Bókastaðir

Valdimarr konungr var nú kominn til Jótlands, ok kærði sín vandræði á Vebjarga þingi, ok þat morð, er Sveinn konungr hafði gǫrt á Knúti konungi; hann sýndi þar ok sár sín, at honum var slíkr kostr ætlaðr, ef eigi hefði guð bannat; hann krafði sér liðs, ok tjáði mǫnnum, hver nauðsyn honum var á hǫndum; en allr lýðr hljóp upp með kalli, ok sǫgðusk allir honum fylgja vilja, ok tǫldu þetta eð versta verk, sem var, er Sveinn konungr hafði vinna látit. Síðan bauð Valdimarr konungr út leiðangri, ok hafði mikit lið; hann lét þá skipin, ok safnaði þá liði á landi.

Sveinn konungr fór þá til Vebjarga, ok bað sér þar liðs, ok ætlaði hann at taka þar Valdimar konung hǫndum, en hann var þá í Randárósi, ok beið þar liðs síns. Þá reið Ásbjǫrn snara eptir Sveins mǫnnum, er hann frétti til ferða þeirra, ok mætti þeim er undan riðu, ok tók af þeim þriggja manna vápn, en drengirnir komusk undan, ok fundu Svein konung við Kornungar, ok sǫgðu honum lát sitt, ok kǫlluðusk eltir hafa verit, ok komizk nauðuliga undan. Konungr lét illa yfir því, ok dvaldisk þar þá nótt, ok ámælti mjǫk mǫnnum sínum, sagði at þeir þyrði øngra skamma at reka, þótt þeir væri barðir eða eltir, ok kveðsk þar vánda menn á mat ala, er þeir váru.

Ásbjǫrn snara reið á fund Valdimars konungs, ok sagði honum at Sveinn konungr lá við Kornung. Valdimarr konungr fór þá yfir Randárossbrú, ok vildi þá enn eigi berjask, þvíat hann beið þá enn liðs þess, er honum var ván til sín. En er Sveinn konungr kom til Randáróss, þá hafði Valdimarr konungr látit skjóta af brúnni, ok mátti þá eigi yfir ána komask, ok varð því ekki af orrostunni.

Þetta eð sama haust eptir Mikjálsmessu kom Valdimarr konungr liði sínu þar sem heitir Graðarheiðr, þat er skamt suðr frá Vebjǫrgum; vissi hann þá at Sveins konungs var þangat ván með miklu herliði, ok brátt mundi fundr þeirra verða með einhverju móti; hafði þá hvártveggi frítt lið ok mikit. Valdimarr konungr tók þeim orrostustað, ok skutu þar landtjǫldum sínum.

Eptir þat snæddu menn ok hvíldu sik, ok lagðisk Valdimarr konungr til svefns, ok er hann var sofnaðr, dreymdi hann, at hann þóttisk sjá enn helga Knút lávarð fǫður sinn, ok mælti við hann: "hér liggr þú, son minn!" sagði hann, "ok ert mjǫk óttafullr um skipti ykkar Sveins konungs, hvern veg fara munu;" "Ver hraustr enn," sagði hann, "þvíat þú hefir góð málefni í ykkrum deilum; hygg at nú vandliga, hvat ek segi þér, son minn! þvíat þetta er ekki fals, er fyrir þik ber: þá er þú vaknar, muntu sjá hvar hrafn einn flýgr, ok þat skaltu vandliga hugsa, hvar hann sezk, þvíat þar skaltu skipa fylking þína, sem hrafninn nemr stað, ok mun guð þér sigr gefa."

Eptir þetta vaknar Valdimarr konungr, ok stóð upp, ok hugsaði draum sinn; hann sá hvar hrafn einn flaug, svá sem honum hafði verit tilvísat. Síðan skipaði Valdimarr konungr þar hermǫnnum sínum, ok setti þar fylking, ok bjósk til orrostu. Þá sá þeir ok, hvar fór lið Sveins konungs, hann hafði þá ok mikit lið, ok sótti þangat á heiðina til þeirra, ok fylkti hann ok sínu liði. Rípa-Ulfr bar merki fyrir Sveini konungi; ok er þeir váru búnir til bardaga, þá œptu hvárirtveggju heróp.

