Bókastaðir

Sonr: Ef jarðligir konungar eða aðrir hǫfðingjar, þeir sem yfir dóma eru skipaðir, skulu sína dóma líkja eptir þessum dœmum, er nú hafit þér sýnt, þá mundi þeim þat miklu máli skipta, at þeir skildi vandliga grundvǫllinn undir sǫkunum, með því at hér mun svá sýnask í mǫrgum þessum dœmum, at sakarnar sé heldr líkar at athuga, ok ultu þó allir dómar í hinum fyrrum dœmum til striðrar refsingar; en í þessum síðurum dœmum ultu allir til vægðar ok líknar. Fyrir því vil ek nú þess spyrja, fyrir hví Pharao týndisk fyrir utan alla vægð, eða Dathan ok Abiron, eða fólk þat er Jericho bygði, eða svá þeir í Amalech, er urðu fyrir refsing Sauls konungs?

Faðir: Þessir hlutir urðu allir með dómi réttvísi ok sannendi, þó með samþykki friðsemi ok miskunnar; því at Moyses gerði margar ok stórar jartegnir hvern dag fyrir Pharao konungi, ok bauð hánum laust at láta guðs fólk, ok átti hann kost at láta laust, ef hann vildi, svá at hann féngi engan skaða af, ok iðuliga hét hann því, at svá skyldi vera, ok hélt hann eigi orð sín eða heit. Nú var þat rétt, at hann félli í staðfesti ranglætis síns ok illsku, með því at hann þektisk aldrigi vægð né líkn, þóat hann ætti kost. Abiron ok Dathan, þá er þeir heyrðu þat af Moysi, at þeir hǫfðu misgǫrt, þá urðu þeir reiðir á mót ok iðruðusk eigi, ok féllu þeir því vægðarlaust, at þeir leituðu engrar vægðar. Þeir er bygðu Jericho eða Amalech, þá hǫfðu þeir marga daga þat heyrt, at þeir hǫfðu illa gǫrt hvárttveggja móti vilja guðs ok svá fólki hans; en aldri buðu þeir yfirbœtr, heldr buðu þeir at halda varnir með vápnum fyrir sér, ok urðu þeir með því sigraðir at vægðarlausri hefnd.

En þeir er í hinum síðurum dœmum sýnda ek þér, um Aaron ok Ur eða David, eða allir aðrir þeir er í þeim dœmum gat ek, þá duldu þeir ekki illvirkja sinna, géngu svá við sínar afgerðir, sem þær váru, beiddusk fyrir því vægðar ok líknar, at þeir væntu þess, at þeir mundi fá, ok buðu hans dóm til yfirbóta, er þeir vissu at vald átti á dóminum, ok hétu því, at aldri síðan mundi þeir í þær sakar falla, ef þeir kœmi þá í fullar sættir.

Sonr: Nú vil ek þess spyrja, hvi svá mikit skildi með þeim Petri ok Juda, ok mun þó sýnask sakir þeirra líkar vera. Judas hvarf aptr með penningum þeim, er hann hafði fengit, ok iðraðisk úráðs síns, ok gékk ígegn at hann hafði selt saklausan herra sinn, ok kastaði á braut þeim fjárhlut, ok kvazk eigi hafa vilja, er hann hafði svá rangliga at komizk. Nú týndisk hann, þóat hann iðraðisk. En Petr tók þegar líkn fyrir iðran sína.

Faðir: Judas féll fyrir ǫndverðu í sǫkina fyrir sinku sakar ok fésníkni, ok tók mútu til at svíkja herra sinn, ok iðraðisk hann með því at hann vænti sér engrar líknar, ok engrar vægðar beiddisk hann, nema refsti sér sjálfr með bráðum dauða; en Petr grét ákafliga í iðran sinni ok beiddisk vægðar ok vænti sér líknar. Enda hafði Judas sǫk meiri, þvíat hann seldi herra sinn; en þóat hann iðraðisk, þá beiddisk hann ekki líknar, þvíat hann beið eigi guðs dóms, nema dœmdi sik þegar sjálfr. En Petr níkvæddi herra sínum fyrir bráðrar hræzlu sakar, ok iðraðisk þegar með miklum harmi hugar, ok bauð sik undir guðs dóm ok beið hans at, en eigi dœmdi hann sik sjálfr sem Judas. Ok með hinum sama hætti bar til þjófunum á krossinum; þóat báðir játaði viðrgengna glœpi, þá beiddisk annarr miskunnar ok líknar, en annarr beiddisk engarrar líknar, heldr mælti hann sem af gabbi ok spotti, heldr en fyrir bœnar sakar eða staðfestu. Fyrir því frelstusk þessir allir, er nú hǫfum vér nefnda, með vægiligum dómi friðsemi ok miskunnar, ok samþyktusk þó þær dómi sannendi ok réttvísi.

