Bókastaðir

En á þeirri stundu, er Sveinn konungr var á brottu, þá lét Valdimar taka sik til konungs, ok váru allir til þess búnir, því at hann var allvinsæll maðr. Þeir létu þá vígja sik báðir senn til konunga, Valdimar ok Knútr konungr mágr hans. Ok á þeirri stundu heimti Knútr konungr festarmey sína ofan af Svíþjóðu, dóttur Sǫrkvis konungs.

En meðan Knútr konungr var uppi í Svíþjóð, þá kom Sveinn konungr í Danmǫrk ok Heinrekr hertugi, ok váru fjórtán nætr í landinu; þeir komu svá framarla í landit til Sumarstaða á Jótlandi. En er þat spurði Valdimarr konungr, þá fór hann með þat fólk, er hann fekk í Sjólandi, ok kom til Fjóns, ok fór yfir Fjón til Meðalfararsunds, en þar var illa fært yfir sundit fyrir ísum, ok komsk hann á báti yfir með átjánda mann, ok fór hann þegar norðr á Jótland, ok safnaði liði. Sveinn konungr ok Heinrekr hertugi fengu frétt til hans, ok vildu eigi bíða hans, ok flýðu, ok fóru þat tvá daga aptr, er þeir hǫfðu fjórtán daga þangat farit. En er Valdimar konungr spurði þat, lét hann lið sitt heim fara, en hann dvaldisk á Jótlandi um vetrinn, ok beið svá Knúts konungs.

En er Sveinn konungr hafði skamma hríð verit á Saxlandi, þá leiddisk honum þat, ok fór hann þaðan til Vindlands, ok gaf Vindum fé til þess, at þeir flytti hann til Fjóns. En er þeir Knútr konungr ok Valdimar spurðu þat, þá buðu þeir þegar út leiðangri ok heldu til Fjóns. Fjónbúar flýðu frá Sveini konungi, ok vildu eigi fylgja honum, ok fóru þegar til þeirra Knúts konungs ok Valdimars með ǫllu fé sínu ok konum ok bǫrnum, því at áðr hǫfðu allir nauðgir gengit undir Svein konung.

Sá þá Sveinn konungr øngan sinn kost vænna, enn at leita sætta við þá konungana, ok sendi hann þá menn til þeirra, ok beiddisk griða til tals ok sætta umleitanar. Varð þá komit á stefnulagi með þeim; á þeirri stefnu bað Sveinn konungr, at Valdimar konungr skyldi einn gera með þeim, þannig sem hann vildi, ok kvaðsk því skyldu vel una, sem hann vildi vera láta, ok kveðsk góðs eina at honum vænta, ok bað hann skipta landinu með þeim, sem honum líkaði. En Valdimar konungr kveðsk vildu eiga ráð um þetta við ena vitrustu menn ok ena beztu, er til væri í landinu, en hann lézk ekki mundu svá skjótt grípa á slíku, en bað Svein konung bíða á meðan á Falstr. Sveinn konungr spurði, hvert ráð gera skyldi fyrir liði hans meðan, kveðsk eigi mega fœða fólkit á svá litlu landi, ok bauð þeim konungunum, at þeir skyldi taka við mǫnnum hans, ok halda, þartil er sættin yrði samit; ok því játuðu þeir. En Sveinn konungr hét því við guðs vitni ok manna, at hann skyldi eigi koma á braut af Falstr á þeirri stundu, fyrr enn sættin væri samit ok uppsǫgð milli þeirra, ok øngva menn til sín taka, fyrr enn þeir væri sáttir.

