Bókastaðir

Ólafr, son Haralds kesju, hófsk til ríkis í móti Eiríki hinum spaka, á hinu fyrsta ári ríkis Eiríks, ok á hinu þriðja ári áttu þeir Eiríkr konungr ok Ólafr átta orrostur, ok þrjár á einum vetri, ok hafði Eiríkr sigr í ǫllum. Þeir váru þrjá vetr hǫfðingjar í Danmǫrk báðir; en á enu fjórða ári áttu þeir enn orrostu, ok í þeirri orrostu fell Ólafr, son Haralds kesju.

Eptir fall Ólafs Haraldssonar kesju réð Eiríkr enn spaki einn ríki í Danmǫrk með konungsnafni; hann var ríkr konungr innanlands ok friðsamr, hófusk þá ok øngir hǫfðingjar í móti honum til ríkis. Hann sat lǫngum í Lundi, ok þann stað efldi hann mjǫk, svá at á hans dǫgum var engi annarr ríkari í allri Danmǫrku; hann lét gera steinmúr um staðinn, svá at hann var einum múr allr utan luktr; hefir þat þar lengi síðan haldizk. Eiríkr enn spaki var átta vetr konungr at Danmǫrk. Hann skildi sik sjálfr frá ríki, ok fór í klaustr, ok andaðisk munkr í Óðinsey, ok var mǫnnum mjǫk harmdauði.

Sveinn, son Eiríks konungs eymuna, var til konungs tekinn á Skáni eptir Eirík konung enn spaka; en Jótar tóku til konungs Knút, son Magnúss ens sterka Nikulássonar. Valdamarr Knútsson var þá sautján vetra gamall, hann var æðlingr; hann var meir snúinn til vináttu við Svein konung enn Knút konung, því at Magnús, faðir Knúts, hafði svikit enn heilaga Knút lávarð, fǫður Valdimars.

Þeir Sveinn konungr ok Knútr konungr áttu mikinn ófrið sín á milli; þeir áttu ena fyrstu orrostu við Slangaþorp, ok hafði Sveinn konungr sigr í þeim bardaga, en Knútr konungr flýði til Jótlands.

Í þenna tíma var unnin Jórsalaborg af heiðnum mǫnnum, ok komu þá sendiboð af Evgenío páfa, at menn skyldu krossask til Jórsalaferðar, ok berjask við heiðna menn; ok í þeirri ferð varð Konráðr keisari. En er þessi tíðendi komu til Danmerkr, þá vildi hvártveggi konunganna vera í þeirri ferð, því at svá hafði páfinn fyrir mælt, ok heitit því af guðs hálfu, at hverr maðr skyldi laus af ǫllum sínum syndum, þeim er hann hafði til skripta borit, hvat sem hann hafði hendt, þegar hann var krossaðr til útferðar, ok fyrri skyldi ǫnd hans í himinríki, enn blóð hans væri kalt á jǫrðu, ef hann létisk í þeirri ferð.

Konungarnir mæltu nú til sætta á milli sín með enna beztu manna ráði, ok settu þeir gísla milli sín til trúnaðar; setti Sveinn konungr Ólaf glugg, en Knútr konungr Nikulás skata; ok fara síðan báðir konungarnir til Dubbin, ok kom Knútr konungr fyrri með sinn her í Vizmarhǫfn, en Sveinn konungr kom með Fjónbúum ok Sjólendingum ok Hallendingum ok Skanungum. Þar komu til þeirra Suðrmenn, þeir er berjask vildu við heiðna menn fyrir guðs sakir. Sveinn konungr hafði týnt skipi sínu einu ok ǫllu því sem á var, bæði mǫnnum ok fé; þá bauð Knútr konungr at gefa honum annat skip með ǫllum reiða, utan menn. Sveinn konungr vildi þat eigi þiggja, ok raufsk þá útferðin konunganna, fóru þeir þá heim, þvíat hvárgi vildi svá frá fara ríkinu, at annarr væri eptir, ok gengu þá aptr gíslarnir.

