Bókastaðir

Síðan ferr Kormákr at finna Steingerði jafnt sem áðr.

Ok eitt sinn, er þau tala um þessa atburði, lætr hon ekki illa yfir.

Kormákr kvað vísu:

"Mæl þú eigi svá mikit um," segir Steingerðr, "margt má því bregða."

Þá kvað Kormákr vísu:

Steingerðr segir:

Kormákr segir:

"Nú kaustu sem vera ætti. Oft hefi ek hingat mínar kvámur lagðar."

Nú biðr Steingerðr Kormák stunda til fǫður hennar ok fá hennar. Ok fyrir sakir Steingerðar gaf Kormákr Þorkatli gjǫfum. Eftir þetta eigu margir menn hlut í, ok þar kom um síðir, at Kormákr bað Steingerðar, ok var hon honum fǫstnuð ok ákveðin brúðhlaupsstefna, ok stendr nú kyrrt um hríð. Nú fara orð á milli þeirra, ok verða í nokkurar greinir um fjárfar, ok svá veik við breytiliga, at síðan þessum ráðum var ráðit, fannsk Kormáki fátt um. En þat var fyrir þá sǫk, at Þórveig seiddi til, at þau skyldi eigi njótask mega.

Þorkell í Tungu átti son roskinn, er Þorkell hét, ok var kallaðr tanngnjóstr. Hann hafði verit útan um stund. Þetta sumar kom hann út ok var með fǫður sínum.

Kormákr sœkir eigi brúðhlaupit eftir því sem ákveðit var, ok leið fram stundin. Þetta þykkir frændum Steingerðar óvirðing, er hann bregðr þessum ráðahag, ok leita sér ráðs.

Bersi hét hét maðr, er bjó í Saurbœ, auðigr maðr ok góðr drengr, mikill fyrir sér, vígamaðr ok holmgǫngumaðr. Hann hafði átt Finnu hina fǫgru, ok var þá ǫnduð. Ásmundr hét sonr þeirra. Hann var ungr at aldri ok bráðgǫrr, en Helga hét systir Bersa. Hon var ógefin, vel at sér ok skǫrungr mikill. Hon var fyrir búi Bersa eftir andlát Finnu.

Á þeim bœ, er í Múla heitir, bjó Þórðr Arndísarson. Hann átti Þórdísi, systur Barkar hins digra. Þau áttu tvá sonu. Váru þeir báðir yngri en Ásmundr Bersason.

Maðr hét Váli. Bœr hans hét á Válastǫðum. Sá bœr stendr skammt frá Hrútafirði.

Þórveig hin fjǫlkunniga fór at finna Holm-Bersa ok sagði honum sín vandræði. Kvað Kormák banna sér byggð í Miðfirði. Bersi keypti henni land fyrir norðan Miðfjǫrð ok bjó hon þar lengi síðan.

Eitt sinn, er Þorkell í Tungu ok sonr hans rœða um brigðmæli Kormáks, þótti þeim þat hefnda vert. Narfi mælti:

"Ek sé ráðit, þat er duga mun. Fǫrum vestr í sveitir með varning, komum í Saurbœ til Bersa. Hann er kvánlauss. Bindum hann í málit. Hann er oss œrit traust."

Þetta ráð taka þeir, fara, unz þeir koma í Saurbœ. Tók Bersi vel við þeim. Um kveldit verðr þeim tíðrœtt um kvenkosti.

Narfi mælti, segir engi jafngóðan kvenkost sem Steingerði. "Er þat margra margra manna mál, Bersi, at hon sœmði þér." Bersi mælti:

"Spyrsk mér til, sem þverbrestr muni á vera, þó at kostrinn sé góðr." Narfi mælti:

"Ef menn hræðask Kormák, þurfu þeir þess eigi, því at vandliga er hann horfinn þessu máli."

Ok er Bersi heyrði þetta, vekr hann málit við Þorkel ok biðr Steingerðar. Þorkell svarar vel ok fastnar Bersa systur sína. Skulu þeir norðr átján saman ok sœkja brúðhlaupit. Þórðr Arndísarson fór með Bersa norðr.