Eptir þat gengu saman fylkingar, ok tóksk þar bardagi, ok varð hǫrð orrosta ok lǫng; var þat lengi at ósýnt var, hvárir sigr mundi fá. Valdimarr konungr var á hesti, ok barðisk alldjarfliga; hann reið þar at með mikla sveit manna, er fyrir var merki Sveins konungs, ok varð þar allhǫrð orrosta, áðr Rípa-Ulfr fell, ok merkit varð niðrhǫggvit. Eptir þat kom flótti í lið Sveins konungs, en fjǫldi fell þar á vígvellinum. Sveinn konungr reið undan, ok skipti búningi við klerk einn, ok fekk honum hestinn ok vápnin, ok bað hann ríða undan, sem mætti hann, ok hestrinn gæti farit, en konungrinn dvaldisk eptir, ok varð fanginn í runni einum.

Pétr þenja kendi hann, ok mælti: "hví fari þér nú svá lágt, herra?" Þá hljóp at Gvenmarr Ketilsson, ok drap hann, ok fell þar Sveinn konungr svíðandi. Í þessi orrostu fell Yngvar kvésa, er drepit hafði Plóg svarta.

Eptir þat lét Valdimarr konungr taka Þéttleif Eðlarson, ok brjóta í hjóli. Þat sagði Atli Sveinsson, at hann sæi meiðingar manns þess, hann var þar þá í Danmǫrk.

Eptir orrostu þessa þá fekk Valdimarr konungr einvald yfir ǫllu Danaveldi; var þat þá gǫrt með ráði allra landshǫfðingja; hann var enn vinsælasti konungr; þá váru níu vetr liðnir frá andláti Eiríks konungs ens spaka, en einn vetr frá drápi Knúts konungs eymuna Magnússonar. Í þenna tíma andaðisk Ǫzur biskup, en Absalon, bróðir Ásbjarnar snǫru, var vígðr til biskups í stað hans, þvíat Absalon var enn bezti klerkr ok vitr maðr, ok varð hann síðan hinn mesti hǫfðingi.

Valdimarr konungr sendi orð um allt land sitt hinn næsta vetr eptir orrostu á Graðarheiði, at leiðangr skal úti vera at vári, ok hann ætlar at fara til Vindlands at kristna landit, ef guð vill þess auðit láta verða. Til þessar ferðar réðusk með konunginum margir hǫfðingjar; þar var enn fyrsti maðr Áskell erkibiskup ok Absalon biskup af Róiskeldu, er mestr hermaðr hefir fœddr verit einhverr í Danaveldi; þar var Kristofórus, son Valdimars konungs; Gvenmarr Ketilsson, Pétr þenja, Ásbjǫrn snara, bróðir Absalons biskups, ok Ingimarr.

Þessi her kom allr saman undir ey þeirri, er Mǫn heitir suðr frá Sjólandi, þar fengu þeir andviðri mikit, ok lágu því þar til þess, at eigi var meirr eptir enn sjau nátta vist ǫllum hernum. Þá kallaði Valdimarr konungr saman ráðgjafa sína, ok leitaði ráðs við þá, hvat upp skal taka.

Absalon biskup svaraði rœðu hans: "í gær var fœriveðr, ok svá hinn fyrra dag var fullgott veðr at fara, ok lágut þér þá, ok vildut hvergi fara; en ef þér skulut kyrrir vera, þá fært er, eða fara þá at eins, er yðr þykkir blíðast, þá er yðr ekki hent í slíkum starfa at vera, ok er þá at snúa heim leiðangri þessum."

Konungr reiddisk við þetta frýjuorð, ok sagði svá: at eigi skal hann aptrsnúa, meðan hann fær vist til at fœða herinn.

Um morguninn eptir sagði konungr, at í brott skyldi leggja; reyndu þeir þá allmikinn storm, ok var konungr á skeið með Áskeli erkibiskupi, ok losnaði hon í sundr í storminum, en Valdimarr konungr fleygði sér á skip Ingimars, ok með sverði ok merki, ok þótti þat allvel farit; þar varð borgit mǫnnum, en fé týndisk. Þeir fóru til Héðinseyjar. Þá gekk konungr á skip Absalons biskups, ok lagðisk niðr ok svaf; en Gvenmar Ketilsson sendi hann á njósn um kveldit til lands, ok fekk hann tekit njósnarmenn Vinda, fór síðan aptr, ok mætti konungi suðr frá Heðinsey þar á firðinum. Gvenmar sagði konungi, at hann hefði náð njósnarmǫnnum Vinda.