Sonr: Með því at þessir hlutir taka nú at lýsask fyrir augum mér ok birtask, hver tilgǫng er til þess hefir verit, at stundum hefir hinn meiri hluti dóms voltit undir réttvísi ok sannendi, en stundum meiri undir friðsemi ok miskunn; ok vil ek nú þess beiðask, at þér sýnit mér þau dœmi, er fyrr gátut þér, at guð hefir brigð á gǫr skipuðum dómi, svá ok hver tilgǫng þar hafa til leitt.

Faðir: Þessi eru þau dœmi er mjǫk lǫngu urðu á þeirri sǫmu stundu, er Moyses var í fjalli því, er Mons Synai heitir, þá syndgaðisk fólkit flestalt svá ákafliga, at þat féll í hórdómum, ok blǫnduðusk við þær konur, er af heiðnum þjóðum váru. En þat var svá ríkt bannat af guði, at hverr var dauða fyrir verðr, er í þá synd félli.

Þá mælti guð við Moysen: "Nú skalt þú hætta at tala við mik meir, ok gef mér tóm til at reiði mín œsisk móti fólki þessu, er ek hafða þik fyrir skipat; því at þeir hafa í svá mikinn glœp fallit móti lǫgmáli mínu, at ek vil ǫllum þeim týna fyrir með stríðri reiði, ok vil ek fá þér fólk annat bæði miklu betra ok þó sterkara ok meira."

Í þessum stað mun náliga sýnask sem skipaðr dómr hafi komit á mál þessa fólks; en þó beiddisk Moyses leyfis at svara nǫkkurum orðum fyrir fólk Israels.

En at fengnu leyfi þá mælti Moyses þessi orð: "Þess bið ek þik, dróttinn minn, at þú vægir nǫkkut reiði þinni, at eigi týnir þú fólki þínu, þóat þat hafi illa gǫrt. Gef eigi Egiptamǫnnum þau dœmi, at þeir segi þat, at þú leiddir fólk þitt til þess af Egiptalandi undan þeirra hǫndum, at þú vildir týna því hér í fjǫllum eða eyðimǫrkum; eða þeir megi þat mæla, at þú sér vanafli til at leiða fólk þitt inn í þat land, er þú hafðir heitit þeim fyrir ǫndverðu. Minnsk heldr, dróttinn minn, þræla þinna Abrahams ok Ysaacs ok Jacobs, ok týn eigi þeim ættum, er getnar hafa verit af ætt Israels ok þú hézt sjálfr at margfalda á jǫrðu, ok leiða þá með staðfestu í þat land, er nú sitja úvinir þínir yfir."

Guð heyrði bœn Moysis ok vægði reiði sinni ok drap eigi alt fólk sitt þat, sem hann hafði heitazk, heldr seldi hann þessa refsing í hendr Moysi ok bauð hánum, at þó skyldi eigi refsingalaust vera, þóat eigi vœri svá strið refsing, sem guð hafði áðr heitit. Moyses gékk skyndiliga til fólksins, ok kom þar farandi með œstum hug ok mikilli reiði ok drap margar þúsundir manna á þeim degi, ok hógværði með þeim hætti reiði guðs.

Nú eru þessi þau dœmi er þat sýna, at guð skipti til hógværi ákveðinn dóm, þá er hann vægði reiði sinni fyrir bœn Moyses; en þar sýnir þat, at engi þeirra systra þarnaðisk síns réttar í þessum dómi, sannendi eða réttvisi, þar sem Moyses drap mikinn her manna til þess at hógværa reiði guðs; en þar hǫfðu þær sinn rétt friðsemi ok miskunn, sem minna var atgǫrt en mælt var fyrir ǫndverðu.

Þessi eru ǫnnur dœmi er þat sýna, at guð gerði brigð á skipuðum dómi. Hann sendi Jonas propheta í Ninive, ok bauð hánum at segja konunginum ok ǫllu fólkinu í borginni, at innan þriggja tiga daga skyldi Ninive týnask, ok alt þat sem í henni væri. Jonas gerði sem guð bauð hánum, sagði þessa hluti sem sǫnn tiðendi. En er konungrinn varð varr við, at þeir urðu með sannendum fyrir guðs reiði, þviat þat fólk var fult hórdóms ok allskyns ranglætis, þá gékk konungrinn or hásæti sínu ok lagði niðr konungligt skrúð, ok iðraðisk ok fastaði, ok svá bauð hann at allir menn skyldu gera í borginni, hvárt sem váru ungir eða gamlir. En er guð sá, at þeir iðruðusk illsku sinnar með meinlætum ok allskyns staðfestum, þá vægði hann þeim, ok týndi hvárki borginni né fólkinu er í var.

Þessi eru enn þau dœmi, er sýna hit sama mál. Ezekias hét einn góðr konungr í Israels fólki, en hann fékk sótt ok ihugaði hann um mál sitt, hvárt guð mundi vilja, at hann stœði upp or sótt þeirri, eða mundi hann vilja láta hann deyja. Þá sendi guð til hans Isaiam propheta, ok sagði guð prophetanum, at Ezekias skyldi deyja or sótt þeirri.

Isaias gékk til konungsins ok mælti við hann: "Sé fyrir þér vel, ok skipa híbílum þínum ok ǫllu hyski þínu, þvíat guð segir svá, at þú skalt or sótt þessarri deyja, en eigi lifna."

