Bókastaðir

[Þormóðr hinn gamli ok Ketill Bresa synir fóru af Irlandi til Islands, ok námu Akranes alt, á milli Örriðaár ok Kalmansár; þeir váru írskir; Kalman var ok írskr, er áin er við kend, ok bjó fyrst í Katanesi. Þeir brœðr skiftu lǫndum með sér, svá at Þormóðr átti fyri sunnan Reyni ok til Kalmansár, ok bjó at Hólmi hinum iðra, enn Ketill bróðir hans átti fyri vestan Reyni ok fyri norðan Akrafell til Örriðaár. Bersi hét son hans, faðir Þorgests, fǫður Stara at Hólmi, fǫður Knattar, fǫður Ásdísar, er átti Klœngr Snæbjarnar son, sonar Hafnar-Orms. Geirlaug var dóttir Þormóðs hins gamla, móðir Tungu-Odds.

Jǫrundr hinn kristni var son Ketils Bresa sonar; hann bjó í Jǫrundarholti; þat er nú kallat í Gǫrðum. Hann helt vel kristni til dauðadags, ok var einsetumaðr í elli sinni. Son Jǫrundar var Kleppr, faðir Einars, fǫður Narva. Hávarr hét annarr son Klepps, faðir Þorgeirs.

Eðna hét dóttir Ketils Bresasonar; hon var gift á Irlandi þeim manni, er Konáll hét; þeira son var Ásólfr alskik, er í þann tíma fór af Irlandi til Islands ok kom út austr í Ósum á Austfjǫrðum.

Hann var frændi Jǫrundar í Gǫrðum ok var kristinn ok vildi ekki eiga við heiðna menn ok eigi vildi hann þiggja mat at þeim.

Þeir fóru tólf saman austan, þar til er þeir kómu at garði Þorgeirs ens hǫrðska í Holti undir Eyjafjǫllum, ok settu þar tjald sitt. Enn fǫrunautar hans þrír vóru þá sjúkir; þeir ǫnduðusk þar; enn Jón prestr Þorgeirsson, faðir Gríms í Holti, fann bein þeira ok flutti til kirkju. Síðan gerði Ásólfr sér skála, því nær sem nú er kirkju hornit at Ásólfsskála, at ráði Þorgeirs, þvíat Þorgeirr vildi þá eigi hafa við hús sín].

[Á fell við skála Ásólfs sjálfan. Þat var ǫndverðan vetr. Áin varð þegar full með fiskum. Þorgeirr sagði, at þeir sæti í veiðistǫð hans.

Síðan fór Ásólfr brott þaðan, ok gerði annan skála vestar við aðra á; sú heitir Irá, því at þeir váru menn írskir. Enn er menn kómu til árinnar, var hon full með fiskum, svá at slíkt undr þóttusk menn eigi sét hafa, enn brottu var alt ór hinni eystri ánni. Þá ráku heraðsmenn þá brott þaðan, ok fór hann þá til hins vestasta skálans; fór alt á sǫmu leið. Bœndr kǫlluðu þá fjǫlkunga, enn Þorgeirr kvezk hyggja at þeir mundu vera góðir menn.

Um várit fóru þeir brott, ok vestr á Akranes. Hann gerði bú at Hólmi á kirkjobólstað. Hans son var Sǫlvi, faðir Þórhildar, er átti Brandr, son Þorgríms Kjallakssonar; þeira son Þorleifr, faðir Bárðar, fǫður Jófríðar, er átti Árni Torfason; þeira dóttir Helga, er átti Arngrímr Guðmundarson.

Enn er Ásólfr eldisk, gerðisk hann einsetumaðr. Þar var kofi hans sem nú er kirkjan; þar andaðisk hann, ok var þar grafinn at Hólmi.

Enn þá er Halldórr, son Illuga hins rauða, bjó þar, þá vandisk fjóskona ein at þerra fœtr sína á þúfu þeiri, er var á leiði Ásólfs. Hana dreymdi at Ásólfr ávítaði hana um þat, er hon þerði fœtr sína saurga á húsi hans: "enn þá munu vit sátt", segir hann, "ef þú segir Halldóri draum þinn". Hon sagði honum, ok kvað hann ekki mark at því er konor dreymdi, ok gaf ekki gaum at.

