr ok Freygerðr.

Ásgeirr kneif hét maðr, son Óleifs hvíta Skæringssonar, Þórólfssonar; móðir hans var Þórhildr, dóttir Þorsteins haugabrjóts; Ásgeirr fór til Íslands ok nam land milli Lambafellsár ok Seljalandsár, ok bjó þar er nú heitir at Auðnum; hans son var Jǫrundr ok Þorkell, faðir Ǫgmundar, fǫður Jóns byskups ens helga. Dóttir Ásgeirs var Helga, móðir Þórunnar, móður Þorláks, fǫður Þórhalls, fǫður Þorláks byskups ens helga.

Þorgeirr enn hǫrðski, son Bárðar blǫnduhorns, fór ór Viggjum ór Þrándheimi til Íslands; hann keypti land at Ásgeiri kneif milli Lambafellsár ok Írarár, ok bjó í Holti. Fám vetrum síðar fekk hann Ásgerðar, dóttur Asks ens ómálga, ok váru þeira synir Þorgrímr enn mikli ok Holta-Þórir, faðir Þorleifs kráks ok Skorar-Geirs.

Ófeigr hét ágætr maðr í Raumsdœlafylki; hann átti Ásgerði dóttur Asks ens ómálga. Ófeigr varð missáttr við Harald konung hárfagra, ok bjósk af því til Íslandsferðar; enn er hann var búinn, sendi Haraldr konungr menn til hans, ok var (hann) tekinn af lífi, enn Ásgerðr fór út með bǫrn þeira, ok með henni Þórólfr, bróðir hennar laungetinn. Ásgerðr nam land millum Seljalandsmúla ok Markarfljóts, ok Langanes alt upp til Joldusteins, ok bjó norðan í Katanesi. Bǫrn Ófeigs ok Ásgerðar váru Þorgeirr gollnir ok Þorsteinn flǫskuskegg, Þorbjǫrn kyrri ok Álof elliðaskjǫldr, er átti Þorbergr kornamúli; þeira bǫrn Eysteinn ok Hafþóra, er Eiðr Skeggjason átti. Þorgerð var ok Ófeigs dóttir, er átti Fiðr Otkelsson.

Þórólfr, bróðir Ásgerðar, nam land at ráði hennar fyrir vestan Fljót milli Deildará tveggja, ok bjó í Þórólfsfelli; hann fœddi þar Þorgeir gollni, son Ásgerðar, er þar bjó síðan; hans son var Njáll, er inni var brendr.

Ásbjǫrn Reyrketilsson ok Steinfiðr bróðir hans námu land fyrir ofan Krossá fyrir austan Fljót. Steinfiðr bjó á Steinfinnsstǫðum, ok er ekki manna frá honum komit. Ásbjǫrn helgaði landnám sitt Þór ok kallaði Þórsmǫrk; hans son var Ketill enn auðgi, er átti Þuríði Gollnisdóttur; þeira bǫrn váru þau Helgi ok Ásgerðr.

Ketill hæingr hét ágætr maðr í Naumdœlafylki, son Þorkels Naumdœla jarls ok Hrafnhildar, dóttur Ketils hæings ór Hrafnistu.

Ketill bjó þá í Naumudal, er Haraldr konungr hárfagri sendi þá Hallvarð harðfara ok Sigtrygg snarfara til Þórólfs Kveldúlfssonar, frænda Ketils; þá dró Ketill lið saman ok ætlaði at veita Þórólfi, enn Haraldr konungr fór et efra um Eldueið, ok fekk skip í Naumdœlafylki ok fór svá norðr í Alost á Sandnes, ok tók þar af lífi Þórólf Kveldúlfsson; fór þá norðan et ytra ok fann þá marga menn, er til liðs ætluðu við þá Þórólf; hnekti konungr þeim þá. Enn lítlu síðar fór Ketill hæingr norðr í Torgar, ok brendi inni Hárek ok Hrœrek Hildiríðarsonu, er Þórólf hǫfðu rœgðan dauðarógi; enn eftir þat réð Ketill til Íslandsferðar með Ingunni konu sína ok sonu þeira.

