Bókastaðir

Refur og synir hans sneru þá til skips síns og urðu þar hvorir öðrum fegnir. Bjuggust þeir síðan til hafs og þegar þeir voru búnir sigldu þeir á haf. Þeir höfðu útivist langa og hæga. Þeir tóku Noreg um haustið og komu þar fyrst við land sem heitir Æðey. Landsmenn spurðu hver skipi því stýrði. Hann nefndist Narfi og lést vera íslenskur maður. Narfi spurði eftir hvar konungur væri í landinu. Landsmenn sögðu hann vera í Þrándheimi. Æðey er hálfa tylft suður frá Þrándheimi. Narfi sigldi þaðan inn til meginlands, leggur þar skipi sínu í einn leynivog, lætur þar eftir föruneyti sitt en leigir sér sexæring einn og leiðsögumann. Synir hans fara með honum og kona hans. Menn hans skulu gæta þar skips.

Ekki er getið um ferð Narfa fyrr en hann kemur til kaupbæjar í Niðarósi og leigði sér þar skemmu eina. Þau dvöldust þar nokkrar nætur. Narfi bauð þeim á varygð mikla að þeir gangi aldrei svo frá skemmunni að Helga væri þar ein eftir. Hann lét gera sér kufl bláan. Hafði hann og jafnan svarðreip um sig. Skegg hafði hann og látið binda sér hvítt og lést hann vera gamall kaupmaður, gekk nú jafnan svo búinn um torg. Spjót hafði hann í hendi á lágu skafti og járni vafið skaftið.

Konungur var þar í bænum og mikið fjölmenni. Hirðmaður konungs hét Grani og var kallaður Skálp-Grani, fríður maður sýnum og barst á mikið að vopnum og klæðum. Grani var vífinn og kvensamur. Gerði hann mörgum í því mikla skapraun. Varð honum það nú þolað er hann hafði konungs traust.

Svo bar til einn dag að konungur hafði þing fjölmennt í bænum og var mönnum til blásið almennilega. Narfi gekk til þings og synir hans, Steinn og Þormóður. Björn var eftir hjá móður sinni. Og ekki því síður var honum forvitni á hvað talað var þar á þinginu og fer hann þangað. Narfi þekkir Björn og snýr að honum og spyr hvað eftir væri hjá Helgu. Hann segir að ekki var. Narfi snýr nú aftur til skemmunnar.

Litlu síðar en Björn var í brottu genginn kemur maður í skemmuna. Sá var í blám klæðum og lét mikið yfir sér. Helga heilsaði þeim manni og spyr að nafni.

Hann lést heita Grani og vera hirðmaður Haralds konungs: " Er eg því hér kominn, " segir hann, " að eg vil mér konu kaupa. "

Hún bað hann ganga til þess í annan stað. Grani kvað það ósæmilegt að gamall maður ætti unga konu svo fríða og fagra. Hún kveðst mundu vera fyrir honum sjálfráða. Grani kveðst mundu vera ekki færavandur og tók til Helgu. Hún sprettur upp og verst. Slær þar í glímu. Og í því kemur Narfi til gluggans og sér inn. En er Grani sér skuggann bera fyrir gluggann þá slíst hann úr höndum Helgu og leitar til dyranna. Narfi vildi og komast fyrir dyrnar. Grani komst þá út fyrr og hefur þegar á rás.

Helga hljóp og til dyranna og vill þrífa til Narfa " og láttu Grana fara, " segir hún, " því að hann hefir öngri eigu þinni spillt. "

Narfi sleit Helgu af sér og hljóp eftir Grana og eggjar hann að bíða. Hann hleypur ekki að síður þar til að hann kemur að skíðgarðshliði einu. Þá var skammt í millum þeirra. Grani sér þá að hann mun tekinn verða.

Hann snýst þá við og mælti svo: " Hygg þú að, " sagði hann, " hvað þér er geranda. Þó þú drepir mig þá er það dauði þinn. En svo lengi sem þú ert hér í bænum þá skal eg þér aldrei mein gera. "

Hann baðst undan sem hann kunni.

Narfi mælti: " Það er satt, " sagði hann, " að þér er alls kostar illa gefið. Þú berst á meira en menn og þykist mikill fyrir þér og gerir mörgum skömm en nú veistu ekki hversu þú skalt láta eða þér breyta, svo ertu hræddur. Bústu svo við fyrir því að ekki mun nú tjá að friðmælast. "

Narfi lagði þá til hans spjótinu. Grani hafði öxi í hendi. Laust hann af sér lagið. Hann fór svo nokkrum sinnum. Narfi varð honum harðskeyttur og lauk svo að hann rak í gegnum hann spjótið. Hann dregur hann þá upp undir skíðgarðinn meðan hann var í fjörbrotunum og hylur hræ hans þar.

