Bókastaðir

The Icelandic Sagas, glossed
Chapter 16

Eftir þetta vitjar Bersi Steinvarar ok stígr á hest sinn ok kom heim, áðr menn váru upp staðnir. Þeir spyrja um ferðir Bersa, en hann. segir. Þórðr spyrr Bersa, er þeir finnask, um fund þeirra, hvernig farit hafði.

Þá kvað Bersi vísu:

Einn beið ulfa grennir
andrán í dal Þambar,
fell fyrir frǿða spilli
framm Þórarinn rammi.
Lífspell biðu lýðir,
Loftr hné, Alfr ok Skofti.
Þeir hlutu feðgar fjórir
feigð.
Kom ek einn til þeirra.

Eftir þetta ferr Oddr heim, en Steinvǫr er með Bersa. Þetta glíkar Þórdísi illa. Þá var nokkut á fǫru virkit Bersa, en nú lét hann bǿta virkit. Svá er sagt, at engar yrði bǿtr eftir menn þessa. Liðu nú fram stundir.

Eitt sinn, er þau Þórdís ok Bersi tǫluðusk við mǽlti Bersi Þat ráð hefi ek hugsat, at bjóða Óláfi Hǫskuldssyni barnfóstr. Hon segir:

Lítit er mér um þat. Lízk mér þat mikill vandi, en ósýnn sǿmðarauki.

Þat er ok øruggt traust. en ek á sǫkótt, en gerumk mjǫk aldri orpinn, segir Bersi.

Ferr hann til móts við Óláf ok býðr honum barnfóstr. Þetta tekr Óláfr með þǫkkum, ok flytr hann Halldór heim með sér ok fǽr Steinvǫru til fóstrs. Þetta glíkar Þórdísi illa ok skýtr undan penningunum. Bersi tekr nú mjǫk at eldask.

Þat var enn einn tíma, at þingmenn kómu til Bersa. Hann sat einn saman. ok kom fyrr matr hans en annarra manna. Bersi hafði graut, en aðrir menn ost ok skyr.

Þá kvað Bersi vísu.

Bengiða bjó ek bráðir
bláfiðruðum skrara,
kendr var ek mjǫk við manna
morð, halfan tøg fjorða.
Trǫll hafi líf, ef laufa
litak aldregi bitran.
Beri þá brynju meiðar
brjót í haug sem skjótast.

Halldórr mǽlir:

Vega ǽtlar þú mann enn þá, fóstri minn. Bersi segir:

Sé ek manninn makligan til.

Þórdís leyfði Vála, bróður sínum, nytjar í Brekkulandi. Bersi lét húskarla sína vinna heima ok skifta engu við Vála. Halldóri þótti illa, er Bersi. réð eigi fé sínu.

Eftir þat kvað Bersi vísu:

Liggjum báðir
í bekk saman,
Halldórr ok ek,
hvergi fǿrir.
Hǫfum engi þrek. Veldr ǿska þér,
en elli mér,
þess batnar þér,
en þeygi mér.

Halldórr mǽlir:

Illa hugnar mér við Vála.

Bersi kvað vísu:

Veit ek, at Váli beitir
vegstórr tǫður órar,
oss vill heldr enn hvassi
hjalmnjótr troða und fótum.
Oft hefi ek yfzk, þá er heiftir
unnsólar galt ek runnum,
rauð ek á brynju beiði
benja linn, of minna.

Ok enn kvað hann:

Kominn er Ullr við elli
alna grjóts af fótum,
margt verðr gegní-Gautum
geirfitjar nú sitja,
þótt skírviðir skaldi
skapi aldr í grǫf kaldan,
fyrr ryð ek hjalms á holmi
hríðvǫnd en ek því kvíða.

Halldórr mǽlir:

Lítt eldisk þú enn í huginum, fóstri minn.

Þau Steinvǫr ok Bersi talask við.

Bersi mǽlir til hennar. Ráð skal setja ok þurfum vér þín at.

Hon sagði þat skylt, slíkt er hon mǽtti at gera.

Þú skalt láta þik á skilja við Þórdísi. um mjólkrketil ok halda á, þar til er þit sláið niðr. Mun ek þá til koma ok mǽla allt eftir henni. Síðan skaltu fara til Vála. ok segja þínar hrakningar.