Sveinn konungr var þá á Skáni, en Knútr konungr fór af Jótlandi til Sjólands. Þá er Sveinn konungr var á Skáni, tók hann Áskel erkibiskup með valdi, ok hafði í gíslingum um stund. En er Sveinn konungr spurði, at Knútr konungr var kominn til Sjólands með her, þá flutti hann her af Skáni til Sjólands í móti Knúti konungi, ok fundusk þeir við Þorsteinsþorp, ok bǫrðusk þar, ok fekk Sveinn konungr sigr, en Knútr konungr flýði til Jótlands. Valdimarr Knútsson var ǫðlingr, sem fyrr var sagt, ok hafði ríki á Jótlandi, hann kom til liðs með Sveini konungi, ok kom hann eptir orrostu. Síðan fór Sveinn konungr eptir Knúti konungi til Fjóns, ok bauð honum sættir; en er hann kom til Óðinseyjar, þá andaðisk þar ráðgjafi hans, fǫðurbróðir Absalons, er síðan var erkibiskup; hvarf Sveinn konungr þá aptr fyrir þær sakir, ok var þann vetr kyrr í Sjólandi.

Eptir þat kom Rípa-Úlfr til ráðuneytis við Svein konung ok Þéttleifr Eðlarson ok Yngvarr kveisa, ok óx mjǫk óvinsæld hans við þat. Svá sǫgðu Danir, at Eiríkr konungr eymuni heitaðisk at gera Dǫnum allt hið illa, en Sveinn konungr son hans léti gera; hann kǫlluðu Danir Svein svíðanda, því at hann var við allt fólk harðr ok grimmr. Hann réð Plóg svarta fǫðurbana sinn, en Yngvarr kveisa drap hann.

Þenna tíma kom Einar prestr Skúlason til Danmerkr, hann orti kvæði um Svein konung, ok fekk engi laun fyrir, þá kvað Einar vísu þessa:

Þá er Sveinn konungr hafði verit um vetrinn á Sjólandi, sem fyrr var sagt, þá bauð hann her út um várit, ok fór til Jótlands á hendr Knúti konungi. Valdimarr var þá með Sveini konungi. Knútr konungr var þá í Heiðabœ, ok safnaði liði um Jótland, þegar hann frétti til Sveins konungs; þeir hittusk við Vebjǫrg, ok varð þar orrosta, ok fengu þeir Sveinn konungr sigr ok Valdimarr, en Knútr konungr flýði til Álaborgar, ok þaðan norðr í Noreg til Konungahellu, ok þaðan fór hann upp í Ljóðhús.

Hann fann í Gautlandi Sǫrkvi Kolsson mág sinn, hann átti Rikizu, móðr Knúts konungs, ok beiddi hann liðsafla. Sǫrkvir konungr bauð at fá honum ríki í Svíþjóðu, þat er hann mætti vel halda sik við; en hann kveðsk mundu taka þat ríki, er Knútr konungr átti í Danmǫrku; en Knútr konungr vildi þat eigi.

Síðan fór Knútr konungr austr í Garðaríki, ok þaðan austan; hann fór þá suðr í Rauðstokk til móðurbrœðra sinna, ok vildu þeir eigi at hann væri þar, því at þeir ætluðu at hann mundi vilja hafa ríkit undan þeim. Síðan fór Knútr konungr suðr í Brimar á fund Harðvígs erkibiskups, en hann fylgði honum í Brúnsvík á fund Heinreks hertoga, sonar Konráðs keisara, ok tók hann við Knúti konungi; þá var Konráðr keisari andaðr, en Friðrekr var þá keisari.

Knútr konungr efldisk at liði í Saxlandi, ok fór með Suðrmannaher til Jótlands. En er Sveinn konungr spurði þat ok þeir Úlfr, at Knútr konungr var kominn til Jótlands, þá sǫfnuðu þeir her í móti, ok hittusk við Geitsbekk; þar var mýrlendt, er þeir fundusk, ok máttu þeir eigi násk til. Þar var Valdimar kunnigt, ok vissi hann vað eitt, ok reið þar til; þá runnu í móti honum fjórir Suðrmenn, ok lǫgðu til hans allir senn; hestrinn viknaði við, er þeir lǫgðu tveir framan í brjóstit, þá lǫgðu aðrir tveir í mót aptan í lendina, ok réttisk þá upp hestrinn; þá komu at menn Valdimars ok svá fleiri Suðrmenn; þá hjó Valdimarr til Fólkráðs greifa, svá at hann fell af hestinum; komu þá til menn Valdimars, ok drápu greifann. Eptir þat varð hǫrð orrosta ok eigi lǫng, áðr Knútr konungr flýði, en þeir Sveinn konungr ok Valdimarr fengu sigr.