Síðan tóku þeir Vindland, ok var þar móða ein; þeir skiptu liðinu til landgǫngu, fór konungr upp ǫðrum megin árinnar, en Absalon biskup ǫðrum megin, ok vissu hvárigir til annara; brendu þeir þá byggðir víða hvárumtveggja megin árinnar, ok fóru svá til skipa sinna, ok hlóðu sex tigu skipa af fé, er þeir hǫfðu fengit at herfangi. Eptir þat fór Valdimarr konungr heim í ríki sitt, ok sat heima þann vetr eptir.

En um várit sendi Ingi konungr af Noregi Valdimar konungi dreka einn fríðan. Þat sumar fór Valdimarr konungr enn til Vindlands, ok í þeirri ferð lesti hann drekann, en konungr fór upp at Guðakursá, ok átti þar orrostu við Vindahǫfðingja, þann er Mjúklátr hét. Friðleifr hét son hans, hann varð fanginn af Dǫnum í hinum fyrra leiðangri, ok var hann nú með konungi ok var kristinn. Þeir bǫrðusk við borg þá, er Urk heitir, Valdimarr konungr fekk þar sigr, en Mjúklátr flýði, ok fell síðan. Danir tóku hǫfuð hans, ok stegldu við tré eitt þar hjá borginni; fór Valdimarr konungr þá til skipa sinna.

Þá spurði hann, hverr hǫfðingja hefði hraustleik til at ríða í Brúnsvík, ok bera ørendi sitt til Heinreks hertuga, sonar Konráðs keisara; hann átti dóttur Heinreks Englakonungs, ok váru þeirra synir Ottó keisari ok Heinrekr valdsgreifi ok Vilhjálmr digri, en Geirþrúðr dóttir. Þeirrar ferðar váru menn ófúsir, því at þar varð til at fara um Vindland í hendr fjandmǫnnum sínum. Absalon biskup bauð konungi at fara þessa ferð. Konungr játar því.

Biskup fór við sex tigu manna, ok Friðleifr Mjúklátsson með honum til leiðsagnar; þeir ríða nú þar hjá borginni, er hǫfuð Mjúkláts var á staurnum, þá feldi Friðleifr tár, er hann sá þat, ok sagði at honum væri þess ván at svá tækisk, er hann vildi eigi sǫnnum guði þjóna. Þeir komu þá til Heinreks hertuga, ok var þeim þar vel fagnat; dvǫldusk þeir þar um stund, ok luku ørendum sínum, ok er þeir fóru í brott, bauð hertoginn þeim lið til fylgðar. Biskup kvað eigi mundu þess þurfa.

Riðu þeir af Brúnsvík snemma dags, ok váru allir herklæddir; þeir riðu svá fram um vǫllu nǫkkura; þeir hǫfðu grun á, at liðsafnaðr mundi vera um byggðina.

Þá mælti Friðleifr ok sagði, at þar hefði faðir hans verit drepinn: "ok ef þér verðit teknir, þá farit þér Danir slíka fǫr, sem þér létuð hann fara, ok er þat nú hverjum manni bezt, at selja sik sem dýrast." Biskup þakkaði honum sín orð, ok sagði slíkt mælt drengiliga.

Þeir riðu um byggðina kveðandi um daginn, ok létu ekki mjǫk finna á sér ótta. En sem landsmenn sáu ferð þeirra, hugðu þeir at hertugans menn væri, er svá riðu glaðliga. Komu þeir biskup til skipa með heilu ok hǫldnu; sat Valdimarr konungr þá ok las saltara, ok varð feginn biskupi ok hans mǫnnum.

Um morguninn sigldi konungr austr fyrir Vindland til Svǫldrar, þar lágu fyrir Vindr með miklu liði; þeir flýðu þegar, er þeir sáu segl Danakonungs; lagðisk þá á byr; konungr sendi Kristofórum son sinn til at brenna héraðit á Vindlandi, er Valung heitir, ok bað þá eigi fyrr uppríða, enn allr herinn kvæmi upp í landit. Þeir Kristofórus váru heldr fljótir í brennunni. Ok er Vindr sáu brennuna, þeir er á skipunum váru, ok áðr hǫfðu flúit, reru þeir sem skjótazt til, ok ætluðu at koma á óvart Dǫnum, ok í því sáu þeir, hvar Valdimarr konungr fór með suman herinn, viku þeir þá enn undan sem skjótast, svá at Danir gátu eigi náð þeim; lǫgðu Danir síðan til hafnar ok tjǫlduðu.

