Bókastaðir

Eftir það snúa þeir Bárður og Gunnar til skips síns með sínum mönnum og halda til byggða. Komu þeir um haustið í Vestribyggð og er Bárður með Gunnari annan vetur.

Eftir um sumarið bjó Bárður skip sitt til Noregs og gefur Gunnar honum gjafir. Gunnar sendir Haraldi konungi þrjá gripi. Það var hvítabjörn fulltíði og vandur ágæta vel. Annar gripur var tanntafl og gert með miklum hagleik. Þriðji gripur var rostungshaus með öllum tönnum sínum. Hann var grafinn allur og víða rennt í gulli. Tennurnar voru fastar í hausinum. Var það allt hin mesta gersemi.

Bárður lætur nú í haf og ferst vel. Kom hann í þær stöðvar sem hann mundi kjósa. Hann færði Haraldi konungi margan grænlenskan varning ágætan.

Fer Bárður fyrir konung einn dag og mælti: " Hér er eitt tafl herra er yður sendi hinn göfgasti maður af Grænlandi er Gunnar heitir og vill ekki fé fyrir hafa heldur vinfengi yðart. Var eg með honum tvo vetur og varð mér hann góður drengur. Vill hann gjarna vera vin yðar. "

Það var bæði hneftafl og skáktafl.

Konungur leit á um hríð og bað þann hafa þökk fyrir er slíkt sendi: " Skulum vér víst vináttu vora á móti leggja. "

Eigi leið langt áður Bárður lét leiða inn í höllina hvítabjörn fyrir konung. Hirðinni fannst mikið um dýrið.

Bárður mælti: " Herra, " segir hann, " þetta dýr sendi yður Gunnar af Grænlandi. "

Konungur mælti: " Mikið er um gjafir þessa manns við mig eða hvað vildi hann af oss fyrir slíkt hafa? "

" Auðvitað er það herra, vinfengi yðart og viturleg ráð. "

" Hví mun það ekki maklegt? " segir konungur.

Og er á líður veturinn var það einn dag að Bárður bað konung ganga í málstofu sína. Hann gerði svo.

Og er þeir komu þar ber Bárður fram hausinn fyrir konung með öllum blóma sínum og mælti: " Hinn göfgasti maður, Gunnar á Grænlandi, sendi yður þessar gersemar. "

Konungur hyggur að hausinum vandlega og lést honum sú sending þykja ágæt og bað hann varðveita.

Konungur mælti þá: " Seg nú Bárður hvað býr undir sendingum þessum og veit eg nú að fleira mun undir búa en vináttumál ein saman. "

Bárður mælti: " Svo er sem eg sagði yður herra. Hann vill hafa vinfengi yðart og viturlegt ráð til þess að vinna einn ref þann er þeim Grænlendingum hefir unnið mikinn skaða. "

Konungur spyr hvað refi það væri.

Bárður svarar: " Það er maður íslenskur og drap fimm feðga á einu kveldi, hefir síðan siglt í óbyggðir við sétta mann og gert þar virki úr stórtrjám. En vér fundum hann og bárum eld að virkinu en alls staðar hljóp út vatn um virkið og slokknaði eldurinn. Ekki hljóp síður út vatnið uppi úr virkinu en niðri og þar á milli. En vér fundum engi vötn. "

Konungur mælti: " Mun þetta sá Refur er kaupskipið gerði á Íslandi og hafði aldrei áður kaupskip séð og á því skipi fór hann til Grænlands og er hann hafði búið þar nokkura vetur var kveikt um hann illmæli mikið og hefndi hann þess svo rösklega að hann einn vó þá fimm á einu kveldi? "

Bárður svarar: " Um einn munum við ræða báðir. "

Konungur spyr hversu þar væri landslegi háttað. Bárður segir það innilega.

" Slíkt eru þó menn, " sagði konungur.

Bárður mælti: " Svo sagði hann að skilnaði vorum að engi mundi þaðan geta hann brott flæmdan. "

" Vera má það, " sagði konungur. " Kann vera að hann hafi og öðruvís um talað. En það vil eg þér ráða, " sagði konungur, " að þú farir ekki þangað oftar því að ekki kemst þú á brott ef þú ferð oftar. "

Bárður svarar: " Eg hefi svo heitið Gunnari að það má eg ekki rjúfa. "

Nú skilja þeir sitt tal og líður veturinn.

Og um vorið býr Bárður skip sitt og er það var búið gekk hann á konungs fund og mælti: " Herra, " sagði hann, " hafið þér nokkuð hugsað nauðsyn Gunnars? "

Konungur mælti: " Hugsað hefi eg nauðsyn þína, að þú farir ekki til Grænlands því að óskylt er þér að gremjast þeim manni sem þú átt ekki illt að launa. Varir mig að þér reifi illu ef þú ferð. "

Bárður svarar: " Að öðru munuð þér sannspárri herra. "

Konungur mælti: " Hitt ætla eg ef þetta rýfst að eg muni að fá sannspár. En ef þú vilt víst fara þá mun eg nokkur ráð til leggja með yður ef ykkur Gunnari þykir mikið undir. "

" Ekki ræði eg um það, " segir Bárður.