Narfa kemur nú í hug að ekki mun ráð að myrða manninn og best muni fallið að segja konunginum sjálfum. Gengur Narfi nú fyrst heim til skemmunnar og biður Helgu taka föng þeirra og hafa til skips og svo leiðsögumann þeirra.

Narfi gekk nú þangað til sem þingið var. Þar var allmikill mannfjöldi og þröng. Narfi þröngdist nú fram millum manna þar til að hann kom fyrir konung. Í því bili talaði konungur um nauðsynjar manna.

Narfi tók ekki því síður til orða og mælti svo: " Herra konungur, " sagði hann, " við Sverðhús-Grani urðum saupsáttir í dag er hann vildi fjallskerða konu mína. Eg stórkeraldaði hann í gegnum strábeygisauga. Þá langhúsaði hann, herra. Þá langhúsaði eg, herra. Þá hreiðurballaði eg hann, herra, en hann marghrossaði á mót. Þá fagurröggvaði eg hann, herra, en hann skipskeggjaði þá við. Þá lynghnappaði eg hann, herra, undir einn skíðgarð skammt í braut og voðvirkti eg yfir hann að lyktum. "

Narfi snýr þegar í brott og til skips síns og hvatar nú mjög sinni ferð. Létu ganga um kveldið og um nóttina suður með landi þar til er þeir komu til skips Narfa. Þeir sigldu þá þegar til hafs.

Nú er að segja frá Haraldi konungi að hann er staddur á þinginu sem fyrr var sagt. En meðan Narfi flutti fram sitt erindi þá lét konungur ekki sína ræðu falla og engi maður fann að hann gæfi gaum að hvað Narfi sagði.

Og er hann hafði lyktað sínu erindi lét konungur blása til hljóðs og mælti síðan: " Hver var maður þessi oss ókunnur er stóð fyrir oss um hríð í blám kufli og svarðreip mikið um sig og spjót í hendi eða hvaðan er hann? "

Menn sögðu að þeir vissu aldrei hvaðan hann var, sögðu hann hafa verið þar í bænum nokkura daga og leigt þar skemmu eina og nefnst Narfi.

Konungur mælti: " Hvað þótti yður hann segja? "

Þeir kváðust það aldrei vita að það væri annað en vitleysa og hégómi.

" Vera má að svo sé ", segir konungur, " en ekki varð mér maður sá lítill fyrir augum eða hvar er Skálp-Grani hirðmaður vor? Kalli hann fyrir mig. "

Þeir gerðu svo og fundu hann ekki.

Konungur mælti þá: " Verri efni munu í vera. Maður þessi tók svo til orðs: " Við Sverðhús-Grani urðum saupsáttir í dag. Hann vildi fjallskerða konu mína. " " Þess get eg, " sagði konungur, " að hann muni átt hafa við hirðmann minn, Skálp-Grana, því að skálpurinn er hús sverðsins. Mun hann hafa farið um herbergi að leita sér kvenna. Má vera að þá hafi fyrir orðið kona Narfa þessa. Sá er drykkur á Íslandi er mysa heitir. Er það allt eitt, mysa og saup og drykkur. Nú munu þeir hafa orðið missáttir. Hann sagði hann hafa viljað fjallskerða konu sína. Þar hefir hann viljað hvíla með henni því að þá er kallað að konur séu giljaðar en gilin eru fjallskörð. Þá kveðst hann stórkeralda hann í gegnum strábeygisauga. Það er rétt atkvæði, sáir eru þau keröld stór. Þá vitið þér að vindur heitir strábeygir en vindauga á húsum og hefir hann séð hann um glugginn á herberginu er þau hafa saman átt. " Þá langhúsaði eg konungur, " sagði hann, " og þá langhúsaði hann. " Rann heitir langt hús og hefir þá hvortveggi þeirra runnið. Mun hann hafa hlaupið með skemmuveggnum hart er hann hefir séð sameignina. Það mun Grani heyrt hafa. Má vera að þá hafi hann staðar látið nema athöfn þá er hann hafði. Mun hann þá hafa forðað sér. " Þá hreiðurballaði eg hann, " kvað hann. Þá mun hann hafa eggjað hann að bíða því að egg er hreiðurböllur. " En hann marghrossaði við. " En stóð hross heita og eru mörg saman jafnan. Mun hann þá hafa staðar numið. Þá kveðst hann fagurröggva hann " en hann skipskeggjaði við. " Skikkjur eru þær á Íslandi er feldir heita. Er það ýmist kallað á feldinum röggur eða lagður. Nú mun hann hafa vikið svo til málinu að kalla lagð. Mun hann þá hafa lagt í gegnum hann er hann kveðst fagurröggva hann. " En hann skipskeggjaði við. " Barð heitir á skipi. Þá mun hann barist hafa er hann var í fjörbrotunum. " Þá lynghnappaði eg hann undir skíðgarð einn, " sagði hann, " skammt í braut. " Byrður heitir lynghnappur og hefir hann þá borið hann undir skíðgarðinn. Þá kveðst hann hafa voðvirkt yfir hann síðan. Er það málsháttur á Íslandi að konur lúka vef. Mun hann þá hafa hulið hann. Nú vil eg, " sagði konungur, " að þér leitið að þessum mönnum, bæði að hinum vegna og svo vegandanum. "