Ok er tjaldat var konungsskipit, kom þar Áskell erkibiskup ok sagði svá: "alltíðvirkir eru þér, Danir! er þér grafið þá, fyrr enn þeir eru dauðir."

Konungr spyrr, hví hann mælti svá?

Erkibiskup svarar: "Þvíat ek sé at vér liggjum hér lengi um eyjar ok útsker, áðr vér vinnum hér jafnmikinn sigr, sem vér létum í þessu bráðræði, ok fylgir sjaldan ráð rasi."

Síðan fóru þeir til skipa af áeggjan erkibiskups, ok reru yfir móðu nǫkkura, er þar var, ok hleyptu þar upp á land hestum, ok brendu þar allt fylki, þat er þar liggr fyrir ofan Strælu, ok láu þar um nóttina; en um morguninn eptir fóru þeir á Falongi, ok brendu héraðit, ok ætluðu heim eptir þat.

En á enni næstu nótt eptir komu Rængjar eptir þeim við Masnes, þeir byggja þat hérað á Vindlandi, er Re heitir, þat er mikit hérað ok ríki. Dómaburr hét hǫfðingi þeirra, hann talaði um sættir við Dani, en erkibiskup beiddi þá ganga til handa Valdimar konungi, ok setja honum gísla.

Þá réð Dómaburr erkibiskupi ráð, ok sagði svá: "Þú ert ungr maðr, ok veizt óglǫgt, hvat verit hefir; kref oss eigi gísla, ok herja eigi land várt; far heldr heim, ok halt jafnan frið við oss, þar til er yður lǫnd eru jafnvel bygð, sem nú eru vár lǫnd, því at yður lǫnd liggja mǫrg auð ok óbygð; hæfir yðr því betr at hafa frið enn ófrið."

Þá svaraði erkibiskup: "ek veit at Valdimarr konungr vill gjarna hafa þitt ráð, ok þat er mér vel at skapi; far nú heim," segir erkibiskup, "ok seg svá Rængjum, at vér beiðum þá eigi fyrri gísla, enn þeir bjóða oss."

Síðan fór Dómaburr heim, en Valdimarr konungr lagði her sínum til hafnar þeirrar á Re, er Skaparǫdd heitir, ok gengu upp með ǫllu liðinu til þess staðar, er Arkún heitir, þann stað hafði unnit Eiríkr eymuni, sem fyrr er ritat í bókinni; þar komu Rængar í móti Valdimar konungi með ógrynni hers, ok heldu við hann orrostu; í þeirri orrostu fekk Valdimarr konungr sigr, en af Rœngum fellu þrjú hundruð þúsunda, en þeir flýðu, er eptirlifðu. Danir fóru þá til Héðinseyjar, ok er þeir váru þar, komu Rængar til þeirra, ok settu þeim fjóra gísla, ok játuðu því ǫllu, er þeir beiddu. Eptir sigr þenna fór Valdimarr konungr heim í ríki sitt.

En enn næsta leiðangr, er Valdimarr konungr røri eptir þenna, þá helt hann til Strælu; þá reið Absalon biskup á land upp, ok átti þing við bœndr, bauð biskup þeim at fara til Valagust með konungi ok veita honum lið, ok Rængar gerðu sem hann bauð, ok fóru með konungi, ok hǫfðu mikit lið, ok lǫgðusk í Kúaviz. Þar komu þeir af Valagust í móti þeim, ok settu konungi gísla, ok játuðu honum hlýðni, ok fór herinn heim aptr síðan.

En ena næstu ferð, er Valdimarr konungr átti, fór hann til Grœnasunds, því at Rængar vildu þá rjúfa sætt, þá er fyrr var gǫr við Valdimar konung; en þat bar til þess, at þeir hǫfðu á þeirri stundu gengit undir Heinrek hertuga af Brúnsvík, ok sett honum gísla, því at Heinrekr kallaði sitt ríki allt um Valagust, hann hafði ok herjat á Rœnga. En er Rængar spurðu at Valdimarr konungr var kominn til Grœnasunds, ok ætlaði at herja á þá, þá fóru þeir til konungs fundar, ok gáfusk þá af nýju upp á hans vald, ok fór Valdimarr konungr við þat heim.