Hann kom skipi sínu í Rangárós, ok var enn fyrsta vetr at Hrafnstóftum. Ketill nam ǫll lǫnd á milli Þjórsár ok Markarfljóts; þar námu síðan margir gǫfgir menn með ráði Hæings. Ketill eignaði sér einkum land milli Rangár ok Hróarslœkjar, alt fyrir neðan Reyðarvatn, ok bjó at Hofi. Þá er Ketill hafði fœrt flest fǫng sín til Hofs, varð Ingunn léttari, ok fœddi þar Hrafn, er fyrst sagði lǫg upp á Íslandi; því heitir þar at Hrafnstóftum. Hæingr hafði undir sik lǫnd ǫll fyrir austan Rangá ena eystri ok Vatnsfell, til lœkjar þess er fellr fyrir útan Breiðabólstað, ok fyrir ofan Þverá, alt nema Dufþaksholt ok Mýrina; þat gaf hann þeim manni er Dufþakr hét; hann var hamrammr mjǫk.

Helgi hét annarr son Hæings; hann átti Valdísi Jólgeirsdóttur; þeira dóttir var Helga, er átti Oddbjǫrn askasmiðr; við hann er kent Oddbjarnarleiði. Bǫrn þeira Oddbjarnar ok Helgu váru þau Hróaldr, Kolbeinn, Kolfinna ok Ásvǫr.

Stórólfr var enn þriði son Hæings; hans bǫrn váru þau Ormr enn sterki ok Otkell ok Hrafnhildr, er átti Gunnarr Baugsson; þeira son var Hámundr, faðir Gunnars at Hlíðarenda.

Vestarr hét enn fjórði son Hæings, hann átti Móeiði; þeira dóttir var Ásný, er átti Ófeigr grettir; þeira bǫrn váru þau Ásmundr skegglauss, Ásbjǫrn, Aldís, móðir Valla-Brands ok Ásvǫr, móðir Helga ens svarta; Æsa hét ein.

Herjólfr hét enn fimti son Hæings, faðir Sumarliða, fǫður Vetrliða skálds; þeir bjoggu í Sumarliðabœ; þar heitir nú undir Brekkum. Vetrliða vágu þeir Þangbrandr prestr ok Guðleifr Arason af Reykjahólum um níð. Sæbjǫrn goði var son Hrafns Hæingssonar, er átti Unni, dóttur Sigmundar; þeira son Arngeirr.

Sighvatr rauði hét maðr gǫfigr á Hálogalandi; hann átti Rannveigu, dóttur Eyvindar lamba ok Sigríðar, er átt hafði Þórólfr Kveldúlfsson; Rannveig var systir Finns ens skjálga. Sighvatr fór til Íslands at fýsn sinni, ok nam land at ráði Hæings í hans landnámi fyrir vestan Markarfljót, Einhyrningsmǫrk fyrir ofan Deildará, ok bjó í Bólstað; hans son (var) Sigmundr faðir Marðar gígju, ok Sigfúss í Hlíð ok Lambi á Lambastǫðum, ok Rannveig, er átti Hámundr Gunnarsson ok Þorgerðr, er átti Ǫnundr bíldr í Flóa. Annarr son Sighvats var Bárekr, faðir Þórðar, fǫður Steina.

Jǫrundr goði, son Hrafns ens heimska, bygði fyrir vestan Fljót, þar er nú heitir á Svertingsstǫðum; hann reisti þar hof mikit. Bjórr lá ónuminn fyrir austan Fljót milli Krossár ok Joldusteins; þat land fór Jǫrundr eldi, ok lagði til hofs. Jǫrundr átti Þuríði, dóttur Þorbjarnar ens gaulverska; þeira son var Valgarðr goði, faðir Marðar, ok Úlfr ǫrgoði, er Oddverjar eru frá komnir ok Sturlungar; mart stórmenni er frá Jǫrundi komit á Íslandi.

Þorkell bundinfóti nam land at ráði Hæings umhverfis Þríhyrning, ok bjó þar undir fjallinu; hann var hamrammr mjǫk. Bǫrn Þorkels váru þau Bǫrkr blátannarskegg, faðir Starkaðar undir Þríhyrningi, ok Þórný, er átti Ormr enn sterki, ok Dagrún, móðir Bersa.

Baugr hét maðr, fóstbróðir Hæings; hann fór til Íslands, ok var enn fyrsta vetr á Baugsstǫðum, enn annan með Hæingi; hann nam Fljótshlíð alla at ráði Hæings ofan um Breiðabólstað til móts við Hæing, ok bjó at Hlíðarenda; hans son var Gunnarr í Gunnarsholti ok Eyvindr at Eyvindarmúla; þriði Steinn enn snjalli, ok Hildr dóttir, er átti Ǫrn í Vælugerði.