" Þess get eg þá, " sagði konungur, " að í þeim litla dal er þar gengur upp að jöklunum muni vatn vera. Mun Refur hafa veitt vatnið og mun hann hafa felldan stokk í stokk þar til að vatnið kemur að virkishorninu neðsta. Þar ætla eg gerva tvo stokka og mun úr einum renna í hina báða stokkana og fylla svo hvorntveggja hlut virkisins. En virkið allt mun gert stokkum holum og mun hver stokkur lúta eftir öðrum og hver mun upp frá öðrum og mun svo fylla virkið uppi og niðri af vatninu. Á þá leið hygg eg þar umbúð veitta. En þar sem yður þótti ekki verða mót á viðinum er vatn féll út alls staðar umhverfis virkið, þar hygg eg hann munu borað hafa langar borur svo mjóvar að ekki mátti koma nema því tré er þynnst verður telgt og ætla eg hann þau tré hafa sett alls staðar í virkisstokkana. En í þeim bleðgum ætla eg vera skaup og mun hann þeim þá munað hafa lítt að er hann vildi að vatnið rynni úr virkinu. Alla þessa bleðga mun hann sett hafa af smíði og mun eins konar tré verið hafa í bleðgunum og í stokkunum. Nú er það mitt ráð við Gunnar að þér farið norður í vor á tveim skipum, tólf á hvoru. Aðrir tólf skulu skurð grafa fyrir norðan virkið jafnlangan, stundar nær svo djúpan að taki manni undir hendur, og munu þeir finna umbúð lækjarins. Og ef svo er þá stemmi þeir lækinn að hann beri ekki vatnið í virkið. En aðrir tólf beri við að virkinu. Síðan þætti mér von að þér megið brenna virkið fyrir vatns sökum. Nú hefi eg til lagt þau ráð að eg heit því Gunnari að annaðhvort mun vera, að Refur mun flýja virkið og Grænland eða mun Gunnar fá handtekið hann. En ósýnt mundi mér þykja hverninn sá maður mundi á brott komast er svo væri við kominn nema hann hafi mikinn viturleik sér í brjósti. En ekki vildi eg að þú færir sjálfur Bárður því að eg veit ei hvað þú sækir að Ref. "

Bárður segir ekki mega öðruvís vera og þakkar konungi nú sín tillög og lætur síðan úr landfestum.

Nú er þar til máls að taka að Refur situr í óbyggðum. Synir hans gerast hinir gildustu menn. Þetta sama vor sendir Refur þá suður til byggðar til móts við þá menn er heitið höfðu Ref liðveislu sinni eftir því sem fyrr segir. Þeir bræður fóru leynilega og fékk Gunnar önga njósn af ferð þeirra. Og þegar þeir vissu orðsendingar Refs þá urðu þeir vel við og fara þegar til móts við hann. Refur fór þá til og lét fram setja skipið það sem hann hafði haft af Íslandi. Hafði það haldið hrófi og bráði svo að það var þétt sem bytta. Refur lét þá ferma skipið af grænlenskum varningi, svörð og tönn og skinnavöru. Og þegar skipið var búið halda þeir því norður í þann fjörð er þar er næstur og lögðu þar skipinu í einn leynivog. Þar var á Helga kona hans og Þormóður fóstri hennar og Þormóður son þeirra og þeir tólf menn er úr byggð komu. Refur sagði þá feðga enn skyldu byggja virkið um stund.

Frá ferð Bárðar er það að segja að honum ferst einkar vel. Tók hann Grænland þar sem hann mundi kjósa. Gunnar tók feginsamlega við Bárði. Setja þeir þegar til menn að sjá fyrir varnaði Bárðar. En þeir fóru þegar í óbyggðir með jafnmörgum mönnum sem konungur hafði á kveðið. Þeim er þar nú kunnigt og rata þeir skjótt þann fjörð er virki Refs stóð í. Gunnar lendir skipi sínu í utanverðan fjörðinn því að það var þungt undir árum og hlaðið af vist þeirra. Þótti þeim léttara að ganga inn í fjörðinn. Þeir Bárður reru inn mjög allt að virkinu. Komu þeir Gunnar nú og þar. Þeir ganga allir upp að virkinu. Var þar öngum hlut breytt svo að þeir mættu sjá nema grafinn var skurður jafnsítt virkinu það er að sjó horfði. Skurðurinn tók á framanverðan sævarbakkann. Þar var aðdjúpt mjög og ekki útfiri. Þessi skurður var ekki djúpari en tók manni í bróklinda.

Í því kemur maður gangandi á virkið. Þenna mann kenna þeir. Var þar Refur. Hann heilsar þeim og spyr tíðinda.

Bárður kveðst honum engi mundu segja " önnur en þú stendur þar feigum fótum á virkinu. Eru það, " sagði hann, " lítil tíðindi. "

Bárður fer þegar til og lætur skurð grafa og því næst finna þeir þar stokka og eru vafðir næfrum. Þeir högga nú upp stokkana og hleypur þar úr vatn mikið. Þeir Gunnar draga nú við að virkinu og bera eld í. Hleypur þar fyrst úr vatn mikið úr virkinu en brátt tók virkið að þorna. Refur gekk þá fram á virkið og spurði hver þessi ráð hefði til lagt með þeim. Bárður kvað hann það öngu varða.