Þegar Isaias hafði mælta þessa rœðu við konunginn, þá hvarf hann frá hánum, en konungrinn sneri andliti sínu til veggjar ok bað fyrir sér með þessum orðum: "Minnsk þú, dróttinn minn, hversu staðfastr ek hefi verit í þinni þjónostu, þvíat ek hefi jafnan verit gagnstaðligr úvinum þínum, ok af mǫrgum úkynnum hefi ek þetta fólk snúit, er þú hafðir mér í hendr selt, þeim sem margr hafði áðr en ek kœma til ríkis. Ok eru þeir þrír hlutir, er mér þykki mikit fyrir at deyja nú svá bráðliga or þessarri sótt. Sá er hinn fyrsti, er ek hræðumk mest, ef ek hefi eigi til fulls gætt boðorða þinna, ok dey ek við þat, at ek á í dauða mínum hefndar ván. Annarr er sá, at ek hefi enn eigi til fulls ǫllu fólki þínu komit af sínum úkynnum, ok hræðumk ek, ef ek dey brátt ifrá, at þat snúisk skjótt aptr til sinna fyrri úkynna. Sá er hinn þriði hlutr, er ek hræðumk mjǫk, framgang úvina þinna yfir fólk þitt, með því at son minn er í bernsku, ok mun at hánum afl minna verða til varnar fyrir fólki, en þurfa mundi mót úvinum þínum. En ef þú vildir heyra bœn mína, dróttinn minn, ok vildir þú lengja líf mitt með nǫkkurum dǫgum, þá mundu allir þessir hlutir dragask til betra tíma en enn er kominn."

Guð heyrði bœn Ezechias ok mælti við Isaiam propheta: "Hverf aptr þú skyndiliga til Ezechias konungs, ok seg hánum nú ǫnnur tiðendi en þú sagðir hánum fyrr; þviat ek hefi nú heyrða bœn hans, ok vil ek auka lífdaga hans fimmtán vetr um þat fram, er ek hafða áðr ætlat hánum, ok alt hans ríki vil ek frjálsa af úfriði andskota hans."

Þessi er enn þau dœmi, er lǫngu urðu síðar. Á þeim dǫgum er Jesus Kristr var hér með mǫnnum á verǫldu, þá tók vin hans einn sótt, sá er Lazarus hét, ok dó or sóttinni. Bethania hét kastali sá er Lazarus var grafinn í. En þá er hann hafði fjóra daga í grǫf legit, þá kom Jesus í Bethania. Nú mun svá sýnask um Lazarus sem alla aðra, þá er deyja or verǫldu, at staðfastr dómr var kominn á mál hans, þar sem hann lá fjóra daga dauðr maðr í jǫrðu, ok hafði sjálfr dauði skipat hánum sæti í sínu valdi. Jesus lét opna grǫf Lazarus, ok kallaði hann, ok bauð hánum at slítask or hǫndum dauðligra félaga. Því næst reis Lazarus upp af dauða ok lifði marga daga síðan.

Mǫrg eru þvílík ǫnnur dœmi, þóat vér hafim helzt þessi í ljós látit, ok fyrir langrar rœðu sakar þykkir mér eigi nauðsyn fleiri at telja, þóat yfrin sé til.

Sonr: Því sannara þykki mér þat er ek heyri fleiri dœmi, er þér mæltut fyrr í yðarri rœðu, at þat mun allmikil nauðsyn vera, at konungar ok aðrir hǫfðingjar sé margfróðir, þeir sem yfir dóma eru skipaðir, ef þeir skulu sína dóma líkja eptir þessum dœmum, sem nú hǫfum vér heyrt.

Faðir: Þat skalt þú láta þér til fulls skiljask, með því at konungrinn heldr af guði nafnit, þá er þat víst hans skylda at líkja alla sína dóma eptir guðligum dœmum, ok svá allir þeir er yfir dóma eru settir, bæði lærðir ok úlærðir; þvíat nú er eigi þess kostr at spyrja af guðs munni sjálfs hvers ráðs, sem Moyses gerði; ok skulu fyrir því menninir eptir þeim dœmum lifa, sem þá urðu, er þess var kostr at frétta af sjálfum guði, hversu hann vildi at væri.

Nú skal konungrinn fyrir því þessi dœmi opt í munni hafa ok fyrir augum, ok sem flest ǫnnur þau er hann megi til skilningar draga um sína dóma. Allra helzt má hann tóm til slikrar áhyggju bera um nætr eða árla um morna, þá er hann er saddr af svefni. En þegar upprisutími nálgask, svá at konungi eru mál at hlýða tíðum sínum, þá er þat hans skyldarsýsla at ganga til kirkju ok hlýða tíðum athugasamliga, ok biðja fyrir sér með psálmasǫng, ef hann kann. Þat á hann at gǫra ok hverr annarra kristinna manna, sá er á bœn er staddr, at vera með svá mikilli áhyggju, sem þá standi hann fyrir kné guði ok mæli við sjálfan hann; ok á hann svá at minnask þeirra orða, er David mælti, þá er hann kvað svá at orði: "Jafnan mun ek sjá dróttin minn í augliti mínu, þvíat hann er jafnan á hœgra veg minn."

