Bókastaðir

Steinarr hét maðr. Hann var sonr Ǫnundar sjóna, bróðir Dǫllu, móður Kormáks. Hann bjó at Elliða ok var óeirumaðr.

Þangat reið Kormákr frá holminum at finna Steinar, frænda sinn. Kormákr segir frá ferðum sínum. Steinarr lét illa yfir.

Kormákr kvazk ætla af landi í brott, "en ek ætla þér fégjaldit við Bersa." Steinarr, segir:

"Engi ertu ofrhugi, en gjaldask mun fé, ef þarf."

Kormákr er þar nokkurar nætr, blés mjǫk hǫndina, er með engum var umbondum.

Eftir þenna fund fór Holmgǫngu-Bersi at finna brœðr sína, ok þeir spyrja Bersa, hvé tekizk hafði holmgangan. Hann segir sem farit hefir. Þeir kváðu þá tvá ofrhuga hǫggit hafa í smæra lagi, kváðu Bersa af slysi Kormáks sigrazk hafa. Bersi hittir Steingerði. Hon spurði, hversu farit hafði.

Hann kvað vísu:

Steinarr ok Kormákr riðu brott frá Elliða. Þeir ríða til Saurbœjar. Þeir sjá mannareið í móti sér. Ferr þar Bersi. Hann kveðr Kormák ok spyrr, hversu sárit hafisk. Kormákr kvað eigi stórra bóta ávant. Bersi mælir:

"Villtu at ek grœða þik, þó at af mér hafi til hlotizk? Ok mun þér þá skammt mein at verða."

Kormákr neitti því ok kvazk jafnan illt vildu eiga við hann.

Þá kvað Bersi vísu:

Skilðu þeir at því.

Eftir þetta ferr Kormákr heim á Mel ok finnr móður sína. Hon grœðir hǫnd hans. Verðr ljótt ok grœr um óglíkan. Skarð þat, er í var Skǫfnungi, hvǫttu þeir. Var þat því meira sem þat var oftar hvatt.

Síðan fór hann til Reykja ok kastaði Skǫfnungi fyrir fœtr Skeggja ok kvað vísu:

Skeggi mælir:

"Fór sem mik varði."

Kormákr snýr í brott ok kemr heim á Mel.

Kormákr kvað vísu:

Ok þá er þau fundusk, Dalla ok Kormákr, kvað hann vísu:

Ok enn kvað hann:

Ok enn kvað hann.

Eftir þetta ferr Kormákr til Reykja einn dag, ok talask þeir Skeggi við. Kallar Skeggi lítilmannliga orðna holmgǫnguna, þá, kvað.

Kormákr, vísu.

Ok enn kvað hann:

Um vetrinn váru leikar í Saurbœ ok váru þar hvárirtveggju, Ásmundr Bersason ok þeir synir Þórðar Arndísarsonar. Þeir váru yngri ok óknári. Ásmundr stillti illa afli sínu. Kómu synir Þórðar oft bláir ok blóðgir heim. Þetta glíkar Þórdísi móður þeirra illa, biðr Þórð vekja til við Bersa, fǫður Ásmundar, at hann vili bœta fyrir hann. Þórðr kvazk þess ófúss. Hon segir þá:

"Bǫrk mun ek þá finna, bróður minn, ok mun þá eigi minna illt af hljótask."

Þórðr bað hana þat eigi gera. "Vil ek heldr um tala við Bersa," ok fyrir bœn hennar hittir hann Bersa ok vekr til um bœtr. Bersi mælir:

"Of fégjarn ertu nú, ok horfir þat lítt til sœmðar, at fara með slíkt. Er eigi ráðit, hvárt þú verðr øreigi, ef mik þrotar eigi."

Ferr Þórðr heim ok er fátt með þeim um vetrinn.

Líðr á várit fram til Þórsnessþings. Þykkisk Bersi nú skilja, at Þórdís hefir valdit því ákalli, er Þórðr veitti honum.

Búask menn nú til þings. Var þat vanði Þórðar ok Bersa at ríða báðir saman til þings. Bersi ríðr heiman ok kemr í Múla. Þórðr var í brottu. Bersi mælti:

"Brugðit hefir Þórðr nú vanða, er hann beið mín eigi."

