Bókastaðir

Sonr: Nú með því at vér hǫfum gamanrœðu upphafða ok rœtt um undr þau, er á Íslandi eru ok í Íslands hǫfum, þá lúkum vér henni með því, at vér hǫfum minning þeirra hluta, er í Grœnalands hǫfum eru, eða á landi sjálfu, ok þau undr er þar eru.

Faðir: Þat er mælt um Grœnalands hǫf, at þar sé skrímsl í, ok ætla ek þau þó eigi opt fyrir augum verða, en fyrir því kunnu menn þó frá at segja, at menn munu sét hafa ok varir við orðit.

Svá er sagt um þat skrímsl, er menn kalla hafstramba, at þat sé í Grœnalands hafi. Þat skrímsl er mikit vexti ok at hæð, ok hefir staðit upp rétt or hafinu. Þat hefir svá sýnzk, sem þat hafi haft manns herðar, háls ok hǫfuð, augu ok munn, ok nef ok hǫku; en upp ífrá augum ok brúnum þá hefir verit því líkast, sem maðr hafi haft á hǫfði hvassan hjálm. Axlir hefir þat haft svá sem maðr, en engar hendr, ok svá hefir þat sýnzk sem þegar hafi þat svengzk frá ǫxlum ofan, ok æ því mjórra er þat hefir neðarmeir verit sét. En þat hefir engi sét, hversu hinn neðri endir er skapaðr á því, hvárt heldr er, at sporðr hefir á verit sem á fiski, eða hefir hvast niðr verit sem hæll. En líkamr þess hefir þvílíkr verit at ásýn sem jǫkull. Engi hefir þat svá glǫgt sét, hvárt heldr hefir á verit hreistr sem á fiski, eða húð sem á manni.

Jafnan þegar þetta skrímsl hefir sét verit, þá hafa menn ok vitat vísan storm í hafi eptir. Þat hafa menn ok markat, hversu þat hefir horft eða fallit síðan á sjó, þá er þat hefir steypzk; en ef þat hefir horft at skipi ok þangat steypzk, þá hafa menn víst vitat sér manntjón á því skipi; en ef þat hefir horft frá skipi ok þangat steypzk, þá hafa menn verit í góðri vilnan, at þeir mundi halda mǫnnum, þóat þeir hitti í stóran sæ ok storma mikla.

Þat hefir ok enn sét verit þar eitt skrimsl, er menn kalla margýgi. Þess vǫxtr hefir svá sýnzk sem þat hafi kvennmanni líkt verit upp ífrá lindastað, því at þat skrimsl hefir haft á brjósti sér stóra spena svá sem kona, langar hendr ok sítt hár ok vaxit svá at ǫllum hlutum um háls ok um hǫfuð sem maðr. Hendr hafa mǫnnum sýnzk miklar á því skrimsli ok eigi með sundrslitnum fingrum, heldr með þvílíkri fit sem tengjask saman á fitfuglum. Niðr ífrá lindastað hefir þat skrimsl sýnzk líkt fiski bæði með hreistri ok með sporði ok sundfjǫðrum. Þetta skrimsl hefir svá verit sem hit fyrra, at sjaldan hefir þat sýnzk nema fyrir stórum stormum.

Þetta hefir verit athæfi þessa skrimsl, at þat hefir opt kafzk ok jafnan svá upp komit, at þat hefir haft fiska í hǫndum sér, ok ef þat hefir horft at skipi ok leikit sér við fiska eða kastat fiskum at skipinu, þá hafa menn verit hræddir um þat, at þeir mundu fá stór manntjón. Þat skrimsl hefir ok sýnzk mikit ok hræðiligt í andliti með hvǫssu enni ok breiðum augum, mjǫk mynt, ok með hrokknum kinnum. En ef skrimsl þat etr sjálft fiska eða kastar á haf frá skipi, þá hafa menn verit í góðri ván um, at þeir mundi halda mǫnnum, þóat þeir féngi stóra storma.