En þetta upphaf á konungr at hafa at bœn sinni, at sýna fyrst guði rétta trú sína. Því næst skal hann þat sýna, at hann berr áhyggju yfir jarðligt veldi ok um guðdómligan mátt guðs; því næst á hann at játa guði syndir sínar ok afgerðir, ok sýna þat guði, at hann þykkisk eigi þar vera kominn sektarlauss eða svá sem verjandi sína sǫk; því næst á hann at biðja vægðar ok miskunnar fyrir viðgengnar afgerðir. Þat skal hann ok sýna guði lítillátliga, at svá þykkisk hann þar vera kominn fyrir kné guði sem þræll eða þjónn, þóat guð hafi hann skipaðan ríkan manna á millum.

Hann skal ok eigi síðr minnask annarra manna í bœn sinni en sjálfs síns, dróttningar sinnar, ef hann á, er með hánum er sett til stjórnar ok landsgæzlu; byskupa sinna ok allra annarra lærðra manna, þeirra sem kristni skulu gæta með hánum, ok til þess eru skyldir at halda upp helgum bœnum fyrir hánum ok ǫllu ǫðru fólki, því sem í ríki hans er. Svá á hann ok at minnask í bœn sinni annarra landshǫfðingja eða riddara, ok allra annarra hermanna sinna, þeirra sem hánum veita fullting til ríkisstjórnar. Svá á hann ok at minnask bónda ok búþegna ok allrar annarrar alþýðu, þeirra er ríki hans halda upp með verknaði eða annarri atvinnu. Á hann því allra at minnask, karla ok kvenna, at allir eigu skylduliga á hverjum degi fyrir hánum helgum bœnum upp at halda.

En þessi er sú bœn, er hann má hafa hvern dag, ef hánum sýnisk, með þeirri skipan sem nú hefi ek sagt, ok svá mikilli áhyggju sem þá mœli hann við guð sjálfan, þvíat hann kveðr svá at orði:

"O misericordissime Deus, æterne pater! O strenuissime victor, Jesu Christe, fili Dei unigenite! O piissime consolator, spiritus alme! O indeficiens fons sapientiæ, nostræ fidei integritas, trinitas sancta! O principalis unitas et individua, unus Deus omnipotens! Tu qui sedes in arce poli suprema, et omnia conspicis inferiorum occulta. Nulla namque creatura potentiam tuam potest subterfugere, quamvis iram tuam velit effugere. Et ego si nossem cœlum ascendere tertium, tu ibi præsides; et si in infimas latebrarum baratri tenebras serpsero, supereminet et illic tua virtuosa potestas. Et si evolare scirem supra pennas ventorum, ut laterem extra metas marinæ solitudinis ultimas, tamen et inde me sumeret dextera tua, sub tuamque justitiam reduceret. Tu namque dispersam ventis arenam ineffabili scientia dinumeras, commotam etiam maris incessanti motu per amplum orbis spatium; pluviales quoque roris guttas omnes oculus tuus numero comprehendit.

Ideoque te deprecor, domine mi, ut cum servo tuo non intres in sessionem judicii, ut sic perscruteris æquitatem meam; sed et ne connumeres multitudinem scelerum meorum, imo potius a nequitiis meis faciem tuam averte; ab occultis meis munda me domine; facinora mea dele: quia super caput meum magna sunt peccata mea, et ponderosa, et præ multitudine mihimet innumerabilia, ea præcique quæ commisi in cogitationibus vanis, in verbis incompositis, in improvida circa legem tuam sanctam negligentia, improvisis testificationibus, in juramentis, et plurimis operibus malis et minus utilibus.

Confiteor et concedo coram te, domine mi, sub omnium sanctorum et electorum testimonio, adeo me reum delictorum et iniquorum actuum, quod ex eorum numero sum damnabilis, nisi summa et præpotenti copia misericordiæ tuæ muniar, nec non meritis et intercessione sacra specialis dominæ meæ Dei genitricis Mariæ, et omnium sanctorum, qui tibi ab exordio mundi placuerunt; quia quæcunque palam vel occulte a primæva ætate mea quoad hunc diem inique fecerim, nuda tibi sunt et manifesta, et si vellem ea tegere, ne apparerent, fragilitas namque mea improvida in conspectu tuo perpetrare sua illicita desideria non erubuit.

Sed, domine mi, quia non lætaris super perditione peccantium, sed magis ut vivant et corripiantur; nosti etiam quod homo fragilis sit, et expers propriæ virtutis, velut et alius pulvis terrenus foliumve marcidum, nisi tu eum misericordiæ tuæ manibus consolides; ideoque ne me punias in iræ tuæ vehementi judicio deprecor, potiusque voluntatem pœnitentiæ et spatium patientia tua mihi largiatur, et ad correctionem perseverantem effectum.

