Bókastaðir

Eptir þetta snúa þeir Bárðr ok Gunnarr til skips síns með sínum mǫnnum, ok halda til byggða. Komu þeir um haustit í vestr byggð, ok er Bárðr með Gunnari annan vetr eptir.

Um sumarit bjó Bárðr skip sitt til Noregs, ok gefr Gunnarr honum gjafir. Gunnarr sendi Haraldi konungi þrjá gripi; þat var hvítabjǫrn fulltíða, ok vandr ágætavel; annarr gripr var tanntafl, ok gǫrt með miklum hagleik; þriði gripr var rostungs hauss með ǫllum tǫnnum sínum. Hann var grafinn allr ok víða rennt í gulli. Tennrnar váru fastar í hausinum; var þat allt hin mesta gersimi.

Bárðr lætr nú í haf ok fersk vel; kom hann í þær stǫðvar, sem hann mundi kjósa. Hann fœrði Haraldi konungi margan grœnlenzkan varning ágætan.

Ferr Bárðr fyrir konung einn dag ok mælti: "Hér er eitt tafl, herra, er yðr sendi hinn gǫfugasti maðr af Grœnlandi, er Gunnarr heitir, ok vill eigi fé fyrir hafa, heldr vinfengi yðvart. Var ek með honum tvá vetr, ok varð mér hann góðr drengr. Vill hann gjarna vera vin yðar."

Þat var bæði hneftafl ok skáktafl. Konungr leit á um hríð, ok bað þann hafa þǫkk fyrir, er slíkt sendi; "skulu vér víst vináttu vára á móti leggja".

Eigi leið langt, áðr Bárðr lét leiða inn í hǫllina hvítabjǫrn fyrir konung. Hirðinni fannsk mikit um dýrit.

Bárðr mælti: "Herra", segir hann, "þetta dýr sendi yðr Gunnarr af Grœnlandi".

Konungr mælti: "Mikit er um gjafir þessa manns við mik, eða hvat vildi hann af oss hafa fyrir slíkt.

"Auðvitat er þat, herra; vinfengi yðar ok vitrlig ráð".

"Því mun þat eigi makligt", segir konungr.

Ok er á leið vetrinn, var þat einn dag, at Bárðr bað konung ganga í málstofu sína. Hann gerði svá, ok er þeir komu þar, berr Bárðr fram hausinn fyrir konung með ǫllum blóma sínum, ok mælti: "Hinn gǫfgasti maðr, Gunnarr á Grœnlandi, sendi yðr þessar gessimar".

Konungr hugði at hausnum vandliga, ok lézk honum sú sending þykkja ágæt, ok bað hann varðveita. Konungr mælti: "Seg þú nú Bárðr, hvat býr undir sendingum þessum; ok veit ek nú, at fleira man undir búa, en vináttumál ein saman".

Bárðr mælti: "Svá er, sem ek sagða yðr, herra; hann vill hafa vináttu yðar ok vitrligt ráð, til at vinna einn Ref, þann er Grœnlendingum hefir unnit mikinn skaða".

Konungr spyrr, hvaða Refr þat væri.

Bárðr segir: "þat er maðr íslenzkr, ok drap fimm feðga á einu kveldi, ok hefir síðan siglt í óbyggðir við sétta mann, ok gert þar virki úr stórtrjám; en vér fundum hann ok bárum eld at virkinu, en alls staðar hljóp út vatn um virkit, ok slokknaði eldrinn; eigi hljóp síðr út vatnit uppi, en úr virkinu niðri, ok þar á milli; en vér fundum engi vǫtn".

Konungr mælti: "Mun þetta eigi sá Refr, er kaupskipit gerði á Íslandi, ok hafði aldri áðr kaupskip sét, ok á því skipi fór hann til Grœnlands, ok er hann hafði búit þar nokkra vetr, var kveykt um hann illmæli mikit, ok hefndi hann þess svá rǫskliga, at hann einn vá þá fimm á einu kveldi?"

Bárðr svarar: "Um einn munum vit ræða báðir".

Konungr spurði, hversu þar væri landslagi háttat. Bárðr segir þat inniliga.

