Bókastaðir

En er vetrinn leið af, bauð Valdimarr konungr enn út leiðangri, ok fór til Rœnga, ok lǫgðu upp á Strælu við blótlund einn, er heitir Bǫku, ok brendu þar allt ok bældu, en tóku fólk ok fé, ok fóru til skipa með; ok þá lǫgðu þeir upp á annan veg á Valung, ok brendu þar, ok fóru þaðan til Víkr, ok brendu landit allt til torgs þeirra. Þaðan reru þeir til Héðinseyjar, ok lágu þar tvær nætr ok hvíldusk.

Þá bað konungr Absalon biskup fyrri fara, en konungr ok Jótar lǫgðusk þá upp við Strælu; en er rǫkkva tók, røri biskup upp með sínu liði fram um konunginn til Parez, ok reið síðan upp til borgar þeirrar, er heitir Garðs, enn þar komu Vindr í móti þeim, ok réðu þegar til orrostu við biskup, ok bǫrðusk við vatn eitt; þar varð mikil orrosta ok mannfall mikit, ok hafði biskup sigr, enn þar fell af Vindum ellifu hundruð manna, en einn maðr af biskupi, en tveir menn fórusk á kafi af biskupsmǫnnum, er reyndu sund með sér fyrir kapps sakir. Síðan reið biskup út til skipa sinna, en er þeir hleyptu hestunum út á skipin, þá kom Valdimarr konungr þar, ok spurði hvat þeir hefði sýslat, en biskup sagði honum. Konungr þakkaði fǫgrum orðum sigr þenna, ok fara síðan allir samt til Strælu. Eylendingar hǫfðu nú fengit hlutskipti mikit, en Jótar lǫgðu þar ǫfund á, ok sǫgðu at Eylendingar fengu alls, en Jótar mistu, en þeir þorðu þó eigi at mæla þetta, svá at konungr heyrði.

Eptir þat fór konungr með herinn til Ásund, ok herjaði þar; þar drápu þeir hǫfðingja þann, er Dalemarr hét, ok tóku þar fólk allt ok fé, ok fóru síðan til Héðinseyjar. Þar komu Ræingar til móts við konung, ok báðu sér myskunnar, ok settu honum gísla, ok gáfu honum skatta slíka, sem hann kvað á, ok játuðu konungi hlýðni. Fór konungr heim til Danmerkr eptir þetta.

Valdimarr konungr gaf Kristofóró syni sínum ríki á Jótlandi; hafði hann hertugadóm í Heiðabœ ok þat ríki sem þar fylgir; hann var ríkr maðr.

Valdimarr konungr hafði jafnan starfsamt, meðan hann réð ríkinu; hann hafði átta leiðangra til Rœnga, áðr hann vann landit. Einn vetr um fǫstu fór Kristofórus hertugi ok Absalon biskup til Svǫldrs, ok brendu þar allt upp til Tribuzis, svá at þat lá autt marga vetr síðan; þá lágu þeir tuttugu nætr veðrfastir í ánni Svǫldr í óveðri miklu, ok fengu síðan byr, ok fóru heim.

Eptir þetta stóð kyrt fimm vetr, áðr Ræingar rufu enn sætt, þá sem fyrr var gǫr. Þá bauð Valdimarr konungr enn út leiðangri, ok fór til Ræinga, ok kom þar at hvítasunnudegi ok vann borgina Arkún, er fyrr var nefnd. Þá kom til Valdimars konungs Tetizlafr, er var konungr þeirra, ok Jarmar bróðir hans, ok allir hinir beztu menn af Ræingum, ok gáfu þá landit ok sjálfa sik í vald Valdimars konungs, ok báðu hann gera af slíkt, er hann vildi. Þá bauð konungr þeim at taka við kristni, því at þar var jafnan heiðit, síðan þeir kǫstuðu aptr kristni, þá er Eiríkr konungr eymuni lét skíra þá, þá er hann vann borgina Arkún, sem fyrr var sagt, þeir sǫgðusk nú gera vilja, sem konungr beiddi ok Absalon biskup.