Þetta fór eftir því sem Bersi setti ráð til. ok kom hon til Vála ok segir sínar eigi sléttar; biðr Vála fylgja sér um klifit. Hann gerir svá.

Þá er Váli vill aftr hverfa, koma þeir Halldórr ok Bersi. í mót honum. Bersi hafði hǫggspjót í hendi ok staf í annarri, en Halldórr Hvíting. Þegar Váli sér þá, snýr hann í mót þeim, ok høggr til Bersa. Halldórr komsk á bak Vála ok beitir á hásinar honum Hvítingi. Þá bregðr Váli hart við ok snýr í mót Halldóri. Þá setti Bersi spjótit milli herðanna. Var þat hans banasár. Síðan setja þeir upp skjǫld hans at fótum honum, en sverð at hǫfði, ok breiða á hann vararfeld hans. Ok eftir þat stíga þeir á bak ok ríða um fimm bǿi ok lýsa víginu á hendr sér ok ríða heim síðan. Fara menn ok búa um Vála, ok heitir þar síðan Válafall. er hann var drepinn. Halldórr var nú tolf vetra gamall, er þessi atburðr gerðisk.

Chapter 17

Þorvaldr hét maðr ok var Eysteins son ok var kallaðr tinteinn. Hann var maðr auðigr ok hagr, skáld ok engi skǫrungr í skaplyndi. Bróðir hans hét Þorvarðr, er bjó norðr í Fljótum. Þeir váru frǽndr margir, ok var sá kynsþáttr kallaðr Skíðingar ok hafði lítla mannheill.

Þorvaldr tinteinn bað Steingerðar ok at frǽndaráði var hon honum gefin ok ekki með hennar mótmǽli. Þetta var samsumars ok Steingerðr gekk frá Bersa. Þessi tíðendi fréttir Kormákr ok lǽtr sem hann viti eigi. Lítlu áðr hafði Kormákr flutt vǫrnuð sinn til skips ok ǽtlaði útan, ok báðir þeir brǿðr.

Einn morgin snemma ríðr Kormákr frá skipi, ferr at finna Steingerði ok talar við hana, biðr hana gera sér skyrtu. Hon kvað enga þǫrf kvámu hans, kvað Þorvald eigi mundu þola hefndalaust eða frǽndr hans.

Kormákr kvað vísu:

Máka ek hitt of hyggja,
hví þú skyldir virða,,
gullhlaðs geymiþella,
gefin tindráttar manni.
Trauðla má ek of tǿja
tanna, silki-Nanna,
siz þik fastnaði frǽgja
faðir þinn blotamanni.

Steingerðr mǽlir:

Auðheyrðr er fjándskapr í slíku, ok mun ek segja Þorvaldi hróp þitt, ok er slíkt engum manni sitjanda.

Þá kvað Kormákr:

Þarftaðu hvít at hǿta
Hlín skrautligrar linu,
vér kunnum skil skepja,
Skíðinga mér níði.
Naddhríðar skal ek níða
Njót, svá at steinar fljóti.
Nú hefi ek illan enda
Eysteins sonum leystan.

Eftir þetta skilja þau með engri blíðu, ok fór Kormákr til skips.

Chapter 18

Þá er þeir brǿðr létu ór lǽginu, kom upp hjá skipinu hrosshvalr. Kormákr skaut til hans pálstaf, ok kom á hvalinn, ok søkkðisk. Þóttusk menn þar kenna augu Þórveigar. Þessi hvalr kom ekki upp þaðan í frá, en til Þórveigar spurðisk þat, at hon lá hǽtt, ok er þat sǫgn manna, at hon hafi af því dáit.

Síðan sigldu þeir á haf ok kómu við Noreg. Í þann tíma réð Hákon Aðalsteinsfóstri Noregi. Þeir brǿðr fóru skjótt á konungs fund. Tók konungr vel við þeim. Váru þeir þar um vetrinn vel virðir.

Um sumarit eftir leggjask þeir í hernuð ok vinna mǫrg stórvirki. Sá maðr var í félagi með þeim er Sigurðr hét, þýðverskr maðr ok velborinn. Þeir gerðu víða upprásir.