Þeir Steinn enn snjalli ok Sigmundr, son Sighvats rauða, áttu fǫr útan af Eyrum, ok kvámu til Sandhólaferju allir senn, Sigmundr ok fǫrunautar Steins, ok vildu hvárir fyrr fara yfir ána; þeir Sigmundr stǫkuðu húskǫrlum Steins, ok ráku þá frá skipinu; þá kom Steinn at, ok hjó þegar Sigmund banahǫgg. Um víg þetta urðu Baugssynir allir sekir ór Hlíðinni; fór Gunnarr í Gunnarsholt, enn Eyvindr undir Fjǫll austr í Eyvindarhóla, enn Snjallsteinn í Snjallsteinshǫfða.

Þat líkaði illa [Þorgerði] dóttur Sigmundar, er fǫðurbani hennar fór út þannig, ok eggjaði Ǫnund, bónda sinn, at hefna Sigmundar. Ǫnundr fór með þrjá tigu manna í Snjallshǫfða ok bar þar eld at húsum. Snjallsteinn gekk út ok gafsk upp; þeir leiddu hann í hǫfðann, ok vágu hann þar; eftir víg þat mælti Gunnarr; hann átti þá Hrafnhildi Stórólfsdóttur, systur Orms ens sterka. Hámundr var son þeira. Þeir váru báðir afreksmenn at afli ok vænleik.

Ǫnundr varð sekr um víg Snjallsteins; hann sat með fjǫlmenni tvá vetr. Ǫrn í Vælugerði, mágr Gunnars, helt njósnum til Ǫnundar.

Eftir jól enn þriðja vetr fór Gunnarr með þrjá tigu manna at Ǫnundi, at tilvísan Arnar; Ǫnundr fór frá leik með tólfta mann til hrossa sinna; þeir fundusk í Orrostudal; þar fell Ǫnundr með fjórða mann, enn einn af Gunnari. Gunnarr var í blárri kápu; hann reið upp eftir Holtum til Þjórsár, ok skamt frá ánni fell hann af baki, ok var þá ørendr af sárum.

Þá er synir Ǫnundar vóxu upp, Sigmundr kleykir ok Eilífr auðgi, sóttu þeir Mǫrð gígju at eftirmáli, frænda sínn. Mǫrðr kvað þat óhœgt um sekjan mann; þeir kváðu sér við Ǫrn verst líka, er þeim sat næst. Mǫrðr lagði þat til, at þeir skyldu fá Erni skóggangssǫk, ok koma honum svá ór heraði. Ǫnundarsynir tóku beitingamál á hendr Erni, ok varð hann svá sekr, at Ǫrn skyldi falla óheilagr fyrir Ǫnundarsonum hvarvetna nema í Vælugerði ok í ǫrskotshelgi við landeign sína. Ǫnundarsynir sátu jafnan um hann, enn hann gætti sín vel. Svá fengu þeir fœri á Erni, at hann rak naut ór landi sínu; þá vágu þeir Ǫrn, ok hugðu menn at hann mundi óheilagr fallit hafa.

Þorleifr gneisti, bróðir Arnar, keypti at Þormóði Þjóstarssyni, at hann helgaði Ǫrn; Þormóðr var þá kominn út á Eyrum; hann skaut þá skot svá langt af handboga at fall Arnar varð í ǫrskotshelgi hans. Þá mæltu þeir Hámundr Gunnarsson ok Þorleifr eftir Ǫrn, enn Mǫrðr veitti þeim brœðrum; þeir guldu eigi fé, enn skyldu vera heraðssekir ór Flóa; þá bað Mǫrðr til handa Eilífi Þorkǫtlu Ketilbjarnardóttur, ok fylgðu henni heiman Hǫfðalǫnd, ok bjó Eilífr þar; enn til handa Sigmundi bað hann Arngunnar, dóttur Þorsteins drangakarls, ok réðsk hann austr í sveit; þá gifti Mǫrðr ok Rannveigu, systur sína, Hámundi Gunnarssyni, ok réðsk hann þá aftr í Hlíðina, ok var þeira son Gunnarr at Hlíðarenda.

Hildir ok Hallgeirr ok Ljót, systir þeira, váru kynjuð af Vestrlǫndum; þau fóru til Íslands, ok námu land milli Fljóts ok Rangár, Eyjasveit alla upp til Þverár. Hildir bjó í Hildisey; hann var faðir Móeiðar. Hallgeirr bjó í Hallgeirsey; hans dóttir var Mábil, er átti Helgi Hæingsson; enn Ljót bjó á Ljótarstǫðum.