Aufer a me, domine mi, invidiam et superbiam, desperationem et cupiditatem, immodestiam et injustitiam, et detestabilem gulositatem. De septem me purifica vitiis criminalibus et eorum spuriis vitulaminibus. Da mihi, domine mi, charitatem et spem perpetuam, veram fidem et humilitatem, scientiam et justitiam, et in omni hora perficiendi voluntatem tuam virtutem perfectam. Da mihi et septem dona Spiritus tui principalia, fructusque consequi, qui de eis germinare poterunt; opus quippe manuum tuarum sum ego, ad imaginem tuam formatus, servus tuus in peccatis a famulo tuo progenitus, et ancillæ tuæ filius.

Nunc autem, cum misericordia tua ad officium tuum me elegerit, et ad regiam dignitatem indignum me sublimaverit, in sacro principatu et super populum sanctum tuum me rectorem et judicem locaverit; enixius imploro, ut non mea merita, sed populi, cui præsideo, necessitatem attendas, et concedas mihi intellectum, in jure modestiam et veritatem, eloquentiam et consilium, ut inter divites et pauperes non aliud discernam et judicem, quam quod tuæ libeat majestati, et de quo gaudeant ipsi invicem ad mei justi judicii executionem.

Obsecro et, mi domine, ut coadjutores meos et consiliarios spiritu consilii et veritatis inspires omnes, qui mecum in regimine regni laborant. Præcipue Reginam quam mihi lege matrimonii copulari voluisti, nec non et ecclesiæ sacrosanctæ ministros, Romanæ Sedis Pontificem summum, episcopos et abbates nostros, præpositos et presbyteros nostros, et clerum universum; ipsis domine da vitæ honestatem, et operum rectitudinem, ut coram te luceant opera eorum bona exempla populo dantia et vitæ doctrinam. Principalibus terræ meæ judicibus, meisque benevolis, qui mecum regni curam agunt, veritatem et injustitiæ contemptum immitte, juris intelligentiam, et in bonis moribus persistentiam. Adversariis, domine, meis lagire, ut de pravitatibus suis pœnitentes et resipiscentes ad pacis et concordiæ veritatem convertantur. Universis insuper hujus regni incolis largire, domine, scire et velle te solum Deum digne colere et diligere, et obedientiam sanam superioribus suis diligenter exhibere, et eisdem annue pacis auctor pacem bonam, et absque hostium incursione telluris ubertatem.

Memento etiam, domine mi, per sanctam misericordiam tuam, totius humanæ propaginis, tam videlicet horum, quos adhuc carnea mancipant ergastula, quam exutorum tuo sancto jussu vel permissu mole carnea, in quorum redemptionem dominus noster Jesus Christus, unigenitus tuus, pretiosum sangvinem suum dignatus est effundere. Insuper, domine mi, errore vel ignorantia excœcatis, tuamque sanctam trinitatem non intelligentibus, spiritum intelligentiæ præstare digneris, quo illuminati sciant et cognoscant, te solum Deum et nullum alium præter te esse, quia nemo ad tuæ cognitionis contemplationem, nisi tua sancta misericordia ducente, valet pervenire.

Et adhuc, domine mi, quia loqui tecum attentavi, si semel loquar quæso ne dedigneris, sed inclina misericorditer aures tuas, et audi, et de abundanti pietate tua annue mihi, domine mi, ut me nunquam in manus insidiantium mihi tradas, culpis meis exigentibus, et eorum prædam et capturam aliquando me fieri ne permittas, ne vel ipsi gaudeant de meis infortuniis, quos habeo corporales hostes sive spirituales, visibiles aut invisibiles. Verumtamen cum in sanctissimam tuam voluntatem commisero, sub tuam dexteram me suscipe, et nequaquam secundum actus meos, sed secundum tuum mitissimum miseransque judicium me corripe. Da mihi domine valetudinem sufficientem virtutemque securam contra omnia adversantia, et meorum fraudes hostium, et ultra vires meæ fragilitatis me tentari ne patiaris. Sub morte me subitanea vitam terminare ne sustineas, magis de hoc seculo me sic evocare digneris, ut dum in vita superstes fuero, in vera pœnitentia de omnibus spurcitiis meis tibi satisagam, et labore temporali terminato, tecum et cum sanctis tuis perenniter requiescam. Est et quod de gratia tua benignus exigere præsumo, ut regalitatis meæ solium nec aliquo principe velis occupari, nisi eo quem de lumbis meis noveris emanasse, serie tamen tali conservata, ut patri filius succedat. Ne quæso, domine mi, auferas a genere meo benedictionem, qua me benedixisti, sed et universis de renibus meis egressis et egressuris concede benedictionem, qua filios Abrahæ sanctificasti Isaac et Jacob patriarcharum tuorum fidelium. Ramum denique meæ stirpis aliquem, vel qui de me originem duxerit, in quoquam fervore malitiæ ne permittes arere, vel absque rore virtutum desiccari, et non in negligentiæ vel invii præcipitium descendat, de incompositis hominibus sumens exemplum. Da potius eis, qui de me successuri sunt, intellectum et affectum ad sciendum et discernendum tuæ sacræ legis tenorem, virtutum honestatem, et te colendi tuaque sacrosancta præcepta conservandi devotionem, quia tu solus Deus verus es, qui vivis et regnas per infinita secula seculorum Amen." "Heyrðu hinn miskunsamasti guð, æverandi faðir! Heyrðu hinn ágætasti sigrari, Jesu Kristr, eingetinn guðs son! Heyrðu hinn mildasti huggari, heilagr andi! Heyrðu úþrotligr spektar brunnr ok úbrigðilig trú alheil, heilǫg þrenning! Heyrðu úskǫdd eining, úskiptiligr einn guð allsvaldandi! þú er sitr yfir hinni hæstu hæð himins ok lítr leyniligar lægðir; þviat veldi þitt má engi skepna forðask, þóat vili flýja þína reiði; ok þóat ek mætta stiga til himna, þá ert þú þar fyrir; ok þóat ek krypa í neztu smogur helvítis fylsna, þá er þar yfir andligt veldi þitt; ok þóat ek mætta fljúga umfram vindligar fjaðrar ok leynask utan yztu endimerki hafligrar auðnar, þá gripi mik þar hœgri hǫnd þín, ok leiddi mik aptr undir þitt réttdœmi; þviat hjarta þitt telr dreifðan sand með vindum ok hafs afli um alla heimskringlu, ok auga þitt kannar alla dropa regnligrar dǫggvar.