Nú stefndu þeir Valdimarr konungr ok Knútr konungr til sín ǫllum þeim mǫnnum, sem vitrastir váru í Danmǫrk, til umráða um landskiptit. En þegar Valdimarr konungr ok Sveinn konungr hǫfðu skilit, þá sóttu þegar til Sveins konungs allir menn hans, ok þegar hann fekk traust af þeim, ok hann þóttisk hafa nǫkkurn afla, þá var hann ófljótari til sættarstefnu, sem mælt var, ok var Sveinn konungr þá tregr at láta þá sætt vera, er fyrr hafði hann beitt, en þó sá hann at hann mátti enn eigi annat gera, enn láta svá vera, sem þeir vildu, fyrir liðsafla sakir; var þat þá samit, at Valdimar skyldi skipta með þeim landinu, ok svá kjósa, ok því játuðu þeir Knútr konungr ok Sveinn konungr.

Valdimar lagði í einn hlut Jótland ok útlǫnd, þau er þar liggja til; þá lagði hann í annan stað Skáni ok Halland, Bleiking ok Borgundarhólm; í þriðja stað lagði hann Sjóland ok Fjón, Erri ok Falstr, ok þau lǫnd er þar liggja til. Valdimar kaus Jótland, en Sveinn konungr hlaut Skáni ok þau lǫnd, er þar váru tilnefnd; en Knútr konungr hlaut Sjóland ok Fjón; ok þótti ǫllum Valdimarr konungr sýna enn mikinn drengskap við Svein konung í þessari sættargerð, því at mǫnnum þótti Sveinn konungr hafa fyrirgǫrt landi ok láði.

Síðan lǫgðu þeir Valdimar konungr ok Knútr konungr saman sín lǫnd; en þeir svǫrðu allir konungarnir við guð ok allan helgan dóm, at þessi sætt skyldi haldask, ok sá skyldi í banni af pávanum ok ǫllum biskupum ok lærðum mǫnnum, er þessa sætt ryfi.

Eptir þessa sætt konunganna bauð Knútr konungr Sveini konungi heim með sér til Róiskeldu, ok Sveinn konungr þá heimboðit, ok mæltu þeir konungarnir allir með sér til ens bezta vinfengis. Þeir Valdimarr konungr ok Knútr konungr riðu fyrir báðir, ok bjǫggu veizluna í móti Sveini konungi; en svá var mælt, at þeir skyldu ríða í móti Sveini konungi til Hringstaða, ok skyldu þeir þar finnask allir konungarnir; ok nú mælti Valdimarr konungr til Knúts konungs, at þeir mundu ríða í móti Sveini konungi, ok bjóða honum til veizlunnar, er fyrir var búin.

Knútr konungr svaraði ok kvað þat eigi sitt ráð, at þeir fœri báðir á fund Sveins konungs, svá at hann ætti vald á þeim, ok sagði at honum var grunr enn á, hversu trúr Sveinn konungr mundi vera: "eru þeir nú ok þar með honum ráðgjafar hans, er jafnan fýsa hann ens verra, Þéttleifr Eðlarson ok Rípa-Úlfr ok Yngvar kvésa, ok vilda ek lítinn trúnað eiga undir honum, ætla ek at honum líki sættin illa, ok muni hann eigi halda þessa betr enn þær, sem hann hefir fyrrum rofit." "Gef ek þat ráð til," segir Knútr konungr, "at þú ríðir í mót honum, ok menn með þér, en ek mun ríða til meðan, ok halda saman liði til varúðar, ok vænti ek at þá hlýði, at eigi muni Sveinn konungr því treystask, at taka annan okkarn svá at lífi, at annarr sé eptir til hefnda; mun hann heldr hins á leita at ná okkur báðum senn."

