Bókastaðir

Steinarr hét maðr, hann var son Ǫnundar sjóna, bróðir Dǫllu móður Kormaks; hann bjó á Elliða ok var óeirumaðr. Þangat reið Kormakr frá hólminum at finna Steinar frænda sinn.

Kormakr segir frá ferðum sínum; Steinarr lét illa yfir.

Kormakr kvazk ætla af landi í brott "en ek ætla þér fégjaldit við Bersa".

Steinarr segir: "engi ertu ofrhugi, en gjaldask mun fé ef þarf."

Kormakr er þar nokkurar nætr; blés mjǫk hǫndina er með engum var umbǫndum.

Eptir þenna fund fór Hólmgǫngubersi at finna bræðr sína ok þeir spyrja Bersa hve tekizk hafði hólmgangan; hann segir sem farit hefir; þeir kváðu þá tvá ofrhuga hǫggit hafa í smæra lagi, kváðu Bersa af slysi Kormaks sigrazk hafa. Bersi hittir Steingerði, hon spurði hversu farit hafði, hann kvað vísu:

Steinarr ok Kormakr riðu brott frá Elliða, þeir ríða til Saurbæjar, þeir sjá mannareið í móti sér, ferr þar Bersi. Hann kveðr Kormak ok spyrr hversu sárit hafisk;

Kormakr kvað eigi stórra bóta ávant.

Bersi mælti: "viltu at ek græða þik þóat af mér hafi til hlotizk? — ok mun þér þá skamt mein at verða".

Kormakr neitti því ok kvazk jafnan ilt vildu eiga við hann. Þá kvað Bersi vísu:

Skildu þeir at því. Eptir þetta ferr Kormakr heim á Mel ok finnr mǫður sína; hon græðir hǫnd hans, verðr ljótt ok grær um ólíkan; skarð þat er í var Skǫfnungi hvǫttu þeir, var þat því meira sem þat var optar hvatt. Síðan fór hann til Reykja ok kastaði Skǫfnungi fyrir fœtr Skeggja ok kvað vísu:

Skeggi mælti: "fór sem mik varði". Kormakr snýr í brott ok kemr heim á Mel ok þá er þau fundusk Dalla ok Kormakr kvað hann vísu:

Ok enn kvað hann:

Ok enn kvað hann:

Ok enn kvað hann:

Eptir þetta ferr Kormakr til Reykja einn dag ok þeir Skeggi við, kallar Skeggi lítilmannliga orðna h gǫnguna, þá kvað Kormakr vísu:

Ok enn kvað hann:

Um vetrinn váru leikar í Saurbæ ok váru þar hvárirtveggju Ásmundr Bersason ok þeir synir Þórðar Arndísarsonar, þeir váru yngri ok óknári. Ásmundr stilti illa afli sínu, kómu synir Þórðar opt bláir ok blóðgir heim. Þetta líkar Þórdísi móður þeirra illa, biðr Þórð vekja til við Bersa fǫður Ásmundar at hann vili bæta fyrir hann. Þórðr kvazk þess ófúss, hon segir þá: "Bǫrk mun ek þá finna bróður minn ok mun þá eigi minna ilt af hljótask". Þórðr bað hana þat eigi gera "vil ek heldr um tala við Bersa", ok fyrir bæn hennar hittir hann Bersa ok vekr til um bætr. Bersi mælti: "of fégjarn ertu nú ok horfir þat lítt til sæmdar at fara með slíkt; er eigi ráðit hvárt þú verðr øreigi ef mik þrotar eigi".

Ferr Þórðr heim ok er fátt með þeim um vetrinn; líðr á várit fram til Þórsness-þings; þykkisk Bersi nú skilja at Þórdís hefir valdit því ákalli er Þórðr veitti honum. Búask menn nú til þings; var þat vandi Þórðar ok Bersa at ríða báðir saman til þings. Bersi ríðr heiman ok kemr í Múla, Þórðr var í brottu;

Bersi mælti: "brugðit hefir Þórðr nú vanda er hann beið mín eigi".