Nú er þat enn eitt undr í Grœnalands hafi, er ek em eigi fróðastr um, með hverjum hætti er þat er, þat kalla menn hafgerðingar; en þat er því líkast sem allr hafstormr ok bárur allar, þær sem í því hafi eru, samnisk saman í þrjá staði, ok gerask af því þrjár bárur; þær þrjár gerða alt haf, svá at menn vitu hvergi hlið á vera, ok eru þær stórum fjǫllum hærri, líkar brǫttum gnípum, ok vitu menn fá dœmi til, at þeir menn hafi or hǫfum komizk, er þar hafa í verit staddir, þá er þessi atburðr hefir orðit. En því munu sǫgur vera af gǫrvar, at guð mun æ nǫkkura þaðan hafa frjálsat, þá sem þar hafa verit staddir, ok mun þeirra rœða síðan dreifzk hafa ok fluzk manna í millum, hvárt sem nú er svá frá sagt sem þeir hafa helzt um rœtt, eða er nǫkkut þeirra rœða aukin eða vǫnuð, ok munu vér fyrir því varliga um þá hluti rœða, at vér hǫfum fá þá hitta nýliga, er þaðan hafi komizk, ok oss kynni þessi tíðendi at segja.

En í því sama hafi þá eru þó mǫrg fleiri undr, þóat þau megi eigi með skrimslum telja; þvíat þegar er or sœkir hinum mesta háleik hafsins, þá er svá mikil gnótt ísa í hafinu, at ek vita eigi dœmi til þvílíkra annarstaðar í ǫllum heiminum. Þeir ísar eru sumir svá flatir, sem þeir hafi frosit á hafinu sjálfu, annathvárt fjǫgurra álna þykkvir eða fimm, ok liggja svá langt undan landi, at þat verðr annathvárt fjǫgurra daga ferð eða fleiri, er menn fara at ísum. En þeir ísar liggja meir í landnorðr eða til norðrs fyrir landinu, heldr en til suðrs eða útsuðrs eða vestrs; ok fyrir því skal um landit sigla, hverr er landinu vill ná, til útsuðrs ok vestrs, til þess er hann er umkominn alla þessa ísa ván, ok sigla þaðan ok til landsins.

En iðuliga hefir menn þat hent, at þeir hafa ofsnemma landsins leitat, ok hafa þeir fyrir því í þessa ísa komit; ok sumir þeir er þar hafa í komit, þá hafa týnzk, en sumir hafa ok or komizk, ok hǫfum vér nǫkkura sét af þeim ok heyrt þeirra rœður ok frásǫgur. En þat hafa allir til ráðs tekit, þeir sem í þessa ísavǫk hafa komit, at þeir hafa tekit smábáta ok dregit á ísa upp með sér, ok hafa svá leitat landsins, en hafskip ok allr annarr fjárhlutr, þá hefir þar eptir dvalzk ok týnzk; en sumir hafa ok úti búit síðan á ísum, áðr en þeir hafi landi náð, fjóra daga eða fimm, ok sumir enn lengr.

Ísar þessir eru undarligir at náttúru; þeir liggja stundum svá kyrrir sem ván er at með sundrslitnum vǫkum eða stórum fjǫrðum, en stundum er svá mikil ferð þeirra ok ákǫf, at þeir fara eigi seinna en þat skip, er gott byrleiði hefir, ok fara þeir eigi sjaldnar móti veðri en fyrir, þegar sem þeir taka ferðina. Þar eru enn ok sumir þeir ísar í því hafi, er með ǫðrum vexti eru, er Grœnlendingar kalla falljǫkla. Þeirra vǫxtr er eptir því sem hátt fjall standi upp or hafinu, ok blandask eyvitar við aðra ísa, nema sér einum saman heldr hann.