Einn dag, er þeir váru á land upp gengnir, kómu at þeim brǿðrum ellifu menn ok sóttu at þeim. Lauk svá þeirra viðskiftum at þeir brǿðr tveir sigruðu hina ellifu. Eftir þat fóru þeir til skipa. Þóttusk víkingarnir mundu hafa látit þessa menn, en fagna nú því, er þeir kómu aftr með sigri ok fé. Í þessi ferð fengu þeir brǿðr mikla frǽgð.

Leið á sumarit ok var komit á vetri. Þeir vildu þá halda til Noregs, fengu veðráttu kalda, lagði hrím í seglit. Þeir váru jafnan mjǫk frammi brǿðr.

Þá kvað Kormákr vísu:

Skaka verð ek ver, Skarði,
skald á buð til kalda,
fjǫll eru fjarðar kelli
faldin, hrím á tjaldi.
Vilda ek attrǽðar valdi
vǽri ǫngu hǽra.
Hann er til latr frá ljóssi
linnbeðrar Gn sinni.

Þorgils mǽlti:

Getr þú hennar nú jafnan, en þá vildir eigi fá hennar, er buðusk kostir á. Kormákr segir:

Meirr olli því vándra vǽtta atkvǽði en mín mislyndi.

Nú sigldu þeir at hǫmrum nokkurum, hlóðu seglum við mikinn háska. Kormákr mǽlti:

Vel mǽtti Þorvaldr tinteinn hér vera hjá oss.

Þorgils segir brosandi: Þat er glíkara, at hann uni nú betr í dag en vér.

Eigi er þá sem skyldi, segir Kormákr.

Litlu síðar tóku þeir Noreg.

Chapter 19

Meðan þeir hǫfðu brottu verit, var orðit hǫfðingjaskifti. Hákon var látinn, en Haraldr gráfeldr í stað kominn. Vingask þeir við konung. Hann tók þeirra máli vel. Þeir fóru með konungi til Írlands, ok átti þar orrustur.

Þat var eitt sinn, er þeir hǫfðu upp gengit með konungi, ok kom mikit lið mót konungi, ok þá er saman laust liðinu, þá kvað Kormákr vísu:

Uggi ek lítt, þótt leggi,
landvǫrðr, saman randir,
várat virðar stǿri
vellauðigr, mér dauða,
meðan skerjarðar, Skarði,
skorð man ek fyrir norðan,
hvǫss ok angrar sú, sessi,
sótt, Þórketils dottur.

Þorgils mǽlir:

Aldri kemr þú í þá mannraun, at þér komi eigi jafnan í hug Steingerðr. Kormákr segir:

Alllítt fyrnisk mér þat enn.

Þessi orrusta var mikil, fekk Haraldr konungr ágǽtan sigr. Hans menn ráku flótta. Þeir brǿðr váru staddir báðir saman. Snerusk þá í mót níu menn. Þeir bǫrðusk um hríð.

Kormákr kvað vísu:

Skjótt munum, Skarði, herðnir
skulum tveir banar þeirra,
allz andskotum hrinda,
hjǫrdrifr, níu fjǫrvi,
meðan goðleiðum gáða
grunnleit, sú er mér unní,
gengr at glǽstum bingi
gullseim-Njǫrun heima.

Þorgils mǽlir:

Þar kemr þó oftast niðr.

Þeirra orrustu lauk svá, at þeir brǿðr fengu sigr, en hinir fellu níu. Þeir tóku þar fyrir mikit lof af konungi ok marga sǿmð aðra.

Þeir brǿðr. váru með konungi í herferðum jafnan. Þá fann Þorgils, at Kormákr svaf lítit jafnan, ok spurði, hví þat sǽtti.

Þá kvað Kormákr vísu:

Brim gnýr, brattir hamrar
blálands Haka strandar,
allt gjalfr eyja þjalfa
út líðr í stað víðis.
Mér kveð ek heldr of Hildi
hrannbliks en þér miklu
svefnfátt.
Sǿrva Gefnar
sakna man ek, ef ek vakna.