Maðr hét Vígi, mikill maðr ok sterkr ok fjǫlkunnigr. Hann var frændi Bersa. Hann fór með honum. Þótti þeim sér mikit traust at Víga. Vígi átti bú í Holmi. Mjǫk váru menn valðir til þessar ferðar. Ok er þeir kómu norðr til Þorkels, var þegar snúit at boði, svá at þar fór engi frétt af um heraðit um þetta mál. Þetta var mjǫk gǫrt í móti vilja Steingerðar. Vígi inn hamrammi skynjaði hvers manns hagi, þess er kom á bœinn eða á brott fœri. Hann sat ýztr í stofu ok hvíldi við skáladyrr.

Steingerðr lét kalla Narfa til sín. Ok er þau finnask, þá mælti Steingerðr: "Þat vilda ek, frændi, at þú segðir Kormáki þessa ráðagerð, er hér er stofnuð. Vilda ek, at þú kœmir þessu ørendi til hans."

Narfi ferr nú leyniliga. En þá er hann er skammt á leið kominn, þá kemr Vígi eftir honum, bað hann heim dragask ok sitja á engum svikræðum. Fara nú báðir saman ok líðr af nóttin. Um morgininn leitaði Narfi til ok komsk þá skemmra en um kveldit, því at Vígi sætti honum ok rak hann aftr með engri vægð.

Þá er brúðhlaupi var lokit, búask þeir á brott. Steingerðr hefir með sér gull ok gripi, ríða síðan til Hrútafjarðar ok heldr hógliga

Narfi ferr, þegar þau eru í brottu, ok kom á Mel. Kormákr hlóð vegg ok barði með hnyðju. Narfi reið við skjǫld ok lét gildliga ok hvaðanæva augun á sem á hrakdýri. Nokkurir menn váru uppi á vegginum með Kormáki, er Narfi kom. Hestr opaði undir Narfa. Narfi var gyrðr sverði. Kormákr mælir:

"Hvat er tíðenda, Narfi, eða hvat var manna með yðr í nótt?" Narfi segir.

"Smá eru tíðendi, en gesti áttum vér œrna." Kormákr mælir:

"Hverir váru gestir?" Narfi segir.

"Þar var Holm-Bersi með áttjánda mann ok sat at brúðhlaupi sínu." Kormákr spyrr:

"Hver var brúðrin?"

"Bersi fekk Steingerði Þorkelsdóttur," segir Narfi, "sendi hon mik hingat, þá er þau váru í brottu, at segja þér tíðendin." Kormákr mælir:

"Jafnan muntu illt segja."

Kormákr hleypr at Narfa ok lýstr á skjǫldinn, ok er at honum berr skjǫldinn, skeinisk hann á brynjunni ok fell af baki. En hestrinn hljóp í brott með skjǫldinn. Þorgils, bróðir Kormáks, kvað þetta ofgǫrt. Kormákr kvað, nær hofi. Narfi réttir við ór rotinu, ok talask þeir við.

Þorgils spyrr: "Hver var manna skipun at boðinu?"

Narfi segir þá:

"Hvárt vissi Steingerðr þetta fyrir?" Narfi segir:

"Eigi fyrr en hinn sama aftan, þá er til boðs var komit."

Narfi segir frá skiftum þeirra Víga ok kveðr Kormáki munu þykkja auðveldra at blístra í spor Steingerðar ok gera farar sínar hrakligar en berjask við Bersa.

Þá kvað Kormákr vísu:

Þorgils spyrr um máldaga með þeim Bersa ok Steingerði. Narfi segir, at nú eru frændr Steingerðar lausir ór ǫllum vanda um þetta ráð, hversu sem gefsk. En þeir feðgar skuldu ábyrgjask um boðit.

Kormákr tók hest sinn ok vápn ok sǫðulreiði. Þorgils spyrr: "Hvat skaltu nú, bróðir?"