Fyrir því bið ek þik, dróttinn minn, at eigi gangir þú í dómsæti með mér þræli þínum til þess at rannsaka réttvísi mína, ok eigi telir þú fjǫlda synda minna, heldr snú þú andliti þínu frá illskum mínum, ok hreinsa mik af leyndum glœpum mínum, ok þvá mik af ǫllum lǫstum mínum, þviat syndir mínar eru stórar ok þungar yfir hǫfði mínu, ok svá margar, at mér eru sjálfum útalligar fyrir fjǫlda sakar, þær er ek hefi gǫrvar í rǫngum hugrenningum, í heimskligum orðum, í úrœkt boðorða þinna ok í allskyns fyrirgleyming heilags lǫgmáls þíns, í skamsýniligum vitnum ok skjótsvǫrðum munneiðum, í rǫngum dómum millim manna ok ofmikilli fégirni, ok í allskyns verkum únýtum ok illum. Ek geng ígegn ok játa ek þér, dróttinn minn, at vitni allra heilagra þinna, at ek játa mik svá sekjan af glœpum ok illum verkum, at fjǫldi synda minna fyrirdœma mik, nema ok njóta við yfirafligs fjǫlda miskunnar þinnar ok verðleika góðs árnaðarorðs frú minnar hinnar helgu meyjar Maríu, ok allra heilagra þeirra er þér líkuðu frá upphafi heims; þviat glœpir mínir ok allir lestir mínir, þeir sem ek hefi gǫrva frá bernsku ok til þessa dags, eru fyrir þér berir ok úleyndir, þóat ek vilda leyna ok eigi játa; fyrir því at skamsýniligr breyskleikr skamdisk eigi at gera illar girndir sínar í augliti þínu.

En fyrir því, dróttinn minn, at þú glezk eigi yfir þeim er týnask í syndum, ok þú vilt heldr at þeir lifi ok leiðréttisk, ok þú veizt at maðrinn er breyskr án allan krapt, svá sem annat jarðar dust eða fǫlnanda lauf, nema þú styrkir með afli miskunnar þinnar; fyrir því bið ek þik, at eigi refsir þú mér með bráðum dómi reiði þinnar, heldr gefi mér guðlig þolinmœði þín stund ok vilja til iðranar ok góða framkœmd til yfirbóta.

Tak þú frá mér, dróttinn minn, ǫfund ok ofmetnað, ǫrvilnan, eigingirni, úhóf ok ranglæti, ok bǫlvaða kviðargirnd, ok hreinsa mik af sjau hǫfuðlǫstum ok ǫllum bǫlvuðum lýtum þeim, er þar kvíslask af. Gef þú mér, dróttinn minn, ástsemd ok eilífa ván, rétta trú ok lítillæti, vizku ok réttlæti, ok algǫrvan krapt at gera vilja þinn á hverri stundu; ok gef mér sjau hǫfuðgjafir heilags anda þíns ok allan blessaðan ávǫxt þann, er þar má af blómgask, fyrir því at ek em þín handaverk, skapaðr eptir þinni líkneskju, þræll þinn getinn með syndum af þjóni þínum, son ambáttar þinnar.

En miskunn þín hefir kosit mik til þíns embættis ok leiddan mik úverðan til konungligrar tignar ok heilags hǫfðingjaskaps, ok hefir þú skipat mik stjórnarmann yfir helgu fólki þínu ok dómara. Fyrir því bið ek þik, at þú virðir meira nauðsynjar heilags fólks þíns, þess er þú hefir mik stjórnara yfir settan, heldr en mína verðleika, ok at þú gefir mér rétta skilning, hóf ok sannsýni, orð ok ætlan ok góðan vilja, at ek mega svá skipta ok dœma milli ríkra ok fátœkra, at þér líki, ok þeir megi fagna réttendum hvárir við aðra.