Þá svarar Þórdís: "þú ollir afbrigðum, en þetta er lítil hefnd ef eigi kemr meiri"; þau urðu andorða ok segir Bersi at af hennar ráðum mun ilt hljótask.

Ríða þeir í brott; Bersi mælti: "snúum fram at firðinum ok fám oss skip; langt er at ríða it innra"; þar fengu þeir skip er Þórðr átti, fara nú leiðar sinnar, koma til þings þá er flestir váru áðr komnir, ganga til búðar Ólafs pá or Hjarðarholti, Bersi var hans þingmaðr; fjǫlmennt var í búðinni ok fekksk Bersa ekki rúm; hann var vanr at sitja hjá Þórði, þat rúm var skipat, þar sat maðr mikill ok sterkligr í bjarnskinsólpu ok gríma fyrir andliti. Bersi stóð fyrir honum ok gafsk eigi rúmit; Bersi spyrr þenna mann at nafni, honum er sagt at hann heitir ýmist Glúmr eða Skúma. Bersi kvað vísu:

Ok er þér ekki at leyna nafni þínu, bjarnólpumaðr" segir Bersi.

"Svá er ok" segir hann, "Steinarr heiti ek ok á ek fé at gjalda þér fyrir Kormak ef þarf; en fyrri skora ek þér á hólm, kann vera at þú fáir þá tvennar merkr eða látir ella báðar". Þá kvað Bersi:

En auðsætt er þat at þér frændr ætlit mér at fyrirkoma, er ok vel at þú vitir hvárt nokkut er undir mínum þokka ok mætti setjask ofmetnaðr þinn".

Steinarr segir: "ekki vinnum vér þér bana, en vel þætti oss at þú kynnir at meta þik". Bersi játar hólmgǫngunni ok gengr í afbúð ok var þar.

Einn dag var kallat at menn skyldi á sund. Steinarr mælti við Bersa: "viltu reyna sund við mik, Bersi?"

Hann segir: "niðr hefi ek lagt sund, en til mun ek fara". Bersi ferr ǫrðigr ok leggsk hart, hann hafði lyfstein á hálsi. Steinarr leggsk at honum ok slítr af honum steininn með punginum ok kastar á sundit ok kvað vísu:

Eptir þetta leggjask þeir til lands. Þat bragð er Steinarr hafði við Bersa var af ráðum Þórðar at Bersa skyldi verr ganga hólmgangan. Þórðr gekk hjá firðinum er fjaraði ok fann lyfsteininn ok hirði. Steinarr átti sverð þat er Skrýmir hét, þat var aldri saurugt, fylgði því ok engi vandhæfi.

Þann dag er ákveðit var gengu út or búð Þórðr ok Steinarr, kom Kormakr þá á þingit. Ólafr pái fær Bersa lið til hólms; var Þórðr Arndísarson vanr at halda skildi fyrir Bersa, en nú varð þat ekki; gengr Bersi þó til hólms ok er eigi nefndr skjaldsveinn hans. Kormakr skal halda skildi fyrir Steinari.

Bersi hafði tǫrguna Þorveigarnaut; þrjá skjǫldu hafði hvárr; þá hjó Bersi tvá skjǫldu, en Kormakr helt á enum þriðja. Bersi hjó til Steinars, en Hvíting festi í járnrendingunni á skildi Steinars. Kormakr brá upp skildinum, í því hjó Steinarr til Bersa ok kom á skjaldarrǫndina ok hljóp af skildinum ok á þjónappa Bersa ok rendi ofan eptir lærunum í knésbætr svá at sverðit stóð í beini ok fell Bersi.

Steinarr mælti þá: "nú er goldit féit fyrir Kormak". Bersi spratt þá upp ok hjó til Steinars ok klauf skjǫldinn ok kom sverðsoddrinn í bringu Steinari.