Þá kvaddi konungr til Sóna Ebbason ok menn með honum, at ganga í borgina Arkún, ok til hofs þess, er þar var, ok bað hann hǫggva niðr goðit, er Svantaviz hét, ok draga þat út af borginni, en ræna hofit ǫllu, því er fémætt var; en þeir er fyrir váru í borginni þorðu ekki at draga hann út, ok hræddusk þeir mjǫk reiði hans. Þá gekk til Sveinn biskup ok Sóni Ebbason, ok hjuggu niðr goðit; síðan lǫgðu þeir reip um háls honum, ok neyddu Rœnga sjálfa at draga hann út; en er hann kom út, undruðusk allir heiðingjar, er hann mátti þá ekki hjálpa sjálfum sér, ok trúðu minnr á hann enn fyrr. Þá gengu menn til, ok klufu hann í sundr, ok brendu hann undir kǫtlum sínum; sáu þá Ræingar at þeir váru sviknir, ok trúðu ekki á hann síðan. En Absalon biskup ok allir lærðir menn kristnuðu fólkit, ok skírðu þrettán hundruð einn dag, ok fóru svá þaðan, at þeir játuðu konungi hlýðni ok svá biskupi.

En um morguninn eptir fóru þeir konungr til þess staðar, er Karenz heitir, ok lét hann þar hǫggva niðr þrjú skurðgoð, er svá hétu: Rinvit, Turupið, ok Puruvit; en skurðgoð þessi gerðu svá mikil undr, at þegar ef nǫkkurr maðr átti samlag við konu innan borgar, þá loddu þau saman sem hundar, ok eigi losnuðu þau, fyrr enn þau komu út af borginni. En þann dag, er þessi skurðgoð váru brend, þá kristnuðu þeir níu hundruð, ok vígðu ellifu kirkjugarða. Þar tóku þeir mikit fé af goðunum, gull ok silfr, silki ok pell ok guðvef, hjálma ok sverð, brynjur ok allskonar vápn.

Eð fimmta goð hét Pizamarr, hann var á Ásund, svá heitir einn staðr, hann var ok brendr. Þá hét ok Tjarnaglófi, hann var sigrgoð þeirra, ok fór hann í herfarar með þeim; hann hafði kanpa af silfri, hann helzk lengst við, en þó fengu þeir hann á fimmta vetri þareptir; en þeir kristnuðu alls á landinu fimm þúsundir í þeirri ferð. Eptir þat fór Valdimarr konungr heim ok Absalon biskup, ok allr herrinn.

Meðan Valdimarr konungr lifði, þá váru reistar ellifu kirkjur á Ræng, ok vígði Absalon biskup þær. Þar er nú biskupsstóll í þeim stað, er Usna heitir, ok eru nú í því biskupsríki þrír tigir kirkna ok hundrað. En síðan er Ræing var kristnat, þá kom Valdimarr konungr ekki í leiðangr.

En fyrir fé þat, er Valdimarr konungr tók af Ræing, varð ósætt milli Danakonungs ok Heinreks hertuga, því at hann kallaði Ræing sitt land vera, ok hann kallaðisk féit eiga. Bauð hann þá Austrvindum at herja á Danmǫrk. En er Valdimarr konungr spurði þat, þá bauð hann Kristóforó syni sínum ok Absalóni biskupi, at þeir skyldu verja landit, en þeir vildu eigi á landinu viðtaka, ok buðu þeir út leiðangri, einu skipi or hverju héraði í Danmǫrk.