Enn er Hróðólfr byskup fór brott ór Bœ, þar er hann hafði búit um nítján ár, þá vóru þar eftir munkar þrír; einn þeira dreymdi at Ásólfr mælti við hann: "Sentu húskarl þinn til Halldórs at Hólmi ok kaup at honum þúfu þá er á fjósgǫtu er, ok gef við mǫrk silfrs". Munkrinn gerði svá. Húskarlinn gat keypt þúfuna, ok gróf síðan jǫrðina, ok hitti þar manns bein; hann tók þau upp ok fór heim með.

Ena næstu nótt eftir dreymdi Halldór at Ásólfr kom at honum, ok kvezk bæði augu mundu sprengja ór hausi honum nema hann keypti bein hans slíku verði sem hann seldi. Halldór keypti bein Ásólfs, ok lét gera at tréskrín ok setja yfir altari.

Halldórr sendi Illuga son sinn útan eftir kirkjuviði: enn er hann fór út aftr, er hann kom millim Reykjaness ok Snjófjallsness, þá náði hann eigi fyri stýrimǫnnum at taka land þar er hann vildi. Þá bar hann fyri borð kirkjuviðinn allan ok bað þar koma sem Ásólfr vildi. Enn Austmenn kómu vestr í Vaðil. Enn þrimr nóttum síðar kom viðrinn á Kirkjusand at Hólmi, nema tvau tré kómu á Raufarnes á Mýrum. Halldórr lét gera kirkjo þrjátigi álna ok viði þakta, ok helgaði Kolumba með guði].

Bekan hét maðr, er land nam í landnámi Ketils, frá Berjadalsá til Örriðaár, ok bjó at Bekansstǫðum.

Fiðr enn auðgi Halldórsson, Hǫgnasonar, fór ór Stafangri til Íslands; hann átti Þórvǫru dóttur Þorbjarnar frá Mosfelli, Hraðasonar. Hann nam land fyrir sunnan Laxá ok til Kalmansár ok bjó at Miðfelli. Hans son var Þorgeirr, faðir Jósteins, fǫður Þórunnar, móður Guðrúnar, móður Sæmundar, fǫður Brands byskups. Skeggi í Skógum var son Þórunnar, faðir Styrmis ok Bolla í Skógum.

Hallkell, er nam Hvítársíðu, bjó fyrst á Akranesi, á Hallkelsstǫðum, áðr Bresasynir ráku hann brott. Enn er hann fór eftir fé sínu, því er þar hafði sjálfala úti gengit, var hann drepinn ok er þar heygðr.

Hafnar-Ormr nam lǫnd um Melahverfi út til Örriðaár ok Laxár, ok inn til Andakílsár, ok bjó í Hǫfn. Hans son var Þorgeirr hǫggvinkinni, faðir Þórunnar, móður Þórunnar, móður Jósteins, fǫður Sigurðar, fǫður Bjarnheðins. Þorgeirr hǫggvinkinni var hirðmaðr Hákonar konungs Aðalsteinsfóstra; hann fekk á Fitjum kinnarsár ok orð gott.

Brœðr tveir bjoggu í landnámi þeira Finns ok Orms: Hróðgeirr enn spaki í Saurbœ, enn Oddgeirr at Leirá; enn þeir Finnr ok Ormr keyptu þá brutt, því at þeim þótti þar þrǫnglent. Þeir Hróðgeirr brœðr námu síðan lǫnd í Flóa, Hraungerðingahrepp; bjó Hróðgeirr í Hraungerði, enn Oddgeirr í Oddgeirshólum; hann átti dóttur Ketils gufu. [Hafnar-Ormr er heygðr þar í hǫfðanum framfrá bœnum í Hǫfn sem hann tók land].

Úlfr hét maðr, sonr Brunda-Bjálfa, ok Hallberu, dóttur Úlfs ens óarga ór Hrafnistu; Úlfr átti Salbjǫrgu, dóttur Berðlu-Kára; hann var kallaðr Kveldúlfr. Þórólfr ok Skalla-Grímr váru synir þeira.