Gerðu menn nú sem konungurinn bauð. Fannst Grani nú dauður en Narfi fannst hvergi.

Um morguninn lét konungur blása til móts og sagði svo: " Þau tíðindi urðu hér í gær að því er betur að slík eru sjaldan, er hirðmaður vor var veginn. Veit eg ekki þess íslensks manns von að það mun þora að gera hér undir handarjaðri vorum. Nú mun eg geta til hver þessi maður er. Hér mun kominn sá sami Refur er Grænlendingum hefir gert mikið illbýli. "

Eftir það nefndi konungur menn til að leita þessa manns bæði á sjó og á landi. Fóru þeir eftir því sem konungur gerði ráð fyrir.

Nú er að segja frá ferð Refs að þeir léttu ekki fyrr sinni ferð en þeir komu til Danmerkur. Refur sótti þegar á konungs fund og sagði honum allan vöxt á þarkomu sinni og bað hann viðtöku.

Konungur sagði svo að honum þætti svo verða í hans frásögn sem nauður hefði til rekið víðast um harðræði hans: " Líst mér svo á þig og sonu þína sem gott muni brautargengi í yður. Nú af því að þú hefir vorn fund sótt, hefir þú og þann varning flutt í land vort sem oss er nú ekki um hríð mjög auðfengur sakir vorra fjandmanna, sem er svörður til reiða á skipum vorum, þá munum vér við yður taka. Mun eg fá yður eignir og bú þar sem oss líkar en synir þínir, Steinn og Björn, skulu vera með oss. Munu sæmdir þeirra þar við liggja hvert mannkaup er mér þykir í þeim þann tíma er vér reynum. En Þormóður son þinn skal vera með þér. "

Refur kveðst gjarna vildu að konungur sæi einn fyrir " en þó munum vér fyrst herra sjá fyrir peningum vorum og búa þá bræður til yðar. "

Konungur kvað svo vera skyldu.

Fóru þeir Refur þá til skips síns. Kom það upp að þeir hefðu of fjár í svörð og tannvöru og skinnavöru og mörgum þeim hlutum er fásénir voru í Danmörk af grænlenskum varningi. Þeir höfðu fimm hvítabjörnu og fimm tigu fálka og fimmtán hvíta.

Þar er nú til að taka að skip það kom þetta haust af Grænlandi er Bárður hafði stýrt. Spyr konungur nú víg Bárðar og alla atburði þá sem þar höfðu orðið.

Konungur lætur nú blása til móts einn dag og á því móti talaði Haraldur konungur og sagði mönnum víg Bárðar hirðmanns síns af Grænlandi " og þeir atburðir, " sagði konungur, " sem hér urðu um víg Grana. Veit eg víst nú að sá hinn sami Narfi hefir verið Refur Steinsson. Mun eg lengja nafn hans og kalla hann Króka-Ref. Nú þó að hann sé mikill fyrir sér þá verðum vér þó að geyma vorrar tignar, að leiða öðrum að drepa niður hirð vora og af því gerum vér hér í dag þenna mann útlægan fyrir endilangan Noreg og svo vítt sem vort ríki stendur. "

Eftir það nefnir konungur til Eirík bróður Grana og með honum sex tigu manna að fara suður til Danmerkur að sitja um líf Refs.

Eiríkur býr nú ferð sína og þeir menn sem honum skyldu fylgja. Léttu þeir ekki sinni ferð fyrr en þeir komu til Danmerkur og lágu við Jótland í góðri höfn nokkura daga.

Sem þeir komu þar þá kom af landi ofan karl einn gamall við tvo stafi og í vondri heklu og hvítt skegg af hæru. Þeir fögnuðu honum vel. Þeir spurðu karl að nafni. Hann nefndist Sigtryggur. Þeir spurðu hvar ætt hans væri. Hann kveðst vera norrænn að hinum fyrrum ættum en verið nú í Danmörk um stund og orðið þar fátækur. Þeir kváðu hann mundu vera góðan karl og kunna þeim margt að segja. Hann spurði að hverju þeir vildu spyrja. Þeir kváðust vildu forvitnast til þess manns er Refur héti og mundi þar hafa komið um sumarið á skipi við nokkura menn.