Í því hafi eru ok hvalakyn mǫrg, þau sem vér hǫfum fyrr um rœtt. Svá er ok sagt, at þar sé ok ǫll selakyn í því hafi, ok fylgja þeir mjǫk ísum þessum, svá sem þar sé ekki þrot œrinnar átu. En þessi eru þau kyn sela, er þar eru: Eitt kyn af þeim er þat, er náselar heita, ok verða þeir ekki lengri en fjǫgurra álna langir. Þá er þat annat selakyn, er erknselar heita, ok verða þeir fimm álna langir, eða sex þeir er lengstir verða. Þá er þat hit þriðja selakyn, er flettuselar eru kallaðir, ok verða þeir þvílíkir at lengð, sem þeir er áðr rœddum vér um. Þá er þat hit fjórða selakyn enn, er granselar heita, ok verða þeir sumir sex álna eða sjau, þeir er lengstir verða. Þá eru enn sum smærri þar selakyn, ok er þat kallat af þeim eitt kyn opnuselar, ok eru þeir fyrir því svá kallaðir, at þeir symja eigi á grúfu sem aðrir selar, heldr symja þeir opnir eða elligar á hlið, ok verða þeir ekki stœrri en fjǫgurra álna. Þá er þat enn eitt selakyn enn smæst, er skemmingr heitir, ok eru þeir eigi lengri at vexti en tveggja álna, ok er þat með undarligri náttúru, því at svá er frá sagt, at hann ferr undir þá ísa, er flatir eru, ok annathvárt eru fjǫgurra álna þykkvir eða fimm, ok blása (upp) ígegnum þá, svá at þeir hafa stórar vakir þar sem þeir vilja.

Nú er þat enn eitt kyn eptir, er Grœnlendingar kalla í tǫlu með hvǫlum, ok virðisk mér svá, at þá megi heldr telja með selum, er rostungr heitir, ok verða þeir at vexti fjórtán álna eða fimtán, þeir sem lengstir verða. Vǫxtr þess fisks er allr sem sels, bæði hár ok hǫfuð ok húð ok fitjar aptr, ok sundhreifar frammi svá sem á sel; eigi er hann ok ætr á fǫstudǫgum heldr en aðrir selar. En þat bregðr af vexti hans frá ǫðrum selum, at hann hefir tennr tvær stórar ok langar umfram aðrar smátennr, ok standa þær í efra gómi í ǫndverðu hǫfði, náliga hálfrar annarrar álnar langar, þær sem lengstar verða. Húð hans er góð ok þykk til reipa, ok rista menn þar af sterkar ólar, svá at vel draga sex tigir manna eitt reip eða fleiri, ok geta þó eigi slitit.

Þessi selakyn er nú hǫfum vér um rœtt, þá eru fiskar kallaðir, því at þeir fœðask í sjó ok lifa við aðra fiska, ok eru þeir mǫnnum vel ætir, ok þó eigi sem hvalar, því at hvalar eru ætir á fǫstudǫgum sem aðrir fiskar, en þessir fiskar eru eigi ætir, nema þá er kjǫt skal eta. En eigi veit ek fleiri hluti í Grœnalands hafi sjálfu, þá er mér þykki getu verðir eða frásagnar, nema þat sem nú hǫfum vér rœtt.

Sonr: Þessir hlutir munu ǫllum þykkja undarligir þeim sem heyra, bæði um skrímsl þau er tǫld hafa verit í hafi því (ok fiska). Svá skilsk mér ok, at þetta haf mun vera stormsamara en hvert annarra, ok þykkir mér því þat undarligt, at þat er þakt með ísum um vetrum ok sumrum umfram ǫll ǫnnur hǫf þau sem eru; ok þykkir mér undarligt, hví menn girnask þangat svá mjǫk at fara, er svá mikill lífsháski liggr við, eða hvat menn sœkja til þess lands, þat sem til nytsemda horfir eða gœzku. Svá vil ek ok þess með leyfi spyrja, við hvat sá lýðr lifir, er þat land byggvir, eða hversu landinu er farit, hvárt þat er ísum þakt sem hafit, eða er þat þítt, þóat hafit sé frosit, eða er nǫkkut sáð á landinu sem á ǫðrum lǫndum. Svá forvitnar mik ok þat, hvárt þér ætlit at þat sé meginland eða eyland, eða eru þar dýr nǫkkur á því landi, eða slikir hlutir sem á ǫðrum lǫndum eru.

Faðir: Þar er þik forvitnar um þat, hvat menn sœkja þingat til lands þess, eða hví menn fara þangat í svá mikinn lífsháska, þá dregr þar til þrefǫld náttúra mannsins. Einn hlutr er kapp ok frægð, þvíat þat er mannsins náttúra at fara þangat, sem mikils er háska ván, ok gera sik af því frægan. En annarr hlutr er forvitni, þvíat þat er ok mannsins náttúra at forvitna ok sjá þá hluti, er hánum eru sagðir, ok vita hvárt svá er, sem hánum var sagt eða eigi. Hinn þriði hlutr er fjárfǫng, þvíat hvervetna leita menn eptir fénu, þar sem þeir spyrja, at féfǫngin eru, þóat mikill háski sé annan veg við.