Kormákr kvað vísu:

Þorgils mælir:

"Óvarlig fǫr er þetta, því at Bersi mun kominn til heimilis, áðr þér finnizk en fara mun ek með þér."

Kormákr kvazk fara skuldu ok bíða engis manns. Stígr þegar á hest sinn ok hleypti allt þat, er hann fekk. Þorgils fær sér brátt manna. Urðu þeir saman áttján. Þeir koma eftir Kormák á Hrútafjarðarhalsi. Ok hafði Kormákr þá sprengðan hest sinn. Snúa fram at bœ Þórveigar. Þeir sjá þá, at Bersi er kominn á skip Þórveigar.

Þórveig mælti til Bersa: "Ek vil, at þú þiggir af mér lítla gjǫf, en hollusta fylgir."

Þat var targa járnrend, kvazk Þórveig þat ætla at Bersi mundi lítt sárr verða, ef hann bæri þessa hlíf. "Er þetta þó lítils vert hjá því, er þú komt mér í þessa staðfestu."

Bersi þakkar henni gjǫfina, ok skiljask þau síðan. Þórveig fær menn til at meiða ǫll skip, þau er á landi váru, því at hon vissi fyrir kvámu þeirra Kormáks. Eftir þat koma þeir Kormákr ok beiða Þórveigu skips.

Hon kvazk þeim engi greiðskap gera mundu, kauplaust. "Hér er vánt skip í nausti, er ek met halfri mǫrk á leigu."

Þorgils kvað hóf á, ef væri fyrir tvá aura. Kormákr kvað ekki mega standa at um slíkt. Þorgils kvazk fúsari at ríða fyrir innan fjǫrð. Kormákr réð, ok fóru á skipinu, ok er þeir váru skammt frá landi komnir, fylldi skipit undir þeim, ok kómusk við nauð til sama lands.

"Vítis ertu verð, en eigi kaups, in illa kerling" segir Kormákr.

Þórveig kvað þetta lítinn prett. Eftir þat greiðir Þorgils henni silfrit.

Kormákr kvað vísu:

Bersi fær sét skjótt faraskjóta ok ríðr heimleiðis.

Kormákr sér, at í sundr mun bera með þeim Bersa, ok kvað vísu:

Þeir tóku hesta sína ok riðu fyrir innan fjǫrð ok kómu til Vála ok spurðu at Bersa.

Váli sagði, at Bersi var kominn í Múla ok hefir safnat at sér mǫnnum. "Eru þeir fjǫlmennir."

"Þess til seinir erum vér orðnir," segir Kormákr, "er þeir hafa mǫnnum at sér komit."

Þorgils beiddi Kormák, at þeir myndi aftr snúa, talði lítla virðing í mundu verða. Kormákr kvazk sjá vilja Steingerði. Váli fór með þeim, ok kómu í Múla. Var þar Bersi fyrir með fjǫlmenni. Þeir talask við.

Telr Kormákr Bersa hafa svikit sik í brotttǫku Steingerðar. "Viljum vér nú konu með oss hafa ok fébœtr fyrir svívirðing."

Þá segir Þórðr Arndísarson: Sátt viljum vér bjóða Kormáki, en Bersi á vald konu. Bersi mælti:

"Engi ván er þess, at Steingerðr fari með yðr, en systur mína býð ek Kormáki til eiginorðs. Tel ek hann sé þá vel kvæntr, ef hann fær Helgu." Þorgils mælti:

"Þetta er vel boðit, ok lítum hér á, bróðir."

Kormákr varð staðr at.

Kona hét Þórdís ok illa lynd. Hon bjó at Spákonufelli á Skagastrǫnd. Hon vissi fyrir um ferðir Kormáks.

Hon kom þann dag í Múla ok svarar þessu máli fyrir Kormák ok segir svá: "Bjóðið honum ekki falskonu, því at þessi kona er fífl ok engum duganda manni við sœmanda, ok hans móður mun eigi at getask hans forlǫgum svá illum." Þórðr segir:

"Dragsktu í brott in vánda fordæða," lét þat sannask mundu, at Helga mun skǫrungr reynask. Kormákr segir:

"Því mun mælt, at satt mun vera. Mun ek ekki á þetta líta." Þorgils segir:

"Gæfufátt mun oss verða. Hlýða orðum fjánda þessa, en þiggja eigi þetta boð."