Þess bið ek þik, dróttinn minn, at þú veitir góðviljaðan skilningar anda þinn fulltingsmǫnnum mínum ok ráðgjǫfum, þeim er með mér gæta ríkisstjórnar. Dróttning minni, þeirri er þú hefir mér gefna með hjúskapar sambandi, ok allra helzt helguðum stjórnarmǫnnum ok þjónostumǫnnum heilagrar kirkju, hinum hæsta kennimanni Rúmaborgar byskupi, ok ǫllum várum byskupum, ábótum ok yfirboðum, prestum várum ok ǫllum lærðum mǫnnum, þeim er undir þeirra gæzlu eru, gef þeim, dróttinn minn, hreinlífi ok réttlæti, at þeir megi sýna þér góð verk sín, en fólki þínu góð dœmi ok réttar kenningar. En landshǫfðingjum ok ǫllum þeim er stjórna ok gæta ríkis með mér, þá gef þú þeim sannendi ok hafnan allra illra siða, en skilning ok elsku allra góðra siða. Úvinum mínum veittu rétta iðran sinnar illsku ok ranglætis, ok snú þeim til réttrar sættar ok afláts síns grimleiks; en fólki þínu ok alþýðu gef þú kunnustu ok vilja at elska þik sannan guð, ok rétta hlýðni við sína yfirboða hafa, góðan frið ok yfrit ár án allan úvina aga.

Minnsk þú, dróttinn minn, með þinni heilagri miskunn allra mannligra kynkvísla, þeirra er dróttinn várr Jesus Kristr, eingetinn son þinn, helti út sinu blóði þeim til lausnar, hvárt sem þeir eru heldr lifandi í þessi verǫld eða eru þeir með þínu boðorði ok heilagri þolinmœði héðan kallaðir. En þeir, dróttinn minn, er villa ok fáfrœði hefir blindat, svá at þeir skilja eigi helga þrenning þína, þá send þeim skilningar anda þinn, at þeir viti ok kenni, at þú einn ert sannr guð ok engi annarr, því at engi má til þín nálgask, nema þín heilǫg miskunn leiði hann til þinnar ástar.

En fyrir því at ek hætta til at mæla við þik, dróttinn minn, um sinn, þá reizk eigi þú mér þræli þínum, þóat ek biðja þik enn framar, heldr hneig þú miskunsamliga eyru þín, ok heyr þat ok veit, er ek bið, með nógligri mildi þinni. Þess bið ek þik, dróttinn minn, at aldri selir þú mik í hendr úvinum mínum fyrir afgerðir mínar, ok aldri látir þú mik verða þeirra veiði eða hernám, ok aldri látir þú úvini mína eiga at fagna úfǫrum mínum, hvárki andliga né líkamliga, sýniliga né úsýniliga, heldr tak þú mik undir þína hœgri hǫnd, ef ek misgǫri móti helgum vilja þínum eða boðorðum, ok refs mér sjálfr, eigi eptir mínum tilverka, heldr eptir vægiligum miskunnar dómi þínum, ok veit mér yfrit afl ok øruggan krapt móti ǫllum gagnstaðligum hlutum ok ǫllum flærðum, ok lát mik hvergi verða fyrir meiri freistni en breyskleikr minn megi standask, ok lát mik eigi enda líf mitt með bráðum dauða, heldr kalla þú mik svá af þessum heimi, at ek hafa hér áðr yfirbœtt syndir mínar með réttri iðran, ok at loknu veraldar starfi mega ek eilífliga hvílask með þér ok þínum helgum.

Þess bið ek þik forkunnliga, dróttinn minn, at þú gefir mér getinn af mínum lendum lǫgligan erfingja, þann er þú látir þér sóma með þinni miskunn at setja í þat sœmdarsæti eptir mik, er þú hefir mik í settan, ok þú látir mitt hásæti aldri síðan koma undir aðrar hǫfðingjaættir, nema þær er af mér kvíslask, svá at son taki jafnan eptir fǫður. Þess bið ek þik, dróttinn minn, at þú veitir mér, at engi kvistr sá er af mér blómgask þorni eða hrǫrni, ok eigi snúisk þeir á úrœkt eða villistiga eptir heimskum þjóðum, heldr gef þú þeim skilning ok vit at skilja ok kunna heilagt lǫgmál þitt, ok krapt ok góðan vilja at elska þik ok þín boðorð; þviat þú einn ert sannr guð, sá er lifir ok ríkir um endalausar veraldir veralda. Amen".

Nú er þessi sú bœn, er nú hefir þú heyrt, er konungr má hafa, er hann vill, með ǫðrum bœnum eða psálmum, ef hann kann. En þóat hann hafi eigi þessa bœn jafnan, þá skyldi hann þó með þvílikri skipan bœnahald sitt hafa, sem hér er skipat í þessarri bœn, ok ætla ek víst þetta hans skyldarsýslu vera á hverjum degi, til þess er hann hefir tíðum sínum hlýtt ok messu, ef hann vill því fylgja, sem hans nafni byrjar ok hans er skyldarembætti.