Þórðr hljóp at ok hratt Steinari undan; Þórðr mælti: "nú galt ek þér sona meiðing". Eptir þat var Bersi borinn til búðar ok bundin sár hans. Þórðr fór heim til búða; en þá er Bersi sá hann kvað hann vísu:

Ok enn kvað hann:

Þórðr mælti: "eigi þik dauðan en óvirðingar unnum vér þér í þessu sinni". Þá kvað Bersi vísu:

Eptir þetta var Bersi færðr heim í Saurbæ ok lá hann lengi í sárum.

Nú er at segja frá Kormaki ok Steinari; þat mund er Bersi var til búðar borinn mælti Steinarr við Kormak:

Steinarr mælti: "ek vil at þú eigir nú Skrými, Kormakr, því at ek ætla mér þessa hólmgǫngu síðasta". Eptir þetta skildusk þeir vinir, fór Steinarr heim, en Kormakr fór á Mel.

Nú er at segja frá Bersa, sár hans greru seint. Þat var eitt sinn at margir menn kómu til at rætt var um fundinn hvernig tekizk hafði; þá kvað Bersi vísu:

Eptir þetta fór Þórðr at rúminu til Bersa ok færði honum lyfsteininn; síðan græddi Þórðr Bersa ok tóksk þá þeirra vinátta ok heldu vel síðan.

Við þessa atburði lagði Steingerðr leiðendi á við Bersa ok vill skilja við hann ok er hon er búin til brottfarar gengr hon at Bersa ok mælti: "fyrst vartu kallaðr Eyglu-Bersi, en þá Hólmgǫngu-Bersi, en nú máttu at sǫnnu heita Rassa-Bersi" ok segir skilit við hann. Steingerðr ferr norðr til frænda sinna, hittir Þorkel bróður sinn, biðr hann heimta fé sín at Bersa mund ok heimanfylgju ok kvezk eigi vilja eiga Bersa ǫrkumlaðan. Þorkell lastar þat ekki ok heitr fǫr sinni. Líðr vetrinn ok frestask fǫr Þorkels.

Eptir um várit fór Þorkell tanngnjóstr at finna Hǫlmgǫngubersa ok heimta fé Steingerðar. Bersi kvað sinn hlut mundu sýnask þungan þóat hvárirtveggju kendi nokkurs af "ok mun eigi féit greiðask".

Þorkell mælti: "ek býð þér hólmgǫngu í Orrostuhólmi við Tjaldanes".

Bersi segir: "þat mun þér nú þykkja til lítils slíkr garpr sem þú ert, en þó heit ek þér at koma".

Þeir kómu til hólms ok tóksk hólmgangan; helt Þórðr Arndísarson skildi fyrir Bersa, en Vali fyrir Þorkeli, ok þá er tveir skildir váru farnir bauð Bersi Þorkeli at taka hinn þriðja; Þorkell vildi þat eigi. Bersi hafði [skjǫld ok] sverð langt ok bitrt.

Þorkell mælti: "þat sverð er þú hefir, Bersi, er lengra en lǫg liggja til".

"Þat skal eigi vera" segir Bersi, tekr upp Hvíting ok tvíhendir, hǫggr Þorkel banahǫgg. Þá kvað Bersi:

Eptir þat bauð Vali Bersa hólmgǫngu, en Bersi kvað vísu:

Þórðr kom þá er berjask skyldi ok mælti til þeirra Bersa ok Vala: "Þat þykkir mǫnnum mikil vandræði ef hraustir menn skulu drepask niðr án nokkurri sǫk ok bjóðumsk ek til at gera í milli ykkar". Þeir játtu því.

Þórðr mælti: "Vali, þat þykkir mér vænligast til sættar at Bersi fái Þórdísar systur þinnar, má þér verða at því sæmd".

Því játtar Bersi ok skal Þórdísi heiman fylgja Brekkuland, ok teksk þessi mægð með þeim. Eptir þetta lætr Bersi gera virki um bæ sinn ok sat þá marga vetr í kyrðum.