En er þetta spurði Heinrekr hertogi, gaf hann konungi sakir á, er hann hafði tekit gísla af Valagust ok herjat á Rœnga, því at hann kallaði þá sína menn. Sendi hann þá sína menn á fund Valdimars konungs, ok bað hann bœta þat, er hann hafði herjat land hans, en at ǫðrum kosti lézk hann mundu hefna, ok fara með her til Danmerkr. En meðan sendimenn váru í ferðinni, þá hǫfðu Austrvindr úti her óvígan, ok fóru á þat ríki, er hertuginn átti í Vindlandi, ok brendu þat, en fólk allt var drepit. Heinrekr hertugi kendi þessi ráð Absalon biskupi, en hann var þó þess óvaldr; en er hertuginn vissi þetta til sanns, þá sendi hann þegar menn í annat sinn norðr í Danmǫrk á fund Valdimars konungs, ok bað hann þá sætta, ok þat með at hann skyldi herja með honum til Vindlands. Valdimarr konungr játaði þessu, því at þeir af Valagust hǫfðu þá enn rofit sættina við hann.

Þetta vár eptir buðu þeir út leiðangri, Valdimarr konungr af Danmǫrk ok Heinrekr hertugi af Saxlandi, ok herjuðu í Vindland, ok kom hertuginn með her sinn þar, sem heitir á Dímin, ok settisk þar um borg eina, en landsmenn sǫfnuðusk saman, ok vildu verja land sitt, ok riðu eina nótt á menn hertugans, ok drápu þar um nóttina tvá greifa af hertoganum, hét annar Aðalbrikt, en annar Heinrekr, ok marga aðra gǫfga menn; þar fell hálft fimmta hundraðs manna af liði hertugans, en margt varð sárt, en allt annat fólk flýði, þat er því kom við. Vindr ráku skamt flóttann, ok lǫgðusk á valinn, ok raufuðu, ok flettu menn bæði vápnum ok klæðum. En er lýsa tók, ok Suðrmenn sjá, hvat Vindr hǫfðusk at, þá riðu þeir aptr, ok bǫrðusk við þá, ok komu þeim á flótta. Eptir þat vann Heinrekr hertugi borgina, ok drap þar ótalligt fólk af Vindum.

Valdimarr konungr fór í annan stað með her sinn til Valagust, ok settisk þar um borgina, en Vindr báðu þá konunginn sætta, ok gáfusk á hans vald, ok settu honum gísla, ok um nóttina eptir flýðu þeir af borginni, svá at konungr varð eigi var við. En er Valdimarr konungr vissi þat, þá skipaði hann borgina sínum mǫnnum, ok fór síðan út at á nǫkkurri, ok til brúar þeirrar á ánni, er heitir Dunzarbrú.

Um morguninn eptir kom Heinrekr hertugi frá Grozum, ok fór hann þegar á skip með Valdimar konungi, ok undraðisk hertuginn hví þeir konungrinn máttu svá mikit sigla. Þá fór allt með þeim með blíðu, ok þá mælti Valdimarr konungr til mægðar við hertugann fyrir hǫnd sonar síns, ok því játti hertuginn; þá gáfu þeir saman bǫrn sín, er þá lágu í vǫggu, hét sveinninn Knútr, son Valdimars konungs, en mærin frú Geirþrúðr. Um morguninn eptir røri Valdimarr konungr til Stólps, en Heinrekr fór til Dímin, ok braut niðr alla borgina ok brendi.

Þá fór Valdimarr konungr aptr til brúarinnar, þar kom til hans Kassamar, er þá var herra á Vindlandi, ok setti honum gísla, ok gerðisk hans maðr; en Valdimarr konungr fekk honum tvá hluti af Valagust at gæta, en þriðjung fekk hann Rœngum. Síðan fór konungr til Strælu, ok átti þar tal við lið sitt; þá gaf hann Knúti syni sínum konungsnafn með ráði Absalons biskups ok annarra hǫfðingja, hann var þá vetrgamall. Hann fór þá heim til Danmerkr.

En enn næsta leiðangr er Valdimarr konungr røri, þá fór hann fyrst til Rœnga, ok þá var brendt Analǫng; varð þá enn Absalon biskup skjótastr ok Eylendingar, svá at þeir biðu konungsins sjau nætr við Héðinsey, ok fóru þaðan heim.