Þá svarar Þórdís: "Þú ollir afbrigðum, en þetta er lítil hefnd, ef eigi kemr meiri."

Þau urðu andorða, ok segir Bersi, at af hennar ráðum mun illt hljótask. Ríða þeir í brott. Bersi mælir:

"Snúum fram at firðinum, ok fám oss skip. Langt er at ríða it innra."

Þar fengu þeir skip, er Þórðr átti. Fara nú leiðar sinnar, koma til þings, þá er flestir váru áðr komnir, ganga til búðar Óláfs pá ór Hjarðarholti. Bersi var hans þingmaðr. Fjǫlmennt var í búðinni, ok fekksk Bersi ekki rúm. Hann var vanr at sitja hjá Þórði. Þat rúm var skipat. Þar sat maðr mikill ok sterkligr í bjarnskinnsolpu ok gríma fyrir andliti. Bersi stóð fyrir honum, ok gafsk eigi rúmit. Bersi spyrr þenna mann at nafni. Honum er sagt, at hann heitir ýmist Glúmr eða Skúma.

Bersi kvað vísu:

"Ok er þér ekki at leyna nafni þínu, bjarnolpumaðr" segir Bersi.

"Svá er ok," segir hann Steinarr, "ok á ek fé at gjalda þér fyrir Kormák, ef þarf, en fyrri skora ek þér á holm. Kann vera at þú fáir þá tvær merkr eða látir ella báðar."

Þá kvað Bersi:

"En auðsætt er þat, at þér frændr ætlið mér at fyrirkoma. Er ok vel, at þú vitir, hvárt nokkut er undir mínum þokka, ok mætti setjask ofmetnuðr þinn." Steinarr segir:

"Ekki vinnum vér þér bana, en vel þœtti oss, at þú kynnir at meta þik."

Bersi játar holmgǫngunni, ok gengr í afbúð ok var þar.

Einn dag var kallat, at menn skyldi á sund.

Steinarr mælir við Bersa: "villtu reyna sund við mik, Bersi?" Hann segir:

"Niðr hefi ek lagt sund, en til mun ek fara."

Bersi ferr ǫrðigr ok leggsk hart. Hann hafði lyfstein á halsi. Steinarr leggsk at honum ok slítr af honum steininn með punginum ok kastar á sundit. Ok, kvað vísu:

Eftir þetta leggjask þeir til lands. Þat bragð er, Steinarr hafði við Bersa, var af ráðum Þórðar, at Bersa skyldi verr ganga holmgangan. Þórðr gekk hjá firðinum, er fjaraði, ok fann lyfsteininn ok hirði.

Steinarr átti sverð þat, er Skrýmir hét. Þat var aldri saurigt. Fylgði því ok engi vandhœfi.

Þann dag, er ákveðit var, gengu út ór búð Þórðr ok Steinarr. Kom Kormákr þá á þingit. Óláfr pái fær Bersa lið til holms. Var Þórðr Arndísarsonr vanr at halda skildi fyrir Bersa, en nú varð þat ekki. Gengr Bersi þó til holms. Ok er eigi nefndr skjaldsveinn hans. Kormákr skal halda skildi fyrir Steinari. Bersi hafði tǫrguna Þórveigarnaut. Þrjá skjǫldu hafði hvárr. Þá hjó Bersi tvá skjǫldu. En Kormákr helt á inum þriðja. Bersi hjó til Steinars, en Hvíting festi í járnrendingunni á skildi Steinars. Kormákr brá upp skildinum. Í því hjó Steinarr til Bersa ok kom á skjaldarrǫndina ok hljóp af skildinum ok á þjóhnappa Bersa ok renndi ofan eftir lærunum í knésbœtr, svá at sverðit stóð í beini. Ok fell Bersi.

Steinarr mælir þá: "Nú er goldit féit fyrir Kormák."

Bersi spratt þá upp ok hjó til Steinars ok klauf skjǫldinn, ok kom sverðsoddrinn í bringu Steinari. Þórðr hljóp at ok hratt Steinari undan. Þórðr mælir:

"Nú galt ek þér sona meiðing."