Þórarinn hét maðr, hann var Álfsson, hann bjó norðr í Þambardal — sá dalr gengr af Bitru —, hann var mikill maðr ok sterkr ok kallaðr Þórarinn rammi; hann hafði lengi verit í fǫrum ok svá farsæll at hann kaus sér jafnan hǫfn þar er hann vildi; hann átti þrjá sonu, hét einn Álfr, annarr Loptr, þriði Skopti; Þórarinn var úeirðarmaðr mikill, þar eptir váru synir hans skapfarnir, hinir mestu hávaðamenn.

Maðr hét Oddr, hann bjó í Tungu — þat er í Bitru —, dóttir hans hét Steinvǫr, væn ok vel at sér, hon var kǫlluð mjóbeina; með Oddi váru fiskimenn margir. Maðr hét Glúmr, hann var til vers, skapillr ok leiðindr.

Þat var eitt sinn er þeir Oddr ok Glúmr ræddu um hverir menn mestir væri í heraði. Glúmr taldi Þórarin fyrirmann, en Oddr kvað Hólmgǫngubersa at ǫllu framar.

Glúmr mælti: "hvat færir þú til þess?"

Oddr mælti: "mun nokkut allíkt garpskapr Bersa eða stuldir Þórarins?"

Þar til ræða þeir um þetta er þeir reiddusk ok veðjuðu. Þá ferr Glúmr ok segir Þórarni; hann gerir reiðan mjǫk ok heitask við Odd. Síðan ferr Þórarinn ok tekr í brott Steinvǫru or Tungu án ráði Odds fǫður hennar ok kveðr honum eigi óhætt skyldi ef hann teldi at, ok þau koma heim í Þambardal. Fór nú svá fram um hríð.

Eptir þetta ferr Oddr at finna Hólmbersa ok segir honum sem farit hefir ok biðr hann liðs at sækja Steinvǫru ok reka skammar þessar.

Bersi kvað þetta óskylt tal verit hafa ok bað Odd heim fara ok sér engu af skipta "en þó heit ek þér minni ásjá".

Þegar Oddr er í brottu býsk Bersi heiman, ríðr við alvæpni ok gyrðr Hvítingi ok hefir þrjú spjót, kemr í Þambardal mjǫk at áliðnum degi þá er konur gengu or dyngju. Steinvǫr sér Bersa ok snýr til móts við hann ok segir honum til sinna vandræða.

"Búsk þú með mér" segir Bersi, ok hon gerir svá. Bersi kvezk eigi erendlaust fara vilja í Þambardal, snýr at dyrum er menn sátu við langelda; lýstr Bersi á dyrr ok gengr þar út maðr, sá nefndisk Þorleifr. Þórarinn kendi mál Bersa ok hleypr út með tálguknif mikinn ok leggr til Bersa. Þetta sér Bersi ok bregðr Hvítingi ok hǫggr hann þegar banahǫgg.

Eptir þetta hleypr Bersi á bak ok setr Steinvǫru í kné sér ok tekr spjót sín er Steinvǫr hafði varðveitt, ríðr í skóg nokkurn ok í leyni einu lét hann hestinn ok Steinvǫru ok bað hana sín bíða; síðan gekk hann til klifs þess er þjóðgata lá yfir ok býsk þar fyrir.

Í Þambardal var eigi alt kyrt; Þorleifr hleypr ok segir sonum Þórarins at hann lá dauðr í dyrunum; þeir spurðu hverr því voldi, Þorleifr segir. Síðan fóru þeir eptir Bersa ok stefndu it gegnsta til klifsins ok ætluðu at komask fyrir Bersa; en nú er hann fyrir í klifinu. En er þeir kómu nær at honum skaut Bersi spjóti til Álfs ok í gegnum hann, þá skaut Loptr til Bersa, hann brá við tǫrgunni ok hraut af, síðan skaut Bersi Lopt til bana ok svá Skopta.

Þá er þetta var gert kómu heimamenn þeirra bræðra, veik Þorleifr aptr móti þeim ok fóru heim allir saman.