Þá mælti Kormákr: "Ek býð þér, Bersi, holmgǫngu á halfs mánaðar fresti, í Leiðholmi í Miðdǫlum."

Þar er nú kallaðr Orrustuholmr.

Bersi kvazk koma munu, kallar Kormák þat kjósa, er minni sœmð fylgði.

Eftir þetta ferr Kormákr at leita Steingerðar um bœinn ok finnr hana, telr hana hafa brugðizk sér, er hon vildi ǫðrum manni giftask. Steingerðr segir:

"Þú ollir fyrr afbrigðum, Kormákr, en þetta var þó ekki at mínu ráði gǫrt."

Þá kvað Kormákr vísu:

Eftir þetta fara þeir Kormákr heimleiðis. Segir Kormákr mǫnnum sínum, hversu farit hefir. Dalla segir:

"Lítt verðr oss gæfu auðit um þín forlǫg, því at þar hefir þú neitt hinum bezta kosti, en mjǫk óvænt at berjask við Bersa. Hann er garpr mikill ok hefir góð vápn." Bersi átti Bersi átti þat sverð er Hvítingr hét, bitrt sverð, ok fylgði lyfsteinn. Ok hafði hann þat sverð borit í mǫrgum mannhættum.

Dalla mælti "Hvert muntu vápn hafa í móti Hvítingi?"

Kormákr kvazk munu hafa øxi mikla ok bitrliga. Dalla telr ráðligt, at finna Miðfjarðar-Skeggja ok biðja Skǫfnungs.

Eftir þetta ferr Kormákr til Reykja ok segir Skeggja málavǫxt, biðr hann ljá sér Skǫfnung.

Skeggi kvazk þess ófúss, kvað þá óskapglíka. "Skǫfnungr er tómlátr, en þú ert óðlátr ok óðlundaðr."

Kormákr reið í brott ok glíkaði illa, kemr heim á Mel ok segir móður sinni, at Skeggi vill eigi ljá sverðit. Skeggi veitti Dǫllu umsjá í sínum tillǫgum, ok var vingott með þeim. Dalla mælti:

"Ljá mun hann sverðit, þó er hann láti eigi fljótt til."

Kormákr kvað eigi at hǫgum til skifta "ef hann sparir eigi við þik sverðit, en hann sparir við oss."

Dalla kvað hann forzmann vera.

Nokkurum dǫgum síðar bað Dalla Kormák fara til Reykja. "Mun nú Skeggi ljá sverðit."

Kormákr hittir Skeggja ok biðr Skǫfnungs.

"Vandhœfi mun þér á þykkja meðferðinni," segir Skeggi. "Pungr fylgir ok skaltu hann kyrran láta. Eigi skal sól skína á it efra hjaltit. Eigi skaltu ok bera þat nema þú búisk til vígs. En ef þú kemr á vættvang, sit einn saman ok bregð þar, rétt fram brandinn ok blás á. Þá mun skríða yrmlingr undan hjaltinu, halla sverðinu ok ger honum hœgt at skríða undir hjaltit." Kormákr mælti:

"Margt hafið þér við, tǫframenninir." Skeggi mælti:

"Þetta mun þó fyrir fullt koma."

Eftir þetta ríðr Kormákr heim ok segir móður sinni, hversu farit hefir, telr mikit mega vilja hennar við Skeggja, sýnir henni sverðit ok vill bregða sverðinu. Þat gengr eigi ór slíðrunum. Dalla mælti:

"Of óráðþægr ertu, frændi."

Kormákr setr þá fœtrna við hjǫltin ok slítr af punginn. Skǫfnungr grenjar þá við ok gengr eigi ór slíðrunum.