En á Grœnalandi er svá sem þú mátt vánu nær vita, at alt þat sem þangat kemr af ǫðrum lǫndum, þá er þar dýrt, þvíat þat land liggr svá í fjarska við ǫnnur lǫnd, at þangat fara sjaldan menn. En hvetvetna þat sem þeir skulu landinu með hjálpa, þá verða þeir þat alt at kaupa af ǫðrum lǫndum, bæði járn ok svá við allan þann sem þeir skulu hús af gera. En þenna fjárhlut flytja menn þaðan móti sínum varningi: bukka vǫru ok nauta vǫru ok sela húðir, ok reip þau er fyrr rœddum vér um, er menn rista af fiskum þeim er rostungr er kallaðr, ok svarðreip heita, ok tennr þeirra.

En þar sem þú rœddir um þat, hvárt þar væri nǫkkut sáð eða ekki, þá ætla ek þat land lítit af því fram flytjask, en þó eru þeir menn þar er helzt eru ágætastir ok ríkastir kallaðir, at þeir leita við fyrir freistni sakir at sá; en þat er þó mestr fjǫldi á því landi, er eigi veit hvat brauð er ok aldrigi sá enn brauð.

En er þú leitaðir um mikilleika landsins, eða hvárt þat er eyland eða meginland, þá ætla ek fá vita mikilleika landsins, en allir geta þess, at þat sé meginland ok áfast við ǫnnur meginlǫnd; þvíat þat er ásýnt, at þar er fjǫldi þeirra dýra, er menn vitu at á meginlǫndum fœðask, en lítt í eylǫndum. Þar er heri margr ok vargar, ok mikill fjǫldi hreindýra, ok þykkjask menn vita, at þessi dýr fœðask ekki á eylǫndum nema menn flytí í, þat þykkjask menn ok víst vita, at engi maðr hefir flutt þau á Grœnaland, nema þau hafa sjálf runnit af ǫðrum meginlǫndum.

Bjǫrn er þar ok á því landi, ok er hvítr, ok ætla menn at hann fœðisk á því landi, þvíat hann hefir alt aðra náttúru en svartir birnir, er í skógum ganga; þeir veiða at sér hrǫss ok naut ok annat bú, ok fœðask við þat, en hinn hvíti bjǫrninn, er á Grœnalandi er, þá ferr hann mest í hafi út á ísum, ok veiðir þar at sér bæði sela ok hvala, ok lifir við þat; svá er hann ok vel fœrr til sunds alls sem selar eða hvalar.

En þar sem þú spurðir hvárt landit væri þítt eða eigi, eða væri þat ísum þakt sem hafit, þá skaltu þat víst vita, at þat er lítill hlutr á landinu er þítt er, en alt annat þá er ísum þakt, ok vitu menn því eigi hvárt landit er mikit eða lítit, at allir fjallgarðarnir ok allir dalarnir eru ísum þaktir, svá at hvergi finnr hlið á. En þat mun þó raunar vera, at vera munu þau hlið, annattveggja í dǫlum þeim er liggja millum fjallanna, eða með strǫndum, er dýrin megu gegnum hitta, þvíat eigi mætti dýrin elligar renna af ǫðrum lǫndum, nema þau finni hlið á ísum ok landit þítt. En opt hafa menn freistat at ganga upp á landit á þau fjǫll er hæst eru í ýmisum stǫðum at sjásk um, ok vildu vita, ef þeir fynni nǫkkut er þítt væri á landinu ok byggvanda, ok hafa menn hvergi þat funnit, nema þar sem nú búa menn, ok er þat lítit fram með strǫndunni sjálfri.

Marmari er þar mikill á því landi, þar sem bygt er, með ýmisum lit, bæði rauðr ok blár ok grœnfáinn. Valr er þar ok mikill ok margr í því landi, sá er í ǫðrum lǫndum þœtti mikil gersemi í vera: hvítir valir, ok er hann gnógari þar en á engu landi ǫðru, ok kunnu landsmenn sjálfir þó sér ekki af at nýta.