Kann ek þat segja þér, bróðir, at ek lýsi útferð minni til Íslands. Þorgils mǽlir:

Miklu er fyrir fǿtr þér kastat, bróðir, ok eigi veit ek nú til hvers dregr.

Þegar konungr verðr víss farfýsi Kormáks, þá kallar konungr Kormák til sín ok segir hann óvitrliga gera, ok letr hann ferðarinnar, ok tjár þat ekki; rézk hann til skips. Í útláti fengu þeir veðr hvasst ok áfǫll stór ok brotnaði ráin.

Þá kvað Kormákr vísu:

Era mér sem Tinteini,
trauðr er vásfara kauði,
skjarr er hann við þys þenna,
þrjótr myksleða brjóti.
Þá er, alsnjallir allir
oddregnir stafat fregni!
Í Solundar sundi
sundfaxa rá bundin.

Þeir láta í haf ok þola harða veðráttu. Ok eitt sinn, er komit hafði mikit áfall, váru menn vátir.

Þá kvað Kormákr vísu:

Veit hinn, er tin tannar,
trauðr sǽfara, inn blauði,
stundum Ilm fyrir yndi,
ógerva þér sǫrva,
hvar eldfaldin alda
oft gengr of skǫr drengjum
hann á vífs at vitja
varma bauð á armi.

Þeir hafa harða útivist ok koma um síðir útan at Miðfirði. Þeir kasta akkerum nǽr landi.

Þeir sjá á land upp, hvar kona ríðr. Kormákr kennir Steingerði ok lét skjóta báti ok rǿr til lands, gengr skjótt frá skipi ok fǽr sér hest, ríðr til móts við Steingerði. Ok þegar er þau finnask, hleypr Kormákr af baki ok tekr hana ofan ok setr niðr hjá sér. Hrossin ganga frá þeim, ok líðr á daginn, ok kemr at myrkri. Steingerðr mǽlir:

Mál er at leita at hestum várum.

Kormákr kvað lítils mundu við þurfa, ok litask hann um ok sér hvergi hrossin. En þau hǫfðu vafizk í einu lǿkjarfari skammt frá því, er þau sátu. Nú ferr nótt at hendi, taka þau á sik gǫngu ok kómu til lítils bǿjar, ok var við þeim tekit ok veittr beini slíkr sem þau þurftu. Um nóttina hvíldi sínum megin bríkar hvárt þeirra.

Þá kvað Kormákr vísu:

Hvílum, handar bála
Hlín, valda skǫp sínu,
þat sjám reið at ráði,
rík, tveim megin bríkar,
nǽrgi er oss í eina
angrlaust sǽng gǫngum,
dýr skǫfnungi drafnar
dyneyjar við Freyja.

Steingerðr kvað betr, at eigi bǽri saman fundi þeirra.

Kormákr kvað vísu:

Svfum hréss í húsi
hornþeyiar víð Freyja
fjarðarlegs en frǽgja
fimm nǽtr saman grimmar,
ok hyrketils hverja
hrafns ǽvi gnoð stafna
lags, á lítt of hugsi,
lá ek andvana banda.

Steingerðr mǽlti:

Liðit er þetta, ok get eigi.

Kormákr kvað vísu:

Heitask heldr fljóta
hvatt sem korn á vatní,
enn em ek auðspǫng ungri
óþekkr, en bjǫð søkkva,
fǿrask fjǫll en stóru,
frǽg í djúpan ǽgi,
áðr jafnfǫgr tróða
alin verði Steingerði.

Steingerðr kvazk eigi vilja háð hans.

Kormákr kvað vísu:

Svá berr mér í mína,
men-Gefn, of þér svefna,
nema fági dul drjúga
drengr, ofraðar lengi,
at axllimar yðrar,
auð-Frigg, muni liggja,
hrund, á heiðis landi
hlíðar mér of síðir.

Steingerðr segir:

Þat skal eigi verða, ef ek má ráða, ok skilðisk þú svá at eins við þau mál, at þess er þér engi ván.

Nú sofa þau af um nóttina.

Um morgininn býsk Kormákr í brott, finnr Steingerði, tók af hendi sér fingrgull ok vill gefa henni. Hon mǽlti:

Trǫll hafi þik allan ok svá gull þitt.