Sonr: Nú virðisk mér svá, sem þér hafit skýrt fyrir mér, hvat yðr þykki skyldarsýsla konungs vera um nætr eptir liðna svefnstund, þá er hann berr áhyggju fyrir ríki eða fólki sínu; eða svá um morna, þá er hann gengr til kirkju eða bœnahalds síns; ok virðisk mér svá sem þessi sýsla sé bæði nytsamlig ok svá nauðsynlig, at hennar má engum kosti án vera.

Fyrir því vil ek biðja yðr nú, at þér sýnit mér enn fram á leið, hvat hans skyldarsýsla skal vera um daginn, með því at þér hafit sýnt mér þat, er hann skal hafa um nóttina eða ǫndverðan morguninn; hvárt yðr sýnisk, at hann beri fyrir því áhyggju með náttligri vǫku um ríki sitt, at hann megi frjálsligri lifa þá um daginn eptir með þeirri siðvenju, sem ek spyr at konungar hafa nú í flestum stǫðum, annathvárt at ríða með haukum eða fara á veiðar með hundum, eða einahverja þá skemtan, er ek spyr at í flestum stǫðum er nú tíð um konunga athæfi; eða sýnisk yðr, at hann ætti aðra skyldarsýslu, ef hann gerði eptir því sem skyldi, ok taki þeir þessa skemtan meir fyrir gamans sakar heldr en þat hœfði nafni þeirra?

Faðir: Þat er þar spurðir þú, þá ætla ek þat víst, at konungdómr sé meir settr ok skipaðr at bera áhyggju fyrir nauðsynjum allrar alþýðu ok ríkis síns, heldr en til loklausu eða hégómligrar skemtanar; en þó er hánum þat eigi bannat nǫkkurum sinnum at fremja nǫkkura skemtan, annattveggja með haukum eða hundum eða hestum, eða með vápnum, at hann megi halda heilsu sinni eða léttleik til vápna ok allra herfara. En hitt en þó hans skyldarsýsla at bera nytsamligar áhyggjur fyrir mannvitsamligri ríkisstjórn ok góðum orlausnum um ǫll vandendamál, eða allskyns nauðsynjum er fyrir hann væri bornar; ok skalt þú þat til víss vita, at jafnskylt er konunginum á hverjum degi at gæta reglu heilagra laga eða varðveita réttlæti heilagra dóma, jafnt sem byskupinum, er varðveita á rétta reglu heilagrar messu ok allra tíða.

Sonr: Ek spyr fyrir því þessarra hluta svá inniliga, at margir hyggja þat, at konunglig tign sé skipuð til gamansamligs ríkdóms ok alfrjálsrar skemtanar í allri girnd sinni. En mér skilsk þat nú af eptir yðarri sǫgn, at hann á jafnan at áneyða sik undir guðs oki, ok virðisk mér svá sem hann eigi hvern dag at bera þunga byrði í allri áhyggju, þeirri er hann hefir fyrir alþýðu nauðsynjum, þeim er fyrir hann verða bornar. Af því vil ek enn biðja yðr fram á leið, at þér sýnit mér skilvísliga, hvat konungs sýsla sé eptir loknar tíðir.

Faðir: Þat var siðr forðum þann tíma, er konungdómr var skipaðr ok hann stóð með fegrstum blóma, at þegar konungr sat við engan úvina aga, ok hann var í fullu frjálsi með hirð sinni, þá einkaði hann til þess eitt ágætligt hús, at láta þar setja í hásæti sitt, þat er hann hafði fyrir dómstól, ok lét þat sæti vel búa með konungligri tign allri. Síðan settisk þar konungr í, ok hugsaði hann þat hversu ágætliga ok háleitliga hann sat; því næst hugum leiddi hann þat, hversu hann mætti þess sitja í svá ágætu sæti, at hann væri eigi með nǫkkurri háðung brotthrundinn or því sæti, annathvárt fyrir sakar ranglætis eða illsku, skamsýnis eða fólsku, eða ofmikillar bleyði eða ofdrambs, eða ofmikillar yfirgirndar, þóat hann sé háleitliga settr.

Nú þykkir mér þat sannligast, með því at við þessum hætti var konungdómr skipaðr fyrir ǫndverðu, sem nú er sagt, at konungr haldi enn hinni sǫmu skipan sem fyrr var skipuð; en þegar er konungr kemr í þetta sæti, sem nú er um rætt, ok hann hefir þessa alla hluti hugleidda, sem nú hǫfum vér um talat, þá á hann því næst at dœma um mál manna ok nauðsynjar, ef fyrir hann verða bornar. En með því at eigi verða skyldarnauðsynjar þar fram bornar fyrir hann, þá skal konungr hugleiða uppruna heilagrar spektar ok rannsaka með athugasamligri áhyggju alla hennar vegu ok stiga.