Sonr: Þér gátut þess ok fyrr í yðarri rœðu, at ekki sáð er á því landi, ok vil ek nú þess spyrja, við hvat þat fólk lifir, er á því landi er, eða hversu mikit þat fólk er, eða hvat matvistum þat hefir, eða hvárt þat hefir tekit við kristni eða eigi.

Faðir: Fátt er fólk á því landi, þvíat lítit er þítt, svá at byggvanda er, en þat fólk er kristit, ok kirkjur hafa þeir ok kennimenn. En ef þat lægi nær ǫðrum lǫndum, þá mundi þat vera kallaðr þriðjungr af einum byskups dómi, en þó hafa þeir sér nú byskup, þvíat eigi hlýðir annat, sakar svá mikillar fjarvistar sem þeir eru við aðra menn.

En þar er þú leitar eptir því, við hvat er þeir lifa á því landi, með því at þeir hafa ekki sáð; en við fleira lifa menn en við brauð eitt. Svá er sagt, at á Grœnalandi eru grǫs góð, ok eru þar bú góð ok stór, því at menn hafa þar mart nauta ok sauða, ok er þar smjǫrgerð mikil ok osta; lifa menn við þat mjǫk, ok svá við kjǫt ok við allskonar veiði, bæði við hreina hold ok hvala ok sela, ok bjarnar hold, ok fœðask menn við þat þar á landi.

Sonr: Enn þykkir mér nǫkkut vanspurt vera um þetta land. Hvat ætlit þér at valdi, hví þat land hafi meiri ísa fjǫlda en ekki annarra, eða hafit þat sem þar er um, ok þó skilsk mér þat af, at hafit sé bæði djúpt ok þó mjǫk salt, ok svá iðuliga gjálfrsamt, ok hugða ek at þat mundi eigi auðveldliga frjósa, því at hvervetna þar sem hafit er djúpt ok þó saltr særinn, þá kunnu varla at frjósa, en þó allra sízt þá er hrœring hafsins fylgir ok gjálfrljótt verðr. En mér heyrisk svá um þetta haf, er nú rœddum vér um, ok svá landit, þá verðr aldrigi millum at eigi er ísum þakt hvártveggja landit ok hafit, nema þat kunni at verða stundum hér ok hvar, at hlið verðr á ísunum fyrir hrœring gjálfrsins, en eigi fyrir ylja sakir.

Nú með því at þar er æ jafnan frosit bæði vetr ok sumar, þá vil ek nú þess biðja, at þér skýrit, hversu veðrátta er á því landi, hvárt þar verða nǫkkurir ylir eða fǫgr sólskin sem í ǫðrum lǫndum, eða er þar jafnan ill veðrátta, ok fyrir því svá mikil gnótt ísa ok frosts, ok vil ek at þér lýsit fyrir mér þenna spurning, ok svá um þat sem ek hefi fyrrmeir spurt í okkarri rœðu, ok um þat er Grœnlendingar kalla norðrljós; ok vilda ek nú at þér leystit þenna spurdaga fyrir mér, ok um þat, hvat þér ætlit, í hverjum hlut heimsins er þetta land liggr, hvárt þat liggr á einnihverri utanverðri heimsins síðu, eða liggr þat nǫkkut inn í landaklofa sem ǫnnur stór lǫnd, með því at þér segit at þat er áfast við ǫnnur meginlǫnd.

Faðir: Þessa hluti sem nú hefir þú spurða, þá má ek þik eigi sannfróðan gǫra til fulls, fyrir því at ek hefi engan þann funnit, er kannat hafi allar kringlur heimsins eða hans vǫxt, eða rannsakat hafi allar heimsins síður eða landa skipan eða þau endimǫrk, sem þar eru í skipuð; ok ef ek hefða nǫkkurn þann funnit, er þessa hluti hefði sét ok rannsakat, þá mætta ek þik nú hér sannfróðan um gǫra, en þat má ek í ljós láta við þik, hvat getur manna eru, þeirra sem helzt hafa ætlat eptir líkligleikum.