Valdimar svaraði: "eigi mun Sveinn konungr frændi svá vándr maðr vilja vera, at búa um nein svikræði við okkr, ok gremja svá guð at sér ok alla góða menn, ok mun hann at vísu vel halda þessa sætt, ok svíkja øngan mann í griðum þessum ok svardǫgum, sem yfirstanda; en þó skulu þér þessu ráða, mágr! sem yðr líkar;" Ok svá gerðu þeir, at Valdimarr konungr reið í móti Sveini konungi; ok er hann kom til Hringstaða, var Sveinn konungr þar fyrir, ok hafði fjǫlmenni mikit, váru hans menn allir brynjaðir ok svá járnaðir, sem á eina ísmǫl sæi; hafði Sveinn konungr gǫrt ráð sitt, ok ætlaði at drepa þá báða, ef hvártveggi hefði komit. Ok er Valdimar sá, hversu fyrir var búit, þá kom honum í hug, at Knútr konungr mundi eigi þessu fjærri getit hafa, bað menn sína þá ríða at fram djarfliga, ok láta ekki finna ótta á sér.

Ok er þeir fundusk, spurði Valdimarr, hví þeir væri svá brynjaðir.

Sveinn konungr sagði, at hann hefði spurt, at þeir Knútr konungr vildi eigi um heilt búa við hann: "eða hví er hann nú eigi hér? Vilda ek ok svá gæta lífs míns ok minna manna, ef þér byggið um nǫkkurn skoll við oss."

Valdimarr svaraði: "eigi munum vér svíkja þik, frændi! en gæti hverr sín, at hverr búi um heilt við annan, því at miklu heldr vil ek láta líf mitt enn rjúfa svardaga mína, slíka sem viðliggja, ok vér bundum með oss."

Sveinn konungr kvað svá vera mundu, kveðsk ok ekki ǫðru vildu trúa, þótt honum hefði annat sagt verit.

Síðan riðu þeir til Róiskeldu báðir, er Knútr konungr var þar fyrir, ok var þar veizla en virðuligsta, ok váru þeir allir konungarnir um nóttina í góðum fagnaði, ok var þá eð blíðasta með þeim. Sveinn konungr hafði þangat fjǫlmenni mikit, ok váru þeir þar þá allir ráðgjafar hans.

Annan dag eptir drukku þeir allir konungarnir í einu herbergi, ok váru kátir. Menn Sveins konungs hǫfðu torg ok skemtan, ok leika úti hjá herbergjunum, ok drifu menn þangat til or herbergjunum, er áleið daginn, ok þótti mǫnnum þat kátara, enn at sitja einart við drykkinn; var þá fátt manna í herberginu, nema þeir konungarnir.

Þá komu þar inn menn Sveins konungs, Þéttleifr Eðlarsson ok nǫkkurir menn aðrir, ok báknuðu til Sveins konungs. Hann stóð upp í móti þeim, ok tǫluðusk þeir við litla hríð ok þó leyniliga; síðan gekk Sveinn konungr út með þeim, hann gekk í hús eitt, ok byrgði sik þar, en Þéttleifr ok Tóli Hemingsson ok Yngvar kveisa ok aðrir virktamenn Sveins konungs sneru þá aptr til herbergisins, þar er þeir Valdimarr konungr sátu fyrir ok Knútr konungr. Valdimarr konungr lék at skáktafli við annan mann, en Knútr konungr sat í pallinum hjá honum; ok er þeir Þéttleifr gengu í dyrnar, laut Knútr konungr til Valdimars konungs, ok kysti hann.

Valdimarr konungr sá eigi af taflinu, ok spurði: "hví ertu nú svá blíðr, mágr!"

Knútr konungr svaraði: "vita muntu þat brátt."

Sveins menn þustu þá inn hverr at ǫðrum ok allir alvápnaðir, þeir brugðu þegar sverðunum. En er Valdimarr konungr sá þat, hljóp hann upp, ok vafði skikkjunni um hǫnd sér, er hann hafði yfir sér, því at þeir váru vápnlausir inni, því at engi vissi ófriðar ván. Valdimarr konungr hljóp upp ok fram á gólfit fyrst allra manna sinna; hann stiklaði svá hart upp á Þéttleif, at þeir fellu báðir utar fyrir dyrnar; þá hjó Tóli Hemingsson til Valdimars konungs, ok kom þat hǫgg á lærit, ok var þat svǫðusár ok ekki hættligt; hann varð ok sár á þumalfingri. Ok er menn Valdimars konungs sá, at hann var fallinn, þá lǫgðusk þeir á hann ofan, ok váru þar saxaðir, en Valdimarr konungr komsk við þetta undan.