En er þeir váru úti á herskipunum, þá spurðu þeir, at Kúrir hǫfðu her úti, ok herjuðu á Bleiking; þeir vissu þó eigi víst, hvárt þetta var með sannleik, ok þótti þeim hér þurfa ráð við at gera, ok gerðu þeir þat ráð, at Kristófórus ok Absalon biskup ok Ásbjǫrn fóru þangat, ok sigldu til Eylands; þar tóku þeir fé mikit ok svá menn; en er þeir komu til skipa sinna, þá spurðu þeir at Kúrir váru fyrir innan, þá létu þeir laust þat fólk, er þeir hǫfðu þar tekit, ok heldu þegar þangat, sem þeir váru, ok fundu þá við eina hǫfn, er heitir Járnloka. En er Kúrir vissu at her fór at þeim, drógu þeir upp skip sín, ok bjuggusk við vǫrn á landi, ok ætluðu at Svíar væri.

Einn maðr af Kúrum gamall sagði, at þat váru Danir: "ok er ekki ráð at bíða," segir hann. Þá røri sá enn gamli maðr braut sínu skipi, en aðrir Kúrir lágu eptir á níu skipum. Þá komu þeir Kristófórus með sínum her, ok réðu þegar til bardaga við þá, ok fellu þar allir Kúrir, svá at ekki manns barn komsk undan, en tveir menn fellu af Dǫnum. Síðan tóku Danir þar skip þeirra ok fé, ok fóru heim með, ok hǫfðu nú fengit mikinn sigr.

Þetta sumar, at miðju sumri, var upptekinn úr jǫrðu enn heilagi Knútr lávarðr á Hringstǫðum, faðir Valdimars konungs, ok urðu þá enn fagrar jarteignir at hans heilagleik. En Knútr konungr, son Valdimars konungs, var þá vígðr til konungs með ráði feðr síns ok samþykki allrar alþýðu í Danmǫrku; þá var hann fárra vetra gamall.

Þá var ok gǫr sætt milli Valdimars konungs ok Magnúss Erlingssonar, Noregs konungs. Kom þá til Danmerkr Erlingr skakki, faðir Magnúss konungs, ok fann Valdimar konung í Randárósi, ok tǫluðu þeir margt um mál Noregs konungs ok Danakonungs; þóttisk Valdimarr konungr eiga at telja til ríkis í Víkinni í Noregi, því at þat hǫfðu verit einkamál þeirra Valdimars ok Erlings, þá er Valdimarr konungr veitti þeim feðgum styrk til Noregs af sínu ríki, at hann skyldi eignask Víkina austr; en frændsemi var mikil með þeim Magnúsi konungi ok Valdimar konungi. Móðir Valdimars konungs var Ingibjǫrg, dóttir Haralds konungs Valdimarssonar, sem fyrr var sagt, en systir hennar var Málmfríðr, er átti Sigurðr konungr jórsalafari, ok var þeirra dóttir Kristín, móðir Magnúss konungs Erlingssonar, ok er sagt frá skiptum þeirra Valdimars konungs ok Noregs manna í sǫgum Noregs konunga. En nú er Erlingr kom til Danmerkr á fund Valdimars konungs, þá gaf Valdimarr konungr Erlingi jarldóm ok þat ríki með til forráða, er hann þóttisk eiga tiltǫlu til í Noregi; skildu þeir þá með sætt ok vináttu, ok heldu þat vel, meðan þeir lifðu.

Þetta haust bauð Valdimarr konungr út leiðangri, ok fór til Jómsborgar ok til Steinborgar, þat er austarliga á Vindlandi. Konungr fór í eitt sund lítit, ok ætlaði þar út at komask, þá sǫgðu Danir, at þeir þóttusk komnir í einn sekk, ok sǫgðu at þetta var enn forsjá Absalons biskups ok ráðagerð, ok kǫlluðu hann hafa komit sér í einn sekk ok í þann stað, er engi þeirra mundi braut komask: "Þvíat nú er herr á landi hjá oss, en skipaherr fyrir utan; hefir þetta þó eigi fyrri framkomit enn líkindi væri á, er þú hyggr at øngu ǫðru enn ákafa einum ok ágæti, ok þykki þér æ sem alla vega muni hlýða; en þóat þú sért bardagamaðr mikill ok kenpa, þá er þó eigi víst, hvárt þú mátt sjálfum þér allt ætla en ekki ǫðrum, þótt þér hafi svá gengit um hríð."