Knútr konungr fór þá aptr enn til Saxlands, ok dvaldisk þar litla hríð, þá fór hann til Fríslands, ok gaf þar hverjum manni hálfa ǫrtug vegna af því gjaldi, er þeir áttu at gjalda konunginum í Danmǫrk, til þess at þeir héldi hann þar í móti Sveini konungi, ok því jáðu þeir honum, ok gerðu þar borg mikla við á, þá er Mildin heitir, ok kǫlluðu hana Mildinborg. En er Sveinn konungr spurði þetta, dró hann þegar her saman, ok fór til Heiðabœjar, hann hafði skipalið, ok dró þar skipin frá Sletti yfir til Hýlingstaða á Fríslandi; varð þar orrosta mikil, áðr hann fengi unnit Mildinborg; þar varð svá mikit mannfall, at menn gengu þurrum fótum yfir ána Mildin á mannabúkum. Sveinn konungr fekk þar sigr, en Knútr konungr flýði þá enn suðr í Saxland til Heinreks hertuga af Brúnsvík, ok dvaldisk þar um stund.

Í þenna tíma sendi Friðrekr keisari Sveini konungi orð, ok bauð honum til sín með vináttu. En er Sveinn konungr kom til keisarans, þá rauf keisarinn trú sína við Svein konung, ok neyddi hann til at gerask sér handgenginn. Þá kom þar til keisarans Heinrekr hertugi ok Knútr konungr; þá gerðu þeir keisarinn ok hertuginn sætt með þeim Sveini konungi ok Knúti konungi, ok skyldi Knútr konungr vera undirmaðr Sveins konungs, ok hafa Sjóland til forráða. Þá bað Sveinn konungr, at Valdimarr skyldi ganga í trúnað fyrir hann, at þessi sætt heldisk, því at Knútr konungr hirði ekki, hverju Sveinn konungr hét, ok kallaði hann ekki efna mundu, þat er hann hét, ok vildi konungr eigi sættask, nema Valdimarr gengi í trúnað þenna fyrir Svein konung.

Þá mælti Valdimarr: "eigi vilda ek, at þú beiddir mik þessa, frændi! því at ek em eigi vinr Knúts konungs; en þó ef þú heldr eigi þá sætt, er ek em viðbundinn, þá mun mér mislíka, em ek þá ok þegar skildr við þín mál."

Sveinn konungr bað hann ganga í trú fyrir sik, ok sagðisk allvel mundu sættina halda, en kvað hann at heimilu skyldu skiljask við sín mál, ef hann ryfi sættina. Síðan varð þat at lyktum, at Valdimarr gekk í trúna með Sveini konungi, ok fóru síðan heim til Danmerkr.

En er þeir komu heim, þá rauf Sveinn konungr þegar sætt við Knút konung, ok kallaði sína eign ǫll þau konungsbú, er váru í Sjólandi. Þá krafði Knútr konungr Valdimar sinnar trúar, at þat heldisk, er mælt var. Valdimar bað Svein konung gera svá vel, at hann héldi sætt þá, er hann var í bundinn við Knút konung; en Sveinn konungr kvað þá sætt eigi mega haldask, ok bað at þeir skyldu þá gera aðra sætt, ok þat var gǫrt. Þá fekk Knútr konungr Apa sýslu á Jótlandi ok sex heruð í Sjólandi, ok sex heruð á Skáni; en Valdimar gekk þá enn í trú fyrir Svein konung, því at Knútr konungr kvað þessa sætt eigi mundu betr haldna af stundu enn ena fyrri. Sveinn konungr bað þá enn Valdimar íbindask, ok kallaðisk þessa sætt mundu halda, er við hans samþykki var gǫr, en kvaðsk mjǫk nauðugr hafa verit at játa ǫllu því, er keisarinn vildi vera láta: "þá er ek stóð fyrir knjám honum." Gekk þá enn við þat saman sætt þeirra um síðir, at Valdimar skyldi skildr við Svein konung, ef hann ryfi enn þessa sætt. Þessi sættarfundr var í Vebjǫrgum.

Eptir þetta gipti Knútr konungr Valdimar Súffíu systur sína sammœdda, hon var dóttir Valadars konungs af Políná landi; hérmeð gaf Knútr konungr Valdimar þriðjung af allri sinni eign til vináttu ok heilla sátta. Kristofórus hét son Valdimars, hann var frilluson; Tófa hét móðir hans.