Dufþakr í Dufþaksholti var leysingi þeira brœðra; hann var hamrammr mjǫk, ok svá var Stórólfr Hæingsson; hann bjó þá at Hváli; þá skildi á um beitingar. Þat sá ófreskr maðr um kveld nær dagsetri, at bjǫrn mikill gekk frá Hváli, enn griðungr frá Dufþaksholti, ok fundusk á Stórólfsvelli, ok gengusk at reiðir, ok mátti bjǫrninn meira. Um morguninn var þat sét, at dalr var þar eftir, er þeir hǫfðu fundizk, sem um væri snúit jǫrðinni, ok heitir þar nú Ǫldugrǫf; báðir váru þeir meiddir.

Ormr ánauðgi, son Bárðar Bárekssonar, bróðir Hallgríms sviðbálka, bygði fyrst Vestmannaeyjar, enn áðr var þar veiðistǫð ok lítil vetrseta eða engi; hans dóttir var Halldóra, er átti Eilífr Valla-Brandsson.

Eilífr ok Bjǫrn, brœðr, fóru ór Sogni til Íslands; Eilífr nam Odda enn lítla upp til Reyðarvatns ok Víkingslœkjar; hann átti Helgu, dóttur Ǫnundar bílds; þeira son var Eilífr ungi, er átti Oddnýju, dóttur Odds ens mjóva; þeira dóttir var Þuríðr, er átti Þorgeirr í Odda; þeira dóttir var Helga.

Bjǫrn bjó í Svínhaga, ok nam land upp með Rangá; hans bǫrn váru þau Þorsteinn, faðir Gríms holtaskalla, ok Hallveig, móðir Þórunnar, móður Guðrúnar, móður Sæmundar, fǫður Brands byskups.

Kolr hét maðr, son Óttars ballar; hann nam land fyrir austan Reyðarvatn ok Stotalœk fyrir vestan Rangá, ok Trǫllaskóg, ok bjó at Sandgili; hans son var Egill, er sat fyrir Gunnari Hámundarsyni hjá Knafahólum, ok fell þar sjálfr ok austmenn tveir með honum, ok Ari húskarl hans, enn Hjǫrtr, bróðir Gunnars af hans liði.

Synir Gunnars váru þeir Hrani ok Hámundr. Gunnarr barðisk við Otkel ór Kirkjubœ við garð at Hofi, ok fell Otkell þar ok Skamkell. Geirr goði ok Gizurr hvíti ok Ásgrímr Elliðagrímsson, ok Stǫrkuðr undan Þríhyrningi, son Barkar blátannarskeggs, Þorkelssonar bundinfóta, er átti Þuríði Egilsdóttur frá Sandgili, þeir fóru um Leiðarskeið, ok kómu um nótt með þrjá tigu manna til Hlíðarenda, enn Gunnarr var fyrir með einn karlmann fulltíða; tveir menn fellu ór liði Geirs, enn sextán urðu sárir, áðr Gunnarr fell.

Hrólfr rauðskeggr hét maðr; hann nam Hólmslǫnd ǫll milli Fiskár ok Rangár, ok bjó at Forsi; hans bǫrn váru þau Þorsteinn rauðnefr, er þar bjó síðan, ok Þóra, móðir Þorkels mána, ok Æsa, móðir Þórunnar, móður Þorgeirs at Ljósavatni, ok Helga, móðir Odds frá Mjósyndi. Dóttir Odds var Ásborg, er átti Þorsteinn goði, faðir Bjarna ens spaka, fǫður Skeggja, fǫður Markúss lǫgsǫgumanns.

Þorsteinn rauðnefr var blótmaðr mikill; hann blótaði forsinn, ok skildi bera leifar allar á forsinn; hann var ok framsýnn mjǫk. Þorsteinn lét telja sauði sína ór rétt tuttugu hundruð, enn þá hljóp alla réttina þaðan af; því var sauðrinn svá margr, at hann sá á haustum, hverir feigir váru ok lét þá skera.

Enn et síðasta haust er hann lifði, þá mælti hann í sauðarétt: "Skeri þér nú sauði þá er þér vilit; feigr em ek nú, eða allr sauðrinn elligar, nema bæði sé". Enn þá nótt er hann andaðisk, rak sauðinn allan í forsinn.