Haraldr konungr hárfagri lét drepa Þórólf norðr í Alǫst á Sandnesi af rógi Hildiríðarsona; þat vildi Haraldr konungr eigi bœta; þá bjoggu þeir Grímr ok Kveldúlfr kaupskip ok ætluðu til Íslands, því at þeir hǫfðu þar spurt til Ingólfs vinar síns. Þeir lágu til hafs í Sólundum; þar tóku þeir knǫr þann er Haraldr konungr lét taka fyrir Þórólfi, þá er menn hans váru nýkomnir af Englandi, ok drápu þar Hallvarð harðfara ok Sigtrygg snarfara, er því hǫfðu valdit. Þar drápu þeir ok sonu Guðorms, Sigurðarsonar hjartar, brœðrunga konungs, ok alla skipshǫfn þeira, nema tvá menn, er þeir létu segja konungi tíðindin. Þeir bjoggu hvárttveggja skipit til Íslands ok þrjá tigu manna á hváru; stýrði Kveldúlfr því er þá var fengit.

Grímr enn háleyski, Þórisson, Gunnlaugssonar, Hrólfssonar, Ketilssonar kjǫlfara, var forráðamaðr með Kveldúlfi á því skipi er hann stýrði; þeir vissusk jafnan til í hafinu; ok er mjǫk sóttisk hafit, þá tók Kveldúlfr sótt; hann bað þess, at kistu skyldi gera at líki hans, ef hann dœi, ok bað svá segja Grími syni sínum, at hann tœki skamt þaðan bústað á Íslandi, er kista hans kœmi á land, ef þess yrði auðit. Eftir þat andaðisk Kveldúlfr, ok var skotit fyrir borð kistu hans.

Þeir Grímr heldu suðr um landit, þvíat þeir hǫfðu spurt at Ingólfr bygði sunnan á landinu. Sigldu þeir vestr fyrir Reykjanes, ok stefndu þar inn á fjǫrðinn; skildi þá með þeim, svá at hvárigir vissu til annarra.

Sigldu þeir Grímr enn háleyski alt inn á fjǫrðinn, þar til er þraut sker ǫll, ok kǫstuðu þá akkerum sínum. Enn er flóð gerði, fluttusk þeir upp í árós einn, ok leiddu þar upp skipit sem gekk; sú á heitir nú Gufá; báru þeir þar á land fǫng sín; enn er þeir kǫnnuðu landit, þá hǫfðu þeir skamt gengit út frá skipinu, áðr þeir fundu kistu Kveldúlfs rekna í vík eina; þeir báru hana á þat nes er þar var, ok hlóðu at grjóti.

Skalla-Grímr kom þar at landi er nú heitir Knarrarnes á Mýrum; síðan kannaði hann landit, ok var þar mýrlendi mikit ok skógar víðir, langt á milli fjalls ok fjǫru; enn er þeir fóru inn með firðinum, kómu þeir á nes þat er þeir fundu álftir; þat kǫlluðu þeir Álftanes. Þeir léttu eigi fyrr enn þeir fundu þá Grím enn háleyska; sǫgðu þeir Grími alt um ferðir sínar, ok svá hver orð Kveldúlfr hafði sent Grími syni sínum. Skalla-Grímr gekk til at sjá, hvar kistan hafði á land komit; hugðisk honum svá, at skamt þaðan mundi vera bólstaðr góðr.

Skalla-Grímr var þar um vetrinn, sem hann kom af hafi, ok kannaði þá alt herað; hann nam land útan frá Selalóni ok et efra til Borgarhrauns, ok suðr alt til Hafnarfjalla; herað alt svá vítt sem vatnfǫll deila til sjóvar; hann reisti bœ hjá vík þeiri, er kista Kveldúlfs kom á land, ok kallaði at Borg; ok svá kallaði hann fjǫrðinn Borgarfjǫrð. Síðan skipaði hann heraðit sínum félǫgum, ok þar námu margir menn síðan land með hans ráði.

Skalla-Grímr gaf land Grími enum háleyska fyri sunnan fjǫrð, á milli Andakílsár ok Grímsár; hann bjó á Hvanneyri. Úlfr hét son hans, faðir Hrólfs í Geitlandi.

Þorbjǫrn svarti hét maðr; hann keypti land at Hafnar-Ormi inn frá Selaeyri ok upp til Forsár; hann bjó á Skeljabrekku; hans son var Þorvarðr, er átti Þórunni, dóttur Þorbjarnar ór Arnarholti; þeira synir váru þeir Þórarinn blindi ok Þorgils orraskáld, er var með Óláfi kvaran í Dýflinni.