En þeir menn sem helzt hafa ritat um heimsins vǫxt eptir tilvísan Ysidori eða annarra fróðra manna, þá hafa þat mælt, at í himnum eru þeir meginvegir sem úbyggvanda er undir; er einn svá heitr, at ekki má undir búa fyrir hita sakir ok bruna, ok hvetvetna brennr er undir verðr, ok þykkir mér þat líkast, at sá mun vera meginrásar vegr sólarinnar, ok ætla ek allan þann veg skipaðan vera með logandum geislum hennar, ok má eigi fyrir því þar undir búa, engi sá er vel tempraðan bólstað vill hafa. Svá hafa þeir ok mælt um þá tvá vegu er í himni liggja, at þar er úbyggvanda undir, at þeir sé svá kaldir, at fyrir þá sǫk sé eigi hœgra undir þeim at búa fyrir kulda sakir en hinnug er fyrir ofrhita sakir; því at þar hefir kylrinn svá mikit afl undir sik dregit, at vatnit hafnar náttúru sinni, því at þat snýsk í jǫkul, ok svá ǫll lǫndin þekjask með ísum, ok svá hǫf, ef undir þeim veg liggja, ok skilsk mér þá þat, at fimm sé vegirnir í himnum: tveir þeir er byggvanda er undir, en þrír hinir, er úbyggvanda er undir.

Nú er þar alt byggvanda undir þeim vegum, er millum eru kuldans ok brunans, ok er þat líkt at því sé landaskipti á, at sum sé heitari en sum, ok liggi þau nærmeir brunaveginum er heitari eru. En þau lǫnd sem kǫld eru, svá sem lǫnd vár, þá liggja þau þeim veg nærmeir, er kaldr er, ok frost má við koma sínu afli at svala. En eptir hugþokka mínum at ætla, þá þykkir mér þat líkast, at hinn heiti vegrinn liggr or austri ok í vestr, með bjúgum hring brennanda vegar, umkringðum ǫllum jarðar bǫllum. En þat er þá líkast móti því, at þeir hinir kǫldu vegirnir liggja á hinum yztum síðum heimsins til norðrs ok suðrs. Ok ef ek hefi þetta ætlat eptir réttri skipan, þá er þat eigi úlíkt, at Grœnaland liggi undir þeim kalda veginum, fyrir því at þat vitni bera flestir Grœnalandi, þeir sem þar hafa verit, at kuldinn hefir þar fengit yfrit afl sitt, ok svá berr hvervetna vitni á sér landit ok hafit, at þar er algangsi orðit frostit ok meginafl kuldans, því at þat er bæði frosit um vetrum ok sumrum, ok hvártveggja ísum þakt.

Þat mæla menn ok víst, at Grœnaland liggi á yztu síðu heimsins til norðrs, ok ætla ek ekki land út or kringlu heimsins frá Grœnalandi, nema hafit mikla, þat er umhverfis rennr heiminn; ok þat mæla menn, þeir sem fróðir eru, at þat sund skerisk íhjá Grœnalandi, er hit tóma haf steypisk inn í landaklofa, ok síðan skiptisk þat með fjǫrðum ok hafsbotnum allra landa millum, þar sem þat nær at renna inn í kringlu heimsins.

En þar er þú spurðir eptir því, hvárt sól skínn á Grœnalandi, eða verði þat nǫkkut sinni at þar sé fǫgr veðr, sem í ǫðrum lǫndum, þá skaltu þat víst vita, at þar eru fǫgr sólskin, ok heldr er þat land veðrgott kallat. En þar skiptisk stórum sólargangr, því at þegar sem vetr er, þá er þar náliga alt ein nótt, en þegar er sumar er, þá er náliga sem alt sé einn dagr; ok meðan er sól gengr hæst, þá hefir hon œrit afl til skins ok bjartleiks, en lítit afl til yljar ok hita; en hefir hon þó svá mikit afl, at þar sem jǫrðin er þíð, þá vermir hon svá landit, at jǫrðin gefr af sér góð grǫs ok vel ilmandi, ok má fólkit fyrir því vel byggva landit, þar sem þat er þítt, en þat er afar lítit.