Sveinn konungr bauð út leiðangri enn næsta vetr eptir sætt þeirra Knúts konungs ok Valdimars, ok vildi herja í Svíaríki. Hann sendi boð þeim Knúti konungi ok Valdimar, at þeir fœri með honum, en þeir vildu eigi fara, því at Sǫrkvir konungr átti Rikizu, móður þeirra Knúts konungs ok Súffíu. Síðan fór Sveinn konungr til Svíþjóðar, ok vann þat ríki af Svíakonungs veldi, er heitir Verandi, þat eru fimm heruð, en eitt biskupsríki; í því biskupsríki eru sex kirkjur ens sétta tigar. Ok annat ríki vann hann, þat er Finneiði heitir, þat eru þrjú heruð, er svá heita: Austbú, Suðrbú, Vestbú; þessi ríki ok heruð liggja næst Danakonungs veldi. Í þeirri ferð var drepinn Nikulás dotta.

Síðan fór Sveinn konungr heim, en menn hans váru eptir í Hallandi í Farðhúsum, ok váru þar hǫfðingjar fyrir þeir Karl ok Knútr. En er þeir Gautar spurðu þetta, þá fóru þeir ok tóku hús á þeim, ok drápu þegar kertissveinana, þá er útkomusk; síðan váru menn þar handteknir; þá hjuggu þeir Gautar vǫk á ísi, ok søktu þeim þar í; en friðr helzk enn þann vetr með þeim Sveini konungi ok Knúti konungi.

En at sumri fóru þeir Knútr konungr ok Valdimar með skipaliði til Sjólands, ok láu við Sundbý; en Sveinn konungr var þá í Róiskeldu, ok líkaði honum eigi ferð þeirra, því at hann var fáliðr fyrir; en þeir fóru at ǫllu sem spakligast, ok gerðu sik til einskis ófriðar líkliga. Þá sendi Sveinn konungr menn til þeirra, ok var komit á stefnulagi, at þeir skyldu finnask. Reið Sveinn konungr þá út til þeirra, ok festi þá enn trú sína ok sætt, þá sem fyrr hafði verit, ok skildusk sáttir. Fóru þeir Knútr konungr þann sama dag til Jótlands, en Sveinn konungr fór aptr til Róiskeldu.

Um morguninn eptir barðisk Sveinn konungr við Vindr við Kálflunda, ok fekk sigr, ok drap marga menn. En stóð sættin enn þat ár með þeim Sveini konungi ok Knúti konungi.

Svein konung angraði þat mjǫk, at þeir Knútr konungr ok Valdimar váru svá vel sáttir, ok tǫluðu þeir Þéttleifr Eðlarson ok Rípa-Ulfr þat jafnan fyrir Sveini konungi, at hann leitaði nǫkkurra bragða í, at taka þá báða senn af lífi með nǫkkurum svikræðum, ef hann fengi eigi náð þeim ǫðruvís, ok kǫlluðu hann svá fremi mundu stýra einn ǫllu Danaveldi í frelsi. Sveini konungi fell þetta allvel í eyru.

Ok eitt sinn spurði hann, at þeir váru báðir mágar í Rípum, Knútr konungr ok Valdimar. Fór Sveinn konungr þá skyndiliga af Skáni, ok hafði allmikit lið, en hann spurði at þeir váru fámennir fyrir, ok ætlaði nú at taka þá báða; en þeim kom njósn um ferðir hans ok fyrirætlun, ok skildusk þeir. Fór Knútr konungr þaðan til Vebjarga, en Valdimar til Heiðabœjar. En er Sveinn konungr spurði þetta, þá vendi hann aptr sǫmu leið; ok þegar þeir spurðu at hann var aptr horfinn, þá buðu þeir út liði. Sveinn konungr safnaði ok liði í mót, þeim Skánungum ok Sjálandsfǫrum, er honum vildu fylgja, ok var hann þá í Róiskeldu, er þeir láu í Lyngbý í Valburs héraði, ok láu þeir þar svá sjau nætr, at þeir bǫrðusk eigi. Þá skildusk Skánungar við Svein konung; ok er hann fann þat, at þeir flýðu frá honum, þá treystisk hann eigi at standa í móti þeim Knúti konungi ok Valdimar, ok flýði í braut um nótt, ok suðr til Falstrs, ok eigi nam hann fyrr stað, enn hann kom til Landesbergs til Konráðs margreifa mágs síns, ok var þar þrjá mánuði.