"Slíkt eru þó menn", sagði konungr.

Bárðr mælti: "Svá sagði hann at skilnaði várum, at engi mundi hann þaðan geta brott flæmdan".

"Vera má þat", sagði konungr; "kann vera, at hann hafi ǫðruvís, um talat; en þat vil ek þér ráða", sagði konungr, "at þú farir eigi þangat optar, því at eigi kemsk þú á brott, ef þú ferr optar".

Bárðr svarar: "Ek hefi svá heitit Gunnari, at þat má ek eigi rjúfa". Nú skilja þeir sitt tal, ok líðr vetrinn;

Ok um várit býr Bárðr skip sitt, ok er þat var búit, gekk hann á konungs fund, ok mælti: "Herra", sagði hann, "hafit þér nokkut hugsat nauðsyn Gunnars?"

Konungr mælti: "Hugsat hefi ek nauðsyn þína, at þú farir eigi til Grœnlands; því at óskylt er þér, at gremjask þeim manni, sem þú átt ekki illt at launa. Varir mik, at þér reiði illa, ef þú ferr".

Bárðr segir "í ǫðru munu þér sannspárri, herra".

Konungr mælti: "Hitt ætla ek, ef þetta rýfsk, at ek muni at fá sannspár. En ef þú vilt víst fara, þá mun ek nokkur ráð til leggja með yðr, ef ykkr Gunnari þykkir mikit undir."

"Eigi ræði ek um þat", segir Bárðr.

"Þess get ek þá", segir konungr, "at í þeim litla dal, er þar gengr upp at jǫklunum, muni vatn vera; mun Refr hafa veitt vatnit; mun hann hafa felldan stokk í stokk, þar til, at vatnit kemr at virkis horninu neðsta. Þar ætla ek gerva tvá stokka, ok mun úr einum renna í hina báða stokkana, ok fylla svá hvárntveggja hlut virkisins. En virkit allt mun gǫrt stokkum holum; ok mun hverr stokkr lúta eptir ǫðrum, ok hverr mun upp frá ǫðrum, ok mun svá fylla virkit uppi ok niðri af vatninu; á þá leið hygg ek þar um umbúð veitta. En þar sem yðr þótti ekki verða mót á viðinum, er vatn fell út alls staðar um hverfis virkit, þar hygg ek hann munu borat hafa langar borur, svá mjófar, at ekki mátti koma nema því tré, er þynnst verðr telgt; ok ætla ek hann þau tré hafa sett alls staðar í virkis stokkana; en í þessum blegðum ætla ek vera skauf, ok mun hann þeim þá munat hafa líttat, er hann vildi, at vatnit rynni úr virkinu; alla þessa blegðu mun hann sett hafa af smíði; ok mun eins konar tré verit hafa í blegðunum ok stokkunum. Nú er þat mitt ráð við Gunnar, at þér farit norðr í vár á tveim skipum, tólf á hváru; aðrir tólf skulu skurð grafa fyrir norðan virkit, jafnlangan stundar nær, svá djúpan, at taki manni undir hendr, ok munu þér finna umbúð lækjarins; ok ef svá er, þá stemmi þér lœkinn, at hann beri eigi vatnit í virkit. En aðrir tólf beri við at virkinu. Síðan þœtti mér ván, at þér megit brenna virkit fyrir vatns sǫkum. Nú hefi ek til lagt þau ráð, at ek heiti því Gunnari, at annat hvárt mun vera, at Refr mun flýja virkit ok Grœnland, eða mun Gunnarr fá handtekit hann. En ósýnt mundi mér þykkja, hvernig sá maðr mundi á brott komask, er svá væri við kominn, nema hann hafi mikinn vitrleik sér í brjósti; en eigi vilda ek, at þú fœrir sjálfr Bárðr, því at ek veit eigi, hvat þú sækir at Refi".

Bárðr segir eigi mega ǫðruvíss vera, ok þakkar konungi nú sín tillǫg.