En sá hlutr er þú hefir opt eptir spurt, hvat vera mun þat er Grœnlendingar kalla norðrljós, þá em ek eigi um þann hlut fróðastr, ok hefi ek þá menn funnit iðuliga, er langar stundir hafa á Grœnalandi verit, ok þykkjask þeir þar eigi sannfróðir um vera, hvat þat er. En þó er svá um þann hlut sem um flesta aðra, þá sem menn vitu eigi til sanns, at vitrir menn fœra í ætlan ok í getur, ok geta slíks um, sem þeim þykki þá vera vænligast ok sannligast.

En þessi verðr náttúra ok skipan á norðrljósi, at þat er æ þess ljósara, er sjálf er nótt myrkvari, ok sýnisk þat jafnan um nætr, en aldrigi um daga, ok optast í niðmyrkrum, en sjaldan í tunglskini; en þat er svá tilsýnum, sem maðr sjái mikinn loga langa leið af miklum eldi. Þar skýtr af í lopt upp at sjá hvǫssum oddum, misjǫfnum at hæð ok mjǫk úkyrrum, ok verða ýmisir hærri, ok bragðar þetta ljós alt tilsýnum svá sem svipandi logi. En meðan þessir geislar eru hæstir ok bjartastir, þá stendr þar svá mikit ljós af, at þeir menn er úti verða staddir, þá megu þeir vel fara leiðar sinnar, svá ok at veiðiskap, ef þeir þurfu; svá ok ef menn sitja í húsum sínum, þeim er skjáir eru á, þá er svá ljóst inni, at hverr maðr kennir annan, sá sem inni er staddr; en svá er þetta ljós brigðiligt, at þat þykkir stundum vera dǫkkvara, svá sem þar gjósi upp svartr reykr á millum eða þjukkr mjǫrkvi, ok er þá því líkast at ljósit kvefisk þá í þeim reyk, sem þat sé búit at slokna; ok sem þat kvǫf tekr at þynna, þá tekr þat ljós annat sinni at birtask, ok þat kann at verða stundum at mǫnnum sýnisk svá, sem þar skjóti af stórum gneistum, svá sem af sindranda járni því er nýtekit verðr or afli. En þá er nóttin liðr ok dagr nálgask, þá tekr þetta ljós at lægjask, ok er þá sem hverfi alt í þann tíma er dagr birtisk.

En þeir menn, er í ætlan eða í umrœðu hafa slíka hluti fœrt, þá eru þeir þrír hlutir er menn hafa í getur fœrt, at einnhverr mundi vera af þeim. Menn segja sumir, at eldr kringi umhverfis hǫfin ok ǫll vǫtn þau sem hit ytra renna um bǫll jarðarinnar. En með því at Grœnaland liggr á hinni yztu síðu heimsins til norðrs, þá kalla þeir þat mega vera, at þat ljós skíni af þeim eldi, er umhverfis er kringðr hin yztu hǫfin. Þetta hafa ok sumir í rœður fœrt, at í þann tíma er rás sólarinnar verðr undir belli jarðarinnar um nóttina, at nǫkkurir skimar megi af hennar geislum bera upp á himininn, með því at þeir kalla Grœnaland svá utarliga liggja at á þessi heimsins síðu, at brekkuhvelit jarðarinnar má þar minka, þat er fyrir berr skin sólarinnar. En þeir eru sumir er þetta ætla, ok þat þykki ok eigi úlíkast vera, at ísarni ok frostit dragi svá mikit afl undir sik, at af þeim geisli þessi skími. Eigi veit ek þá hluti fleiri, er í getur sé fœrt um þetta mál, en þessa þrjá hluti, er nú rœddum vér um, ok engan dœmum vér sannan af þeim, en þessi þykki mér eigi úlíkastr, er síðast rœddum vér um. Eigi veit ek ok fleiri þá hluti á Grœnalandi, er mér þykkja áminninga verðir í umrœðu, en þessa er nú hǫfum vér um talat ok hér eru ritaðir eptir ætlan hoskra manna.