Þá komsk Þéttleifr á fœtr, ok hjó þegar ǫfgri hendi til Knúts konungs, ok varð þat hǫgg svá mikit, at hann klauf allt hǫfuðit til háls, ok var þat hans banasár. Annarr maðr veitti ok Knúti konungi áverka, sá er Hjálmsviðarr hét. Knútr konungr fell í einn skorstein; segja Danir hann helgan.

En Absalon, er síðan var erkibiskup, hafði eigi verit í herberginu, þá er þessi tíðindi urðu, en hann var maðr Valdimars konungs, ok honum kærastr allra manna. Absalon var allra manna hvatastr ok vápndjarfastr. En er þessi tíðindi spurðusk, þá leitaði hverr sér hælis þangat, sem vænast þótti, þeirra manna, er verit hǫfðu með þeim konungunum, þvíat þat var fyrst ætlan manna, at konungarnir hefðu látizk. Absalon vildi eigi undan leita, þvíat hann hugði at Valdimar konungr væri fallinn, en hann vildi eigi við hann skilja; hann gekk þá inn í herbergit, váru þeir Þéttleifr þá í brottu, ok vildi hann vita, ef hann fyndi nǫkkut konunginn Valdimar annathvárt lífs eða dauðan, en Valdimar konungr var þá í brottu; hann tók þá skinn sín, er hann hafði á herðum sér, ok lagði undir hǫfuð Knúti konungi, þar sem hann lá á gólfinu, ok spurði ef konungr væri lífvænn, ok sagði at hann mátti þá undan komask, en hann mátti þá ekki mæla, ok andaðisk í knjám honum.

Konstantín hét einn ríkr maðr af liði þeirra Valdimars konungs ok Knúts konungs, hann var þar inni í herberginu, hann bað Absalon hjálpa sér, ef hann mætti.

Absalon svarar: "hvat má ek þér hjálpa meir enn þú mér?" Þá bað Absalon Konstantín ganga til þeirra dyranna, er ekki var fólkit fyrir úti, "ok skolu við nú ganga út jafnsnemma." Svá gerðu þeir, ok gekk Absalon þar út, sem flestir váru menn fyrir Sveins konungs, ok stóðu allir með brugðnum sverðum fyrir dyrunum, ok ætluðu at drepa hann; en Asley frændi hans var þar úti fyrir, ok er hann kendi hann, þá mælti hann, at jafnskjótt sem nǫkkurir gerði honum grand, kveðsk hann þann skyldu hǫggva; Hann var maðr Sveins konungs, ok komsk Absalon í brott við þetta. Þeir Þéttleifr þektu, er Konstantín hljóp út, ok þeir fóru þegar eptir honum, ok drápu hann.

Pétr Þenja hét sá maðr, er at mestu liði kom Valdimar konungi eptir líflát Knúts konungs, hann fekk þeim hesta, ok riðu þeir til Ramsjóvar, ok var Absalon þar fyrir ok Pétr mágr hans, ok varð þar enn mesti fagnafundr; riðu þeir þaðan allir samt til Búaþorps, ok fundu þar enn nǫkkura sína menn; þaðan riðu þeir til Freysmosa, þar kom í móti þeim Ásbjǫrn snara, bróðir Absalons, ok tók hann allvel við þeim, ok bauð þeim styrk slíkan, sem hann mátti veita þeim; hann fekk þeim skip at Víkingavǫðum, ok fóru þeir þar yfir sundit, ok fengu allmikinn storm, ok komusk þó með heilu til lands; en þat sama kveld fórusk sex hundruð Vindaskipa við Jóluhólma.