Bókastaðir

Haraldr konungr hinn hárfagri réð fyrir Noregi þá er saga sjá gerðisk. Í þann tíma var sá hǫfðingi í ríkinu er Kormakr hét víkverskr at ætt, ríkr ok kynstórr; hann var hinn mesti garpr ok hafði verit með Haraldi konungi í mǫrgum orrostum. Hann átti son er Ǫgmundr hét, hann var hinn efniligsti maðr, snemma mikill ok sterkr; þegar er hann hafði aldr ok þroska, lagðisk hann í víking á sumrum, en var með konungi á vetrum; hann aflaði sér góðs orðs ok mikils fjár. Eitt sumar lagðisk hann í vestrvíking; þar var fyrir sá maðr er Ásmundr hét eskisíða; hann var hinn mesti garpr, hann hafði sigrat marga víkinga ok hermenn; spyrr nú hvárr til annars ok fara orð í milli þeirra ok fundusk þeir sjálfir ok lǫgðu sér orrostustað ok bǫrðusk. Ásmundr hafði fleira lið ok lagði eigi ǫllu til orrostu. Þeir bǫrðusk fjóra daga; fell mjǫk lið Ásmundar, en hann flýði sjálfr; en Ǫgmundr hafði sigr ok kom heim með fé ok frama. Kormakr kvað Ǫgmund eigi mundu meira frama fá í hernaði "ok mun ek fá þér konu Helgu dóttur Fróða jarls."

"Þat vil ek" segir Ǫgmundr.

Eptir þat gera þeir ferð sína til Fróða jarls. Tók hann vel við þeim; þeir bera upp erendi sín, jarl tók því vel ok kallaði á liggja ótta nokkurn um skipti þeirra Ásmundar; en þó tókusk þessi ráð ok fóru þeir heim ok var við veizlu búizk ok kom til þeirrar veizlu fjǫlmenni mikit. Helga dóttir Fróða jarls átti sér fóstru framsýna ok fór hon með henni. Þetta spyrr Ásmundr víkingr ok ferr til fundar við Ǫgmund, býðr honum hólmgǫngu. Ǫgmundr játar því. Fóstra Helgu var því vǫn at þreifa um menn áðr en til vígs færi; hon gerir svá við Ǫgmund áðr hann fór heiman; hon kvað hvergi stórum við hníta.

Þeir fóru síðan báðir til hólms ok bǫrðusk. Víkingrinn færði við síðuna ok beit ekki á. Þá brá Ǫgmundr upp sverðinu skjótt ok skipti síðan í hǫndunum ok hjó undan Ásmundi fótinn ok tók þrjár merkr gulls í hólmlausn.

Í þann tíma andaðisk Haraldr konungr hárfagri ok tók ríki Eiríkr blóðex. En Ǫgmundr vingaðisk ekki við þau Eirík ok Gunnhildi ok býr Ǫgmundr skip sitt til Íslands. Ǫgmundr ok Helga áttu son er Fróði hét; þá er skip var mjǫk búit, tók Helga sótt ok andaðisk ok Fróði son þeirra. Eptir þat sigldu þeir í haf; þá kastar Ǫgmundr út ǫndvegissúlum sínum; þeir kómu utan at Miðfirði, þar váru áðr komnar ǫndvegissúlur hans; kǫstuðu þar akkerum.

En í þann tíma réð þar fyrir Miðfjarðar-Skeggi; hann reri til þeirra ok bauð þeim inn í fjǫrðinn ok svá landskosti. Þat þá Ǫgmundr, mælti grundvǫll undir hús. Þat var þeirra átrúnaðr ef málit gengi saman þá er optar væri reynt, at þess manns ráð mundi saman ganga ef málvǫndrinn þyrri, en þróask ef hann vissi til mikilleiks; en málit gekk saman ok var þrem sinnum reynt. Síðan lét Ǫgmundr gera hús þar á melnum ok bjó þar síðan.

Hann fekk Dǫllu dóttur Ǫnundar sjóna; þeirra synir váru þeir Þorgils ok Kormakr; hann var svartr á hár ok sveipr í hárinu, hǫrundljóss ok nokkut líkr móður sinni, mikill ok sterkr, áhlaupamaðr í skapi. Þorgils var hljóðlyndr ok hægr. Þá er þeir bræðr váru fulltíða, andaðisk Ǫgmundr; varðveitti Dalla bú með sonum sínum, annaðisk Þorgils um bú við umsjá Miðfjarðar-Skeggja.