Eftir þat var Bersi borinn til búðar ok bundin sár hans. Þórðr fór heim til búða.

En þá er Bersi sá hann, kvað hann vísu.

Ok enn kvað hann:

Þórðr mælir.

"Eigi þik dauðan, en óvirðingar unnum vér þér í þessu sinni."

Þá kvað Bersi vísu:

Eftir þetta var Bersi fœrðr heim í Saurbœ, ok lá hann lengi í sárum.

Nú er at segja frá Kormáki ok Steinari.

Þat mund, er Bersi var til búðar borinn, mælti Steinarr við Kormák:

Steinarr mælti:

"Ek vil, at þú eigir nú Skrými, Kormákr, því at ek ætla mér þessa holmgǫngu síðasta."

Eftir þetta skilðusk þeir vinir. Fór Steinarr heim, en Kormákr fór á Mel

Nú er at segja frá. Bersa. Sár hans greru seint.

Þat var eitt sinn, at margir menn kómu til, at rœtt var um fundinn, hvernig tekizk hafði, þá kvað Bersi vísu:

Eftir þetta fór Þórðr at rúminu til Bersa ok fœrði honum lyfsteininn. Síðan grœddi Þórðr Bersa, ok tóksk þá þeirra vinátta, ok heldu vel síðan.

Við þessa atburði lagði Steingerðr leiðendi á við. Bersa, ok vill skilja við hann.

Ok er hon er búin til brautfarar, gengr hon at Bersa ok mælti: "Fyrst vartu kallaðr Eyglu-Bersi, en þá Holmgǫngu-Bersi, en nú máttu at sǫnnu heita Raza-Bersi," ok segir skilit við hann.

Steingerðr ferr norðr til frænda sinna, hittir Þorkel, bróður sinn, biðr hann heimta fé sín at Bersa, mund ok heimanfylgju, ok kvazk eigi vilja eiga Bersa ørkumlaðan. Þorkell lastar þat ekki ok heitr fǫr sinni. Líðr vetrinn ok frestask fǫr Þorkels.

Eftir um várit fór Þorkell tanngnjóstr at finna Holmgǫngu-Bersa ok heimta fé Steingerðar.

Bersi kvað sinn hlut mundu sýnask þungan, þó at hvárirtveggju kenndi nokkurs af, "ok mun eigi féit greiðask." Þorkell mælti:

"Ek býð þér holmgǫngu í Orrustuholmi við Tjaldanes." Bersi segir:

"Þat mun þér nú þykkja til lítils, slíkr garpr sem þú ert, en þó heit ek þér at koma."

Þeir kómu til holms, ok tóksk holmgangan. Helt Þórðr Arndísarsonr skildi fyrir Bersa, en Váli fyrir Þorkeli. Ok þá er tveir skildir váru farnir, bauð Bersi Þorkatli, at taka hinn þriðja. Þorkell vildi þat eigi. Bersi, hafði skjǫld ok sverð langt ok bitrt. Þorkell mælti:

"Þat sverð, er þú hefir, Bersi, er lengra en lǫg liggja til."

"Þat skal eigi vera" segir Bersi, tekr upp Hvíting ok tvíhendir; høggr Þorkel banahǫgg.

Þá kvað Bersi:

Eftir þat bauð Váli Bersa holmgǫngu, en Bersi kvað vísu:

Þórðr kom, þá er berjask skyldi, ok mælti til þeirra Bersa ok Vála: "Þat þykkir mǫnnum mikil vandræði, ef hraustir menn skulu drepask niðr án nokkurri sǫk, ok bjóðumk ek til at gera í milli ykkar."

Þeir játtu því. Þórðr mælti:

"Váli, þat þykki mér vænligast til sættar, at Bersi fái Þórdísar, systur þinnar. Má þér verða at því sœmð."

Því játtir Bersi, ok skal Þórdísi heiman fylgja Brekkuland, ok teksk þessi mægð með þeim. Eftir þetta lætr Bersi gera virki um bœ sinn ok sat þá marga vetr í kyrrðum.