Nú er þar til máls at taka, at Refr sitr í óbyggðum; synir hans gerask hinir gildustu menn. Þetta sama vár sendir Refr þá suðr til byggðar, til móts við þá menn, er heitit hǫfðu Ref liðveizlu sinni, eptir því sem fyrr segir. Þeir brœðr fóru leyniliga, ok færr Gunnarr enga njósn af ferð þeirra; ok þegar þeir vissu orðsendingar Refs, þá urðu þeir vel við, ok fara þegar til móts við hann.

Refr fór þá til ok lét fram setja skipit, þat sem hann hafði haft af Íslandi; hafði þat haldit hrófi ok bráði, svá at þat var þétt sem bytta. Refr lét þá ferma skipit af grœnlenzkum varningi, svǫrð ok tǫnn, ok skinnávǫru; ok þegar skipit var búit, halda þeir því norðr í þann fjǫrð, er þar er næstr, ok lǫgðu þar skipinu í einn leynivág; þar var á Helga kona hans, ok Þormóðr fóstri hennar, ok Þormóðr son þeirra, ok þeir tólf menn er úr byggð kvámu. Refr sagði þá feðga enn skyldu byggja virkit um stund.

Frá ferðum Bárðar er þat, at segja, at honum fersk einkarvel; tók hann Grœnland, þar sem hann mundi kjósa. Gunnarr tók feginsamliga við Bárði. Setja þeir þegar til menn, at sjá fyrir varnaði Bárðar, en þeir fóru þegar í óbyggðir með jafn mǫrgum mǫnnum, sem konungr hafði á kveðit; þeim er þar nú kunnigt, ok rata þeir skjótt þann fjǫrð, er virki Refs stóð í. Gunnarr lendir skipi sínu í utanverðan fjǫrðinn; því at þat var þungt undir árum, ok hlaðit af vist þeirra. Þótti þeim léttara, at ganga inn í fjǫrðinn.

Þeir Bárðr reru inn mjǫk allt at virkinu; komu þeir Gunnarr nú ok þar. Þeir ganga allir upp at virkinu; var þar engum hlut breytt, svá at þeir mætti sjá, nema grafinn var skurðr jafnsítt virkinu, þat er at sjó horfði. Skurðrinn tók á framanverðan sævar bakkann. Þar var aðdjúpt mjǫk, ok ekki útfiri. Þessi skurðr var ekki djúpari, en tók manni í bróklinda.

Í því kemr maðr gangandi á virkit. Þann mann kenna þeir; var þar Refr. Hann heilsar þeim ok spyrr tíðinda.

Bárðr kveðsk honum eigi mundu segja ǫnnur, "en þú stendr þar feigum fótum á virkinu; eru þat", sagði hann, "lítil tíðindi".

Bárðr ferr þegar til, ok lætr skurð grafa, ok því næst finna þeir þar stokka, ok eru vafðir næfrum. Þeir hǫggva nú upp stokkana, ok hleypr þar úr vatn mikit. Þeir Gunnarr draga nú við at virkinu, ok bera eld í; hleypr þar fyrst úr vatn mikit úr virkinu, en brátt tók virkit at þorna.

Refr gekk þá fram á virkit, ok spurði, hverr þessi ráð hefði tillagt með þeim. Bárðr kvað hann þat engu varða.

Refr mælti: "Ek veit ok", segir hann, "at engi yðar mundi þetta ráð fundit hafa, nema þér nytið yðr hyggnari manna við".

Bárðr svarar: "Hverr sem oss kenndi þessi ráð, þá skulu vér þér nú drottna í dag, ok þínum fjárhlut, ok hengja þik, er þú megir líta yfir þenna þinn bólstað, eða skaltú brenna", þá kvað Refr vísu:

Refr snýr þá inn aptr í virkit; þeir auka nú eldana, ok var nú eisa mikil, ok vátareykr ómátuligr, ok í því heyra þeir brǫkun mikla í virkit; ok er minnst varði, fellr sá virkis hlutrinn, er fram horfði at sjónum. Þar var svá gegnt til ætlat, at virkit fell í skurðinn, á framanverðan sævar bakkann. Þat var svá slétt, sem ein fjǫl; en í því er virkit fell, rann þar eptir fram skip á hvelum, ok þegar fram á sjóinn. Þeir Refr draga þegar segl upp; er á gol nokkut norðan eptir fjǫllunum. Undir þeim hluta virkisins, er fell, urðu undir fjórir menn Bárðar, ok hǫfðu þegar bana.