Sigtryggur mælti: " Mun mér það til nokkurs vera að segja yður það er þér viljið vita? "

Þeir kváðu honum ekki mundu matskort um nokkura daga.

Sigtryggur mælti: " Ekki mun eg þetta til matar eins gera, að segja yður til Refs, því að eg veit af umræðu manna að þér munuð sitja um líf hans. Nú mun eg gera yður þann kost að fylgja yður þar til þér sjáið Ref og sonu hans og þá tólf menn sem honum hafa fylgt í sumar enda skal eg eignast eyri silfurs af hverjum yðrum og einn kostgrip af skipi yðru enda skuluð þér skyldir að flytja mig til Noregs, ef eg vil, á yðrum kosti. Skuluð þér og mig láta ráða fyrir ferð vorri þar til er vér finnum Ref. "

Þessu kaupa þeir saman.

Sigtryggur mælti: " Nú skulum vér taka tjöld af skipi voru þegar í stað og róa fram um nesið. "

Þeir gerðu svo og lögðu þar að landi.

" Nú mun eg ganga upp, " sagði karl, " og tveir yðrir menn með mér og vita hvers vér verðum vísir. "

Þeir gerðu nú svo. Var þar skógur nær. Og er þeir komu skammt í skóginn hlupu þar að þeim menn með vopnum. Voru þar synir Refs og þeir tólf saman. Voru hinir norrænu menn handteknir báðir. Sigtryggur kastar þá tötrunum og svo skegginu. Gengu þeir þá annan veg til sjóvar. Flutu þar fyrir tvö langskip og tvö hundruð manna. Hafði Sveinn konungur sent þetta lið til Refs þegar hann vissi að njósnarmenn voru til hans gervir. Refur og hans menn vopnuðust og veittu Eiríki atróður og hans mönnum. Og er þeir fundust urðu þar skjót umskipti, að menn voru allir drepnir af Eiríki nema tíu voru handteknir.

Refur mælti þá: " Nú er svo komið Eiríkur að hér er kominn Sigtryggur félagi þinn og kaupunautur er þú fannst í gærkveld. Hefi eg nú ent það er eg hét þér að nú máttu hér sjá Ref og sonu hans. Nú af því að eg drap bróður þinn þá vil eg nú gefa þér líf ef þú vilt sverja það að sitja aldrei um líf mitt né sona minna. Skaltu og segja Haraldi konungi allt hið sanna um vorn fund. Seg honum og að nú hefi eg launað honum nokkuru fjörráð þau er hann lagði til með þeim mönnum er líf mitt vildu hafa. En Haraldi konungi mun ekki auðið verða að láta drepa mig. Skal honum sá einn óþarfari í Danmörk en eg er meira má. "

Eftir það sór Eiríkur eiða þessa. Refur fékk þá Eiríki tólfæring einn og þar með þá hluti sem hann þurfti að hafa að nauðsynjum. Refur tók til sín langskip það er þeir höfðu þangað haft og færði Sveini konungi.

Lofaði konungur mjög tiltæki Refs, kvað þau vera bæði harðmannleg og drengileg " skaltu nú og þetta nafn hafa, " sagði Sveinn konungur, " hér í voru ríki, að heita Sigtryggur, því að hitt er hér fánefnt. En að nafnfesti viljum vér gefa þér gullhring þenna er stendur mörk. Þar með skaltu þiggja af oss tólf bú vestur á Vendli, þau er þú kýst, af því að eg skil að þú munt vera stórvitur maður. "

Refur þakkaði konungi með fögrum orðum höfðinglegar gjafir og alla þá sæmd er hann veitti honum. Refur fór nú til búa sinna er konungur hafði gefið honum og Helga kona hans og Þormóður son þeirra. Gerðist Sigtryggur þar hið mesta stórmenni.

Og er hann hafði þar setið nokkura vetur bjó hann ferð sína út í Rómaborg og sótti heim hinn helga Pétur postula. Og í þeirri ferð fékk Sigtryggur sótt þá er hann leiddi til bana og er hann jarðaður á ríku munkaklaustri út í Frakklandi.

Steinn og Björn voru með Sveini konungi lengi og virti hann þá mikils svo að hann fékk þeim göfug kvonföng í Danmörk og staðfestust þeir þar báðir og þóttu ágætir menn. Frá Steini er kominn Absalon erkibiskup er var um daga Valdimars konungs Knútssonar. Þormóður son Refs fór til Íslands eftir fall Haralds konungs og tók við landi á Kvennabrekku og kvæntist á Íslandi og er margt göfugra manna frá honum komið.

Lúkum vér þar Króka-Refs sögu.