Refur mælti: " Eg veit og, " segir hann, " að engi yðar mundi þetta ráð fundið hafa nema þér nytuð yður hyggnari manna við. "

Bárður svarar: " Hver sem oss kenndi þessi ráð þá skulum vér þér nú drottna í dag og þínum fjárhlut og hengja þig þar er þú megir líta yfir þenna þinn bólstað, eða skaltu brenna. "

Þá kvað Refur vísu:

Refur snýr þá inn aftur í virkið. Þeir auka nú eldana og var nú eisa mikil og votareykur ómáttulegur. Og í því heyra þeir braukun mikla í virkið og er minnst varði fellur sá virkishluturinn er fram horfði að sjónum. Þar var svo gegnt til ætlað að virkið féll í skurðinn á framanverðan sævarbakkann. Það var svo slétt sem ein fjöl. En í því er virkið féll rann þar eftir fram skip á hvelum og þegar fram á sjóinn. Þeir Refur draga þegar segl upp. Er á gol nokkuð norðan eftir fjöllunum. Undir þeim hluta virkisins er féll urðu undir fjórir menn Bárðar og höfðu þegar bana.

Bárður heitir nú á sína menn. Hlaupa þeir til skips átta. Vinda þeir þegar upp segl sitt og róa undir slíkt er þeir mega. Dró hann nú brátt eftir þeim Ref.

En Gunnar kannar nú virkið og var það eitt í virkinu er engi hirti að hafa. Sneri hann þá út með firðinum með sínum mönnum til skipsins.

Refur sér að Bárður mun skjótt eftir koma.

Þá mælti Refur: " Nú skulum vér fyrst hleypa niður segli voru. En mig varir, er hitt skipið skríður skjótt, að þeir fái það ekki stöðvað en þeir vita önga von að vér munum bíða og mun þeirra skip renna fram á annað borð. Þá skaltu Steinn, " sagði Refur, " höggva höfuðbendur þeirra en þú Björn skalt dafla í árum að þeim sýnist sem vér róum undan í skerpingi en þú lát sem skip vort muni sem minnst skríða. "

Refur hjó nú hvel undan skipi sínu og því næst tók hann spjót eitt lítið og hvatti í ákafa.

Nú er að segja frá Bárði að þeir gera bæði, sigla og róa, en varði ekki að Refur mundi bíða. Rennir skip þeirra fram hjá skipi Refs. Í því skýtur Refur spjótinu til Bárðar. Flýgur það þegar í gegnum hann og nísti út við borðið. Steinn höggur allar höfuðbendur þeirra. Fór þá seglið útbyrðis með öllum sínum reiða og við því búið að hvelfa mundi skipinu. Drógu þeir Refur þá upp segl sitt og voru brátt mjög fjarri og fóru þeir Refur þá leið sína þar til er þeir komu út úr firðinum. Skipverjar Bárðar gátu borgið reiða sínum. Lögðu þeir þá að landi undir nes eitt.

Gunnar og hans menn sáu að Refur sigldi út eftir firðinum. Þóttist hann þá vita að sá einn mundi hafa orðið fundur þeirra Bárðar er hann mundi ekki orð eftir senda. Bað hann þá sína menn flýta sér til skipsins og komast fyrir fjarðarmynnið. Þeir gera svo. Tók nú að líða dagurinn.

Þá er Refur og synir hans komu úr sundinu og í sundur lauk firðinum í annað sinn gátu þeir að líta hvar Gunnar reri frá landi og hans menn sem mest máttu þeir. Tók þá mjög að dimma af nótt en tunglsljós lítið.

Refur mælti þá: " Vér skulum sækja róður sem ákafast. En þú Björn, " sagði hann, " skalt láta síga segl vort æ smám og um síðir fella. "

Þeir gera nú svo.

Gunnar mælti þá til sinna manna: " Klækilega sækist yður róðurinn. Vér vorum áðan svo nær þeim að eg hugði að vér mundum skjótt taka þá en nú firrast þeir oss svo að lítil þúfa þykir skip þeirra að sjá. Mun þar vera vindur meiri. Mun þá því bera undan. Nú munum vér snúa til lands og rekast ekki á hafsmegin um nætur eftir Ref. "

Þeir gerðu nú svo.

Um morguninn komu menn Bárðar til Gunnars og sögðu sínar ekki sléttar. Höfðu þeir þar lík Bárðar. Sneri Gunnar nú aftur til byggðar og undi illa við sína ferð. Var þar og eitt allra manna orðtak að fár mundu reknar verri fyrir einum manni.

Hásetar þeir er verið höfðu með Bárði gerðu skjótt varningsskipti. Sigldu þeir í Noreg um haustið og er þess ekki getið að Gunnar sendi Haraldi konungi neinar gersemar. Sögðu þeir konungi lát Bárðar og um skipti þeirra Refs. Konungi þótti farið hafa ekki fjarri getu sinni.