Bárðr heitir nú á sína menn; hlaupa þeir til skipa átta; vinda þeir þegar upp segl sitt, ok róa undir slíkt, er þeir mega; dró hann nú brátt eptir þeim Refi.

En Gunnarr kannar nú virkit ok var þat eitt í virkinu, er engi hirti at hafa. Sneri hann þá út með firðinum með sínum mǫnnum til skipsins.

Refr sér, at Bárðr mun skjótt eptir koma. Þá mælti Refr: "Nú skulu vér fyrst hleypa niðr segli váru; en mik varir, er hitt skipit skríðr fljótt, at þeir fái þat eigi stǫðvat, en þeir vita enga ván at vér munum bíða, ok mun þeirra skip renna fram á annat borð. Þá skaltu, Steinn", sagði Refr, "hǫggva hǫfuðbendur þeirra, en þú Bjǫrn skalt dafla í árum, at þeim sýnisk, sem vér róum undan í skerpingi en þó lát sem skip várt muni, sem minnst skríða". Refr hjó nú hvel undan skipi sínu, ok því næst tók hann spjót eitt mikit ok hvatti í ákafa.

Nú er at segja frá Bárði, at þeir gera bæði, sigla ok róa, en varði eigi, at Refr mundi bíða; rennir skip þeirra fram hjá skipi Refs. Í því skýtr Refr spjótinu til Bárðar. Flýgr þat þegar í gegnum hann, ok nísti út við borðit. Steinn høggr allar hǫfuðbendur þeirra; fór þá seglit útbyrðis með ǫllum sínum reiða, ok við því búit, at hvelfa mundi skipinu: drógu þeir Refr þá upp segl sitt, ok váru brátt mjǫk fjarri, ok fóru þeir Refr þá leið sína, þar til er þeir komu út úr firðinum. Skipverjar Bárðar gátu borgit reiða sínum, ok lǫgðu þeir þá at landi undir nes eitt.

Gunnarr ok hans menn sáu, at Refr sigldi út eptir firðinum; þóttisk hann þá vita, at sá einn mundi hafa fundr orðit þeirra Bárðar, at hann mundi ekki orð eptir senda. Bað hann þá sína menn flýta sér til skipsins, ok komask fyrir fjarðar mynnit. Þeir gera svá; tók nú at líða dagrinn; þá er Refr ok synir hans komu úr sundinu, ok í sundr lauk firðinum í annat sinn, gátu þeir at líta, hvar Gunnarr reri frá landi, ok hans menn, sem mest máttu þeir. Tók þá mjǫk at dimma af nótt, en tunglsljós lítit.

Refr mælti þá: "Vér skulum sœkja róðr sem ákafast, en þú, Bjǫrn", sagði hann, "skalt láta síga segl várt æ smám, ok um síðir fella". Þeir gera nú svá.

Gunnarr mælti þá til sinna manna: "Klækila sækisk yðr róðrinn; vér várum áðr svá nær heim, at ek hugða, at vér mundim skjótt taka þá, en nú firrask þeir oss svá, at lítil þúfa þykir skip þeirra at sjá. Mun þar vera vindr meiri, mun þá því bera undan. Nú munum vér snúa til lands, ok rekask eigi á hafsmegin um nættr eptir Refi". Þeir gerðu nú svá.

Um morguninn komu menn Bárðar til Gunnars, ok sǫgðu sínar eigi sléttar. Hǫfðu þeir þar lík Bárðar. Sneri Gunnarr nú aptr til byggðar, ok undi illa við sína ferð; var þar ok eitt allra manna orðtak, at fár mundi reknar verri fyrir einum manni.

Hásetar þeir, er verit hǫfðu með Bárði, gerðu skjót varnings skipti; sigldu þeir í Noreg um haustit, ok er þess eigi getit, at Gunnarr sendi Haraldi konungi neinar gersimar; sǫgðu þeir konungi lát Bárðar ok viðskipti þeirra Refs. Konungi þótti farit hafa eigi fjarri getu sinni.