Skorri, leysingi Ketils gufu, nam Skorradal fyri ofan vatn, ok var þar drepinn.

Bjǫrn gullberi nam Reykjardal enn syðra [frá Grímsá til Flókadalsár] ok bjó á Gullberastǫðum; Hans son var Grímkell goði í Bláskógum; hann átti Signýju Valbrandsdóttur, Valþjófssonar; þeira son var Hǫrðr, er var fyrir Hólmsmǫnnum. Bjǫrn gullberi átti Ljótunni [Hrólfsdóttur] systur Kolgríms ens gamla. Svarthǫfði at Reyðarfelli var annarr son þeira; hann átti Þuríði Tungu-Odds dóttur; þeira dóttir Þórdís, er átti Guðlaugr enn auðgi; Þjóstólfr var enn þriði son Bjarnar, fjórði Geirmundr.

Þorgeirr meldun þá lǫnd ǫll at Birni fyrir ofan Grímsá; hann bjó í Tungufelli; hann átti Geirbjǫrgu, dóttur Bálka ór Hrútafirði; þeira son Véleifr enn gamli.

Flóki [leysingi Ketils gufu, bróðir Skorra] nam Flókadal [allan á milli Flókadalsár ok Geirsár ok bjó í Hrísum] ok var þar drepinn.

Óleifr hjalti hét maðr gǫfugr; hann kom skipi sínu í Borgarfjǫrð, ok var enn fyrsta vetr með Skalla-Grími; hann nam land at ráði Skallagríms milli Grímsár ok Geirsár, ok bjó at Varmalœk; hans synir váru þeir Ragi í Laugardal ok Þórarinn lǫgsǫgumaðr, er átti Þórdísi, dóttir Óláfs feilans; þeira dóttir Vígdís, er átti Steinn Þorfinnsson. Son Raga var Guðormr, faðir Gunnvarar, móður Þórnýjar, móður Þorláks, fǫður Rúnólfs, fǫður Þorláks byskups.

Ketill blundr ok Geirr son hans kvámu til Íslands, ok váru með Skallagrími enn fyrsta vetr; þá fekk Geirr Þórunnar, dóttur Skalla-Gríms. Um várit eftir vísaði Grímr þeim til landa, ok námu þeir upp frá Flókadalsá til Reykjadalsár, ok tungu þá alla upp til Rauðsgils, ok Flókadal allan fyrir ofan brekkur. Ketill bjó í Þrándarholti; við hann er kent Blundsvatn; þar bjó hann síðan. Geirr enn auðgi, son hans, bjó í Geirshlíð, enn átti annat bú á Reykjum enum efrum; hans synir váru þeir Þorgeirr blundr ok Blundketill, ok Svarðkell á Eyri; dóttir Geirs var Bergdís, er Gnúpr átti Flókason í Hrísum; þeirar ættar var Þóroddr hrísablundr.

Ǫnundr breiðskeggr var son Úlfars Úlfssonar Fitjumskeggja, Þórissonar hlammanda; Ǫnundr nam tungu alla milli Hvítár ok Reykjadalsár, ok bjó á Breiðabólstað; hann átti Geirlaugu, dóttur Þormóðar á Akranesi, systur Bersa; þeira son var Tungu-Oddr; enn Þórodda hét dóttir þeira; hennar fekk Torfi son Valbrands Valþjófssonar, Ørlygssonar frá Esjubergi, ok fylgði henni heiman hálfr Breiðabólstaðr ok Hálsaland með. Hann gaf Signýju systur sinni Signýjarstaði, ok bjó hon þar. Torfi drap Kroppsmenn tólf saman; ok hann réð mest fyrir drápi Hólmsmanna; ok hann var á Hellisfitjum, ok Illugi enn svarti ok Sturla goði, þá er þar váru drepnir átján Hellismenn; enn Auðun Smiðkelsson brendu þeir inni á Þorvarðsstǫðum. Sonr Torfa var Þorkell at Skáney.