Þorkell hét maðr er bjó í Tungu; hann var kvángaðr ok áttu þau dóttur er Steingerðr hét; hon var í Gnúpsdal at fóstri.

Þat var eitt haust at hvalr kom út á Vatnsnes ok áttu þeir brœðr Dǫllusynir. Þorgils bauð Kormaki hvárt hann vildi heldr fara á fjall eða til hvals; hann kaus at fara á fjall með húskǫrlum.

Maðr hét Tósti; hann var verkstjóri ok skyldi skipa til um sauðaferðir, ok fóru þeir Kormakr báðir saman þar til er þeir kómu í Gnúpsdal ok váru þar um náttina; þar var mikill skáli ok eldar gervir fyrir mǫnnum.

Um kveldit gekk Steingerðr frá dyngju sinni ok ambátt með henni. Þær heyrðu inn í skálann til úkunnra manna. Ambáttin mælti: "Steingerðr mín, sjám vit gestina."

Hon kvað þess enga þǫrf ok gekk þó at hurðunni ok sté upp á þreskjǫldinn ok sá fyrir ofan hlaðann; rúm var milli hleðans ok þreskjaldarins; þar kómu fram fætr hennar. Kormakr sá þat ok kvað vísu:

Nú finnr Steingerðr at hon er sén, snýr nú í skotit ok sér undir skegg Hagbarði. Nú berr ljós í annlit henni.

Þá mælti Tósti: "Kormakr, sér þú augun utar hjá Hagbarðshǫfðinu?" Kormakr kvað vísu:

Ok enn kvað hann:

Tósti mælti: "starsýn gerisk hon á þik". Kormakr kvað:

Nú ganga þær í skálann ok setjask niðr. Kormakr heyrir hvat þær tala til yfirlita hans.

Ambáttin kvað Kormak vera svartan ok ljótan.

Steingerðr kvað hann vænan ok at ǫllu sem bezt "þóat eitt er lýti á, hárit er sveipt í enninu". Kormakr kvað vísu:

Ambáttin mælti: "svǫrt ero augun, systir, ok samir þat eigi vel". Þetta heyrir Kormakr ok kvað vísu:

Þar váru þeir um nóttina.

Um morgininn er Kormakr reis upp gekk hann til vatnkakka ok þó sér; síðan gekk hann til stofu ok sá þar engan mann ok heyrði mannamál í innri stofu ok snýr hann þagat; þar var Steingerðr ok konur hjá henni.

Ambáttin mælti til Steingerðar: "hér ferr nú hinn væni maðr, Steingerðr".

Hon segir: "víst er hann vaskligr maðr". Steingerðr kembði sér;

Kormakr mælti: "viltu ljá mér?"

Steingerðr rétti til hans; hon var hærð kvenna bezt.

Ambáttin mælti: "þó mundir þú miklu kaupa, at kona þín hefði slíkt hár sem Steingerðr eða slík augu". Kormakr kvað vísu:

Ambáttin mælti: "jafnaðarþokki er með ykkr, en þó muntu dýrt meta hana alla". Kormakr kvað vísu:

Tósti kom þar ok bað Kormak gá nokkurs. Kormakr kvað vísu:

Tósti kvað honum þat mundu þykkja skemtiligra. Ferr hann, en Kormakr sitr at tafli ok skemtir sér.

Steingerðr kvað honum betr orð liggja en frá var sagt. Sat hann þar um daginn; þá kvað hann vísu:

Tósti kemr af fjalli ok fara þeir heim.

Eptir þetta venr Kormakr gǫngur sínar í Gnúpsdal at hitta Steingerði, ok bað móður sína gera sér góð klæði, at Steingerði mætti sem bezt á hann lítask. Dalla kvað mannamun mikinn ok þó eigi víst at til yndis yrði ef þetta vissi Þorkell í Tungu.

Þorkell spyrr nú brátt hvat um er at vera ok þykkir sér horfa til úvirðingar ok dóttur sinni, ef Kormakr vill þetta eigi meirr festa; sendir eptir Steingerði ok ferr hon heim.

Narfi hét maðr; hann var með Þorkeli, hann var hávaðamaðr ok skapheimskr, hælinn ok þó lítilmenni.