Þá svaraði Absalon biskup allhœgliga: "með því at ek hefi komit yðr í vándan stað, þá skal ek ok frelsa yðr frá vandanum; en slík ummæli vil ek eigi optar heyra; þvíat vér skyldim hafa karlmanns hjarta enn eigi konu, ok egum vér fyrir því at vera ókvíðnir, ok mælask eigi illa um, þótt eigi þykki jafnan blítt eitt fyrir liggja; nú mun ek fyrst fara ok mitt lið, ok mínu ráði skolu þér enn fylgja; en ef þér sjáið, at vér komusk út um sundit, þá skulu þér bregða viðskjótt, ok hleypa upp hestum á landit, ok ríða með fylktu liði at landhernum, ok sjám hvat atgerisk;" Ok svá var gǫrt, sem biskup gaf ráð til.

Vindr hǫfðu mikinn her manns fyrir bæði á landi ok á skipum; en fyrr enn skipaherr Vinda var viðbúinn, þá røri biskup út at þeim, ok œpti þegar heróp, en allr skipaherrinn flýði, sá er fyrir lá, ok þorðu eigi at berjask við hann; en þeir er á hestunum váru, riðu til borgarinnar, ok fundu Vindr þar fyrir, ok réðu til bardaga við þá; kom þá ok til fulltings við þá Absalon biskup, er hann fekk ønga viðtǫku af skipahernum; snøri þá skjótt mannfalli uppá Vindr, svá at á lítilli stundu drápu þeir sex tigu hundraða manna, en annat flýði; þeir tóku þar margt fólk, ok fluttu til skipa sinna.

En um morguninn eptir kom einn maðr ríðandi til þeirra af landi ofan, ok lézk vildu leita um sættir fyrir hǫnd landsmanna, en hann fór raunar með falsi ok svikræðum, ok lét Absalon biskup taka hann, ok hafði af honum sannar sǫgur; síðan var hann í varðhaldi biskups fjórar nætr, en þá leysti son hans hann út hundrað mǫrkum silfurs.

Eptir þat fóru Danir heim, ok er Absalon biskup sigldi norðr til Eyrarsunds, lá hann í Hyljumynni með sex skipum; þat var sjau nóttum fyrir allra heilagra messu; þeir biskup láu þrim skipum við mynnit, en ǫnnur þrjú váru uppi fjǫrut; en í óttu, meðan biskup las óttusǫng, þá komu þar at þeim níu Vindaskip, ok ǫll ærit stór, ok réðu þegar til bardaga við þá, ok er þeir hǫfðu litla hríð barizk, lǫgðu Vindr á flótta, tóku Danir af þeim eitt skip, en átta komusk undan. Síðan fór biskup heim, ok kom heim sjau nóttum síðar.

En at sumri eptir var enn leiðangri útboðit, ok skyldi liðit hittask at Grœnasundi; þar kom Áskell erkibiskup með Skánungum, ok þar kom Absalon biskup með Sjólendingum, ok Kristófórus með sitt lið; þeir fóru síðan til Bramnes, ok brendu þar allt; þar kom í móti þeim greifi einn, er Hyrningr hét, til bardaga við þá, ok hafði lið mikit, ok var mikill bardagamaðr, en þó kom hann brátt á flótta, ok var margt drepit af honum, en sumt handtekit. Síðan fóru Danir til skipa, ok fundu Valdimar konung við Geitisey, ok sǫgðu honum frá ferðum sínum; þá ǫfunduðu Jótar þetta, ok sǫgðu at Sjólendingar fengu fé allt, en þeir þóttusk missa. Þá fór konungr til Strælu með lið sitt, ok reið þar upp til Tribúzis ok Atripíðen ok brendu víða landit, ok unnu borgina, en drápu fólkit, tóku þar fé, ok fóru heim síðan.