Tungu-Oddr átti Jórunni Helgadóttur; þeira bǫrn váru þau: Þorvaldr, er réð brennu Blundketils, ok Þóroddr, er átti Jófríði Gunnarsdóttur; þeira dóttir Hungerðr, er átti Svertingr Hafrbjarnarson. Dóttir Tungu-Odds var Þuríðr, er átti Svarthǫfði, ok Jófríðr, er Þorfinnr Selþórisson átti, ok Hallgerðr, er Hallbjǫrn átti, son Odds frá Kiðjabergi. Kjǫlvǫr var móðursystir Tungu-Odds, er bjó á Kjǫlvararstǫðum, móðir Þorleifar, móður Þuríðar, móður þeira Gunnhildar, er Kali átti, ok Glúms fǫður Þórarins, fǫður Glúms at Vatnlausu.

Rauðr hét maðr, er nam land upp frá Rauðsgili til Giljá, ok bjó at Rauðsgili; hans synir váru þeir Úlfr á Úlfstǫðum ok Auðr á Auðstǫðum fyrir norðan á, er Hǫrðr vá; þar hefsk saga Harðar Grímkelssonar ok Geirs.

Grímr hét maðr, er nam land et syðra upp frá Giljum til Grímsgils, ok bjó við Grímsgil; hans synir váru þeir Þorgils auga á Augastǫðum, ok Hrani á Hranastǫðum, faðir Gríms, er kallaðr var Stafngrímr; hann bjó á Stafngrímsstǫðum; þar heitir nú á Sigmundarstǫðum; þar gagnvart fyrir norðan Hvítá við sjálfa ána er haugr hans; þar var hann veginn.

Þorkell kornamúli nam ás enn syðra upp frá Kollslæk til Deildargils, ok bjó í Ási; hans son var Þorbergr kornamúli, er átti Álǫfu elliðaskjǫld, dóttur Ófeigs ok Ásgerðar, systur Þorgeirs gollnis; bǫrn þeira váru þau Eysteinn ok Hafþóra, er átti Eiðr Skeggjason, er síðan bjó í Ási; þar dó Miðfjarðar-Skeggi, ok er þar haugr hans fyri neðan garð. Annarr son Skeggja var Kollr, er bjó at Kollslæk. Synir Eiðs váru Eysteinn ok Illugi.

Úlfr, son Gríms ens háleyska ok Svanlaugar, dóttur Þormóðar af Akranesi, systur Bersa, (hann) nam land milli Hvítár ok suðrjǫkla, ok bjó í Geitlandi; hans synir váru þeir Hrólfr enn auðgi, faðir Halldóru, er átti Gizurr hvíti; þeira dóttir Vilborg, er átti Hjalti Skeggjason. Annarr son hans var Hróaldr, faðir Hrólfs ens yngra, er átti Þuríði Valþjófsdóttur, Ørlygssonar ens gamla; þeira bǫrn váru þau: Kjallakr at Lundi í Syðradal, faðir Kolls, fǫður Bergþórs; annarr var Sǫlvi í Geitlandi, faðir Þórðar í Reykjaholti fǫður Magnúss, fǫður Þórðar, fǫður Helgu, móður Guðnýjar, móður Sturlusona, Sighvats ok Þórðar ok Snorra. Son Sighvats var Sturla, faðir Þuríðar, er herra Rafn átti; þeira bǫrn Jón korpr, Hallkatla ok Valgerðr ok Þorgerðr. Synir Hallkǫtlu ok Jóns Pétrssonar váru þeir Sturla ok Pétr, ok Steinunn dóttir, er átti Guðmundr Þorsteinsson, Skeggjasonar.

Þriði son Hrólfs var Illugi enn rauði, er fyrst bjó í Hraunsási; hann átti þá Sigríði, dóttur Þórarins ens illa, systur Músa-Bǫlverks; þann bústað gaf Illugi Bǫlverki, enn Illugi fór þá at búa á Hofstǫðum í Reykjadal, þvíat Geitlendingar áttu at halda upp hofi því at helmingi við Tungu-Odd. Síðan bjó Illugi at Hólmi iðra á Akranesi, þvíat hann keypti við Hólm-Starra bæði lǫndum ok konum ok fé ǫllu; þá fékk Illugi Jórunnar, dóttur Þormóðar Þjóstarssonar af Álftanesi; enn Sigríðr hengdi sik í hofinu, þvíat hon vildi eigi manna kaupit. Hrólfr enn yngri gaf Þórlaugu gyðju, dóttur sína, Oddi Ýrarsyni; því réðsk Hrólfr vestr til Ballarár, ok bjó þar lengi síðan, ok var kallaðr Hrólfr at Ballará.