Narfi mælti til Þorkels: "ef þér eru úskapþekkar kvámur Kormaks hingat, þá má ek þar skjótt at gera". Því játti Þorkell.

Um haustit annaðisk Narfi um slátrastarf. Þat var eitt sinn er Kormakr kom í Tungu; sá hann Steingerði í soðhúsi. Narfi stóð við ketil ok er lokit var at sjóða, vá Narfi upp mǫrbjúga ok brá fyrir nasar Kormaki ok kvað þetta:

Hann segir:

Ok um kveldit er Kormakr bjósk heim, sá hann Narfa ok mintisk hann hæðiyrða. Kormakr mælti: "þat hygg ek, Narfi, at þat mun fyrr fram koma at ek mun ljósta þik, en þú munir ráða ferðum mínum" ok laust Kormakr hann exarhamarshǫgg ok kvað:

Ok enn kvað hann:

Þorveig hét kona, hon var mjǫk fjǫlkunnig; hon bjó á Steinstǫðum í Miðfirði; hon átti tvá sonu, hét hinn ellri Oddr, en hin yngri Guðmundr; þeir váru hávaðamenn miklir. Oddr venr kvámur sínar í Tungu til Þorkels ok sitr á tali við Steingerði. Þorkell gerir sér dátt við þá bræðr ok eggjar þá at sitja fyrir Kormaki.

Oddr kvað sér þat ekki ofrefli.

Þat var einhvern dag er Kormakr kom í Tungu; var Steingerðr í stofu ok sat á palli. Þorveigarsynir sátu í stofunni ok váru búnir at veita Kormaki tilræði er hann gengi inn; en Þorkell hafði sett ǫðrumegin dyra sverð brugðit, en ǫðrumegin setti Narfi ljá í langorfi. En þá er Kormakr kom at skáladyrum skaraði ofan ljáinn ok mætti hann sverðinu ok brotnaði í mikit skarð. Þá kom Þorkell at ok kvað Kormak mart ilt gera ok var málóði, snýr inn skyndiliga ok kveðr Steingerði af stofunni; ganga þau út um aðrar dyrr ok lýkr hann hana í einu útibúri, kvað þau Kormak aldri sjásk skulu. Kormakr gengr inn ok bar hann skjótara at en þá varði ok varð þeim bilt. Kormakr lítask um ok sér eigi Steingerði, en sér þá bræðr er þeir struku vápn sín, snýr í brott skyndiliga ok kvað vísu:

Kormakr finnr eigi Steingerði ok kvað vísu:

Eptir þat gekk Kormakr at húsi því er Steingerðr var í ok braut upp húsit ok talaði við Steingerði.

Hon mælti: "Þú breytir úvarliga, sækir til tals við mik; þvíat Þorveigarsynir eru ætlaðir til hǫfuðs þér". Þá kvað Kormakr:

Þar sat Kormakr um daginn. Nú sér Þorkell at þetta ráð er farit er hann hafði stofnat; nú biðr hann Þorveigarsonu at sitja fyrir Kormaki í dal einum fyrir utan garð sinn. Þá mælti Þorkell: "Narfi skal fara með ykkr, en ek mun vera heima ok veita yðr lið ef þér þurfit".

Um kveldit ferr Kormakr í brott ok þegar er hann kemr at dalnum sá hann menn þrjá ok kvað vísu:

Þá hljópu Þorveigarsynir upp ok sóttu at Kormaki lengi; Narfi skrjáði um it ytra. Þorkell sér heiman at þeim sækisk seint ok tekr vápn sín; í því bili kom Steingerðr út ok sér ætlan fǫður síns, tekr hon hann hǫndum ok kemsk hann ekki til liðs með þeim bræðrum; lauk svá því máli at Oddr fell, en Guðmundr varð úvígr ok dó þó síðan. Eptir þetta fór Kormakr heim, en Þorkell sér fyrir þeim bræðrum.

Litlu síðar ferr Kormakr at finna Þorveigu ok kvezk ekki vilja bygð hennar þar í firðinum, "skaltu flytja þik í brott at ákveðinni stundu, en ek vil allra bóta varna um sonu þína".

Þorveig mælti: "þat er líkast at því komir þú á leið at ek verða heraðflótta, en synir mínir úbættir, en því skal ek þér launa at þú skalt Steingerðar aldri njóta".

Kormakr segir: "því mantu ekki ráða, en vánda kerling".