Þórarinn hét maðr. Hann var Alfs son. Hann bjó norðr í Þambardal. Sá dalr gengr af Bitru. Hann var mikill maðr ok sterkr ok kallaðr Þórarinn rammi. Hann hafði lengi verit í fǫrum ok svá farsæll, at hann kaus sér jafnan hǫfn, þar er hann vildi. Hann átti þrjá sonu. Hét einn Alfr, annarr Loftr, þriði Skofti. Þórarinn var óeirðarmaðr mikill. Þar eftir váru synir hans skapfarnir, hinir mestu hávaðamenn.

Maðr hét Oddr. Hann bjó í Tungu. Þat er í Bitru. Dóttir hans hét Steinvǫr, væn ok vel at sér. Hon var kǫlluð mjóbeina. Með Oddi váru fiskimenn margir.

Maðr hét Glúmr. Hann var til vers, skapillr ok leiðindr.

Þat var eitt sinn, er þeir Oddr ok Glúmr rœddu um, hverir menn mestir væri í heraði. Glúmr talði Þórarin fyrirmann, en Oddr kvað Holmgǫngu-Bersa at ǫllu framar.

Glúmr mælir "Hvat fœrir þú til þess?" Oddr mælir:

"Mun nokkut allglíkt garpskapr Bersa eða stulðir Þórarins?"

Þar til rœða þeir um þetta, er þeir reiddusk ok veðjuðu.

Þá ferr Glúmr ok segir Þórarni. Hann gerir reiðan mjǫk, ok heitask við Odd. Síðan ferr Þórarinn ok tekr í brott Steinvǫru ór Tungu án ráði Odds, fǫður hennar, ok kveðr honum eigi óhætt skuldu, ef hann telði at, ok þau koma heim í Þambardal. Fór nú svá fram um hríð.

Eftir þetta ferr Oddr at finna Holm-Bersa ok segir honum sem farit hefir ok biðr hann liðs at sœkja Steinvǫru ok reka skammar þessar.

Bersi kvað þetta óskylt tal verit hafa ok bað Odd heim fara ok sér engu af skifta, "en þó heit ek þér minni ásjá."

Þegar Oddr er í brottu, býsk Bersi heiman, ríðr við alvæpni ok gyrðr Hvítingi ok hefir þrjú spjót, kemr í Þambardal mjǫk at áliðnum degi, þá er konur gengu ór dyngju. Steinvǫr sér Bersa ok snýr til móts við hann ok segir honum til sinna vandræða.

"Búsk þú með mér," segir Bersi, ok hon gerir svá.

Bersi kvazk eigi ørendlaust fara vilja í Þambardal, snýr at dyrum, er menn sátu við langelda. Lýstr Bersi á dyrr, ok gengr þar út maðr. Sá nefndisk Þorleifr. Þórarinn kenndi mál Bersa ok hleypr út með tǫlgukníf mikinn ok leggr til Bersa. Þetta sér Bersi ok bregðr Hvítingi, k høggr hann þegar banahǫgg.

Eftir þetta hleypr Bersi á bak ok setr Steinvǫru í kné sér ok tekr spjót sín, er Steinvǫr hafði varðveitt, ríðr í skóg nokkurn, ok í leyni einu lét hann hestinn ok Steinvǫru, ok bað hana sín bíða. Síðan gekk hann til klifs þess, er þjóðgata lá yfir ok býsk þar fyrir.

Í Þambardal var eigi allt kyrrt. Þorleifr hleypr ok segir sonum Þórarins, at hann lá dauðr í dyrunum. Þeir spurðu, hverr því olli. Þorleifr segir. Síðan fóru þeir eftir Bersa ok stefndu it gegnsta til klifsins ok ætluðu at komask fyrir Bersa. En nú er hann fyrir í klifinu. En er þeir kómu nær at honum, skaut Bersi spjóti til Alfs ok í gegnum hann. Þá skaut Loftr til Bersa. Hann brá við tǫrgunni, ok hraut af. Síðan skaut Bersi Loft til bana ok svá Skofta. Þá er þat var gǫrt, kómu heimamenn þeirra brœðra. Veik þá Þorleifr aftr móti þeim, ok fóru heim allir saman.