Líðr nú fram at stefnunni. Ríðr Kormákr heiman með fimmtán menn. Slíkt it sama ríðr Bersi til holms við jafnmarga menn. Kormákr kemr fyrri. Segir Kormákr Þorgilsi, at hann vill einn saman sitja. Kormákr sezk niðr ok tekr af sér sverðit, hirði eigi þó at sól skini á hjalt honum, en hann hafði gyrt sik útan um klæði ok vill bregða, ok fekk eigi fyrr en hann sté á hjaltit, ok kom yrmlingrinn, ok var ekki með farit sem skyldi, ok var brugðit heillinu sverðsins, en þat gekk grenjanda ór slíðrum.

Eftir þat fór Kormákr á fund manna sinna. Váru þeir Bersi þá komnir ok margt annarra manna at sjá þenna fund. Kormákr tók upp tǫrguna Bersa ok laust á, ok rauk ór eldr.

Nú er tekinn feldr ok breiddr undir fœtr þeim. Bersi mælti:

"Þú, Kormákr, skoraðir á mik til holmgǫngu, en þar í mót býð ek þér einvígi. Þú ert maðr ungr ok lítt reyndr, en á holmgǫngu er vandhœfi, en alls ekki á einvígi."

Kormákr mælti "Ekki muntu betr berjask einvígi. Vil ek til þessa hætta ok í ǫllu til jafns halda við þik."

"Þú ræðr nú," segir Bersi.

Þat váru holmgǫngulǫg, at feldr skal vera fimm alna í skaut ok lykkjur í hornum. Skyldi þar setja niðr hæla þá, er hǫfuð var á ǫðrum enda. Þat hétu tjǫsnur. Sá er um bjó, skyldi ganga at tjǫsnunum, svá at sæi himin milli fóta sér, ok heldi í eyrasnepla með þeim formála, sem síðan er eftir hafðr í blóti því, at kallat er tjǫsnublót. Þrír reitar skulu umhverfis feldinn, fets breiðir. Út frá reitum skulu vera strengir fjórir ok heita þat hǫslur. Þat er vǫllr haslaðr, er svá er gǫrt. Maðr skal hafa þrjá skjǫldu. En er þeir eru farnir, þá skal ganga á feld, þó at áðr hafi af hǫrfat. Þá skal hlífask með vápnum þaðan frá. Sá skal hǫggva, er á er skorat Ef annarr verðr sárr, svá at blóð komi á feld, er eigi skylt at berjask lengr. Ef maðr stígr ǫðrum fœti út um hǫslur, ferr hann á hæl, en rennr, ef báðum stígr. Sinn maðr skal halda skildi fyrir hvárum þeim, er bersk. Sá skal gjalda holmlausn, er meirr verðr sárr, þrjár merkr silfrs í holmlausn.

Þorgils helt skildi fyrir bróður sínum, en Þórðr Arndísarson fyrir Bersa. Bersi hjó fyrri ok klauf skjǫld Kormáks. Hann hjó til Bersa með slíkum hætti. Hjó hvárr þrjá skjǫldu fyrir ǫðrum til ónýts. Þá átti Kormákr at hǫggva. Síðan hjó hann til Bersa. Hann brá við Hvítingi. Tók Skǫfnungr af oddinn af Hvítingi fyrir framan vættrimina, ok hraut sverðsoddrinn á hǫnd Kormáki. Ok skeindisk hann á þumalfingri ok klofnaði kǫggullinn, ok kom blóð á feld. Eftir þat gengu menn á milli þeirra, ok vildu eigi, at þeir berðisk lengr. Þá mælti Kormákr:

"Þetta er lítill sigr, er Bersi hefir fengit af slysi mínu, þó at vit skiljumsk."

En þá er Skǫfnungr reið ofan, kom á tǫrguna, ok brotnaði skarð í Skǫfnungi, en eldr hraut ór tǫrgunni Þorveigarnaut.

Bersi heimti holmlausn. Kormákr kvað honum goldit mundu verða fé, ok skilðusk við þá kosti.