Kormákr kvað vísu:

Digla bauð ek við dregla
dagtála, því máli
mér vara dagr sá er dugði,
drífgagl af því vífi.
En blíðhuguð bǽði
bauð gyls maran auðar
mitt villat fé Fylla
fingrgull gefit trǫllum.

Ríðr Kormákr, ok glíkar heldr illa við Steingerði. en verr við Tintein. Hann ríðr heim á Mel ok er þar um vetrinn ok vistar kaupmenn nǽr skipi.

Chapter 20

Þorvaldr tinteinn bjó norðr í Sunnudal, en Þorvarðr, bróðir hans, í Fljótum.

Um vetrinn gerir Kormákr ferð sína norðr í Sunnudal at finna Steingerði. Ok er hann kom í Sunnudal, stígr hann af baki ok gekk til stofu. Steingerðr sat á palli, ok sezk Kormákr hjá henni, en Þorvaldr sitr í bekk, ok þar hjá honum Narfi.

Hann mǽlti, Narfi, við Þorvald: Skaltu engi hlut í eiga um setu Kormáks? Ok er slíkt ósitjanda. Þorvaldr segir:

Sǿma mun ek við slíkt. Lízk mér þetta skammlaust, þó at þau tali. Narfi segir:

Illa er þá.

Litlu síðar finnask þeir brǿðr, Þorvaldr ok Þorvarðr. Segir Þorvaldr honum kvámur Kormáks þangat. Þorvarðr segir:

Þykkir þér slíkt sitjanda?

Hann kvað ekki hafa til sakat þar til, en sagði sér óskapfellt vera um kvámur Kormáks.

Þá segir Þorvarðr: Ek skal bǿtr á ráða, þó at þú þorir eigi, því at ǫllum oss er skǫmm í.

Þat var nǽst, er Þorvarðr kom í Sunnudal, keyptu þeir brǿðr ok Narfi at einum gǫngusveini, at hann skyldi kveða vísu, svá at Steingerðr heyrði ok segði, at Kormákr hefði orta, en þat gegndi engu. Þeir sǫgðu, at Kormákr hefði kennt konu þeirri, er Eylaug hét, frǽndkona hans.

En þessi var vísa:

Vilda ek hitt, at vǽri
vald-Eir gǫmul jalda
stǿrilát í stóði
Steingerðr, en ek reini,
vǽra ek þráða Þrúði
þeirri er stǫðvar geira
gunnǫrðigra garða
gaupelds á bak hlaupinn.

Steingerðr verðr nú reið mjǫk, svá at hon vill eigi Kormák heyra nefndan.

Þetta spyrr Kormákr ok ferr at finna Steingerði. Hann leitar lengi orða við hana.

Þau svǫr kómu upp at lykðum, at henni mislíkar, at hann yrkir um hana níð. Ok er þat nú borit um allt herað.

Kormákr kvað þat eigi satt vera. Steingerðr segir:

Mjǫk mundir þú þrǽta, ef ek hefða eigi heyrt. Kormákr mǽlir:

Hverr kvað, svá at þú heyrðir?

Hon segir, hverr kvað, ok þarftu eigi míns tals at vǽnta, ef þetta sannask.

Kormákr ríðr í brott ok leitar þessa stráks ok finnr. Ok nú verðr hann at segja it sanna. Kormákr verðr reiðr mjǫk ok hleypr at Narfa ok vegr hann. Slíka fǫr ǽtlar hann Þorvaldi, en hann skauzk í skugga ok skammaðisk sín. Ok kómusk menn í milli þeirra ok skilðu þá.

Kormákr kvað þá vísu:

Nu mun ǽtlǽla ýta
auðmǿtandinn hǿta,
vér kunnum skil seyja
Skíðunga mér níði.
Naddhríðar skal ek níða
njót svá at steinar fljóti.
Nú hefik illan enda
Eysteins sonum leystan.

Þetta fréttisk um heraðit, ok vex at eins óþokki milli þeirra. Þeir Þorvarðr ok Þorvaldr brǿðr eru stórorðir, en Kormáki glíkar þat illa.