Í þenna tíma bjó Heinrekr hertugi af Brúnsvík ferð sína af landi út til Jórsala; en áðr hann fœri, þá sendi hann orð Absalóni biskupi, at hann skyldi fara í móti frú Geirþrúði dóttur hans, er Knútr, son Valdimars konungs, skyldi fá, en Absalon biskup var þá sjúkr, ok mátti eigi fara, ok þótti hertuganum þat illa. En um vetrinn móti jólum sendi Heinrekr hertugi hana til Heiðabœjar, ok sendi bréf Absalóni biskupi, ok sagði svá, at øngvum manni í Danmǫrk treystisk hann betr enn honum. Síðan sendi Valdimarr konungr menn í móti henni, ok tók við henni sœmiliga. En Heinrekr hertugi fór út til Jórsala, ok heim úr þeirri ferð.

En er sá vetr leið af, bauð Valdimarr konungr enn liði út, ok fór til Vindlands ok inn á Plazmynni at Gorgasjám, ok brendi þar allt. Eptir þat fór Valdimarr konungr til Burstaborgar, ok sat þar um lengi; en þar lauk svá, at borgarmenn gáfusk í konungs vald, ok gáfu honum fé til sátta, ok settu honum gísla. Fór konungr heim eptir þetta í ríki sitt. Stóð þá kyrt nǫkkura hríð.

Þenna vetr eptir fekk Knútr konungr frú Geirþrúðar, dóttur Heinreks hertuga; ok í þenna tíma andaðisk Kristófórus, son Valdimars konungs; ok í þann tíma gaf Áskell erkibiskup upp sitt ríki, ok bað Absalon biskup taka við erkibiskupsdœminu; en hann vildi fyrir øngan mun við taka; en síðan tóku þeir Valdimarr konungr ok Áskell erkibiskup hann með valdi, ok settu hann nær hálf nauðgan í sæti erkibiskups, ok gáfu honum erkibiskups nafn. En um várit eptir í fǫstu þá fór Áskell erkibiskup í þann stað, er Klerivás heitir, þat er eitt ríkt munkaklaustr, hann andaðisk munkr; hann sat nǫkkura vetr at stóli í Lundi.

Valdimarr konungr spurði þat, at Vindr gerðu borgir tvær í Flatzmynni, meðan þeir váru sáttir, ok friðr stóð með þeim, þetta angraði mjǫk konunginn ok alla Dani, því at þeir þóttusk þá skilja, at Vindr vildu þá enn rjúfa sættina. Fóru þá sendimenn millum þeirra Valdimars konungs ok Heinreks hertuga af Brúnsvík, at þeir skyldu hafa her úti, ok fara til Vindlands, ok finnask þar; fór hertuginn með sinn her til Dímin. Valdimarr konungr bauð enn liði út af Danmǫrk, ok fór um Valagúst til Fúznon, ok herjaði, en fólkit flýði allt undan; en hann brendi þrjár borgir Fúznon ok Vinborg ok Fúir. Þá fóru enn sendimenn í millum Valdimars konungs ok Heinreks hertuga, at þeir skyldi finnask á Grozvin, þar kom Valdimarr konungr, ok helt stefnustað, þann er þeir hǫfðu mælt með sér, en hertuginn kom eigi. Síðan lagðisk Valdimarr konungr um borgina, er heitir Kotskógaborg, hann lá um borgina um nóttina, en brendi hana um nóttina eptir, ok fór síðan til skipa sinna, ok skildisk þar við ófrið. Síðan fór Valdimarr konungr til Flatzmynnis, ok fór þar út. En borgir þær tvær, er Vindr hǫfðu gǫrt, þá hafði flóð tekit þær um vetrinn, ok brotit allar. Fór konungr heim eptir þetta.