Sonr: Þeir hlutir eru hér allir um rœddir, er mér þykki undarligir vera, ok þó mikill fróðleikr, at maðr má fara út or heiminum ok sjá sjálfr þau endimerki, er guð hefir skipat með svá miklum torfœrum, sem nú hafi þér frá sagt, en enn þykki mér lítit vanspurt um þetta sama mál, eptir því sem þér gátut í hinu fyrra orði. Þér sǫgðút svá at þessum þrem gátum, at yðr þótti þat líkast vera, at þetta ljós mundi skína af frosti ok jǫklum, en í fyrra orði létut þér þat fylgja, þá er þér sǫgðut, hversu þetta ljós var tilsýnum, at þar skaut upp endr ok sinnum þoku ok mjǫrkva líkum svǫrtum reyk í því ljósi, ok þykkir mér þat undarligt vera, ef kuldinn er þar svá algangsa, at af hánum stendr þetta ljós, líkt eldligum geislum, hvaðan reykr sá kemr er stundum þykkir skýja ok skyggva fyrir ljósit, svá at þat þykkir náliga kvafna við; því at mér þykkir þat líkt, at heldr verðr reykrinn af ylinum en af frostinu. Þá er enn sá annarr hlutr, er mér þykkir ok undarligr vera, er þér gátut enn fyrr í yðarri rœðu, at þér tǫldut heldr Grœnaland vera veðrgott, enda er þat þó fult af jǫklum ok frosti; þá má ek þat varla skilt fá, hversu þat land má veðrgott vera.

Faðir: Þat er þú spurðir um reyk þann, er stundum sýnisk fylgja norðrljósi, ok lézt þat fylgja, at þér þótti þat líkt, at reykrinn kœmi heldr af yl en kulda, þá sanna ek þat með þér. En þú mátt þat vita, at hvarvetna þar sem jǫrðin er þíð undir jǫklinum, þá varðveitir hon æ nǫkkurn verma í undirdjúpum sínum; svá ok hafit undir ísunum, þá varðveitir þat ok nǫkkurn yl í djúpum sínum. En ef jǫrðin væri án allan verma eða yl, þá væri hon ǫll í einum þela frá ofanverðu ok niðr til hinna neztu grundvalla; svá ok hǫfin, ef þau hefði engan hlut verma í sér, þá væri þat alt einn jǫkull frá ofanverðu ok til grunns. Verða munu ok hvárttveggja stórar rifur á þeim jǫklum er á landinu liggja, eða svá ok vakir á þeim ísum er í hafinu liggja. En hvarvetna þar sem jǫrð verðr ber, sú er þíð er, hvárt sem heldr er, at hon berask þar sem engi liggr jǫkull yfir henni, eða berask hon undir ginandi rifum jǫkulsins, svá ok hafit þar sem þat berask undir sundrslitnum vǫkum íssins, þá gefr hvárttveggja þaðan ropa af undirdjúpum sínum, ok kann vera at þat dupt samnisk saman, ok sýnisk þat líkt reyki eða mjǫrkva, ok taki sú þoka fyrir at draga norðrljósit þeim sinnum, er því þykki líkt vera sem þat kvœfi reykr eða mjǫrkvi.

En þar er þú rœddir um veðrleik landsins, at þér þótti þat undarligt, hví þat land var veðrgott kallat, þá vil ek þat segja þér, hversu því landi er farit. þeim sinnum er þar kann illviðri at verða, þá verðr þat þar með meiri ákefð en í flestum stǫðum ǫðrum, hvárttveggja um hvassleik veðra ok um ákefð frosts ok snjóa. En optast halda þar illviðri litla hríð, ok er langt í millum at þau koma, ok er þá góð veðrátta millum þess, þóat landit sé kalt, ok verðr því náttúra jǫkulsins at hann verpr af sér jafnan kǫldum gust, þeim sem elum hrindr brott af hans andliti, ok heldr hann optast beru hǫfði yfir sér. En jafnan gjalda hans þó nálægir grannar, því at ǫll ǫnnur lǫnd, þau er í nánd hánum liggja, þá taka mikil illviðri af hánum, ok koma þau ǫll þá á, er hann hrindr af sjálfum sér með kǫldum blæstri. Nú ef þér skilsk þetta, þá þykki mér eigi fleiri svǫr hér til koma, en nú hefir þú heyrt hér af þessu.